Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 8649 207386 206959 2026-10-21T20:04:53Z Caribiana 8320 207386 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao d3jfe3fc41cqmrbo0m030gnkxmh94ty 207387 207386 2026-10-21T20:09:47Z Caribiana 8320 207387 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao rqqcih79xu18nx8ot174pcdki15s7eq 0 11386 207397 158433 2026-10-22T11:21:23Z Kontributor 2K 17872 redir. 207397 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nouméa''' ta [[kapital]] i siudat mas grandi di e teritorio [[fransia|franses]] di [[Nueva Caledonia]]. E ta situá riba un peninsula den e parti sur di e isla prinsipal di Grande Terre. E tin un [[poblashon]] di 99.926 habitante (2014)<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000030172010&dateTexte=&categorieLien=id Décret n° 2015-98 du 28 janvier 2015 authentifiant les résultats du recensement de la population effectué en Nouvelle-Calédonie en 2014], 1 i febrüari 2015</ref> ku ta konsistí prinsipalmente di [[Oropa|oropeo]], [[Polinesia|polinesio]], [[Indonesia|indones]] i [[vietnam]]ita. E área metropolitano, e ''agglomeration du Grand Nouméa'' ku e komunidatnan Le Mont-Dore, Dumbéa i Païta, ta konta ku 179.509 habitante. E ta un di e siudatnan den e region pasífiko ku ta krese mas lihé. Na momento di su fundashon na 1854, e siudat tabata yama Port-de-France. E kambio di nòmber pa Nouméa ta datá for di 1866. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> Armoiries Nouméa fr.png|Eskudo di Nouméa Aero-stanley01.jpg|Le Stanley </gallery> {{Appendix}} [[Category:Fransia]] [[Category:Siudadnan]] cnpaneey66arf48qgy2u7kieavdshdl 2 12921 207388 206814 2026-10-22T08:53:22Z Caribiana 8320 207388 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) Un sitio di operashon dilanti (FOS) òf lugá di operashon dilanti (FOL) ta un término militar di Merka pa fasilidatnan, definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por sostené operashonnan sostené, pero ku solamente un presensia permanente chikitu di personal di sosten òf kontratista kontrali na un FOB òf MOB. Un FOS lo ta anfitrion di rotashon okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené [1].” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagono a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i Latino Amérika despues di su revishon di postura global di 2004.[2] Un FOL ta diferensiá for di un lugá di seguridat kooperativo (CSL) sin forsa permanente òf personal di kontratista, òf un base di operashon dilanti (FOB) i base di operashon prinsipal (MOB), ku un forsa grandi i un sitio bon defendé. ---------------- Un sitio di operashon dilanti (FOS) òf lugá di operashon dilanti (FOL) ta un término militar di Merka pa fasilidatnan, definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por sostené operashonnan sostené, pero ku solamente un presensia permanente chikitu di personal di sosten òf kontratista kontrali na un FOB òf MOB. Un FOS lo ta anfitrion di rotashon okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené [1].” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagono a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i Latino Amérika despues di su revishon di postura global di 2004.[2] Ta dinstigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contra narcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031. Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs). Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe. Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo. Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan ku no ta operashonnan kontra narkotiko. Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao. Sinembargo, e tratado di FOL ta konta eksklusivamente pa operashonnan kontra narkótiko.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 3ogwtjp3yliqm6u82bvcvw0dqve5uat 207389 207388 2026-10-22T09:02:27Z Caribiana 8320 207389 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidatnan Mericano, definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por sostené operashonnan sostené, pero ku solamente un presensia permanente chikitu di personal di sosten òf kontratista kontrali na un FOB òf MOB. Un FOS lo ta anfitrion di rotashon okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Un FOL ta diferensiá for di un lugá di seguridat kooperativo (CSL) sin forsa permanente òf personal di kontratista, òf un base di operashon dilanti (FOB) i base di operashon prinsipal (MOB), ku un forsa grandi i un sitio bon defendé. ---------------- Un sitio di operashon dilanti (FOS) òf lugá di operashon dilanti (FOL) ta un término militar di Merka pa fasilidatnan, definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por sostené operashonnan sostené, pero ku solamente un presensia permanente chikitu di personal di sosten òf kontratista kontrali na un FOB òf MOB. Un FOS lo ta anfitrion di rotashon okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené [1].” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagono a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i Latino Amérika despues di su revishon di postura global di 2004.[2] Ta dinstigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contra narcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031. Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs). Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe. Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo. Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan ku no ta operashonnan kontra narkotiko. Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao. Sinembargo, e tratado di FOL ta konta eksklusivamente pa operashonnan kontra narkótiko.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 719ih16c8zzgexc365uhrw7hxz0g442 207390 207389 2026-10-22T09:28:10Z Caribiana 8320 207390 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidatnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presensia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contra narcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031. Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di “forward operating locations” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 1ednui18vqlplwobkwwldop3mihso17 207391 207390 2026-10-22T09:47:49Z Caribiana 8320 207391 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidatnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presensia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contra narcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031. Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di “forward operating locations” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan Marine in Caribe (CZM Carib). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e nashonnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 8vp6r2zijp8jxpzfvx0ghghiwc6os53 207392 207391 2026-10-22T10:29:43Z Caribiana 8320 207392 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidatnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presensia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contra narcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031. Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 3j29bih90yc9sc17emswgmdsmryfjvt 207393 207392 2026-10-22T10:47:29Z Caribiana 8320 207393 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidatnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presensia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen q59dbuvsjsdip7si2p32y28i5ckg1x0 207394 207393 2026-10-22T10:51:56Z Caribiana 8320 207394 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilridatnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], definí komo “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presensia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen caikss6q23hjy0lpf1uwwxvyq8ergna 207395 207394 2026-10-22T10:53:03Z Caribiana 8320 207395 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- '''Forward Operating Location''' (FOL) of '''Forward operating site''' (FOS) ta un termino militar pa facilidadnan [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]], defini como “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presencia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 88zpc4vepqwt672dg3sla0519poqane 207396 207395 2026-10-22T11:13:06Z Caribiana 8320 207396 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- {{Databox}} '''Forward Operating Location''' (FOL), of '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un termino militar cu ta referi na un facilidad preliminario, cu ta sostene operacionnan militar of di seguridad. Den e contexto di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], e termino FOL ta referi specificamente na lokalidadnan cu ta permiti ehecucion di operacionnan aereo, sin e necesidad di mantene un presencia grandi y permanente di personal militar. defini como “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presencia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. E tipo di fasilidat aki a bira parti di e estrategia di e [[Pentágono]] despues di e revishon di postura militar global di 2004, ku tabata dirigí, entre otro, na mehor preparashon pa atendé menasanan regional na Afrika i [[Latino Amérika]].[[1]][[2]] Den e terminologia militar Merikano, ta hasi distinkshon entre diferente tipo di fasilidat: ''Forward Operating Location'' (FOL): un fasilidat ku ta sostené operashonnan adelantá i ku por wòrdu usá pa operashonnan repetí, pero ku un presensia permanente limitá di personal. ''Cooperative Security Location'' (CSL): un lokalidat pa koperashon den seguridat, generalmente sin un presensia permanente di personal militar Merikano. ''Forward Operating Base'' (FOB) i ''Main Operating Base'' (MOB): instalashonnan ku ta kontené un presensia militar mas grandi i ku por tin un nivel mas haltu di protekshon i infrastruktura. Lokalidat di e fasilidatnan E Estadonan Uni tin òf a utilisá fasilidatnan di apoyo pa operashonnan aéreo na diferente lugá rondó di mundu. Entre e lokalidatnan ku a wòrdu asosiá ku e tipo di operashon aki tin Singapur, Honduras, Kòrsou, Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Túnez i Djibouti. Kòrsou i Aruba Na Kòrsou i Aruba, e Estadonan Uni ta utilisá fasilidatnan den e aeropuertonan di Hato i Reina Beatrix pa sostené vuelonan di vigilansia i operashonnan kontra e tráfiko ilegal di droga. E akuerdonan entre Reino Hulandes i Merka pa e operashonnan aki ta basa riba un tratado firma na 2000, konosí komo e Tratado di Forward Operating Locations (FOL). E tratado ta outorisá vuelonan pa vigilá i monitoreá área relevante, detektá transportashon di droga i kolektá informashon. E vuelonan ku ta kai bou di e tratado mester wòrdu ehekutá sin arma.[[3]][[4]] E fasilidat na Aruba ta situá na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix, miéntras ku esun na Kòrsou ta na Aeropuerto Internacional Hato. E instalashon na Aruba a kuminsá wòrdu desaroyá na 1999. E tratado a wòrdu firma dia 2 di mart 2000, i ta forma parti di e koperashon entre Reino Hulandes i Merka pa kombatí tráfiko di droga den region di Karibe.[[5]][[6]] E tratado ta kontené mekanismonan pa informá e autoridatnan hulandes tokante e vuelonan. E informashon ta inkluí e kantidat i tipo di buelo, durashon, área di patruya i tipo di avion usá. E koperashon ta permití tambe interkambio di informashon ku paisnan partner. E operashonnan por kontribuí na detekshon i intersepshon di transportashon di droga, den algun kaso den koperashon ku Marina Real Hulandes.[[6]][[7]] E tratado original tabatin un término di dies aña, ku posibilidat di prolongashon. Despues di e término inisial, e akuerdo a wòrdu prolongá varios biaha, inkluyendo ekstenshonnan ku a kuminsá na 2011 i 2016.[[7]] E uso di e fasilidatnan a keda un tema di debate polítiko, spesialmente en relashon ku e alcance di e koperashon militar Merikano den Karibe. Gobièrnu hulandes a enfatizá ku e outorisashon ku ta resulta di e Tratado FOL ta limitá na vuelonan sin arma pa kombatí tráfiko di droga. E tratado no ta duna, por su mes, outorisashon pa otro tipo di operashon militar Merikano.[[4]] Na Kòrsou, e fasilidat di Hato ta wòrdu referí tambe komo un ''Cooperative Security Location'' (CSL). E término CSL ta reflehá e modelo di koperashon ku no ta rekerí un presensia permanente grandi di personal militar Merikano. Sin embargo, e uso di e dos términonan ta dependé di e konteksto i di e fuente, i no ta nesesariamente sinónimo den tur situashon.[[4]][[6]] Den otro okashon, Kòrsou a sirbi komo punto di salida pa un operashon Merikano di ayudo humanitario ku avionnan militar, despues di temblornan na Venezuela. Segun declarashonnan di e konsul Merikano, e operashon a tuma lugá ku koperashon di Hulanda i Kòrsou. E operashon humanitario aki ta distinto di e operashonnan kontra droga ku ta kai bou di e Tratado FOL.[[4]] Na 2026, gobièrnu hulandes a anunsiá su intenshon di prolongá e tratado ku Merka pa un periodo adishonal di sinku aña, te dia 2 di novèmber 2031. E prolongashon propuesto ta e di kuater ekstension di e akuerdo. E desishon a bini den un periodo di debate tokante e aktividatnan militar Merikano den Karibe i e preocupashonnan ekspresá anteriormente den Tweede Kamer tokante atakenan kontra barkunan sospechá di tráfiko di droga. Segun e informashon publiká, e gobièrnu no tin intenshon di agregá kondishonnan nobo na e akuerdo.[[4]][[5]] E intenshon di prolongashon ainda no ta nifiká ku e tratado a keda prolongá definitivamente. E prosedura ta inkluí notifikashon na e instansianan parlamentario relevante, inkluyendo Tweede Kamer i e Staten di Aruba i Kòrsou.[[4]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen 9x994zharra9txwp70h4jhqud4mlsj2 207398 207396 2026-10-22T11:54:09Z Caribiana 8320 207398 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- {{Databox}} '''Forward Operating Location''' (FOL), of '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un termino militar cu ta referi na un facilidad avansa, cu ta sostene operacionnan militar of di seguridad. Den e contexto di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], e termino FOL ta referi specificamente na sitionan cu ta permiti ehecucion di operacionnan aereo, sin e necesidad di mantene un presencia grandi y permanente di personal militar. E sitionan aki a bira parti di e strategia di Merca despues di e revision di su postura militar mundial di 2004, cu tabata dirigi, entre otro, na miho preparacion pa atende menasanan regional na [[Áfrika|Africa]] i [[Latinoamérika|Latino America]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> defini como “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presencia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. E tipo di fasilidat aki a bira parti di e estrategia di e [[Pentágono]] despues di e revishon di postura militar global di 2004, ku tabata dirigí, entre otro, na mehor preparashon pa atendé menasanan regional na Afrika i [[Latino Amérika]].[[1]][[2]] Den e terminologia militar Merikano, ta hasi distinkshon entre diferente tipo di fasilidat: ''Forward Operating Location'' (FOL): un fasilidat ku ta sostené operashonnan adelantá i ku por wòrdu usá pa operashonnan repetí, pero ku un presensia permanente limitá di personal. ''Cooperative Security Location'' (CSL): un lokalidat pa koperashon den seguridat, generalmente sin un presensia permanente di personal militar Merikano. ''Forward Operating Base'' (FOB) i ''Main Operating Base'' (MOB): instalashonnan ku ta kontené un presensia militar mas grandi i ku por tin un nivel mas haltu di protekshon i infrastruktura. Lokalidat di e fasilidatnan E Estadonan Uni tin òf a utilisá fasilidatnan di apoyo pa operashonnan aéreo na diferente lugá rondó di mundu. Entre e lokalidatnan ku a wòrdu asosiá ku e tipo di operashon aki tin Singapur, Honduras, Kòrsou, Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Túnez i Djibouti. Kòrsou i Aruba Na Kòrsou i Aruba, e Estadonan Uni ta utilisá fasilidatnan den e aeropuertonan di Hato i Reina Beatrix pa sostené vuelonan di vigilansia i operashonnan kontra e tráfiko ilegal di droga. E akuerdonan entre Reino Hulandes i Merka pa e operashonnan aki ta basa riba un tratado firma na 2000, konosí komo e Tratado di Forward Operating Locations (FOL). E tratado ta outorisá vuelonan pa vigilá i monitoreá área relevante, detektá transportashon di droga i kolektá informashon. E vuelonan ku ta kai bou di e tratado mester wòrdu ehekutá sin arma.[[3]][[4]] E fasilidat na Aruba ta situá na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix, miéntras ku esun na Kòrsou ta na Aeropuerto Internacional Hato. E instalashon na Aruba a kuminsá wòrdu desaroyá na 1999. E tratado a wòrdu firma dia 2 di mart 2000, i ta forma parti di e koperashon entre Reino Hulandes i Merka pa kombatí tráfiko di droga den region di Karibe.[[5]][[6]] E tratado ta kontené mekanismonan pa informá e autoridatnan hulandes tokante e vuelonan. E informashon ta inkluí e kantidat i tipo di buelo, durashon, área di patruya i tipo di avion usá. E koperashon ta permití tambe interkambio di informashon ku paisnan partner. E operashonnan por kontribuí na detekshon i intersepshon di transportashon di droga, den algun kaso den koperashon ku Marina Real Hulandes.[[6]][[7]] E tratado original tabatin un término di dies aña, ku posibilidat di prolongashon. Despues di e término inisial, e akuerdo a wòrdu prolongá varios biaha, inkluyendo ekstenshonnan ku a kuminsá na 2011 i 2016.[[7]] E uso di e fasilidatnan a keda un tema di debate polítiko, spesialmente en relashon ku e alcance di e koperashon militar Merikano den Karibe. Gobièrnu hulandes a enfatizá ku e outorisashon ku ta resulta di e Tratado FOL ta limitá na vuelonan sin arma pa kombatí tráfiko di droga. E tratado no ta duna, por su mes, outorisashon pa otro tipo di operashon militar Merikano.[[4]] Na Kòrsou, e fasilidat di Hato ta wòrdu referí tambe komo un ''Cooperative Security Location'' (CSL). E término CSL ta reflehá e modelo di koperashon ku no ta rekerí un presensia permanente grandi di personal militar Merikano. Sin embargo, e uso di e dos términonan ta dependé di e konteksto i di e fuente, i no ta nesesariamente sinónimo den tur situashon.[[4]][[6]] Den otro okashon, Kòrsou a sirbi komo punto di salida pa un operashon Merikano di ayudo humanitario ku avionnan militar, despues di temblornan na Venezuela. Segun declarashonnan di e konsul Merikano, e operashon a tuma lugá ku koperashon di Hulanda i Kòrsou. E operashon humanitario aki ta distinto di e operashonnan kontra droga ku ta kai bou di e Tratado FOL.[[4]] Na 2026, gobièrnu hulandes a anunsiá su intenshon di prolongá e tratado ku Merka pa un periodo adishonal di sinku aña, te dia 2 di novèmber 2031. E prolongashon propuesto ta e di kuater ekstension di e akuerdo. E desishon a bini den un periodo di debate tokante e aktividatnan militar Merikano den Karibe i e preocupashonnan ekspresá anteriormente den Tweede Kamer tokante atakenan kontra barkunan sospechá di tráfiko di droga. Segun e informashon publiká, e gobièrnu no tin intenshon di agregá kondishonnan nobo na e akuerdo.[[4]][[5]] E intenshon di prolongashon ainda no ta nifiká ku e tratado a keda prolongá definitivamente. E prosedura ta inkluí notifikashon na e instansianan parlamentario relevante, inkluyendo Tweede Kamer i e Staten di Aruba i Kòrsou.[[4]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen icne83lfzkcnjwr0l7ptnnru98r4atu 207399 207398 2026-10-22T11:55:13Z Caribiana 8320 207399 wikitext text/x-wiki [[Lago Oil & Transport Company]]__NOINDEX__ Pending: [[Atake riba Aruba (1942)]] - [[SS Pedernales]] - [[Playa Pariba]] - [[Kampamentu di internamentu]] - [[Kampamentu di Internashon na Karibe Hulandes]] ------------- {{Databox}} '''Forward Operating Location''' (FOL), of '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un termino militar cu ta referi na un facilidad avansa, cu ta sostene operacionnan militar of di seguridad. Den e contexto di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], e termino FOL ta referi specificamente na sitionan cu ta permiti ehecucion di operacionnan aereo, sin e necesidad di mantene un presencia grandi y permanente di personal militar. E sitionan aki a bira parti di e strategia di Merca despues di e revision di su postura militar mundial di 2004, cu tabata dirigi, entre otro, na miho preparacion pa atende menasanan regional na [[Afrika|Africa]] i [[Latinoamérika|Latino America]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> defini como “un fasilidat eskalabel, ‘kayente’ ku por mantene operacionnan sostenibel, pero cu solamente un presencia permanente chikito di personal di sosten òf kontratista contrario na un FOB òf MOB. Un FOL lo ta anfitrion di rotacion okashonal pa hopi ekipo preposishonal i kontené <ref>[https://web.archive.org/web/20070204141322/http://www.eucom.mil/english/Transformation/Transform_Blue.asp Strategic Theater Transformation]</ref>.” E sitionan aki a wòrdu establesé ora ku Pentagon a kuminsá atendé ku menasanan regional prinsipalmente na Afrika i [[Latino Amérika]] despues di su revishon di postura global di 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20170331030421/http://www.eucom.mil/media-library/article/21826/US-European-Command-Statement-Following-President U.S. European Command Statement Following President Bush's Remarks Addressing Global Posture], eucom.mil (26 di augustus 2011)</ref> '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. Ta distigui dos tipo di facilidad: * ''cooperative security location'' (CSL), un operacion cooperativo di seguridad sin presencia di militarnan permanente òf personal di kontratista * ''forward operating base'' (FOB) y ''main operating base'' (MOB), ku ta un facilidad cu presencia di forsa grandi i un sitio bon defendé == Luga di facilidad == Merka tin fasilidatnan di FOL na varios sitio den diferente kontinente, entre otro na: Singapura, Honduras, [[Kòrsou]], Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Tunisia i [[Djibouti]]. === Kòrsou i Aruba === Gobierno Hulandes tin pensa di prolonga e acuerdo cu Merca pa loke ta trata uzo di aeropuertonan na Curaçao y Aruba pa vuelonan contranarcotico di Merca cu cinco aña, esta te dia 2 di november 2031.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31727-fol-verdrag-hard-nodig FOL-verdrag hard nodig], [[Antilliaans Dagblad]] (19 di september 2026)</ref> Esaki ta bisto for di un informe di e Conseho di Asuntonan Exterior fecha dia 12 di october. E extension ta wordo prepara apesar di preocupacionnan anterior den Camara di Representantenan pa loke ta trata atakenan di Merca riba barconan sospechoso di traficacion di droga den Caribe. Segun declaracionnan anterior di Minister Berendsen, no ta mara ningun condicion adicional na e prolongacion. E tratado di 2000 ta haci posibel pa Merca realisa vuelonan di vigilancia, detecta cargamento di droga, y colecta informacion for di aeropuertonan na Curaçao y Aruba. E fasilidatnan aki ta konosí komo Lugánan di Operashon Adelante (FOL); na Curaçao, nan tambe ta wordo referi na nan como Cooperative Security Locations (CSLs).<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Den e rapport, gobierno Hulandes ta enfatisa cu e autorisacion ta conta exclusivamente pa vuelonan no arma. Esaki ta marca e di cuater biaha cu e tratado a wordo prolonga. Segun e Gabinete, Hulanda i Merka ta kompartí un interes mutuo den kombatimentu di kriminalidat transfronteriso i organisá den Karibe.<ref name="Nu"/> Minister di Relacionnan Exterior Tom Berendsen anteriormente a declara cu Hulanda no ta impone condicionnan adicional riba Merca. E ta considera Merca como e partner primario pa Hulanda y e islanan Caribense den e lucha contra criminalidad transfronterizo.<ref name="Nu"/> Promé Minister di Kòrsou, Gilmar Pisas, a ekspresá su sosten anteriormente pa sigui ku e koperashon. E ta mira presencia di Merca como importante pa siguridad di Curaçao y pa combati contrabanda di droga. E presensia di Merka na Hato tambe ta bou di kòntròl pasobra e aeropuerto a wòrdu usá pa otro propósitonan cu no ta operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu"/> Despues di e temblornan na Venezuela, Curaçao a wordo uza como un staging point pa un operacion di ayudo humanitario Mericano cu ta envolvi avionnan militar. Segun e consul Mericano, esaki a tuma luga cu cooperacion di Hulanda y Curaçao.<ref name="Nu"/> Sinembargo, e tratado di FOL ta conta exclusivamente pa operacionnan contranarcotico.<ref name="Nu">[https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-uit-nederland/97258/nederland-wil-amerikaanse-vliegbasis-op-curacao-tot-2031-verlengen-zonder-extra-voorwaarden Nederland wil Amerikaanse vliegbasis op Curaçao tot 2031 verlengen zonder extra voorwaarden], curacao.nu (14 di november 2026)</ref> Gobièrnu hulandes tin intenshon di ekstendé e Tratado di FOL (Forward Operating Location) pronto—esaki lo ta e di kuater ekstenshon di e akuerdo. Camara di Representantenan di Hulanda, como tambe e parlamentonan di Aruba, Curaçao, y Sint Maarten, a wordo poni na altura di e decision aki.<ref name="Koninkrijk">[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/10/21/amerikaanse-agressie-heeft-geen-invloed-op-fol-vedrag/ Amerikaanse agressie heeft geen invloed op FOL-verdrag], dossierkoninkrijksrelaties.nl (21 di october 2026)</ref> E tratado aki ta permiti Merca realisa vuelonan cu e proposito di vigilancia, monitoreo, y e deteccion di envio di droga, operando for di e “forward operating location” na e aeropuertonan civil na Aruba y Curaçao. E outorisashon aki ta konta eksklusivamente pa buelonan sin arma.<ref name="Koninkrijk"/> Reino Hulandes y Merca tin mas di 30 aña ta colaborando riba esfuersonan contra narcotica. Pa loke ta trata e uso di Cooperative Security Location (CSL) na aeropuerto na Curaçao, Reino y Merca a establece palabracionnan formal via un tratado na aña 2000.<ref name="Koninkrijk"/> Na mei 1999 a lanta e FOL (Forward Operating Location) na Aruba. Tanto e FOL na Aruba como esun na Curaçao ta cay, en parti, bao di autoridad di Comandante di Forzanan di Marina den Caribe (CZMCARIB). E avionnan stashoná einan ta kondusí buelonan di vigilansia eksklusivamente sin arma denter di un área limitá, i e informashon optené ta wòrdu kompartí ku e paisnan partner. Dia 2 di maart 2000 a firma un acuerdo di largo plaso pa loke ta trata e FOL.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-ARUBIANA-2166?q=%22forward+operating+location%22 Aruba y su Status Aparte Logro di pasado, reto pa futuro (1986-2001)], Gobierno di Aruba (18 di maart 2001)</ref> Den liña ku akuerdonan di tratado, Merka ta tene e Komandante di Forsanan Naval den Karibe (CZMCARIB) informá tokante buelonan kondusí for di e Lugánan di Operashon Dilanti (FOLs). Esaki ta inkluí informashon riba e kantidat di buelo, e tipo di buelo, detayenan di buelo operashonal—manera durashon di buelo i e área di patruya—i e tipo di avion usá.<ref name="bekendmaking">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-950437.pdf Evaluatie van de Uitvoering van het Verdrag inzkae de Foward operating Locations op Curacao en Aruba in de periode 1 oktober 2018 - 30 september 2019], officielebekendmakingen.nl</ref> Bou di e Tratado entre Reino Hulandes i Merka tokante koperashon riba tereno di operashonnan aéreo kontra-narkótiko (e Tratado FOL, 2000), avionnan di Merka ta utilisá un “forward operating location” na e aeropuertonan di Curaçao (Hato) i Aruba (Reina Beatrix). E tratado ta outorisá buelonan pa e propósitonan di vigilansia, monitoreo i detekshon di envio di droga. E buelonan aki ta wòrdu kondusí sin arma.<ref name="bekendmaking"/> Despues di e vensementu di e término inisial di dies aña, e Tratado di FOL a wòrdu prolongá dos biaha pa periodonan di sinku aña, entrante 2 di novèmber 2011, i 2 di novèmber 2016, respektivamente. Pasonan inisial a wòrdu tumá awor pa implementá un ekstenshon di sinku aña siguiente a traves di un interkambio di nota.<ref name="bekendmaking"/> Reino ta benefisiá di e operashonnan di rekonosementu aéreo aki di Merka, ku ta permití detekshon i intersepshon di envionan di droga, e último aki hopi bia ta sosodé den koperashon ku Marina Real di Hulanda.<ref name="bekendmaking"/> Combatimento di e problema di traficacion di droga den region di Karibe ta un asuntu di importansia mundial. Esaki ta wòrdu rekonosé tambe denter di e konteksto Oropeo, kaminda e prinsipio di responsabilidat kompartí ta wòrdu endosá, un prinsipio ku Reino ta pone den práktika aktivamente. E instalashon di FOL na Kòrsou ta wòrdu utilisá na su kapasidat kompletu. Actualmente, no tin plannan concreto pa sigui desaroya e facilidad na Aruba.<ref name="bekendmaking"/> {{Appendix}} '''Forward Operating Location''' (FOL), òf '''Forward Operating Site''' (FOS), ta un término militar ku ta referí na un fasilidat adelantá ku ta sostené operashonnan militar òf di seguridat. Den e konteksto di e [[Estadonan Uni di Amérika]], e término FOL ta referí spesífikamente na lokalidatnan ku ta permití ehekushon di operashonnan aéreo, sin e nesesidat di mantene un presensia grandi i permanente di personal militar. E tipo di fasilidat aki a bira parti di e estrategia di e [[Pentágono]] despues di e revishon di postura militar global di 2004, ku tabata dirigí, entre otro, na mehor preparashon pa atendé menasanan regional na Afrika i [[Latino Amérika]].[[1]][[2]] Den e terminologia militar Merikano, ta hasi distinkshon entre diferente tipo di fasilidat: ''Forward Operating Location'' (FOL): un fasilidat ku ta sostené operashonnan adelantá i ku por wòrdu usá pa operashonnan repetí, pero ku un presensia permanente limitá di personal. ''Cooperative Security Location'' (CSL): un lokalidat pa koperashon den seguridat, generalmente sin un presensia permanente di personal militar Merikano. ''Forward Operating Base'' (FOB) i ''Main Operating Base'' (MOB): instalashonnan ku ta kontené un presensia militar mas grandi i ku por tin un nivel mas haltu di protekshon i infrastruktura. Lokalidat di e fasilidatnan E Estadonan Uni tin òf a utilisá fasilidatnan di apoyo pa operashonnan aéreo na diferente lugá rondó di mundu. Entre e lokalidatnan ku a wòrdu asosiá ku e tipo di operashon aki tin Singapur, Honduras, Kòrsou, Aruba, Reino Uni, Bulgaria, Túnez i Djibouti. Kòrsou i Aruba Na Kòrsou i Aruba, e Estadonan Uni ta utilisá fasilidatnan den e aeropuertonan di Hato i Reina Beatrix pa sostené vuelonan di vigilansia i operashonnan kontra e tráfiko ilegal di droga. E akuerdonan entre Reino Hulandes i Merka pa e operashonnan aki ta basa riba un tratado firma na 2000, konosí komo e Tratado di Forward Operating Locations (FOL). E tratado ta outorisá vuelonan pa vigilá i monitoreá área relevante, detektá transportashon di droga i kolektá informashon. E vuelonan ku ta kai bou di e tratado mester wòrdu ehekutá sin arma.[[3]][[4]] E fasilidat na Aruba ta situá na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix, miéntras ku esun na Kòrsou ta na Aeropuerto Internacional Hato. E instalashon na Aruba a kuminsá wòrdu desaroyá na 1999. E tratado a wòrdu firma dia 2 di mart 2000, i ta forma parti di e koperashon entre Reino Hulandes i Merka pa kombatí tráfiko di droga den region di Karibe.[[5]][[6]] E tratado ta kontené mekanismonan pa informá e autoridatnan hulandes tokante e vuelonan. E informashon ta inkluí e kantidat i tipo di buelo, durashon, área di patruya i tipo di avion usá. E koperashon ta permití tambe interkambio di informashon ku paisnan partner. E operashonnan por kontribuí na detekshon i intersepshon di transportashon di droga, den algun kaso den koperashon ku Marina Real Hulandes.[[6]][[7]] E tratado original tabatin un término di dies aña, ku posibilidat di prolongashon. Despues di e término inisial, e akuerdo a wòrdu prolongá varios biaha, inkluyendo ekstenshonnan ku a kuminsá na 2011 i 2016.[[7]] E uso di e fasilidatnan a keda un tema di debate polítiko, spesialmente en relashon ku e alcance di e koperashon militar Merikano den Karibe. Gobièrnu hulandes a enfatizá ku e outorisashon ku ta resulta di e Tratado FOL ta limitá na vuelonan sin arma pa kombatí tráfiko di droga. E tratado no ta duna, por su mes, outorisashon pa otro tipo di operashon militar Merikano.[[4]] Na Kòrsou, e fasilidat di Hato ta wòrdu referí tambe komo un ''Cooperative Security Location'' (CSL). E término CSL ta reflehá e modelo di koperashon ku no ta rekerí un presensia permanente grandi di personal militar Merikano. Sin embargo, e uso di e dos términonan ta dependé di e konteksto i di e fuente, i no ta nesesariamente sinónimo den tur situashon.[[4]][[6]] Den otro okashon, Kòrsou a sirbi komo punto di salida pa un operashon Merikano di ayudo humanitario ku avionnan militar, despues di temblornan na Venezuela. Segun declarashonnan di e konsul Merikano, e operashon a tuma lugá ku koperashon di Hulanda i Kòrsou. E operashon humanitario aki ta distinto di e operashonnan kontra droga ku ta kai bou di e Tratado FOL.[[4]] Na 2026, gobièrnu hulandes a anunsiá su intenshon di prolongá e tratado ku Merka pa un periodo adishonal di sinku aña, te dia 2 di novèmber 2031. E prolongashon propuesto ta e di kuater ekstension di e akuerdo. E desishon a bini den un periodo di debate tokante e aktividatnan militar Merikano den Karibe i e preocupashonnan ekspresá anteriormente den Tweede Kamer tokante atakenan kontra barkunan sospechá di tráfiko di droga. Segun e informashon publiká, e gobièrnu no tin intenshon di agregá kondishonnan nobo na e akuerdo.[[4]][[5]] E intenshon di prolongashon ainda no ta nifiká ku e tratado a keda prolongá definitivamente. E prosedura ta inkluí notifikashon na e instansianan parlamentario relevante, inkluyendo Tweede Kamer i e Staten di Aruba i Kòrsou.[[4]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:HNLMS Groningen interdicts suspected drug runner in Caribbean Sea (6459899).jpg|thumb|Zr.Ms. Groningen ta intersepta un barko di droga den Laman KAribe (2020).]] '''Zr.Ms. ''Groningen''''' (P843) ta e di kuater i último barku di e klase ''Holland'', un seri di kuater barku di patruya (Ocean Patrol Vessels) pa [[Marina Real|Marina Real di Hulanda]]. E kiel a wòrdu poné na Galați, Rumania, na fin di 2010, i e barku a yega Vlissingen na 2012 pa keda kompletá. nl.wiki: E barku a wòrdu batisá na Galați dia 21 di aprel 2011, pa Minister Schultz van Haegen. Den zomer di 2012, e barku a keda kla na e konstruktor Damen Schelde Naval na Vlissingen. Dia 23 di ougùstùs 2012, e Groningen a yega na su haf natal Den Helder pa promé bia; dia 23 di maart 2013, e Groningen a wordo ekipa cu e mast integra cu sensor, y dia 29 di november 2013, e Zr.Ms. Groningen a wòrdu enkargá. Desde 20 di april 2019 e programa di Zr.Ms. Groningen den Karibe pa sirbi komo un barku di stashon pa dos aña.[1] Ademas di operashonnan di kontrol di droga i servisio humanitario, e OPV ta wòrdu desplegá pa tareanan di Wardakosta manera operashonnan di reskate i detekshon di piskamentu ilegal i krímennan ambiental.[2] Notes Zr. Ms. Groninge a tuma e funcion di barco di stacion den Caribe for di Zr. Ms. Friesland. E barco di patruya a mara na Bahia Santa Ana na Willemstad ayera mainta, segun un comunicado di Wardacosta di Region Caribe di Reino Hulandes. Durante proximo lunanan, e barco lo ser desplega pa varios tarea di seguridad riba lama, manera vigilancia, aplicacion di ley, y combate di actividadnan ilegal, manera contrabanda di droga. Adicionalmente, e ta para cla pa duna sosten durante situacionnan di emergencia, por ehempel, durante temporada di horcan cu ta cuminsa e luna aki. Marina Real di Hulanda tin cuatro barco di patruya di clase ‘Holland’. E OPVnan aki - Barconan di Patruya cu ta bay Ocean - ta barconan cu por keda desplega flexiblemente pa vigilancia di awanan costal. E barco di stacion tin un helicopter di combate marino NH90 abordo pa sostene e barco cu operacionnan aereo. Pa ultimo cuater luna, Zr.Ms. Friesland a cumpli cu e rol di barco di stacion den Caribe. Ademas di vigila e situacion di seguridad rond di e islanan, e barco recientemente a bishita New Orleans, unda el a participa den festividadnan marcando e di 250 aniversario di Merca. Cu presencia di un barco di stacion den region, Defensata contribui na paz y seguridad den Caribe.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260605.pdf Zr. Ms. Groningen ta barco di stacion di Caribe], BDA (5 di juni 2026)</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Playa Pariba''' tabata un [[kampamentu di internamentu]] na [[Boneiru]], ku tabata aktivo durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] entre 1940 te 1947. E tabata e kampamentu di internamentu mas grandi den [[Karibe Hulandes]] i e prinsipal lugá di detenshon pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di [[Reino Hulandes]] durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situá na Playa Pariba, un bario ost di [[Kralendijk]], serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i waya di sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. Originalmente e sitio tabata un tereno di gobièrnu bandoná, e lugá a wòrdu kombertí den un fasilidat di internamentu será i vigilá pa outoridatnan kolonial hulandes. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * J.E. Sint Jago, ''Wuiven vanaf de waranda. De interneringskampen op Bonaire en Curaçao tijdens WO II'', Gopher (april 2007) * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] Resúmen E kampamentu di internashon na Playa Pariba tabata e prinsipal luga di detenshon riba Bonaire durante Segunda Gerra Mundial, aktivo for di 1940 te 1947. E tabata un di e lugánan mas importante den [[Karibe Hulandes]] pa interná siudadanonan ku a wòrdu konsiderá peligroso pa siguridat di Reino Hulandes durante tempu di guera. == Ubikashon i fundashon == E kampamentu tabata situa na Playa Pariba, un bario ost di Kralendijk, serka di laman. El a habri na mei 1940. Mesora despues di e invasion di [[Hulanda]] pa tropanan aleman nazi, kolonianan hulandes, manera [[Kòrsou i Dependensianan]], a tuma medidanan pa kontrolá hende ku por ta un menasa pa siguridat. Un tereno gubernamental abandoná a wòrdu transformá na un kampamentu ku sera di klip i way'i sumpiña, ku guardianan militar i personal lokal. == Struktura di e kampamentu == E kampamentu tabatin: * baraknan di palu pa e internadonan * separashon pa diferente grupo (politiko, siudadano, refugiado) * un kushina i kuminda *Ofisina i kuartel di gardanan *Letrinanan i instalashon mediko básico Den boka di pueblo, e kampamentu tabata yamá tambe “Kamp Grandi”. == Internado == Interná den kampo a keda klasifiká den tres grupo prinsipal: * Nashonal Aleman i Austriako: * Hende ku tabata biba riba e isla hopi aña, komo negoshiante òf trahadó. *Un parte tabatin pasaport Hulandés, pero tabata di orígen Aleman. *Refugia Hudiu: *Hudiu ku a yega riba boto komo e MS Crijssen i Cabo de Hornos. Nan no tabata enemy aliens, pero tabata detení temporalmente pa motibu di status migratorio inklaro. Nan tabata separá for di otro grupo interná. Siudadanonan hulandes ku a wòrdu konsiderá peligroso polítiko: *Hulandes lokal ku simpatía pa e NSB (partido Nazi Hulandés) òf aktivista anti-kolonial. E mas konosí tabata Medardo de Marchena, profesor i patriota. E kantidat di interná tabata fluktua entre 50 i 150 hende, dependiente di arresto i liberashon. == Atministrashon i Kondishonnan == E kampamentu tabata maneha pa gobièrnu kolonial hulandes, bou mandato di e [[Gobernador di Antia Hulandes]]. Polis militar, mariniers, i milisia lokal tabata kuida e kampamentu. E kondishonnan tabatin nivel básiko, pero no brutal. Kuminda tabata monoton pero sufisiente. Interná por a haña kòrso, buki, yega karta, i hiba un bida riba rutina. Refugia hudiu tabata trata ku ménos strikté. Reklamo kontra internashon ilegal tabata bai Gobiernu Hulandés na ekshilio. Un grupo a wordu liberá promé ku fin di guera. == Nifikashon == E kampamentu na Playa Pariba ta mustra kon kolonianan hulandes tabata manehá "seguridat" den un situashon global. E internashon di siudanan Hulandés sin prosedimentu legal ta mustra klaro e tenshon entre libertat sivil i poder gubernamental den guera. Tambien, e kampo ta laga pensa ku e Antia Hulandés no tabata aparte for di Segunda Gerra Mundial, sino parte aktivo di su realidad. == Será i Herensia == E kampo a sera den 1947, ku esnan interná ku no por a bai kas aún despues di guera. E tereno a bira uso sivíl, i no tabatin memorial of señal visibel pa e historia. Awendia, poko hende na Bonaire ta konosé e historia, pero investigadó, historiadó, i skibadó ta kuminsá trese su importansia riba mesa. Ta un historia ku ta inspirá refleksion riba rekonosementu, justisia, i memoria kolonyal. == Referensia i Fuentenan == P. Meurs & G. Oostindie (1983) – De Gouverneurs van de Nederlandse Antillen: Een Geschiedenis in Portretten Gert Oostindie (1999) – Paradise Overseas: The Dutch Caribbean: Colonialism and its Transatlantic Legacies Maritza Coomans-Eustatia et al. (2002) – Koloniale Konfrontaties. De koloniale geschiedenis van de Nederlandse Antillen en Aruba * Edsel Gonzales (2007) – Bonaire in de Tweede Wereldoorlog: Kamp Grandi, de vergeten geschiedenis [Unpublished thesis] * Nationaal Archief (Den Haag) – Archieven van het Ministerie van Koloniën, 1930-1950 * Archivo Boneiru – Documentonan riba kampo di internashon den Playa Pariba * K. van der Wal (2004) – De joden van de Cariben tijdens de oorlogsjaren [artikel gepubliceerd den tijdschrift "Historica"] ---------------- Playa Pariba Internment Camp (Bonaire, WWII) Overview The Playa Pariba internment camp was the principal internment facility on Bonaire during World War II, operating from 1940 to 1947. It was one of the Dutch Caribbean's main internment sites, designed to house civilian detainees considered potential threats to the security of the Kingdom of the Netherlands, particularly during the Nazi threat in Europe. Location and Establishment The camp was located in the Playa Pariba district of Kralendijk, on the eastern edge of the town, near the sea. It was established hastily in May 1940, immediately after the German invasion of the Netherlands, to serve as a secure holding site for people labeled as security risks, particularly German nationals, but also Dutch subjects with alleged pro-German or anti-colonial leanings. Originally an abandoned government building site, the location was converted into a fenced and guarded internment facility by Dutch colonial authorities. Camp Structure and Layout The camp was modest in size, surrounded by barbed wire fencing and patrolled by Dutch marines and local militia. It contained: Wooden barracks for detainees Separate sections for political and civilian internees A mess hall and kitchen Guard quarters and administrative buildings Latrines and basic medical facilities The camp was sometimes informally referred to as “Kamp Grandi” or just "the camp" by locals. Who Was Interned Interned individuals fell into three broad categories: German and Austrian nationals: Mostly long-time residents of the Dutch Caribbean, including professionals and merchants. Some were naturalized Dutch citizens but still detained due to German ethnicity. Jews fleeing Europe: Jewish refugees, including those arriving aboard ships like the MS Crijssen and Cabo de Hornos, were temporarily interned here in a separate section. Though not considered enemy aliens, they were kept under guard due to unclear immigration status and wartime suspicion. Dutch citizens considered politically dangerous: Local Dutch Antilleans and European Dutch identified as NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) sympathizers or anti-colonial activists. The most well-known among them was Medardo de Marchena, a Papiamentu-speaking intellectual, teacher, and nationalist. The camp population fluctuated between 50 and 150 internees at different times, depending on arrests, transfers, and releases. Administration and Conditions The camp was administered by the Dutch colonial government, under orders from the Governor of the Netherlands Antilles, with security provided by military personnel. Civilian oversight was limited, and conditions varied over time. Living conditions were basic but generally humane by wartime standards. Food was adequate but monotonous. Internees were allowed to receive mail, some books, and occasionally could grow small gardens or work. Jewish refugees were kept separately and under less strict control, though still under internment. Several internees protested their detention, and complaints reached the Dutch government-in-exile. Some cases were reviewed, and individuals were released before the end of the war. Significance The Playa Pariba internment camp exemplifies the wartime security policies of the Dutch colonial government, which mirrored those in the European Netherlands and the East Indies. Its existence challenges the common perception that the Caribbean colonies were unaffected by the global conflict. The internment of Dutch citizens without trial, including those whose political beliefs conflicted with the colonial status quo, highlights tensions between civil liberties and wartime emergency powers. Closure and Aftermath The camp remained in use until 1947, well after the end of WWII, as repatriation and legal decisions took time. After closure, the site was returned to civilian use, and no major memorial was established at the location. Today, few physical traces of the camp remain. However, local historians and writers are increasingly exploring its legacy, particularly its impact on Bonairean memory, Dutch Antillean identity, and postcolonial justice. ----------- tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: nl.wiki:Un kampo di internashon ta un fasilidat di retenshon temporal kaminda gruponan di hende por wòrdu será sin kobra òf intenshon di kobra. E término ta wòrdu usá prinsipalmente pa enkarselashon di sivilnan hostil òf disidente den tempu di guera òf di sospechosonan terorista. Aunke e término ta wòrdu usá tambe komo un sinónimo pa prizòn, e ta referí generalmente na detenshon preventivo en bes di enkarselashon despues di un kondena hudisial pa un krímen. E uso i interpretashon di e término ta sometí na debate i sensitividatnan polítiko. Ehèmpelnan: Den Union Soviétiko, oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá gulag. Na Antillas Hulandes, e poblacion Europeo tabata encarcela den campamentonan Hapones durante Segundo Guera Mundial. E términonan kampo di internashon i kampo di konsentrashon a wòrdu usá inicialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Desde Segundo Guera Mundial, e término kampo di konsentrashon tabatin vários nifikashon, manera kampo di eksterminashon, kampo di labor, kampo di internashon, kampo di reservashon, kampo di kolekshon i tránsito, kada un ku un antecedente diferente i tin bia ta overlap den funshon. Kamponan di prizonero hopi bia ta wòrdu konsiderá komo kamponan di internashon. E derechonan di prizoneronan di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin bia ta komprondé internashon tambe pa nifiká enkarselashon di sòldánan ku a kaba den un guera den teritorio neutral. Durante e Promé Guera Mundial, por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na Hulanda. Durante e Guera Franco-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na Suisa. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon aleman na Hulanda dia 10 di mei 1940, tur siudadano aleman maskulino na Antillas Hulandes, Sürnam i Antia a keda enkarselá den kampamentunan di internamentu. E ehérsito, marina i polis (militar) tabatin e tarea di arestá, transportá i vigilá e sivilnan aki. E idea tras di e operashon aki tabata ku algun di e alemannan lo por a proveé ​​inteligensia na e enemigu i asina forma un ‘di sinku kolumna’. 🇳🇱 Kampo di internashon den kolonia Hulandés (1940–1946) E praktika di internashon den e kolonianan Hulandés (manera Boneiru, Kòrsou, Aruba i Surinam) tabata sigui e struktura di internashon general, pero ku algun diferensia importante: Aspekto ||Internashon global ||Internashon kolonia Hulandés Motibo || Guerra i siguridat ||Tambe politik i kolonial supreshon Tribunal ||Normalmente sin juicio formal ||Sin juicio, por desishon di gobernador Grupo interná ||Enemigo estranhero ||Tambe refuxiá, NSB simpatikadó, kritikús Anti-fasista, pero interná ||No komun ||Komun (e.g., Judío anti-Nazi a ser interná) 🏝️ Ejèmplonan riba Antia i Surinam: Playa Pariba (Boneiru): refuxiá Judío i hulandés disidente. Barber (Kòrsou): NSB simpatikadó sospechá. Jodensavanne (Surinam): kamp grandi ku tratamentu duru. 💬 Kritika moderno Hopi eksperto ta kuestioná si internashon di persona pa idea polítiko sin evidencia konkreto no ta kontra prinsipio di derecho humano. Den konteksto kolonia, internashon tabata un manera pa eliminá voz di oposishon i mantené kontrol. 📚 Referensia i siñansa adicional: L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog Gert Oostindie, Postkoloniale Beeldenstormen Maritza Coomans-Eustatia, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen [[:Kategoria:Guera]] Seccionnan sugerí: 🌍 Definishon general (según derechi internashonal) Kampamentu di internashon ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra (específikamente e di 1929 i 1949). E regla ta protehé internadonan kontra abusonan, i eksigi tratamentu humano. Internashon ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Motibonan pa internashon por inkluí: * Nasyonalidat di un país enemigo * Suspecha di traishon òf simpatia pa enemigo * Kousa politiko òf kritika riba gobernashon ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SAB}} | localisa_na = [[The Bottom]] | adres = | cercania = | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa viktimanan di guera na Saba''' ta un E monumento pa esnan ku a kai na Saba, Hulanda Karibense, a keda desvelá na 1957 riba kaminda di Fort Bay den e kapital, The Bottom. E ta konmemorá e víktimanan di e Segundo Guera Mundial.[1] E monumento ta konmemorá 129 víktima antiano, entre nan onse víktima di Saba. Nan ta wòrdu konmemorá aki anualmente riba 4 di mei durante Dia Nashonal di Rekuerdo. Mayoria di e víktimanan antiano tabata nabegantenan ku tabata traha riba tankeronan di zeta, en konekshon ku e refinerianan di zeta riba Aruba i Kòrsou.[2] Sabannan lista riba e monumento:[2] Dia 16 di febrüari 1942 tabata un dia pretu ora ku tres tankero britániko a wòrdu sink pa torpedonan di supmarinonan aleman. Ocho trahadó di Sabaan a pèrdè nan bida: Oranjestad tabatin once antiano abordo. E víktimanan nasé na Saba tabata Anthony Dudley Granger (bombero), Eric Norbert Linzey (mayordomo), Darcey Kenneth Lynch (marinero), i Clifford Achilles Wilson (stoker). [[SS Pedernales|''Pedernales'']] a wòrdu hundi net pafó di e waf di Aruba di [[San Nicolas]], cu entre otro James Stewart Cornet (marino) i kuater otro nabegante antiano abordo. ''Tia Juana'' tabata nabegando den Golfo di Venezuela ora ku el’a wordu gedal e mesun dia ey. Tres miembro di e tripulacion di Sabaan a perde nan bida: John William Dunlock (quartermaster), John Wilson (stoker), y Walter Allen Winfield (tambe un stoker). Dia 18 di september 1944, e tankero petrolero ''Punta Gorda'' a dal contra e tankero Belga mucho mas grandi Ampetco II banda di Cabo San Román na [[Venezuela]]. Tres Saban a pèrdè nan bida den e kandela feros ku a sigui: James Andrew Maxwell (marino), Antonio Duran Woods (kuartermaestro), i Henry Swinton Woods (tambe un kuartmaestro). Henry Swinton Woods tabata un sobrebibiente di e atake riba Padernales na 1942, pero no a sobrebibí e kolishon. Tin mas Sabano ku a peresé den e Segundo Guera Mundial ku no ta lista riba e plaka memorial di e Monumento di Kaida, pero despues a wòrdu rekonosé komo víktimanan di guera:<ref name="Saba News" /> * Dia 25 di februari 1942, Reginald Gordon (di dos cushinador) a muri ora cu e tankero Britanico La Carriere a wordo hundi pa un torpedo Aleman cerca di Puerto Rico. * Na yüni 1943, Carl Aloysius Simmons (mayordomo) a sobrebibí inicialmente e atake di torpedo aleman riba e tankero noruego Ferncastle, serka di Australia Oksidental. Hunto cu otro miembronan di tripulacion, nan a yega costa den un boto di salbabida. Algun siman despues, el a muri pa motibu di falta di awa i kuminda. * Na desèmber 1941, Theophilus Wilson (marinero) tabata riba e tankero di zeta britániko Hermes. El a muri na Haifa den e Teritorio di Mandato di Palestina. E ta e unico victima di Saba cu a wordo dera; e otronan a disparsé den laman. * Na mart 1943, Thelma Esther Polak (studiante di enfermeria) a muri den e kampo di konsentrashon di Sobibór. Ela nace na Saba y tabata yiu muher di un dokter Hudiu Surinameo. Un plaka adishonal a wòrdu poné na e monumento p’e.<ref>Jonet, [https://jonet.nl/postuum-eerbetoon-op-saba-voor-thelma-polak/ Postuum eerbetoon op Saba voor Thelma Polak], 20 december 2021</ref> {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Eustatius''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá na [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]].[1]. E ta un di seis monumento riba e tema aki cu a wordo devela na 1957 riba cada un di e seis Antiyas Hulandes. E plachinan riba e monumentonan aki ta idéntiko[2] i ta lista e mesun nòmbernan di e antiano ku a peresé komo resultado di e Segundo Guera Mundial.[3] == Viktimanan == Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Eustatius. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Tur aña, un konmemorashon seremonial ta tuma lugá na Fort Oranje durante e Dia Nashonal di Rekuerdo riba 4 di mei. Debí na eroshon, e konmemorashon na 2018 a wòrdu tené na Simon Doncker House i Santana di Salem.[6] Entre 2019 i 2026, a hasi kontrol di eroshon i renobashon di e fòrti.[7][8] ------ == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------------ {{Databox}} [[File:Bonaire. Het interneringskamp voor vijandelijke buitenlanders en subversieve Ne…, Bestanddeelnr 935-1246.jpg|thumb|Kampamentu di internashon na Boneiru]] E '''kampamentunan di internamentu'''<ref>{{citeer web|https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii|titel=De interneringskampen in WOII |werk=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]| datum=april 2019}}</ref> ta duna e kampamentunan den Karibe Hulandes, ku a lanta durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Personanan ku tabata wòrdu konsiderá komo un “peliger pa pas i seguridat den e teritorio” a wòrdu detené a base di e Ordenansa PB 1940, no. 38, pa wòrdu interná pa e durashon di e periodo di guera òf parti di esaki. For di mei 1940 te ku febrüari 1947 a interná diferente grupo di e islanan [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. E internamentunan a tuma lugá riba òrden di Prokuradó General, sin intervenshon di hues. For di brote di guera na 1939, a hasi preparashonnan pa den kaso ku [[Hulanda]] wòrdu okupa inesperadamente. [[Boneiru]] a wòrdu skohé komo lokalidat di e kampamentunan di internamentu. E lista di personanan ku mester a wòrdu detení a wòrdu kompilá hopi adelantá.<ref>[https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-interneringskampen-in-woii De interneringskampen in WOII], [[Archivo Nashonal Kòrsou]]</ref> == Lista == {| class="wikitable " style="text-align:left; width=350px;" !# !! Nomber !! Isla !! Ubika na: !! Periodo di operashon !! Remarke |- |1||Playa Pariba || rowspan=3 | Boneiru || panort di [[Kralendijk]] || oktober 1940 - februari 1947|| kampamento mas grandi |- |2 || Kampamentu Guatemala || plantashi Guatemala || mart di 1941 - mei di 1945 || |- |3 || 3 edifisio eskolar || || mei te ku oktober 1940|| |- |4 || Plantersrust ||rowspan=4 |Kòrsou|| edifisio di karantena || mart 1941 - mei di 1945 || |- |5 || Barak di Shell || [[Suffisant]] || november 1941 - 1943 || |- |6 || Sel di polis || Wilhelminaplein || mei te oktober 1940 || |- |7 || Sel di polis || Rio Canario || desember 1941 - yanüari 1942 || |- |} == Detenidonan == En general por distingui 2 grupo interná durante guera. Promé, un grupo heterogéneo ku a keda identifiká na promé instante komo un “menasa pa pas i seguridat”. Na di dos lugá, tabatin e grupo di refugiado hudiu. E promé grupo, ku a wòrdu arestá den e dianan despues di 10 di mei 1940, tabata consisti di: * tur persona aleman i austriako ku tabata biba na Kòrsou i Aruba dia 11 di mei 1940. Esaki tabata concerni 202 individuo, entre kual tabatin tambe hudiu aleman. * tur marinero aleman ku tabata abordo di un barku aleman den e hafnan di Willemstad of Oranjestad dia 11 di mei 1940. Esaki a envolvi 220 individuo. Despues nan a wòrdu transportá pa un kampamentu ingles na [[Jamaica]]; * mas o ménos binti persona hulandes etiketá komo miembro di NSB. Nan a wòrdu será promé den un sel speshal di polis na Wilhelminaplein na Korsou promé ku nan a bay Playa Pariba; * seis italiano. Nan a keda interná pa un tempu kòrtiku despues ku gobièrnu hulandes a deklará di ta den un estado di guera ku Italia. For di 22 di desèmber 1941 te ku 14 di yanüari 1942 e grupo aki tabata interná den e sèlnan polisial di Rio Canario. Despues nan a wòrdu laga den libertat, ku restrikshonnan. E di dos grupo, e grupo di refugiadonan hudiu ku a emigrá pa Willemstad ku boto, a yega riba dos diferente barku. * E barku hulandes m.s. “Crijnssen” a trese 17 refugiado hudiu na yüli 1940; * E barku spañó s.s. Na novèmber 1941, “Cabo de Hornos” por a haña 86 refugiado hudiu. Na ámbos okashon, e refugiadonan solamente por a pone pia riba tera despues di oposishon konsiderabel di Willemstad i relashonnan diplomátiko intensivo. E grupo cu a biaha cu e m.s. “Crijnssen” a wordo traslada pa campamento Playa Pariba for di 6 di juli 1940 y pa campamento Guatemala na maart 1941. Den e ultimo campamento aki a aplica un regimen menos estricto. Na ougùstùs 1941 nan a haña libertat limitá, un aña despues nan tabata liber pa remigra. A lanta camponan di internamento separa na Curaçao pa e grupo grandi di e “Cabo de Hornos”. E lokalidat di Suffisant anteriormente tabata sirbi komo bibienda temporal pa trahadónan di Shell ku a kaba di yega. Awor el a wòrdu lanta pa alohá e refugiadonan maskulino di “Cabo de Hornos”. E edifisio di karentena anterior di Plantersrust na Mundo Nobo a wòrdu skohé pa e hende muhé i muchanan. E grupo di originalmente 86 refugiado “Cabo de Hornos” a wordo reduci basta lihe. Un kantidat di pais a deklará nan mes dispuesto pa duna asilo na e refugiadonan hudiu aki, inkluyendo Merka, Cuba i Colombia. Pa desèmber 1941 nan kantidat a baha te na 76; Dos aña despues a sobra solamente 11 na Plantersrust. E último grupo aki a keda einan te na fin di guera. Promé ku fin di 1945, 6 otro a bai. ----------- In alle drie de koloniën werden ook geïnterneerd * voor het naziregime gevluchte Duitsers, * Duitse Joden, * genaturaliseerde Nederlanders met een Duitse achtergrond en * mensen met Duitse familieleden, maar zonder banden met dat land. En total a detene 400 persona den Karibe hulandes i 87 na Surnam den e prome dianan.<ref>https://militairespectator.nl/artikelen/internering-duitse-burgers-de-nederlandse-kolonien-woii</ref> Op Curaçao, waar de Duitse gemeenschap omvangrijker was dan in Suriname, interneerde de militaire politie meer dan tweehonderd mannelijke Duitse burgers boven de veertien en 220 Duitse zeevaarders. De burgers en schepelingen werden verplaatst naar Bonaire en daar in een oude school ondergebracht. Bonaire was een relatief veilige locatie omdat dit eiland van weinig strategisch belang was. De opvarenden vormden echter een te grote belasting voor de bewaking en werden al snel verplaatst naar het Britse Jamaica, waar zij door de Britten werden geïnterneerd. Naast grootschalige internering werden ook alle bezittingen van de Duitsers ingenomen.[46] Volgens de regeling rondom het rechtsverkeer in oorlogstijd waren de plaatselijke Commissies Rechtsverkeer van de drie koloniën bevoegd ‘alle persoonlijke eigendommen of bezittingen’ in te nemen en zelfs te verkopen op grond van ‘nopende omstandigheden’.[47] De hoge kosten voor de internering en de angst voor Duitse invloed, in dit geval via hun vermogen, moeten echter zeker hebben meegespeeld in deze overweging. Vooral in de eerste maanden, toen er nog geen beleid was ten aanzien van de interneringen, was de situatie in de kampen beroerd. Er werd geïmproviseerd door bestaande forten, kazernes en andere gebouwen tijdelijk in te richten als interneringskamp. Zo zaten bijvoorbeeld op Bonaire de geïnterneerden eerst opgesloten in een schoolgebouw, waar een tekort was aan drinkwater. In Europa was er van Duitse zijde veel verontwaardiging over de internering. Er volgden dan ook represailles op de internering in Nederlands-Indië. Op 19 en 20 juli 1940 werden 231 Nederlanders ‘gegijzeld’. De mannen gingen naar een krijgsgevangenbarak naast het concentratiekamp Buchenwald en vijftien vrouwen werden korte tijd geïnterneerd in Ravensbrück. In oktober van dat jaar gijzelden de Duitsers opnieuw 116 Nederlandse mannen en plaatste hen bij de overige mannen in Buchenwald.Als represaille gingen de Duitsers over tot gijzeling van Nederlanders in Europa. Het kamp op Bonaire lag aan zee en was opgebouwd uit een grote loods voor de mannen en kleine houten huisjes voor de kinderen en vrouwen. In dit kamp woonden de mannen, die een gezin hadden, gescheiden van hun familie. Er was een binnenplaats, een leeszaal en een kleine ziekenzaal aanwezig.[71] De bewakers hadden een eigen verblijf buiten de kampen. Zij kregen orders van de legerleiding, in alle drie de koloniën, om vluchtpogingen te verhinderen door met scherp te schieten.[72] Op Bonaire was de bewaking de taak van het Korps Militaire Politietroepen.[74] In oktober 1942 werden zij afgelost door de Nederlandse Troepen Bonaire.[75] De bewaking werd aangescherpt met een extra omheining en zoeklichten na een ontsnapping in september 1941.[76] ------------- Denkt u even in dat het voormalige quarantainegebouw in Mundo Nobo een interneringskamp is geweest, op Suffisant een Shell barak als interneringskamp werd gebruikt en dan uiteindelijk de politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario voor dezelfde doeleinden werden gebruikt, namelijk het opsluiten van mensen die “een gevaar voor de staatsveiligheid waren”. Op Bonaire waren er verschillende kampen, o.a. Kamp Guatemala, drie schoolgebouwen, en kamp Playa Pariba (Het Flamingo Beach Club Hotel) van oktober 1940 tot februari 1947 (twee jaar nā de oorlog dus). Henri Benjamin Marquez, een gewone burger werd als eerste doodgeschoten op Aruba door een marinier.<ref>Yvonne Olf, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/anton-semmoh-en-andere-miskende-surinaamse-en-antilliaanse-oorlogsveteranen/ Anton Semmoh en andere miskende Surinaamse en Antilliaanse oorlogsveteranen], 2 september 2021</ref> ------------- Durante Segunda Gerra Mundial (1940–1945), gobierno kolonial Hulandés a interná hòmber i muhé riba e islanan Karibe Hulandés bou suspeshon di peliger pa seguridat. E persona aki tabata di diferente nashonalidat: Aleman, Italiano, Austríako, Hulandés, i otro. Algun tabata refuxiá, otro tabata simpatisante di NSB, òf tabata opositor polítiko ku kritiká e sistema kolonial. E internashon no tabata basa riba kargo kriminèl, sino riba desishon administratif, sin prosedimentu legal formal. E kampunan di internashon tabata lokalisa prinsipalmente riba Boneiru, pero tambe tabatin luga riba Kòrsou i Aruba. E lista aki ta duna un reseña di e lugá di internashon konosí den e periodo aki. Estructura sugerí pa e lista: Nomber di lugá || Isla || Tipo di internashon Grupo interná || Periodo aktivo * Santa Dominiko (kamp grandi) Boneiru Internashon civil i polítiko Aleman, Italiano, Hulandés opositor 1940–1946 * Kas di Detenshon Barber Kòrsou Preventivo / suspeshon NSB Hulandés kolonial 1940–1942 * Komplex Lago Aruba Sospeshon NSB / personal estranhero Trabajador Europeo 1940–1941 * Sentro militar Suffisant Kòrsou Internashon militar Marinero alemán (POW) 1941–1945 Nota: Tur dato no ta kompleto i por wordu aktualisá si investigashon sigi. {{Appendix}} Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. {{Appendix}} Interneringskampen in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, mr. Thijs van der Laan, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat ------------------------- During World War II, Curaçao served as a temporary refuge for Jewish individuals fleeing Nazi-occupied Europe. Two notable ships, the Dutch naval vessel Hr. Ms. Crijnssen and the Spanish steamer SS Cabo de Hornos, brought Jewish refugees to the island.​ JDC Archives curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 Hr. Ms. Crijnssen: In July 1940, this Dutch ship transported 17 Jewish refugees to Curaçao. Upon arrival, they were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were moved to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ curacaohistory.com +1 curacaohistory.com +1 SS Cabo de Hornos: This Spanish steamer arrived in November 1941 with 86 Jewish refugees. Initially denied entry by several countries, they were finally allowed to disembark in Curaçao after intense diplomatic negotiations. Separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ curacaohistory.com +4 JDC Archives +4 curacaohistory.com +4 Academia +2 curacaohistory.com +2 curacaohistory.com +2 These two ships are the most documented cases of Jewish refugees arriving in Curaçao during the war. While other instances may have occurred, comprehensive records primarily highlight the experiences of those aboard the Crijnssen and Cabo de Hornos.​ Hr. Ms. Crijnssen (July 1940) Origin & Route: In July 1940, the Dutch minesweeper Hr. Ms. Crijnssen transported 17 Jewish refugees to Curaçao. The specific departure port and route details are not extensively documented in the available sources.​ Refugees' Background: The nationalities of these refugees are not specified in the provided sources.​ Internment in Curaçao: Upon arrival, the refugees were interned at the Playa Pariba camp. In March 1941, they were transferred to Camp Guatemala, which had a less stringent regime. By August 1941, they were granted limited freedom, and a year later, they were permitted to re-emigrate. ​ 🚢 SS Cabo de Hornos (November 1941) Origin & Route: The SS Cabo de Hornos, a Spanish steamer, departed from Marseille, France, in 1941, carrying 86 Jewish refugees. The ship's journey included attempts to dock in various South American ports, including Brazil and Argentina, where entry was denied. After months at sea and intense diplomatic negotiations, the Dutch Government in Exile permitted the refugees to land in Curaçao on November 19, 1941. ​ JDC Archives Refugees' Background: The passengers were primarily Jewish refugees from Poland and Czechoslovakia. ​ California Digital Library Internment in Curaçao: Upon arrival, separate internment facilities were established: men were housed at Suffisant, previously used for Shell workers, and women and children at Plantersrust in Mundo Nobo. Over time, many found asylum in countries like the United States, Cuba, and Colombia. By the end of 1943, only 11 remained at Plantersrust, with the last six departing before the end of 1946. ​ 🤝 Organizers and Diplomatic Efforts Jan Zwartendijk: As the Dutch honorary consul in Kaunas, Lithuania, Zwartendijk issued visas for Curaçao to Jewish refugees, facilitating their escape from Nazi-occupied territories. ​ WW2 Gravestone Chiune Sugihara: The Japanese consul in Lithuania, Sugihara, provided transit visas to Jewish refugees holding Curaçao visas, enabling their journey through Japan. ​ WW2 Gravestone American Jewish Joint Distribution Committee (JDC): The JDC played a crucial role in negotiating the landing of the SS Cabo de Hornos passengers in Curaçao and assumed responsibility for their maintenance and resettlement. ​ --------------------- == Medardo de Marchena == '''Medardo de Marchena''' (nashé na Kòrsou, 1899 – fayesé 1968) tabata un '''intelectual, aktivista polítiko, i eskribí''' Hulandés-Karibeño ku a bira famosamente interná durante Segunda Gerra Mundial. El a wordu detení sin kargo formal bou di suspeshon di siguridat, debí na su idea '''anti-kolonialista''' i kritiká publiko kontra e gobernashon Hulandés na e islanan. === Biografía kòrtiku === Medardo de Marchena a nashé na Kòrsou rond 1899, i a krea su karièring komo enseñante, poeta i eskribí. Den e añanan 1930 i 1940, e a desaroyá idea fuerte kontra e sistema kolonial Hulandés, i a pidi pa mas libertat, edukashon, i justisia pa e hende lokal. Su opinion polítiko i su publikashonnan a trese atenshon di e otoridat kolonial, ku tabata mira su postura komo un amenasa pa stabilidat. === Internashon den Segunda Gerra Mundial === Na 1940, despues di e okupashon Nazi di Hulanda, gobernashon di Antia Hulandés a impone regla strikto di internashon preventivo. A base di un lista di persona ku ta pone “peliger pa siguridat,” Medardo de Marchena a ser interná sin proses legal. E a wordu detení den e '''kampo di internashon na Playa Pariba, Boneiru''', kaminda e tabata tèn ku refuxiá Judío i otro sitadano Hulandés bou di suspeshon. === Importansia i legado === * Medardo de Marchena ta konsiderá un di e promé figura público den Antia ku a sufri represhon '''polítiko''' den kontektu kolonial. * Su internashon ta mustra kon idea polítiko kontra-kolonial por a wordu trata igual ku traishon òf peliger. * El a sali for di internashon despues di e guerra, pero nunka a haya rekonosimentu formal òf kompensashon. === Memoria kolektivo === Poko hende den Antia ta konosé e historia di Medardo de Marchena komo un viktima di internashon polítiko durante Segunda Gerra Mundial. E kaso di Marchena ta pone énfasis riba e nesesidat pa rekonosé e rôl di represhon kolonial den epoka di guerra. == Referensia == * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen'' * Archivo Nacional (Den Haag): Dossièr di internashon * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' == Enlace eksterno == * [[Internashon riba Boneiru (1940–1946)]] * [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] * [[Kampo di internashon]] * [[NSB den Antia Hulandés]] [[Kategoria:Historia di Antia Hulandés]] [[Kategoria:Segunda Gerra Mundial]] [[Kategoria:Persona di Kòrsou]] ------------------- == Kampamentu di internashon den Karibe Hulandes == Structura/serie di articulo tocante e tema: === Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés (1940–1946) === Your master list article — a directory of all known internment locations in Bonaire, Curaçao, Aruba, and Suriname. Include: *Name of site (e.g., Parke Kolegio Santa Dominiko, Bonaire) *Island *Type (civilian internment, POW, refugee, political) *Who was interned there (e.g., German nationals, Dutch political dissidents) ===Internashon na Boneiru durante Guera Mundial II Focus on Bonaire's main internment camp (Playa Pariba). Include: *Camp history and structure *Known internees (like Medardo de Marchena) *Camp life (daily routines, surveillance, divisions) *Changes after 1942 when Italian and German civilians were moved === [[Medardo de Marchena]] === A biographical article. *Frame him as both a WWII internee and a local anti-colonial figure. Include sources that link his internment to political repression. === Hulandesnan ku simpatia NSB den Karibe === Discuss Dutch citizens in the Antilles suspected of pro-NSB views. Explore: *Why they were interned *How surveillance and suspicion worked *What happened to them postwar You can mention lack of public names here as a prompt for more research. # Refugio di Hudiu i Aleman anti-Nazi riba Antia Hulandes A separate entry for German and Austrian Jewish refugees. *How they were sometimes mistakenly interned as enemy aliens. *Their treatment and release, possibly with reference to Fred Fischer and others. # Legislashon di internashon durante guerra A legal/political article on the laws used to detain people (e.g., emergency decrees by Governor Kielstra). *The difference between criminal charges and administrative internment. *How this set a precedent for political control in the colony. # Memoria kolektivo di Segunda Gerra Mundial riba Antia A reflective piece on what the islands remember — and forget — about WWII. Include: *Wartime censorship, oil production, naval presence *Silence around internment *How this history is (not) taught or commemorated ------------------------- == Internashon riba Boneiru durante Segunda Gerra Mundial == Introductivo (Papiamentu): Durante Segunda Gerra Mundial, Boneiru a sirbi komo un di e sentro prinsipal di internashon den Karibe Hulandés. E lugá di internashon prinsipal tabata na Playa Pariba, serka di Kralendijk, kaminda hòmber di diferente nashonalidat tabata detení bou di suspeshon di peliger pa seguridat. E grupo interná tabata inkluí: Refuxiá Judío for di Alemania i Austria Sitadano Aleman, Italiano, i Austríako (mesku di kontra Nazi) Hulandés ku supuestamente tabata simpatia pa NSB Aktivista polítiko, manera Medardo de Marchena E internashon tabata realisá sin prosedimentu legal formal, bou di òrden di e gobernador kolonial Hulandés, i e kamp tabata bai tuma forma di un lugá di detenshon kontrolá pa militar. Seccionnan sugerí: 📍 Ubikashon: Playa Pariba Na banda nort di Kralendijk. Area tabata siñá komo un kampo sierto grandi, kontrolá pa soldá Hulandés. Kas i barraka tabata uzá pa separá grupo interná. 👥 Grupo interná Un promé grupo di mas o ménos 90 persona, inkluyendo Judío refuxiá, a yega na 1940. Entre 1942 i 1943, Aleman i Italiano ku a biba na Aruba i Kòrsou a ser interná. Hulandés ku tabata den suspeshon di NSB òf oposishon polítiko a ser agregá. Medardo de Marchena, un intelektual i kritikú di e gobernashon kolonial, a ser interná sin jui. 📅 Periodo aktivo 1940 – 1946 (inklusí periodo posguerra pa traspaso i liberashon gradual di internernan) 🧾 Kondishon den kamp Regla strikto, pero no kondishon di tortura. Sierto libertat limitado: loke por kousa tenshon entre grupo ku tabata kontra fascismo i esnan simpatiká. Komunikashon ku famia tabata limitado. 📚 Fuenten i investigashon Referensia na trabou di L. de Jong, Gert Oostindie, i Maritza Coomans-Eustatia. Archivo lokal i kolonial ta kontené dokumento di internernan. Enlace pa artikulo relashoná: [[Lista di lugá di internashon den Karibe Hulandés]] [[Medardo de Marchena]] [[Refuxiá Judío i internernan anti-Nazi]] [[NSB den Antia Hulandés]] [[Legeshon di internashon kolonial (1940–1945)]] ----------- Un '''kampamentu di internamentu''' ta un fasilidat di detenshon temporal, kaminda gruponan di hende ta wòrdu interná pa motibu di siguridat durante guera òf un konflikto internashonal. Diferente di un prizòn komun, internamentu ta un forma di detenshon preventivo i ta normalmente sin kargo kriminal ni kondena di tribunal. E persona interná por ta [[refugiado]], enemigo stranhero, òf inkluso siudadano di e mesun país ku ta deten'é bou di sospecho di peliger. Motibunan pa internamentu por inkluí: nashonalidat di un pais enemigo, sospecha di traishon òf simpatia pa e enemigo, motibu polítiko òf krítika riba gobernashon. Ehèmpelnan di internamentu: Den [[Union Sovietiko]], oponentenan polítiko tabata wòrdu interná den asina yamá ''gulag''. Na India Hulandes (awendia Indonesia), e poblashon [[Oropa|oropeo]] tabata interná den kampamentunan [[hapon]]es durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Den derechi internashonal kampamentunan di internamentu ta reglá bou di Konvenshon di Ginebra di 1929 i 1949. E regla ta protehé e detenidonan kontra abuso, i ta eksigi trato humano. Internamentu ta generalmente limitá na e periodo di guera òf emergensia. Kampamentu di prezu di guera tambe ta wòrdu konsiderá komo kampamentunan di internamentu. E derechonan di prezu di guera ta ankrá den tratadonan internashonal manera e Promé Protokòl Adishonal na e Konvenshonnan di Ginebra. Tin biaha ta komprondé bou di internamentu tambe e enkarselashon di sòldánan den guera ku ta haya nan mes den teritorio neutral. Durante e [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]], por ehèmpel, sòldánan ingles i belga tabata interná na [[Hulanda]]. Durante e Guera Franko-Prusiano (1870-1871), sòldánan franses tabata interná na [[Suisa]]. E términonan kampamentu di internamentu i kampamentu di konsentrashon a wòrdu usá inisialmente pa fasilidatnan di detenshon similar. Sinembargo desde Guera Mundial II, e término kampamentu di konsentrashon a haya varios otro nifikashon, manera kampamentu di eksterminashon, kampamentu di labor òf kampamentu transitorio, dependiendo di su konteksto i funshon. == Karibe Hulandes == Despues di e invashon [[Alemania|aleman]] na madre patria Hulanda dia 10 di mei 1940, e praktika di internamentu tambe a mira lus den e kolonianan hulandes riba e islanan [[Boneiru]], [[Kòrsou]], [[Aruba]] i inkluso na [[Sürnam]]). Mientras tabata sigui e struktura general di internamentu, tabatin algun diferensia. Detenshon tabata riba orden di e gobernador i tabata motivá pa un meskla di guera i siguridat, pero tambe polítika i supresion kolonial. Ademas di enemigo stranhero a interná refugiado, hudiu anti-nazista, simpatisadó di e partido hulandes NSB, krítiko i aktivistanan. {{Appendix|2= * C. van Heekeren: ''Batavia seint: Berlijn. Duitsers geïnterneerd in Nederlands-Indië''. Den Haag 1967. * Kampen in Nederland. Verzetsmuseum: https://www.verzetsmuseum.org/nl/kennisbank/de-kampen * Evelyn de Roodt, ''Oorlogsgasten'' Vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog'', Zaltbommel, Europese Bibliotheek 2000, {{ISBN|90-288-1426-4}} * L. de Jong, ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'' * Gert Oostindie, ''Postkoloniale Beeldenstormen''. (2018) * Maritza Coomans-Eustatia, ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'' }} [[:Kategoria:Guera]] ----------- van worddoc: in de WOII op de Nederlandse Antillen https://www.nationaalarchief.cw/geschiedenis/de-interneringskampen-in-woii |Nationaal Archief Curacao| april 2019 Van mei 1940 tot februari 1947 zijn diverse groepen uit Curaçao en Aruba geïnterneerd geweest. Personen die als een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het Gebiedsdeel “ waren aangemerkt werden op grond van de wet PB 1940, no. 38, in hechtenis genomen om gedurende de oorlogsperiode of een deel daarvan, geïnterneerd te worden. De interneringen vonden plaats op last van de Procureur Generaal, zonder tussenkomst van een rechter. Vanaf het uitbreken van de oorlog in 1939 werden daartoe voorbereidingen getroffen ingeval Nederland onverhoopt bezet zou worden. Voor de plaats van het interneringskamp werd Bonaire uitgezocht. De lijst met te arresteren personen werd ruim van te voren opgesteld. Het belangrijkste en grootste kamp, “Playa Pariba”, even ten Noorden van Kralendijk, werd in oktober 1940 opgeleverd. Er hebben echter meerdere locaties als oorlogsinterneringskamp dienst gedaan. De locaties waren: • 3 Schoolgebouwen op Bonaire van mei tot en met oktober 1940; • Het genoemde kamp Playa Pariba op Bonaire sinds oktober 1940 tot en met februari 1947; • Kamp Guatemala, op de gelijknamige plantage te Bonaire sinds maart 1941 tot mei 1945; • Het voormalige quarantainegebouw Plantersrust, op Mundo Nobo te Curaçao van november 1941 tot mei 1945; • Een Shell barak te Suffisant, Curaçao, van november 1941 tot 1943; • De politiecellen aan het Wilhelminaplein en Rio Canario op Curaçao, respectievelijk van mei tot oktober 1940 en van december 1941 tot januari 1942. Er zijn 2 groepen geïnterneerd tijdens de oorlog. Allereerst de heterogene groep die aanvankelijk als “gevaar voor rust en veiligheid” werd aangemerkt. Ten tweede was er de groep Joodse vluchtelingen. De eerste groep die in de dagen na 10 mei 1940 werd opgepakt was samengesteld uit: • Alle Duitsers en Oostenrijkers die op op 11 mei 1940 op Curaçao en Aruba woonden. Dit betroffen 202 individuen, onder hen bevonden zich ook Duitse Joden; • Alle Duitse schepelingen die zich op 11 mei 1940 in de havens van Willemstad of Oranjestad aan boord van een Duits schip bevonden. Dit betrof 220 individuen. Ze zijn later naar een Engels kamp op Jamaica vervoerd; • Een twintigtal als NSB’ers bestempelde Nederlanders. Zij werden allereerst in een speciale politiecel aan het Wilhelminaplein te Curaçao opgesloten voordat ze naar Playa Pariba gingen; • Een zestal Italianen. Zij werden voor korte tijd geïnterneerd nadat de Nederlandse Regering had verklaard zich in staat van oorlog met Italië te beschouwen. Van 22 december 1941 tot 14 januari 1942 werd deze groep in de politiecellen van Rio Canario geïnterneerd. Daarna werden ze, met beperkingen, vrijgelaten. De tweede groep, de groep Joodse vluchtelingen die per boot naar Willemstad waren uitgeweken, zijn in twee verschillende schepen aangekomen. • Het Nederlandse schip m.s. “Crijnssen” bracht in juli 1940 17 Joodse vluchtelingen; • Het Spaanse schip s.s. “Cabo de Hornos” kon in november 1941 86 Joodse vluchtelingen aan wal zetten. Beide keren konden de vluchtelingen pas na de nodige tegenwerking vanuit Willemstad en na intensief diplomatiek verkeer voet aan wal zetten. De groep die met de m.s. “Crijnssen” aankwam werd vanaf 6 juli 1940 naar kamp Playa Pariba en in maart 1941 naar kamp Guatemala overgebracht. In het laatste kamp gold een minder strikt regime. In augustus 1941 werden ze in beperkte vrijheid gesteld, een jaar later waren ze vrij om te remigreren. Voor de grote groep van de “Cabo de Hornos” werden op Curaçao aparte interneringskampen ingesteld. De locatie te Suffisant had voorheen als tijdelijke huisvesting gediend voor pas aangekomen Shell-gastarbeiders. Het werd nu ingericht als huisvesting van de mannelijke “Cabo de Hornos” vluchtelingen. Voor de vrouwen en kinderen werd het voormalige quarantainegebouw Plantersrust te Mundo Nobo uitgekozen. De groep van oorspronkelijk 86 “Cabo de Hornos” vluchtelingen is vrij snel verminderd. Een aantal landen had zich bereid verklaard deze Joodse vluchtelingen asiel te verlenen, waaronder de Verenigde Staten, Cuba en Colombia. In december 1941 was hun aantal gedaald tot 76; twee jaar later zaten er nog maar 11 in Plantersrust. Deze laatste groep bleef daar tot het eind van de oorlog. Voor het eind van 1945 zijn er nog eens 6 vertrokken. Publicatie: "Wuiven vanaf de Waranda" door Junnes St. Jago, Utrecht, 2007 https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400899:mpeg21:a0077 |Amigoe, Interneringskamp|datum=11 juli 1941 In mei 1940 werd op Bonaire een interneringskamp ingericht om hierin onder te brengen: 1. personen met een vijandelijke nationaliteit 2. landgenoten met ondefinieerbare gevoelens Op Bonaire zorgde de kampen voor bedrijvigheid op het eiland; drukte en klandizie aan de handel. https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400904:mpeg21:a0064 Amigoe| Titel=Aflossing bewakingsdetachement van het Interneringskamp|datum=17 juli 1941 De aflossing van het personeel van het bewakingsdetachement te Bonaire geschiedt per vliegtuig, omdat het dan mogelijk is de militairen, die naar Bonaire gaan en zij, die naar Curacao terugkeren, op dezelfde dag binnen het tijdsbestek van enkele uren te vervoeren. Indien de aflossing per scheepsgelegenheid zou plaats vinden, zou het afgeloste personeel ten minste anderhalve 1 1/2 dag later op Curacao terugkeren dan thans het geval is, terwijl het personeel dat tèr aflossing naar Bonaire wordt gezonden, ten minste 1/2 dag eerder moet vertrekken. Aan de politiedienst te Curacao zou dan de sterkte van de aflossing gedurende ten minste 2 dagen onttrokken worden, hetgeen de sterkte van het Corps Militaire Politietroepen niet toelaat Herdenkingsmonumenten 4 mei • Aruba: Adriaan Lacle Blvd. • Curacao: Monument op De Ruyterkade te Waaigat • Bonaire:Monument voor het Wilhelminaplein • Sint Maarten:Monument te C. Wathey Square • Saba: Monument te The Bottom • St. Eustatius: Fort Oranje, monument voor de gevallenen lewhqx8o9w2hdpg2wv6i9fii9j3iyy3 0 13749 207357 207311 2026-10-21T12:10:12Z Kallmemel 14000 207357 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí denter e [[Oséano Atlántiko]], for di [[North Carolina]] pa [[Brasil]], inkluyendo [[Bermuda]], pa nort di golfo di Mexico, i [[laman Karibe]]. == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] pszmu5jajfkrf2pj4r70mflfsqri499 207358 207357 2026-10-21T12:13:15Z Kallmemel 14000 ref:+parameter 207358 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí denter e [[Oséano Atlántiko]], for di [[North Carolina]] pa [[Brasil]], inkluyendo [[Bermuda]], pa nort di golfo di Mexico, i [[laman Karibe]]. == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] b9sv0zy06rvdmp2wukde6evt6xee84q 207359 207358 2026-10-21T12:26:26Z Kallmemel 14000 +ref 207359 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] ikhgp5pvs9m9ks1y0nf3ggwxrpjqtl6 207360 207359 2026-10-21T12:37:59Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ ampliacion 207360 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 42x7ebd9c62oupn49a8imohpwwie1nu 207361 207360 2026-10-21T12:47:52Z Kallmemel 14000 ampliacion:+habitat 207361 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] fgczi6hs745efxqzjt9pwypl8g38ny8 207362 207361 2026-10-21T12:52:54Z Kallmemel 14000 207362 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga) i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] qh6bfy8gf6vgjeijnqr8ldf0aw5mmlr 207363 207362 2026-10-21T12:54:29Z Kallmemel 14000 207363 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., [[Alga cora|alga kòrá]]) i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 6vd8g5zhph6l3ml0tv5i39v1syii8q2 207364 207363 2026-10-21T13:06:51Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ +ref 207364 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 1igz8hhkuhjxsr19vk8zek48chlcqb5 207365 207364 2026-10-21T13:07:38Z Kallmemel 14000 ref:+parameter 207365 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] szpmrbkrmqgz731p5npvjfmdm9jd2w8 207366 207365 2026-10-21T14:53:33Z Kallmemel 14000 ampliacion:+deskripshon 207366 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. Djente smal.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] ki1s7xipjvvwdjuhw1hidkc7tsp40n6 207367 207366 2026-10-21T15:06:13Z Kallmemel 14000 207367 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] fyaus7tphht9sjk2ia7dxue6qpu44ig 207369 207367 2026-10-21T16:16:58Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ +fail 207369 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 0bb0m5cco222vikawdt85hq98pp7xcq 207370 207369 2026-10-21T16:19:06Z Kallmemel 14000 /* Mira tambe */ amplacion: +status 207370 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá. == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] siw0i8s9xtgz1iarl5l4zdohgk3z66s 207371 207370 2026-10-21T16:25:29Z Kallmemel 14000 /* Státus */ ampliacion 207371 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá. Piskamentu di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] t9flvfa60neb2gbh0g6a9lefwk2trp1 207372 207371 2026-10-21T16:28:06Z Kallmemel 14000 /* Státus */ +ref 207372 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref>{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] f8w9lx3rasiqpqrddsxac78rr6n8314 207373 207372 2026-10-21T16:29:02Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207373 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref>{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 7bs5ji8sp306f56tba9n02kqyxazpf7 207374 207373 2026-10-21T16:45:41Z Kallmemel 14000 /* Státus */ 207374 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref>{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] t3yojemct3h03yobicogufarggawyce 207376 207374 2026-10-21T17:04:07Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ ampliacion: Distribucion nativo: +tabel 207376 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''C. perezii'' |- | [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]] |} [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref>{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] 549ishfb27por7yf1joz4wg7dz0ui88 207377 207376 2026-10-21T17:04:35Z Kallmemel 14000 207377 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''C. perezii'' |- | [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]<ref name=":1" /> |} [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref name=":1">{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] sdr28sk5n5xvvem08o4kdr3rtl9nr42 207380 207377 2026-10-21T17:18:39Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ ampliacion:+deskripshon 207380 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin ku banchi blanku diskreto na su kustia.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''C. perezii'' |- | [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]<ref name=":1" /> |} [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref name=":1">{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] qapabpbbvbqew3kybunq6vmtttvf7rs 207381 207380 2026-10-21T17:21:17Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 207381 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin ku banchi blanku diskreto na su kustia, i kurpa abou ta blanku di koló.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''C. perezii'' |- | [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]<ref name=":1" /> |} [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref name=":1">{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] h9kgzjny7n10nqvmny3kdsy4phq0o08 207382 207381 2026-10-21T17:32:19Z Kallmemel 14000 207382 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox| variante = c | tipo = animal | status = EN | fuente status = 2019 | imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg | descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]]) | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = Chondrichthyes | subclase = Elasmobranchii | superorden = Selachimorpha | orden = Carcharhiniformes | famia = Carcharhinidae | genero = ''Carcharhinus'' | c-nomber = ''Carcharhinus perezii'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1876 | parentesis = si | origineel = ''Platypodon perezii'' | mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg | leyenda = Distribushon | sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944) }} '''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na e famia Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &amp;c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Poey Felipe na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin ku banchi blanku diskreto na su kustia, i bandabou ta blanku di koló. Bandabou ta ta konsistí di alanan na par.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''C. perezii'' |- | [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]<ref name=":1" /> |} [[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref name=":1">{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=en |titel= Caribbean reef shark |oldid=1313907057}} {{References}} }} [[Kategoria:Carcharhinidae]] gwqd1ekxkrp6ixpqezz3w8my1btj9mm 0 15125 207378 207309 2026-10-21T17:09:29Z Kallmemel 14000 /* Habitat */ amplaicion:+distribushon, +ref 207378 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> Dia 31 di mei 1962, e [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá wèst di [[Panama]] den Golfo de los Mosquitos na un profundidat di 360–400 m.<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> == Deskripshon == ''S. hesperius'' ta un Scyliorhinidae relativamente chikitu i smal. E largura di un machu madurá ta 42 cm, i tinto ta por lo ménos 47 cm. Alanan di nanishi ta posishona dilanti di boka. Di dos ala dorsal ("di lomba") ta mucho mas chikitu ku e promé. Kurpa ta kubrí ku 7–8 mancha skur; klaramente definí den forma di siya, i ku spiknan denso grandi blanku. Spiknan skur ta ousente.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i abitat == ''S. hesperius'' ta un espesie endémiko pa [[laman Karibe]].<ref name="leurs_2026">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Leurs |voornaam=Guido |titel=Diversity and Conservation Status of Sharks and Rays in the Dutch Caribbean |url=https://bioone.org/journals/caribbean-journal-of-science/volume-56/issue-1/cjos.v56i1.a24/Diversity-and-Conservation-Status-of-Sharks-and-Rays-in-the/10.18475/cjos.v56i1.a24.full |tijdschrift=Caribbean Journal of Science |datum=2026-05-20 |doi=10.18475/cjos.v56i1.a24 |issn=0008-6452 |jaargang=56 |nummer=1 |achternaam2=Debrot |voornaam2=Adolphe O. |achternaam3=Winter |voornaam3=Hendrik V.}}</ref> ''S. hesperius'' ta habitá áreanan riba òf kant'i bòm pa ku bahadanan kontinental na un profundidat di 200–634 m.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. hesperius'' komo no menasá.<ref name="IUCN"/> Machunan adulto ta okupá habitatnan inadekuá pa treiler; un boto komersial di piskamentu ku ta tou un reda dor di awa.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Scyliorhinidae: catsharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=407-446|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[Kategoria:Scyliorhinidae]] 7ebeanouy8vuwnut0n9q1avchxeqdpy 0 15127 207379 207308 2026-10-21T17:10:32Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ +ref 207379 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | imagen = Scyliorhinus boa Goode & Bean, 1896.jpg | descripcion= Un muestra preservá di ''S. boa'' den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]].<ref>{{Citeer web|url=https://gbif.org/occurrence/2432821808|titel=Scylliorhinus boa Goode & Bean, 1896|werk=Naturalis Biodiversity Center (NL) - Pisces|achternaam=Esther Dondorp|datum=2026-09-29|bezochtdatum=2026-10-15 |taal=en|via=GBIF.org}}</ref> | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = [[ George Brown Goode|Goode]] & [[Tarleton Hoffman Bean|Bean]] | fecha = 1896 }} '''''Scyliorhinus boa''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|datum=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus boa Goode & Bean, 1896|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271369|bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> ''S. boa'' a wòrdu deskribí originalmente komo '' Scylliorhinus retifer'' var. ''boa'' dor di George Brown Goode i Tarleton Hoffman Bean na 1896.<ref>{{Citeer boek |titel=Oceanic ichthyology : a treatise on the deep-sea and pelagic fishes of the world, based chiefly upon the collections made by the steamers "Blake," "Albatross," and "Fishhawk" in the northwestern Atlantic, with an atlas containing 417 figures|achternaam=Goode |voornaam=G. Brown |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/48521 |uitgever=Printed for the Museum |plaats=Cambridge, U.S.A |datum=1896|oclc=5685553|pagina=17}}</ref> E [[holotipo]] machu ku un largura di 149,9 mm a wòrdu kolektá na [[Barbados]] den 1986. E holotipo ta alohá den kolekshon di Museum of Comparitive Zoology (MCZ).<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift|auteur=Karla D. A. Soares & Marcelo R. De Carvalho|titel=The catshark genus Scyliorhinus (Chondrichthyes: Carcharhiniformes: Scyliorhinidae): taxonomy, morphology and distribution|url=https://www.mapress.com/zt/article/view/zootaxa.4601.1.1|jaargang=4601|tijdschrift=Zootaxa |datum=2019-05-07|nummer=1|doi=10.11646/zootaxa.4601.1.1 |issn=1175-5334}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''boa'' ta probablemente referí na su markashonnan brùin komo wowo di reda, similar ku esnan di un ''Boa constrictor''.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|bezochtdatum=2026-10-16|datum=2025-11-07|werk=The ETYFish Project|taal=en}}</ref> == Deskripshon == E largura promedio di ''S. boa'' machu madurá ta 35 cm, i tinto madurá ta 40 cm. E espesie por alkansá un largura maximo di 54 cm pa machu i 52 cm pa tinto. ''S. boa'' ta smal ku di dos ala di lomba mucho mas chikitu ku esun promé. E ta greis di koló ku markashonnan diskreto den forma di siya i na su kustia.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Scyliorhinidae: catsharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=407-446|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> == Distribushon i habitat == ''S. boa'' ta [[Endemismo|endémiko]] pa [[laman Karibe]].<ref name="leurs_2026">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Leurs |voornaam=Guido |titel=Diversity and Conservation Status of Sharks and Rays in the Dutch Caribbean |url=https://bioone.org/journals/caribbean-journal-of-science/volume-56/issue-1/cjos.v56i1.a24/Diversity-and-Conservation-Status-of-Sharks-and-Rays-in-the/10.18475/cjos.v56i1.a24.full |tijdschrift=Caribbean Journal of Science |datum=2026-05-20 |doi=10.18475/cjos.v56i1.a24 |issn=0008-6452 |jaargang=56 |nummer=1 |achternaam2=Debrot |voornaam2=Adolphe O. |achternaam3=Winter |voornaam3=Hendrik V.}}</ref> E ta okurí riba bahadanan insular di Barbados, [[Haiti]], [[Repúblika Dominikano]], [[Jamaica]], i bahadanan kontinental di [[Nicaragua]], [[Honduras]], [[Panama]],[[Colombia]], [[Venezuela]], [[Sürnam]], pa pasùit di [[Brasil]] i panort di [[Argentina]].<ref name=":1" /> E espesie ta habitá bahadanan kontinental i insular; ariba òf serka di bòm na un profundidat di 36–700 m, pero mayoria be abou di 200 m.<ref name=":1" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] ta klasifiká ''S. boa'' komo no menasá.<ref name="IUCN"/> Den region Karibense, mayoria di e espesie ta distribuí abou di e profundidat pa ku piskamentu di treiler.<ref name="Ebert_2021" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[Kategoria:Scyliorhinidae]] kqpmb63u8a1kbr66ddpnb1ldufwk927 0 15141 207368 207355 2026-10-21T15:40:51Z Kallmemel 14000 207368 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | status = EN | fuente status = 2019 | multi_imagen={{Multiple image | image1 = Bonnethead shark Aquarium of the Pacific.jpg | image2 = Sphyrna tiburo SI.jpg | footer = ''S. tiburo'' den akuario | footer_align = center | border = infobox | perrow = 1 | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus tiburo'' | sinonimo = * ''Sphyrna vespertina'' Springer, 1940 * ''Sphyrna tiburo tiburo'' (Linnaeus, 1758) }} '''''Sphyrna tiburo''''' ta un [[espesie]] di tribon martin ([[Sphyrnidae]]).<ref>{{Citeer web |url=https://www.fishbase.us/summary/Sphyrna-tiburo.html |titel= ''Sphyrna'' ''tiburo'' (Linnaeus, 1758) Bonnethead |bezochtdatum=2026-10-19 |werk=FishBase |taal=en}}</ref> ''S. tiburo'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus tiburo'' dor di Carl Linnaeus na 1785.<ref>{{citeer boek|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|auteur=Linnaeus, C. |doi=10.5962/bhl.title.542|pagina=234}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''tiburo'' ta derivá for di spañó ''tiburon'' ("tribon"), un nòmber duná na un òf mas espesie di tribon grandi dor di marineronan di siglo diesseis i diesshete.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|bezochtdatum=2026-10-20|datum=2026-10-06|werk=The ETYFish Project|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''S. tiburo'' ta un tribon chikitu. Un kriatura resien nasí ta entre 24–40 cm den largura. Madurá machu tin un largura di 52–85 cm largu, i tintonan ta mas o ménos 80–95 cm largu. E tribon por alkansá un larhura máksimo di 150 cm. E tin un kabes hopi smal, smut, i den forma di shòbel. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin di koló, mayoria be ku manchanan chikitu skur. E kurpa ta kla di koló na su parti abou.<ref name="Ebert_2021" /> {{Multiple image |image1=Sphyrna tiburo head2.jpg |image2=Sphyrna tiburo head.jpg |footer=Kabes di ''S. tiburo'' |align=center }} == Komportashon == ''S. tiburo'' ta un espesie migratorio i sosial; mayoria be den un mancha di 3–15, rara bes su so.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> == Diet == ''S. tiburo'' ta prinsipalmente kome [[marisko]], tambe [[bivalvo]], sékat i piská chikitu.<ref name="Ebert_2021" /> == Reprodukshon == E tinto ta wèrp un tira di 4–21 kriatura viviporo. Madurashon di machu i tinto ta varia pa region, pero generalmente rònt di 2–3 aña. ''S. tiburo'' por alkansá un edat máksimo di mas o ménos 8–12 aña.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. tiburo'' ta distribuí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] Oksidental for di [[Rhode Island]] (Merka) pa [[Brasil]], i [[Oséano Pasífiko|osean Pasífiko]] Oriental for di pasùit di [[California]] pa [[Ecuador]].<ref name="Ebert_2021" /> {|class="wikitable" !Distribushon global di ''S. tiburo'' |- |[[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · Ecuador · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Honduras]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Peru]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Uruguay]] · [[Venezuela]]<ref name=":2" /> |} E tribon ta habitá plachinan kontinental i insular, ofer di lodo i santu, riba [[ref di koral]], den estuario, bahia plat, i kanalnan ku un profundidat di 0–90 m (prinsipalmente entre 10–25m). Tinto ku tey wèrp ta komunmente habitá awa plat.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tiburo'' komo menasá.<ref name=":2">{{citeer web|auteur=Pollom, R., Carlson, J., Charvet, P., Avalos, C., Bizzarro, J., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Burgos-Vázquez, M.I., Cardenosa, D., Cevallos, A., Derrick, D., Espinoza, E., Espinoza, M., Mejía-Falla, P.A., Morales-Saldaña, J.M., Navia, A.F., Pacoureau, N., Pérez Jiménez, J.C. & Sosa-Nishizaki, O|jaar=2021|titel=Sphyrna tiburo (amended version of 2020 assessment)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T39387A205765567|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T39387A205765567.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref> Un tempu e tribon tabata abundante, aktualmente skars pa ousente den osean Atlántiko i Pasífiko pa kousa di piskamentu intensivo ku ta operá duars di mayoria di su distribushon.<ref name="Ebert_2021" /> E ''S. tiburo'' ta inkluí den CITES Appendix II.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://speciesplus.net/#/taxon_concepts/100432/legal|titel=Sphyrna tiburo (Linnaeus, 1758)|bezochtdatum=2026-10-20|werk=speciesplus.net|taal=en}}</ref> Tin un redukshon severo (50–79%) pa ku mayoria di populashonnan di ''S. tiburo'', i data ta demonstra presensia di e tribon den komersio internashonal pa ku ala di tribon.<ref name=":1" details="{{Citeer web|url=https://speciesplus.net/#/taxon_concepts/100432/documents|titel=Prop 38: Inclusion of Sphyrnidae spp. in Appendix II|bezochtdatum=2026-10-20|datum=2022-11-25|werk=CITES|taal=en|via=speciesplus.net}}" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[Kategoria:tribon martin|tiburo]] hdq59ovynp80z7ojfepd43wdthqrol8 207375 207368 2026-10-21T16:49:29Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ 207375 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | status = EN | fuente status = 2019 | multi_imagen={{Multiple image | image1 = Bonnethead shark Aquarium of the Pacific.jpg | image2 = Sphyrna tiburo SI.jpg | footer = ''S. tiburo'' den akuario | footer_align = center | border = infobox | perrow = 1 | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Sphyrnidae]] | genero = ''[[Sphyrna]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1758 | parentesis = si | original = ''Squalus tiburo'' | sinonimo = * ''Sphyrna vespertina'' Springer, 1940 * ''Sphyrna tiburo tiburo'' (Linnaeus, 1758) }} '''''Sphyrna tiburo''''' ta un [[espesie]] di tribon martin ([[Sphyrnidae]]).<ref>{{Citeer web |url=https://www.fishbase.us/summary/Sphyrna-tiburo.html |titel= ''Sphyrna'' ''tiburo'' (Linnaeus, 1758) Bonnethead |bezochtdatum=2026-10-19 |werk=FishBase |taal=en}}</ref> ''S. tiburo'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus tiburo'' dor di Carl Linnaeus na 1785.<ref>{{citeer boek|url=https://biodiversitylibrary.org/page/726886|titel=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|jaar=1758|auteur=Linnaeus, C. |doi=10.5962/bhl.title.542|pagina=234}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''tiburo'' ta derivá for di spañó ''tiburon'' ("tribon"), un nòmber duná na un òf mas espesie di tribon grandi dor di marineronan di siglo diesseis i diesshete.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|bezochtdatum=2026-10-20|datum=2026-10-06|werk=The ETYFish Project|taal=en}}</ref> == Deskripshon == ''S. tiburo'' ta un tribon chikitu. Un kriatura resien nasí ta entre 24–40 cm den largura. Madurá machu tin un largura di 52–85 cm largu, i tintonan ta mas o ménos 80–95 cm largu. E tribon por alkansá un larhura máksimo di 150 cm. E tin un kabes hopi smal, smut, i den forma di shòbel. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin di koló, mayoria be ku manchanan chikitu skur. E kurpa ta kla di koló na su parti abou.<ref name="Ebert_2021" /> {{Multiple image |image1=Sphyrna tiburo head2.jpg |image2=Sphyrna tiburo head.jpg |footer=Kabes di ''S. tiburo'' |align=center }} == Komportashon == ''S. tiburo'' ta un espesie migratorio i sosial; mayoria be den un mancha di 3–15, rara bes su so.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref> == Diet == ''S. tiburo'' ta prinsipalmente kome [[marisko]], tambe [[bivalvo]], sékat i piská chikitu.<ref name="Ebert_2021" /> == Reprodukshon == E tinto ta wèrp un tira di 4–21 kriatura viviporo. Madurashon di machu i tinto ta varia pa region, pero generalmente rònt di 2–3 aña. ''S. tiburo'' por alkansá un edat máksimo di mas o ménos 8–12 aña.<ref name="Ebert_2021" /> == Distribushon i habitat == ''S. tiburo'' ta distribuí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] Oksidental for di [[Rhode Island]] (Merka) pa [[Brasil]], i [[Oséano Pasífiko|osean Pasífiko]] Oriental for di pasùit di [[California]] pa [[Ecuador]].<ref name="Ebert_2021" /> {|class="wikitable" !Distribushon nativo di ''S. tiburo'' |- |[[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · Ecuador · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Honduras]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Peru]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Uruguay]] · [[Venezuela]]<ref name=":2" /> |} E tribon ta habitá plachinan kontinental i insular, ofer di lodo i santu, riba [[ref di koral]], den estuario, bahia plat, i kanalnan ku un profundidat di 0–90 m (prinsipalmente entre 10–25m). Tinto ku tey wèrp ta komunmente habitá awa plat.<ref name="Ebert_2021" /> == Státus == Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tiburo'' komo menasá.<ref name=":2">{{citeer web|auteur=Pollom, R., Carlson, J., Charvet, P., Avalos, C., Bizzarro, J., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Burgos-Vázquez, M.I., Cardenosa, D., Cevallos, A., Derrick, D., Espinoza, E., Espinoza, M., Mejía-Falla, P.A., Morales-Saldaña, J.M., Navia, A.F., Pacoureau, N., Pérez Jiménez, J.C. & Sosa-Nishizaki, O|jaar=2021|titel=Sphyrna tiburo (amended version of 2020 assessment)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T39387A205765567|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T39387A205765567.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref> Un tempu e tribon tabata abundante, aktualmente skars pa ousente den osean Atlántiko i Pasífiko pa kousa di piskamentu intensivo ku ta operá duars di mayoria di su distribushon.<ref name="Ebert_2021" /> E ''S. tiburo'' ta inkluí den CITES Appendix II.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://speciesplus.net/#/taxon_concepts/100432/legal|titel=Sphyrna tiburo (Linnaeus, 1758)|bezochtdatum=2026-10-20|werk=speciesplus.net|taal=en}}</ref> Tin un redukshon severo (50–79%) pa ku mayoria di populashonnan di ''S. tiburo'', i data ta demonstra presensia di e tribon den komersio internashonal pa ku ala di tribon.<ref name=":1" details="{{Citeer web|url=https://speciesplus.net/#/taxon_concepts/100432/documents|titel=Prop 38: Inclusion of Sphyrnidae spp. in Appendix II|bezochtdatum=2026-10-20|datum=2022-11-25|werk=CITES|taal=en|via=speciesplus.net}}" /> == Mira tambe == * [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[Kategoria:tribon martin|tiburo]] 48iib62lswy08ppwa46d19k3skuw8i4 0 15147 207383 2026-10-21T18:39:25Z ~2026-56421-09 18955 Created page with "{{Infobox film | titel = ''Anastasia'' | afbeelding = | onderschrift = | poster-op-enwp = Anastasia-don-bluth.jpg | tagline = | regie = [[Don Bluth]]<br />[[Gary Goldman]] | producer = Don Bluth<br />Gary Goldman | schrijver = [[Susan Gauthier]]<br />[[Bruce Graham (skrifuidor)|Bruce Graham]]<br />[[Bob Tzudiker]]<br />[[Noni White]]<br />[[Eric Tuchman]] | spelers = [[Meg Ryan]]<br />[[John Cusack]]<br />[[Kelsey Grammer]]<br..." 207383 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | titel = ''Anastasia'' | afbeelding = | onderschrift = | poster-op-enwp = Anastasia-don-bluth.jpg | tagline = | regie = [[Don Bluth]]<br />[[Gary Goldman]] | producer = Don Bluth<br />Gary Goldman | schrijver = [[Susan Gauthier]]<br />[[Bruce Graham (skrifuidor)|Bruce Graham]]<br />[[Bob Tzudiker]]<br />[[Noni White]]<br />[[Eric Tuchman]] | spelers = [[Meg Ryan]]<br />[[John Cusack]]<br />[[Kelsey Grammer]]<br />[[Christopher Lloyd]] | muziek = [[David Newman (kompositor)|David Newman]]<br />[[Stephen Flaherty]]<br />[[Lynn Ahrens]] | montage = | cinematografie = | distributeur = [[20th Century Fox]] | première = [[21 di novèmber]] [[1997]] | genre = Animashon | lengte = 94 minüt | taal = [[Ingles]] | land = {{US}} | budget = $ 50.000.000 | bezoekers = | opbrengst = $ 139.801.000 | nominaties = 17 | prijzen = 8 | voorloper = | vervolg = ''[[Bartok e fabuloso]]'' (1999) | website = <!-- For di Wikidata --> | imdb = <!-- For di Wikidata --> | moviemeter = <!-- For di Wikidata --> | tmdb = <!-- For di Wikidata --> | allmovie = <!-- For di Wikidata --> | kijkwijzer = <!-- For di Wikidata --> | kijkwijzer_inhoud = <!-- For di Wikidata --> }} '''''Anastasia''''' ta un [[pelíkula di animashon]] merikano di [[1997]], dirigí pa [[Don Bluth]] i [[Gary Goldman]] i produkwí pa [[Fox Animation Studios]] di [[20th Century Fox]]. E tabata e promé pelíkula di animashon "berdadero" di 20th Century Fox. E pelíkula ta tuma lugá mas o ménos den e periodo di 1908-1918. E storia ta basá loosely riba akontisementunan ku a tuma lugá rònt di e [[Revolushon ruso]]. E protagonista ta [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia Nikolajevna]], kende na e tempu ei tabata e prinsesa heredero di [[Rusia]]. E storia di e pelíkula ta inspirá tambe pa e [[Anastasia (1956)|pelíkula live-action di e mesun nòmber]] di 1956. Den e pelíkula di animashon, sin embargo, Anastasia no ta fayesé, loke den realidat a pasa durante e revolushon. == Trama == {{Aviso di spoiler}} Tin un dia festivo regal. E [[cas Romanov|famia Romanov]] ta huntu. Riba e anochi aki e mucha muhé di 8 aña [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia]] ta risibí un [[skatina di músika]] di su wela. Sin embargo, e anochi ta keda perturbá pa un konsehero malbado yamá [[Grigori Raspoetin]]. E ta lansa un [[maldishon]] riba hen e famia Romanov, i ta pronostiká ku tur famia lo ta den nan graf duntu di 14 dia. Riba esaki un [[laster di kròn]] ta kai abou. Henter e famia ta purba skapa, pero rebeldenan ta kibra drenta e porta i e [[Revolushon ruso]] ta kuminsá. Tur miembro di famia i bishitante di bal ta eliminá eksepto Anastasia. El a skapa ku su wela i ora nan ta core den e gang, Anastasia ta core bai na e kamber di hunga, kaminda e ta gara su skatina di músika. Su wela ta core su tras, pasobra tin tiki tempu. Diripiente un sorto di porta ta habrí pa e piskadó di cushina Dimitri. E ta bisa ku nan mester bai via di e entrada di sirbidó. E ta skapa nan, net ora cu e porta ta sera e soldadnan ta drenta, i ta puntra unda nan a bai. Dimitri no ta bisa nada i ta tira un [[potchi di flor]] riba e soldad; e soldad no ta kontentu ku esaki i ta dal Dimitri desmayá ku su fusil. Anastasia a laga su skatina di músika kai durante e escape. Wela i Anastasia ta core riba kaya. Despues nan ta purba hui riba eis, pero Raspoetin ta sali for di e brùg i ta gara Anastasia. E eis ta habri bou di su peso i e ta hoga. Wela ta Agaria na un trèn ku ta kore i ta drenta riba dje, pero e ta purba hala Anastasia huntu kuné pero esaki no ta logra. "No laga bai, Anastasia!" ta wordu bisa, pero ta na nada. E man di e wela ta slip for di esun di Anastasia pasobra dos hòmber ta hala su tras. Anastasia ta kai riba suela i ta desmayá. Dies aña despues Anja (Anastasia), ku no ta kcorda nada di su pasado, ta laga un orphanat ruso. Ku komo un úniko punto di kontakto un kadena (ku su wela a dun'é) ku e teksto 'huntu na Paris' Anja ta sali pa San Petersburgo, na buska su famia. Entretantu Dimitri a krese bira un ladron di krumchi, falsifikador di papel i [[fraude|estafador]]. Ora ku e ta tende ku e wela di Anastasia ta dregal un premio di 10 mion rubel na esun ku por trece su nietu Anastasia bek, e ta haña un plan; huntu ku Vladimir e ta buska un mucha muhé ku por pasa pa Anastasia, ku e intenshon di siñ'é bira un Anastasia, entreg'é na su wela i despues disparsé ku e 10 mion rubel. Anja ta topa ku Dimitri pa kasualidat i ta kere ku e kier yud'é realmente buska su famia. Huntu nan ta biaha pa Paris. Entretantu Raspoetin ta resusitá di nobo, determiná pa mata e último Romanov, Anastasia. Huntu ku su ayudante chikitu [[Bartok e fabuloso|Bartok e raton di anochi]] e ta purba mat'é na diferente manera; e ta sabotear e trèn ku lo a hiba Anastasia, Dimitri i Vladimir pa Paris, i ta drenta hasta den su soñonan i pensamentunan. Danki na Dimitri, Anya ta logra skapa tur biaha, sin ku e ta konsiente di Raspoetin, ku el a lubidá kompletamente. Na kaminda algu bunita ta floresé entre Anya i Dimitri ku ta hopi diferente for di otro. Maske un romans por a stroba e plan di Dimitri kompletamente, e ta kuminsá sinti algu poko poko pa e Anya balente i yen di bida. Ora nan yega Paris, Dimitri i Vladimir ta purba regla un encuentro entre Anya i su wela, ora ku Dimitri ta descubri ku Anya ta e berdadero Anastasia; e ta kòrda ainda kon el a skapa su mes i su wela for di e Palasio di Zj di San Petersburgo durante e revolushon. Dimitri ta realisá ku e ta solamente un mucha di cushina, i un relashon ku e prinsesa heredero nunka por ta posibel. E wela di Anya ta decide, ora ku e ta yega Paris na mes un momento ku su nietu, ku e tin suficiente di e asina yamá Anastasia's. Varios mucha muhé hóben ya a purba gañ'é pa e 10 mion rubel ey. Dimitri ta obligá e emperatris pa tin un kòmbersashon ku Anya, unda nan ta deskubri ku nan ta famia, i Anya finalmente ta bolbe sa ku e ta Anastasia. Awor Dimitri ta risibí e 10 mion rubel primintí, pero e ta nenga esaki; e a kambia kompletamente dor di su amor pa Anya - e plaka no ta konta mas. Riba e anochi di su koronashon, Raspoetin ta haci su mes konosí di nobo; den un pele' di kurpa ku kurpa e ta purba mata Anastasia. Yudá ku yudansa di Dimitri, Anastasia ta logra vense'é finalmente, i destruy'é pa semper. Anastasia ta destruy Raspoetin ku e palabranan "До свидания!" ("Do svidanija"), ku kier men: "Te aworo!". Anastasia ta nenga su derechi riba e kròn, i ta laga su wela pa por ta ku Dimitri. E ta scoge e riba su título, riba tur rikesa, meskos ku el a scoge e riba rikesa. == Aktonan di bos == {| class="wikitable" ! Aktor original / kanto ! Personaje ! Aktor na hulandes / kanto |- | [[Meg Ryan]] / [[Liz Callaway]] (kanto) || [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia]]/Anya || [[Vera Mann]] |- | [[John Cusack]] / [[Jonathan Dokuchitz]] (kanto) || Dimitri || [[Peter Paul Muller]] / [[Stanley Burleson]] (kanto) |- | [[Kelsey Grammer]] || Vladimir Vanya Vanitsky Vasilovisch || [[Arnold Gelderman]] |- | [[Christopher Lloyd]] / [[Jim Cummings]] (kanto) || [[Grigori Raspoetin]] || [[Coen van Vrijberghe de Coningh]] / [[Ernst Daniël Smid]] (kanto) |- | [[Hank Azaria]] || Bartok || [[Han Oldigs]] |- | [[Bernadette Peters]] || Sophie Stanislovskievna Somorkov-Smirnoff || [[Karin Bloemen]] |- | [[Kirsten Dunst]] / [[Lacey Chabert]] (kanto) || Joven Anastasia || [[Margriet van Lidth]] |- | [[Angela Lansbury]] || Empera-bieu [[Dagmar di Dinamarka (1847-1928)|Maria Fjodorovna]] || [[Elsje Scherjon]] |- | [[Rick Jones]] || Tsar [[Nicolaas II di Rusia|Nicolaas II]] || — |- | [[Andrea Martin]] || Phlegmenkoff || — |- | [[Bernadette Peters]] || Raton di anochi femenino || [[Karin Bloemen]] |} == Antecedente == ''Anastasia'' tabata inovativo den varios aspecto, manera animashon digital i iluminashon. Di lokual ta trata entrada finansiero, e pelíkula a terminá na di dos lugá den Estadonan Uní un siman despues di su estreno. Den Estadonan Uní e pelíkula a generá 58.406.000 dòler, i rònt mundu 139.804.000 dòler. Ku esaki el a bira e pelíkula mas éksitoso di Don Bluth nunka. E tabata su promé gran éksito desde ''[[Platfoet en syn freonen]]'' di 1988. Na 2019 [[Walt Disney Studio Entertainment]] a cumpra 20th Century Fox, i ku esaki a haya tambe e derechonan di autor riba e personahe Anastasia.<ref>{{en}}{{Citeer web |url= https://rosshightimes.com/3957/arts-entertainment/the-forgotten-disney-princess-anastasia/|titel= The Forgotten Disney Princess: Anastasia|auteur= |útjouwer= Ross High Times|datum= 2024-12-13|besykt-datum= 2026-04-15}}</ref> == Músika == E soundtrack di e pelíkula tabata skirbí pa [[Lynn Ahrens]] i [[Stephen Flaherty]], [[David Newman (kompositor)|David Newman]], i grabá pa [[Liz Callaway]], [[Jim Cummings]], [[Jonathan Dokuchitz]], [[Kelsey Grammer]] i otro artistanan. E kansionnan ta: # "A Rumor in St. Petersburg" – 3:25 # "Journey to the Past" (Liz Callaway) – 2:55 # "Once Upon a December" (Liz Callaway) – 2:48 # "In the Dark of the Night" (Jim Cummings) – 3:21 # "Learn to Do It" (Kelsey Grammer, Liz Callaway, Jonathan Dokuchitz) – 2:36 # "Learn to Do It [Waltz Reprise]" (Kelsey Grammer) – 1:45 # "Paris Holds the Key (To Your Heart)" ([[Bernadette Peters]], Jonathan Dokuchitz) – 3:02 # "At the Beginning" ([[Donna Lewis]] i [[Richard Marx]]) – 3:40 # "Journey to the Past" ([[Aaliyah]]) – 4:04 # "[[Once Upon a December]]" ([[Deana Carter]]) – 3:34 # "Prologue" ([[Angela Lansbury]], [[Lacey Chabert]]) – 6:23 # "Speaking of Sophie" – 2:36 # "The Nightmare" – 3:05 # "Kidnap and Reunion" (Liz Callaway, Angela Lansbury) – 4:29 # "Reminiscing with Grandma" – 3:17 # "Finale" – 2:59 == Premionan i nominashonnan == {| class="wikitable" !aña !premio !kategoria !nominado(nan) !resultado |- | rowspan="24"| 1998 || rowspan="2"| [[Oscar (filmpriis)|Academy Award]] || Mihó músika original || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens, David Newman || rowspan="2"| Nominá |- |Mihó kansion original || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens |- | rowspan="9"|[[Annie Award]] || Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Male Performer in an Animated Feature Production || Hank Azaria || style="background:#90ff90;"| ganá |- | Outstanding Achievement in an Animated Theatrical Feature || – || rowspan="8"| nominá |- | Outstanding Individual Achievement for Directing in an Animated Feature Production || Don Bluth, Gary Goldman |- | Outstanding Individual Achievement for Effects Animation || Peter Matheson |- | Outstanding Individual Achievement for Music in an Animated Feature Production || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens, David Newman |- | Outstanding Individual Achievement for Producing in an Animated Feature Production || Don Bluth, Gary Goldman |- | Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Female Performer in an Animated Feature Production || Angela Lansbury |- | Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Female Performer in an Animated Feature Production || Meg Ryan |- | Outstanding Individual Achievement for Writing in an Animated Feature Production || Eric Tuchman, Susan Gauthier, Bruce Graham, Bob Tzudiker, Noni White |- |[[Blockbuster Entertainment Award]]|| Favorite Animated Family Movie || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |[[Critics' Choice Award]] || Mihó pelíkula di famia || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |[[Casting Society of America|Artios Award]] || Mihó kasting pa un voice-over di animashon || Brian Chavanne || style="background:#90ff90;"| ganá |- |rowspan="2"| [[Golden Globe]] || Mihó kansion original – pelíkula || pa "Journey To The Past" || rowspan="2"| Nominá |- | Mihó kansion original – pelíkula || pa "Once Upon A December" |- |[[KCFCC Award]]|| mihó pelíkula di animashon || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |rowspan="2"| [[Golden Reel Award (MPSE)|Golden Reel Award]] || Mihó montale di sonidu – músika || Brent Brooks, Tom Villano || style="background:#90ff90;"| ganá |- |Mihó montale di sonidu – pelíkula di animashon || – || nominá |- |rowspan="4"| [[Satellite Awards|Golden Satellite Award]] || Mihó pelíkula – animashon || Don Bluth, Gary Goldman || rowspan="4"| nominá |- | Mihó músika original || David Newman |- | Mihó kansion original || pa "Journey To The Past" |- | Mihó kansion original || pa "Once Upon A December" |- |[[Young Artist Award]], Special Award || Best Family Feature Film – Animation || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |1999 || [[American Society of Composers, Authors and Publishers|ASCAP Award]] || Most Performed Songs from Motion Pictures || Lynn Ahrens, Stephen Flaherty || style="background:#90ff90;"| ganá |} == Linknan eksterno == {{Standaardlinks film}} {{Appendix}} {{Navigatie films Don Bluth}} [[Kategoria:Pelíkula merikano]] [[Kategoria:Pelíkula di 20th Century Fox]] [[Kategoria:Pelíkula di 1997]] [[Kategoria:Pelíkula di animashon]] [[Kategoria:Pelíkula infantil]] [[Kategoria:Pelíkula históriko]] [[Kategoria:Pelíkula di Don Bluth]] q2gb4cx19nu6r7w0a0ob9s5w8nuuowp 207384 207383 2026-10-21T19:51:30Z Caribiana 8320 207384 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{infobox pelicula |variante = c |titulo = Anastasia |exhibi_titulo=cursivo |poster_enwiki= | poster-op-enwp = Anastasia-don-bluth.jpg | tagline = | director = Don Bluth<br />Gary Goldman | producer = Don Bluth<br />Gary Goldman |escritor_scenario = Susan Gauthier<br />Bruce Graham<br />Bob Tzudiker<br />Noni White<br />Eric Tuchman | spelers = Meg Ryan<br />John Cusack<br />Kelsey Grammer<br />Christopher Lloyd | musica = [[David Newman (kompositor)|David Newman]]<br />[[Stephen Flaherty]]<br />[[Lynn Ahrens]] |idioma = [[Ingles]] |compania_produccion = |distribuido = 20th Century Fox | première = [[21 di novèmber]] [[1997]] | genero = Animashon | duracion = 94 minüt | land = {{USA}} | budget = $ 50.000.000 | bezoekers = | opbrengst = $ 139.801.000 | nominaties = 17 | prijzen = 8 | voorloper = | vervolg = ''[[Bartok e fabuloso]]'' (1999) | website = <!-- For di Wikidata --> | imdb = <!-- For di Wikidata --> | moviemeter = <!-- For di Wikidata --> | tmdb = <!-- For di Wikidata --> | allmovie = <!-- For di Wikidata --> | kijkwijzer = <!-- For di Wikidata --> | kijkwijzer_inhoud = <!-- For di Wikidata --> }} '''''Anastasia''''' ta un [[pelíkula di animashon]] [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] di [[1997]], dirigí pa Don Bluth i Gary Goldman i produsí pa Fox Animation Studios di 20th Century Fox. E tabata e promé pelíkula di animashon "berdadero" di 20th Century Fox. E pelíkula ta tuma lugá mas o ménos den e periodo entre 1908 i 1918. E storia ta basá levemente riba akontisementunan ku a tuma lugá rònt di e [[Revolushon ruso]]. E protagonista ta [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia Nikolajevna]], kende na e tempu ei tabata e prinsesa heredero di [[Rusia]]. E storia di e pelíkula ta inspirá tambe pa e pelíkula live-action di e mesun nòmber di 1956. Den e pelíkula di animashon, sin embargo, Anastasia no ta fayesé, loke den realidat a pasa durante e revolushon. == Trama == {{Aviso di spoiler}} Tin un dia festivo regal. E [[cas Romanov|famia Romanov]] ta huntu. Riba e anochi aki e mucha muhé di 8 aña [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia]] ta risibí un [[skatina di músika]] di su wela. Sin embargo, e anochi ta keda perturbá pa un konsehero malbado yamá [[Grigori Raspoetin]]. E ta lansa un [[maldishon]] riba hen e famia Romanov, i ta pronostiká ku tur famia lo ta den nan graf duntu di 14 dia. Riba esaki un [[laster di kròn]] ta kai abou. Henter e famia ta purba skapa, pero rebeldenan ta kibra drenta e porta i e [[Revolushon ruso]] ta kuminsá. Tur miembro di famia i bishitante di bal ta eliminá eksepto Anastasia. El a skapa ku su wela i ora nan ta core den e gang, Anastasia ta core bai na e kamber di hunga, kaminda e ta gara su skatina di músika. Su wela ta core su tras, pasobra tin tiki tempu. Diripiente un sorto di porta ta habrí pa e piskadó di cushina Dimitri. E ta bisa ku nan mester bai via di e entrada di sirbidó. E ta skapa nan, net ora cu e porta ta sera e soldadnan ta drenta, i ta puntra unda nan a bai. Dimitri no ta bisa nada i ta tira un [[potchi di flor]] riba e soldad; e soldad no ta kontentu ku esaki i ta dal Dimitri desmayá ku su fusil. Anastasia a laga su skatina di músika kai durante e escape. Wela i Anastasia ta core riba kaya. Despues nan ta purba hui riba eis, pero Raspoetin ta sali for di e brùg i ta gara Anastasia. E eis ta habri bou di su peso i e ta hoga. Wela ta Agaria na un trèn ku ta kore i ta drenta riba dje, pero e ta purba hala Anastasia huntu kuné pero esaki no ta logra. "No laga bai, Anastasia!" ta wordu bisa, pero ta na nada. E man di e wela ta slip for di esun di Anastasia pasobra dos hòmber ta hala su tras. Anastasia ta kai riba suela i ta desmayá. Dies aña despues Anja (Anastasia), ku no ta kcorda nada di su pasado, ta laga un orphanat ruso. Ku komo un úniko punto di kontakto un kadena (ku su wela a dun'é) ku e teksto 'huntu na Paris' Anja ta sali pa San Petersburgo, na buska su famia. Entretantu Dimitri a krese bira un ladron di krumchi, falsifikador di papel i [[fraude|estafador]]. Ora ku e ta tende ku e wela di Anastasia ta dregal un premio di 10 mion rubel na esun ku por trece su nietu Anastasia bek, e ta haña un plan; huntu ku Vladimir e ta buska un mucha muhé ku por pasa pa Anastasia, ku e intenshon di siñ'é bira un Anastasia, entreg'é na su wela i despues disparsé ku e 10 mion rubel. Anja ta topa ku Dimitri pa kasualidat i ta kere ku e kier yud'é realmente buska su famia. Huntu nan ta biaha pa Paris. Entretantu Raspoetin ta resusitá di nobo, determiná pa mata e último Romanov, Anastasia. Huntu ku su ayudante chikitu [[Bartok e fabuloso|Bartok e raton di anochi]] e ta purba mat'é na diferente manera; e ta sabotear e trèn ku lo a hiba Anastasia, Dimitri i Vladimir pa Paris, i ta drenta hasta den su soñonan i pensamentunan. Danki na Dimitri, Anya ta logra skapa tur biaha, sin ku e ta konsiente di Raspoetin, ku el a lubidá kompletamente. Na kaminda algu bunita ta floresé entre Anya i Dimitri ku ta hopi diferente for di otro. Maske un romans por a stroba e plan di Dimitri kompletamente, e ta kuminsá sinti algu poko poko pa e Anya balente i yen di bida. Ora nan yega Paris, Dimitri i Vladimir ta purba regla un encuentro entre Anya i su wela, ora ku Dimitri ta descubri ku Anya ta e berdadero Anastasia; e ta kòrda ainda kon el a skapa su mes i su wela for di e Palasio di Zj di San Petersburgo durante e revolushon. Dimitri ta realisá ku e ta solamente un mucha di cushina, i un relashon ku e prinsesa heredero nunka por ta posibel. E wela di Anya ta decide, ora ku e ta yega Paris na mes un momento ku su nietu, ku e tin suficiente di e asina yamá Anastasia's. Varios mucha muhé hóben ya a purba gañ'é pa e 10 mion rubel ey. Dimitri ta obligá e emperatris pa tin un kòmbersashon ku Anya, unda nan ta deskubri ku nan ta famia, i Anya finalmente ta bolbe sa ku e ta Anastasia. Awor Dimitri ta risibí e 10 mion rubel primintí, pero e ta nenga esaki; e a kambia kompletamente dor di su amor pa Anya - e plaka no ta konta mas. Riba e anochi di su koronashon, Raspoetin ta haci su mes konosí di nobo; den un pele' di kurpa ku kurpa e ta purba mata Anastasia. Yudá ku yudansa di Dimitri, Anastasia ta logra vense'é finalmente, i destruy'é pa semper. Anastasia ta destruy Raspoetin ku e palabranan "До свидания!" ("Do svidanija"), ku kier men: "Te aworo!". Anastasia ta nenga su derechi riba e kròn, i ta laga su wela pa por ta ku Dimitri. E ta scoge e riba su título, riba tur rikesa, meskos ku el a scoge e riba rikesa. == Aktonan di bos == {| class="wikitable" ! Aktor original / kanto ! Personaje ! Aktor na hulandes / kanto |- | [[Meg Ryan]] / [[Liz Callaway]] (kanto) || [[Anastasia Nikolajevna di Rusia|Anastasia]]/Anya || [[Vera Mann]] |- | [[John Cusack]] / [[Jonathan Dokuchitz]] (kanto) || Dimitri || [[Peter Paul Muller]] / [[Stanley Burleson]] (kanto) |- | [[Kelsey Grammer]] || Vladimir Vanya Vanitsky Vasilovisch || [[Arnold Gelderman]] |- | [[Christopher Lloyd]] / [[Jim Cummings]] (kanto) || [[Grigori Raspoetin]] || [[Coen van Vrijberghe de Coningh]] / [[Ernst Daniël Smid]] (kanto) |- | [[Hank Azaria]] || Bartok || [[Han Oldigs]] |- | [[Bernadette Peters]] || Sophie Stanislovskievna Somorkov-Smirnoff || [[Karin Bloemen]] |- | [[Kirsten Dunst]] / [[Lacey Chabert]] (kanto) || Joven Anastasia || [[Margriet van Lidth]] |- | [[Angela Lansbury]] || Empera-bieu [[Dagmar di Dinamarka (1847-1928)|Maria Fjodorovna]] || [[Elsje Scherjon]] |- | [[Rick Jones]] || Tsar [[Nicolaas II di Rusia|Nicolaas II]] || — |- | [[Andrea Martin]] || Phlegmenkoff || — |- | [[Bernadette Peters]] || Raton di anochi femenino || [[Karin Bloemen]] |} == Antecedente == ''Anastasia'' tabata inovativo den varios aspecto, manera animashon digital i iluminashon. Di lokual ta trata entrada finansiero, e pelíkula a terminá na di dos lugá den Estadonan Uní un siman despues di su estreno. Den Estadonan Uní e pelíkula a generá 58.406.000 dòler, i rònt mundu 139.804.000 dòler. Ku esaki el a bira e pelíkula mas éksitoso di Don Bluth nunka. E tabata su promé gran éksito desde ''[[Platfoet en syn freonen]]'' di 1988. Na 2019 [[Walt Disney Studio Entertainment]] a cumpra 20th Century Fox, i ku esaki a haya tambe e derechonan di autor riba e personahe Anastasia.<ref>{{en}}{{Citeer web |url= https://rosshightimes.com/3957/arts-entertainment/the-forgotten-disney-princess-anastasia/|titel= The Forgotten Disney Princess: Anastasia|auteur= |útjouwer= Ross High Times|datum= 2024-12-13|besykt-datum= 2026-04-15}}</ref> == Músika == E soundtrack di e pelíkula tabata skirbí pa [[Lynn Ahrens]] i [[Stephen Flaherty]], [[David Newman (kompositor)|David Newman]], i grabá pa [[Liz Callaway]], [[Jim Cummings]], [[Jonathan Dokuchitz]], [[Kelsey Grammer]] i otro artistanan. E kansionnan ta: # "A Rumor in St. Petersburg" – 3:25 # "Journey to the Past" (Liz Callaway) – 2:55 # "Once Upon a December" (Liz Callaway) – 2:48 # "In the Dark of the Night" (Jim Cummings) – 3:21 # "Learn to Do It" (Kelsey Grammer, Liz Callaway, Jonathan Dokuchitz) – 2:36 # "Learn to Do It [Waltz Reprise]" (Kelsey Grammer) – 1:45 # "Paris Holds the Key (To Your Heart)" ([[Bernadette Peters]], Jonathan Dokuchitz) – 3:02 # "At the Beginning" ([[Donna Lewis]] i [[Richard Marx]]) – 3:40 # "Journey to the Past" ([[Aaliyah]]) – 4:04 # "[[Once Upon a December]]" ([[Deana Carter]]) – 3:34 # "Prologue" ([[Angela Lansbury]], [[Lacey Chabert]]) – 6:23 # "Speaking of Sophie" – 2:36 # "The Nightmare" – 3:05 # "Kidnap and Reunion" (Liz Callaway, Angela Lansbury) – 4:29 # "Reminiscing with Grandma" – 3:17 # "Finale" – 2:59 == Premionan i nominashonnan == {| class="wikitable" !aña !premio !kategoria !nominado(nan) !resultado |- | rowspan="24"| 1998 || rowspan="2"| [[Oscar (filmpriis)|Academy Award]] || Mihó músika original || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens, David Newman || rowspan="2"| Nominá |- |Mihó kansion original || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens |- | rowspan="9"|[[Annie Award]] || Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Male Performer in an Animated Feature Production || Hank Azaria || style="background:#90ff90;"| ganá |- | Outstanding Achievement in an Animated Theatrical Feature || – || rowspan="8"| nominá |- | Outstanding Individual Achievement for Directing in an Animated Feature Production || Don Bluth, Gary Goldman |- | Outstanding Individual Achievement for Effects Animation || Peter Matheson |- | Outstanding Individual Achievement for Music in an Animated Feature Production || Stephen Flaherty, Lynn Ahrens, David Newman |- | Outstanding Individual Achievement for Producing in an Animated Feature Production || Don Bluth, Gary Goldman |- | Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Female Performer in an Animated Feature Production || Angela Lansbury |- | Outstanding Individual Achievement for Voice Acting by a Female Performer in an Animated Feature Production || Meg Ryan |- | Outstanding Individual Achievement for Writing in an Animated Feature Production || Eric Tuchman, Susan Gauthier, Bruce Graham, Bob Tzudiker, Noni White |- |[[Blockbuster Entertainment Award]]|| Favorite Animated Family Movie || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |[[Critics' Choice Award]] || Mihó pelíkula di famia || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |[[Casting Society of America|Artios Award]] || Mihó kasting pa un voice-over di animashon || Brian Chavanne || style="background:#90ff90;"| ganá |- |rowspan="2"| [[Golden Globe]] || Mihó kansion original – pelíkula || pa "Journey To The Past" || rowspan="2"| Nominá |- | Mihó kansion original – pelíkula || pa "Once Upon A December" |- |[[KCFCC Award]]|| mihó pelíkula di animashon || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |rowspan="2"| [[Golden Reel Award (MPSE)|Golden Reel Award]] || Mihó montale di sonidu – músika || Brent Brooks, Tom Villano || style="background:#90ff90;"| ganá |- |Mihó montale di sonidu – pelíkula di animashon || – || nominá |- |rowspan="4"| [[Satellite Awards|Golden Satellite Award]] || Mihó pelíkula – animashon || Don Bluth, Gary Goldman || rowspan="4"| nominá |- | Mihó músika original || David Newman |- | Mihó kansion original || pa "Journey To The Past" |- | Mihó kansion original || pa "Once Upon A December" |- |[[Young Artist Award]], Special Award || Best Family Feature Film – Animation || – || style="background:#90ff90;"| ganá |- |1999 || [[American Society of Composers, Authors and Publishers|ASCAP Award]] || Most Performed Songs from Motion Pictures || Lynn Ahrens, Stephen Flaherty || style="background:#90ff90;"| ganá |} == Linknan eksterno == {{Standaardlinks film}} {{Appendix}} {{Navigatie films Don Bluth}} [[Kategoria:Pelíkula merikano]] [[Kategoria:Pelíkula di 20th Century Fox]] [[Kategoria:Pelíkula di 1997]] [[Kategoria:Pelíkula di animashon]] [[Kategoria:Pelíkula infantil]] [[Kategoria:Pelíkula históriko]] [[Kategoria:Pelíkula di Don Bluth]] iegnq7xbfy8hmwnp2vc9378h69k08ld 1 15148 207385 2026-10-21T19:58:33Z Caribiana 8320 /* Falta di referensia */ sekshon nobo 207385 wikitext text/x-wiki == Falta di referensia == Fabor agrega referensia na i drecha e artikulo aki. E artikulo ta mustra di ta un tradukshon di e vershon hulandes riba Wikipedia. [[Usuario:Caribiana|Caribiana]] ([[Diskushon usuario:Caribiana|diskushon]]) 19:58, 21 òktober 2026 (UTC) tgrslcfe1ca9yj7zf2fq4bp32szqh2e