ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2475 839637 839137 2026-05-18T07:29:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839637 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = '''ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ''' |image = |alt = |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date|1933|01|10|df=yes}} |birth_place = ਭੈਣੀ ਫੱਤਾ (ਹੁਣ [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ]]), [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] |death_date = {{death date and age|2016|8|16|1933|1|10|df=y}} |death_place = |nationality = ਭਾਰਤੀ |other_names = |known_for = ''[[ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ]]'' (1964), [[ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ]], [[ਪਰਸਾ]] |occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ }} '''ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ''' (10 ਜਨਵਰੀ 1933 - 16 ਅਗਸਤ 2016) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2016/08/%e0%a8%85%e0%a9%b1%e0%a8%a7-%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a8%a4%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%87/|title=‘ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ’ ਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ|date=2016-08-17|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-07}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=12585|title=ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਰਹੇ|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-11-07|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921054106/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=12585|dead-url=yes}}</ref> ਪਿਤਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 10 ਜਨਵਰੀ 1933 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡਕੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਇਕ ਕਾਮੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਭਰੀ [[ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] ਹੰਢਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਬਣ ਗਿਆ। 7 ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਪਰੰਤ [[1971]] ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰਿਜਨਲ ਸੈਂਟਰ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1933 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ [[ਭੈਣੀ ਫੱਤਾ]] ([[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ]]) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98|title=ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2019-11-07}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਕਾ ਪਿੰਡ ਜੈਤੋ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਤਰਖਾਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰੀ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲ ਕੇ ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ (ਲੈਕਚਰਰਸ਼ਿਪ) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪਟਿਆਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਬਣੇ ਅਤੇ [[1995|੧੯੯੫]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਨਵਾਲਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਿਤੀ 16 ਅਗਸਤ 2016 ਸੰਖੇਪ ਬਿਮਾਰੀ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/punjabi-news-online-epaper-punjabin/madi-da-diva-navalakar-guradiaal-singh-di-maut-newsid-56781421</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ == ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ 1957 ਵਿਚ ਇਕ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ।<ref>pdf file </ref> 1964 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ [[ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ|'ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ']] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿਚ ਏਨਾ ਚਰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ' ਜੁੜ ਗਿਆ। ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 'ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜੋ ਨਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਾਠਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ' ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ [[ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ]] ਦੇ 'ਗੋਦਾਨ' ਅਤੇ ਫਰਣੇਸ਼ਵਰ ਰੇਣੂੰ ਦੇ 'ਮੈਲਾ ਆਂਚਲ' ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ 10 ਨਾਵਲ, 10 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ ਪੁਸਤਕਾਂ, 10 ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮੇਤ 40 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਐਵਾਰਡ (ਗਿਆਨਪੀਠ) ਹਾਸਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਈ. ਬੀ. ਸੀ. (ਯੂ. ਕੇ.) ਵੱਲੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ|ਨਾਟਕਕਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ' ਦਸਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਉੱਘੇ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਟੀ. ਆਰ. ਵਿਨੋਦ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਗਲਪਕਾਰ' ਕਿਹਾ ਹੈ। ==ਸਨਮਾਨ== *ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ [[1998]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name="aj">{{cite news | url=http://www.ajitjalandhar.com/20120901/faridkot.php | title=ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ- ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ | work=ਖ਼ਬਰ | date=ਸਤੰਬਰ ੧, ੨੦੧੨ | agency=[http://www.ajitjalandhar.com ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ] | accessdate=ਸਿਤੰਬਰ ੨੧, ੨੦੧੨ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 1999 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ,<ref name="qa">{{cite web | url=http://www.quamiekta.com/2012/06/01/14824/ | title=ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ ਅਰਪਣ | publisher=[http://www.quamiekta.com QuamiEkta.com] | date=ਜੂਨ ੧, ੨੦੧੨ | accessdate=ਸਿਤੰਬਰ ੨੧, ੨੦੧੨}}</ref> *ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (1975), *ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਿਸਟ ਅਵਾਰਡ (1975), *ਸੋਵੀਅਤ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ (1986), *ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। *ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨਾਮ 2015 ਵਿਚ 'ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ' 'ਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150226/2/854720.cms#854720 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-02-26 |archive-date=2015-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228224716/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150226/2/854720.cms#854720 |url-status=dead }}</ref> *ਨਾਵਲ [[ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ]] ’ਤੇ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬੈਸਟ ਰੀਜ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 1989 ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਾਵਲ=== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} #''[[ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ]]'' (1964) #''[[ਅਣਹੋਏ]]'' #''[[ਰੇਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ]]'' #''[[ਕੁਵੇਲਾ]]'' #''[[ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ]]'' #''[[ਆਥਣ ਉੱਗਣ]]'' #''[[ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ]]'' #''[[ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਨਾਵਲ)]]'' #''[[ਪਰਸਾ]] (1992)'' #''[[ਆਹਣ]] (2009)'' {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} # [[ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ]] #ਚੰਨ ਦਾ ਬੂਟਾ #ਓਪਰਾ ਘਰ' #ਕੁੱਤਾ ’ਤੇ ਆਦਮੀ #ਮਸਤੀ ਬੋਤਾ #ਰੁੱਖੇ ਮਿੱਸੇ ਬੰਦੇ #ਬੇਗਾਨਾ ਪਿੰਡ #ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ #ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ #ਕਰੀਰ ਦੀ ਢਿੰਗਰੀ #ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਰਚਨਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ===ਨਾਟਕ=== #ਫ਼ਰੀਦਾ ਰਾਤੀਂ ਵੱਡੀਆਂ #ਵਿਦਾਇਗੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ #[[ਨਿੱਕੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ]] ===ਗਦ=== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} #[[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ]] #ਦੁਖੀਆ ਦਾਸ ਕਬੀਰ ਹੈ #ਨਿਆਣ ਮੱਤੀਆਂ]] (ਆਤਮ ਕਥਾ-1) #ਦੂਜੀ ਦੇਹੀ]] (ਆਤਮ ਕਥਾ-2) #ਸਤਜੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ #ਡਗਮਗ ਛਾਡ ਰੇ ਮਨ ਬਉਰਾ #ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ #ਬੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਕਹਿਰ ਸਵਾ ਪਹਿਰ {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ===ਬਾਲ ਕਿਰਤਾਂ=== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} #ਬਕਲਮ ਖੁਦ #ਟੁੱਕ ਖੋਹ ਲਏ ਕਾਵਾਂ #ਲਿਖਤਮ ਬਾਬਾ ਖੇਮਾ #ਗੱਪੀਆਂ ਦਾ ਪਿਉ #[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] #ਧਰਤ ਸੁਹਾਵੀ #ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਧਰਤੀ #ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ਲੋਕ #ਜੀਵਨ ਦਾਸੀ ਗੰਗਾ #ਕਾਲ਼ੂ ਕੌਤਕੀ #ਢਾਈ ਕਦਮ ਧਰਤੀ #ਜੀਵਨ ਦਾਤੀ ਗੰਗਾ (ਦੋ ਭਾਗ) {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ===ਸੰਪਾਦਿਤ=== #ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਕਿਤਾਬ ===ਅਨੁਵਾਦ=== #ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ (ਗੋਰਕੀ) #ਭੁੱਲੇ ਵਿੱਸਰੇ (ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵਰਮਾ) #ਮ੍ਰਿਗਨੇਨੀ (ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਲਾਲ ਵਰਮਾ) #ਬਿਰਾਜ ਬਹੂ (ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ) #ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ ([[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ]]) ==ਹਵਾਲੇ== <references /> {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] iqdvlihel2qt0nylf5g6tey87ad3ie0 0 2684 839608 839576 2026-05-17T17:11:48Z Nitesh Gill 8973 /* ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ */ 839608 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ | Predecessor = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੱਤਰਾ | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | language =[[ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜੇ|ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਲਹਿੰਦਾ]], ਸਥਾਨਕ [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]], [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਂਗਰੂ]], [[ਅਵਧੀ]], [[ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ]], [[ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਿਨੀ]]), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sri''' '''Guru Granth Sahib''') [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਦਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ (ਸਫਿਆਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਸਥਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।<ref name="ke">{{cite book| last = Keene| first = Michael| title = Online Worksheets| publisher = Nelson Thornes| year = 2003| page = 38| isbn = 0-7487-7159-X}}</ref><ref name="su">{{cite book|last=Penney|first=Sue|title=Sikhism|publisher=Heinemann|page=14|isbn=0-435-30470-4}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{cite conference| first = Singh| last = Kashmir| title = SRI GURU GRANTH SAHIB — A JURISTIC PERSON| publisher = Global Sikh Studies| url = http://www.globalsikhstudies.net/articles/iscpapers/Kashmir%20Singh%20-%20SRI%20GURU%20GRANTH%20SAHIB%20-%20A%20Juristic%20Person.doc.| accessdate = 2008-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਰਦਾਸ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite book| last = Singh| first = Kushwant| title = A history of the sikhs| publisher = Oxford University Press| year = 2005| isbn = 0-19-567308-5}}</ref> '''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ''' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1564-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=su/> ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 29 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1604 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hugh2">{{cite book|last=Partridge|first=Christopher Hugh|title=Introduction to World Religions|year=2005|page=223}}</ref> ਇਹ ਦੂਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="kapoor">{{cite book|last=Kapoor|first=Sukhbir|title=Guru Granth Sahib: An Advance Study|year=2002|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-8170103219|page=139}}</ref><ref name="britggs1">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਅਤੇ 5,894 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਲਹਿੰਦਾ, ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], ਬਾਂਗਰੂ, ਅਵਧੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ), ਭੋਜਪੁਰੀ, ਸਿੰਧੀ, ਮਰਾਠੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ, ਬੰਗਾਲੀ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸੁਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਆਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha."<br /> The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects."<br /> History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century".<br /> [http://www.sikhs.nl/downloads/English/Introduction%20to%20the%20Guru%20Granth%20Sahib.pdf।ntroduction: Guru Granth Sahib]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed."<br /> Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."<br /> [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism . The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref><ref>Harnik Deol, ''Religion and Nationalism in India''. Routledge, 2000. {{ISBN|978-0415201087}}. p. 22. "(...) the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of ''Sant Bhasha''." ''The Making of Sikh Scripture'' by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001. {{ISBN|978-0-19-513024-9}} p. 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called ''Sant Bhasha,'' a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern India. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." Surindar Singh Kohli, ''History of Punjabi Literature''. p. 48. National Book, 1993. {{ISBN|978-81-7116-141-6}}. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in ''Sant Bhasha'' (saint-language), it appears that some Indian saint of 16th century...." Nirmal Dass, ''Songs of the Saints from the Adi Granth''. SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahiskriti. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ: [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]], [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]], ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ|ਨਾਮਦੇਵ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ: [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="shapiro924">{{cite journal|last1=Shapiro|first1=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn|location=United States|isbn=978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦਇਆ, ਪਿਆਰ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name="brekke673">Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), ''Teachings of the Sikh Gurus'', Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xxxiv–xli</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 40, 157</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, p. 44</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, p. 675</ref>{{Sikhism sidebar}}[[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ "ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ" ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=11 September 2020 |title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester |url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/ |access-date=4 December 2025 |website=University of Leicester |quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}</ref>{{Guru Granth Sahib sidebar}} == ਮਹੱਤਤਾ == [[File:Guru Granth Sahib.jpg|250px|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹਨ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਭਜਨ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=46}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=50}}</ref> ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ - ਕੋਲ ਭਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ (ਖਜੂਰ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p33">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref name="Singh 1991 57–58">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|access-date=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–58, 294–295}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 248 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ ਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।{{blockquote|ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਿਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਘਰ ਹਨ।| ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 248 ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਤਨ ਤੋਂ ਕਈ ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MannMann2001p332">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="SinghFenech2014p129">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 1245 ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਗਭਗ 1599 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹੋਵਾਲ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1600), ਵਣਜਾਰਾ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1601) ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1603) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p1292">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ([[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਢੀਆਂ ਨੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p333">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|thumb|16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸੰਸਕਰਨ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ]] ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਰਿਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਸਮੇਤ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDnCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=36–38}}</ref> ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਕਲਿਤ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p1293">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ''ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ'' ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ]] ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ੋਏਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਰਵੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੋਲੀਓ।]] 1604 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ]] ਪਹਿਲੇ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਸੀ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 45–46</ref> [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]], [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ 22 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਲਈ ''ਰਾਗ'' ਸੁਰਾਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1704 ਵਿੱਚ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਪੋਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ 1707 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ '''ਦਸਵੇਂ ਪਾਦਸਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ === ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਅਤੇ [[ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਰਬਲੋਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite journal|last=Singh|first=Jasjit|date=July 2014|title=The Guru's Way: Exploring Diversity Among British Khalsa Sikhs|url=http://dx.doi.org/10.1111/rec3.12111|journal=Religion Compass|volume=8|issue=7|pages=209–219|doi=10.1111/rec3.12111|issn=1749-8171|url-access=subscription}}</ref> ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ "ਦਰਬਾਰ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ, ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਸਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਘਾਸਣ (ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ === ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ [[ਕਿਰਪਾਨ|ਤਲਵਾਰਾਂ]], ਖੰਜਰ, [[ਚੱਕਰਮ|ਜੰਗੀ ਕੋਇਤਾਂ]] ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ|ਜੰਗੀ ਭਾਵਨਾ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ''<ref name="Singh 39–59">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੈਫ਼, ਵਕਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਤੁਲਵਾਰ), ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Singh, Kamalroop.</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, <poem>ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ॥ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥</poem> [[ਕਿਰਪਾਨ]], [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]], ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜਾ, ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਤੀਰ। ਸੈਫ਼, ਖੰਜਰ, ਬਰਛਾ: ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ [[ਪੀਰ (ਸੂਫ਼ੀ)|ਪੀਰ]] (ਸੰਤ) ਹਨ। (ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh 39–592">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> == ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == {{main|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ}} [[ਤਸਵੀਰ:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|thumb|3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਦਿ - ਦਸਮ - ਸਰਬਲੋਹ) ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book|location=London}}</ref> ਇੱਕ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸਤਵਨ'' (7) ਅਤੇ ''ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਨ'' (10) ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Singh|first=Anurag|date=December 2018|title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh|url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf|journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal|volume=1|pages=29}}</ref><ref name=":3">Singh, Pashaura.</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ''ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ'' (ਸੰਤਾਂ) ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਾਂ (ਭੱਟਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਹਨ।<ref name="shapiro9242">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref> ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤਾਂ'' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: {{Columns-list|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] (974) * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] (62) * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] (907) * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] (679) *[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (2218) *[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (116) ਭਗਤ: * [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] (541) * [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵਾ]] (2) * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] (1) * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] (60) * [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] (5) * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] (1) *[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] (1) * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] (1) *[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] (1) * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] (41) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (6) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (1) ਭੱਟ: * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] (1) * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] (5) * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] (2) * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] (13) * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] (2) * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] (5) * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] (8) * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] (54) * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] (14) * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] (16) * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] (3) ਪੀਰ: * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] (134) *[[ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] (2) *[[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] (3) * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] (1) *[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] (4) ਗੁਰਸਿੱਖ: * [[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ]] (4) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (8) * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] (12) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (10) * ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ (53)}} === ਰਾਗ === {{Pie chart|value9|caption=ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|other=yes|label1=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|value1=16.53|color1=#808000|label2=ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|value2=1.10|color2=#00FF00|label3=ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ|value3=15.38|color3=#DAFF00|label4=ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ|value4=11.52|color4=#000080|label5=ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|value5=32.63|color5=#00DAFF|label6=|value6=|color6=|label7=|value7=|value8=5.92|label8=ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|color7=|color8=#F4C430}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ, ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- {{div col}} *ਤਤਕਰਾ *ਨਿਤਨੇਮ (1-13) *ਸਿਰੀ ਰਾਗ (14-93) *ਮਾਝ ਰਾਗੁ (94-150) *ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ (151-346) *ਆਸਾ ਰਾਗੁ (347-488) *ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ (489-526) *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗੁ (527-536) *ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ (537-556) *ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ (557-594) *ਸੋਰਠ ਰਾਗੁ (595-659) *ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ (660-695) *ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗੁ (696-710) *ਟੋਡੀ ਰਾਗੁ (711-718) *ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗੁ (719-720) *ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ (721-727) *ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ (728-794) *ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ (795-858) *ਗੌਂਡ ਰਾਗੁ (854-875) *ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (876-974) *ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗੁ (975-983) *ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗੁ (984-988) *ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ (989-1106) *ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ (1107-1117) *ਕੇਦਾਰ ਰਾਗੁ (1118-1124) *ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ(1125-1167) *ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ (1158-1196) *ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ (1197-1253) *ਮਲਾਰ ਰਾਗੁ (1254-1293) *ਕਾਨੜਾ ਰਾਗੁ (1294-1318) *ਕਲਿਆਣ ਰਾਗੁ (1319-1326) *ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ (1327-1351) *ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗੁ (1352-1353) *ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ (1353-1360) *ਗਾਥਾ,ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ (1360-1364) *ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ (1364-1377) *ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ (1377-1384) *ਸਵੱਈਏ (1385-1409) *ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੌਂ ਵਧੀਕ (1410-1429) *ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (1429-1430){{div col end}} === ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। {|class="wikitable sortable" |+ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ! ਭਗਤ !! ਸ਼ਬਦ !! ਭਗਤ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224|| [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]||2 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61||[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 (ਸਿਰਫ਼ ਤੁਕ) |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40||[[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]|| 3||[[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3||[[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2||[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |||||ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ - ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ, ਹਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵੀ ਹਨ:- * ਭਗਤ ਕਬੀਰ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) * ਭਗਤ ਫਰੀਦ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ |- |[[ਹਰਿ]]|| 8344|||ਰਾਮ|| 2533|||[[ਪ੍ਰਭੂ]]|| 1371 |- |ਗੋਪਾਲ|| 491|||ਗੋਬਿੰਦ|| 475|||[[ਪਰਮਾਤਮਾ]]|| 324 |- |ਕਰਤਾ|| 228|||ਠਾਕੁਰ|| 216|||ਦਾਤਾ|| 151 |- |ਪਰਮੇਸ਼ਰ|| 139|||ਮੁਰਾਰੀ|| 97|||[[ਨਰਾਇਣ|ਨਾਰਾਇਣ]]|| 89 |- |ਅੰਤਰਜਾਮੀ|| 61|||ਜਗਦੀਸ|| 60|||ਸਤਿਨਾਮ|| 59 |- |ਮੋਹਨ|| 54|||[[ਅੱਲਾਹ|ਅੱਲਾ]]|| 46|||[[ਭਗਵਾਨ]]|| 30 |- |ਨਿਰੰਕਾਰ|| 29|||ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|| 22|||[[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]]|| 13 |} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ "ਮਾਤਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਡੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰੇਖਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੰਦ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। * ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਇ ਐਮਐਸ, ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਮਐਸ 1245 ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 1642 ਅਤੇ 1692 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ 27 ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੋਥੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪੋਥੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। * ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। * ਚੌਥਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿਓਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ]] ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਸਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਚੌਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਜਗਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ (ਹਥਲਿਖਤ) ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|right|thumb|[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ]] ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਮਹਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ - ਵਿਸਮਦ - ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ<ref name="kerry">{{Cite book|deadurl=Kerry Brown (historian)}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: # ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]], [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਹਿਰਾਸ|ਸੋ ਧਾਰ]] ( ਰਹਿਰਾਸ ) ਅਤੇ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ|ਸੋਹਿਲਾ]] ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ; # ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਗਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। # ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗਾਥਾ, ਫੂੰਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਬੋਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕਬੀਰ ਦਾ [[ਦੋਹਾ|ਸ਼ਲੋਕਾ]], ਫਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ|11 ਭੱਟਾਂ]] ਦੇ ਸਵਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਭਦੁਆਰ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਰਾਗਲੋ (ਮੁੰਦਾਵਣੀ), ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਰਾਗਮਾਲਾ|ਰਾਗ]] (ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਵਾਲਾ ਪੋਸਟ ਰਾਗ ਭਾਗ। [[ਰਾਗ]] ਸ਼ਬਦ "ਰੰਗ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਗ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ [[ਸੁਰ|ਸਵਰਾਂ ਦੇ]] ਜ਼ਬੂਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਢੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਰਾਗਮਾਲਾ]] (ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: {{Div col|colwidth=15em}} # ਆਸਾ (8) # ਗੁਜਰੀ (10) # ਗੌਰੀ ਦੀਪਾਕੀ (12) # ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ (13) # ਗੌਰੀ ਗਰੀਬੀ (13) # ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (14) # ਮਾਝ (94) #ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (151) #ਗਉੜੀ ਰਾਗ (151) #ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (152) #ਗਉੜੀ ਚੇਤੇ (154) # ਗੌਰੀ ਬੈਰਾਗਨ (155) #ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਾਕੀ (157) #ਗਉੜੀ ਮਾਝ (172) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਵਾ (214) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਾ (214) # ਗੌਰੀ ਸੋਰਠ (330) # ਆਸਾ ਕਾਫੀ (365) # [[ਆਸਾਵਰੀ]] (369) # ਆਸਾ ਆਸਵਰੀ (409) # ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (527) # [[ਬਿਹਾਗੜਾ|ਬਿਹਾਗੜਾ]] (537) # ਵਡਹੰਸ (557) # ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ (580) # ਸੋਰਠ (ਰਾਗ) (595) # ਜੈਤਸਰੀ (696) # ਟੋਡੀ (ਰਾਗ) (711) # ਬੈਰਾਰੀ (719) # ਤਿਲੰਗ (721) # ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (726) # ਸੂਹੀ (ਰਾਗ) (728) # ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (751) # ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (793) # [[ਬਿਲਾਵਲ]] (795) #ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (843) # ਗੋਂਡ (ਰਾਗ) (859) #ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਊਂਡ (874) # [[ਰਾਮਕਲੀ]] (876) # ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (907) # ਨਟ ਨਰਾਇਣ (975) # ਅਖਰੋਟ (975) # ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ (984) # ਮਾਰਵਾ (ਰਾਗ) ਮਾਰੂ (989) # ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (1014) # ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (1033) # ਤੁਖਾਰੀ (1107) # [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰਾ]] (1118) # [[ਭੈਰਵ_(ਰਾਗ)|ਭੈਰੋ]] (1125) # ਬਸੰਤ (ਰਾਗ) (1168) # ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ (1170) # [[ਸਾਰੰਗ_(ਰਾਗਾਂ ਦਾ_ਪਰਿਵਾਰ)|ਸਾਰੰਗ]] (1197) # ਮਲਹਾਰ (1254) # ਕਨੜਾ ਰਾਗ (1294) # ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ(1319) # ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ (1321) # ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ (1327) # ਪਾਰਭਾਤੀ (1327) # ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ (1344) # ਬਿਭਾਸ ਪਾਰਭਾਤੀ (1347) # ਜੈਜਾਵੰਤੀ (1352){{Div col end}} === ਹੋਰ ਆਵਰਤੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ === ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ (ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਆਵਰਤੀ [[ਵਾਰ|ਵਾਰਾਂ]] (ਲੰਬੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), [[ਛੰਦ]] (ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਛੰਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਅਸ਼ਟਪਾਦੀਆਨ (ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਪ), ਪਹਿਰੇ (ਦਿਨ ਦੇ [[ਪਹਰੇ|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ]] 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ ਸਤਿ (ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਬਾਰਾ ਮਹਾਂ (ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਥਿਥੀ (ਪੰਦਰਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਥੀਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਗ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 1708 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ]] "ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ, ਨਰਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ-ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britggs12">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ, ਸ਼ਬਦ, ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ", ਇਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗਲਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ, "ਮੁਸਲਮਾਨ" ਨੂੰ "ਬੇਈਮਾਨ" (ਬੇਈਮਾਨ, ਬੁਰਾਈ) ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="eosramrai">Gurucharan Singh Anand (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n477|Ram Rai]], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਠ === ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ [https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chaur_sahib ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ] (ਪੰਖਾ ਵਿਸਕ) ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੇਠ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। === ਰਸਮਾਂ === {{Multiple image | align = right | image1 = 2017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg | width1 = 159 | alt1 = | caption1 = | image2 = Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = ਖੱਬੇ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਸੁਖਾਸਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ: ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ ("ਪ੍ਰਕਾਸ਼")। }} [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਮਾਪਤੀ ਰਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਖਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਸੁਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਆਰਾਮ", ਆਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਥਿਤੀ")। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ [[ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ [[ਅਰਦਾਸ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ, ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ngks812">{{Cite book}}</ref> * ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੋਸ਼ਨੀ"। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰ ਆਸਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁਖਵਾਕ (ਜਾਂ ਵਾਕ ) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਿਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਮਿਰਵੋਲਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ "ਅਰਥਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਵਾਦ == ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ]] 1877 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref>[[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n8|The Adi Granth]], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co., London; Notes: In this 876 pages publication, Trumpp's translation starts at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n155|page 156]], while philological notes on the language of the Sikh scripture start at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n139|page 140]]</ref> ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ"। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਮਾਰਕ ਜੁਰਗੇਨਸਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਅਕਸ਼ਯਾ ਕੁਮਾਰ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਮਕੈਨੀਕਲ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ,<ref name="perplexed8687">{{Cite book}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਸਮਰਥਿਤ ਸਿੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਵਿਰੋਧੀ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ" ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ" ਅੰਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]], ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਜੋ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ -ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ।<ref>Donald Dawe (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n17|Macauliffe, Max Arthur]], Encyclopedia of Sikhism, Volume III, Harbans Singh (Editor), Punjabi University, Patiala; The translation of Guru Nanak's ''Janamsakhi'' and his hymns in the Guru Granth Sahib are in Macauliffe's [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45269/page/n39|Volume I]], The Sikh Religion (1909)</ref> ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Kenneth W.|year=1973|title=Ham Hindū Nahīn: Arya Sikh Relations, 1877–1905|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1973-05_32_3/page/456|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Cambridge University Press|volume=32|issue=3|pages=457–475|doi=10.2307/2052684|jstor=2052684}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ "ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Hawley1993jsg">{{Cite book}}</ref> ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਜਿਓਰਜੀਓ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ-ਵਰਗੇ "ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ।<ref name="Shani2007p30">{{Cite book}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ" ਅਤੇ "ਸ਼ੱਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Hawley1993jsg" /> ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ([[ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ|ਸਿੰਘ ਸਭਾ]]) ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਾਸ਼੍ਵਰਵਾਦ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਬੂਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। {{Verse translation|ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ <br />ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥|Hukmī hovan ākār hukam na kahiā jāī. Hukmī hovan jīa hukam milai vadiāī. Hukmī utam nīch hukam likh dukh sukh pāīah. Iknā hukmī bakhsīs ik hukmī sadā bhavāīah. Hukmai andar sabh ko bāhar hukam na koe. Nānak hukmai je bujhai ta haumai kahai na koe. ॥2॥ <br />Gāvai ko tāṇ hovai kisai tāṇ. Gāvai ko dāt jāṇai nīsāṇ. Gāvai ko guṇ vadiāīā chār. Gāvai ko vidiā vikham vīchār. Gāvai ko sāj kare tan kheh. Gāvai ko jīa lai fir deh. Gāvai ko jāpai disai dūr. Gāvai ko vekhai hādrā hadūr. Kathnā kathī na āvai tot. Kath kath kathī kotī kot kot. Dedā de laide thak pāhi. Jugā jugantar khāhī khāhi. Hukmī hukam chalāe rāhu. Nānak vigsai veparvāhu.||3|||italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib [[Japji Sahib]] 2–3'' <ref>[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0 Guru Granth Sahib ॥ ੫ ॥], Pages 1–2 of 1430, [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1 srigranth.org]</ref>|attr2=Transliteration}}{{Verse translation|'''ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1877)'''<ref>[https://archive.org/details/cu31924023913217/page/n157 The Adi Granth], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co, pp. 2–5 (see footnotes for alternates)</ref> (ਉਸਦੇ) ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ (ਹਾਲਾਂਕਿ) ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ (ਆਵਾਗਵਨ ਵਿੱਚ) ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਨਕ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। [2]<br /> ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਉਦਾਰਤਾ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ (ਆਪਣੇ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। — ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਔਖਾ ਵਿਚਾਰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), (ਪਰ) ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।|'''ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1909)'''<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45269/page/n289 The Sikh Religion Vol. 1], Max Authur Macauliffe (1909), Clarendon Press, pp. 196–197 (see footnotes for alternates)</ref> ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<br /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।|italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''|attr2=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ "ਤੂੰ" ਅਤੇ "ਤੂੰ" ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ 3HO/ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦੀਆਂ Sikhnet.com ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Lynne_20052">{{Cite book}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ: ਜਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ ਤਸਵੀਰ:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਆਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ''ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ - ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼'' (ਜਿਲਦ 1), 1909 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ </gallery> == ਛਪਾਈ == ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2004 |title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-date=4 December 2020 |access-date=2023-06-25 |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|title=Descendants of Arjan Dev have original text|date=2004-08-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404195812/https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|archive-date=4 April 2019|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kartarpur Bir |url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html |access-date=2022-11-04 |website=www.sikhmuseum.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|title=Sodhi Family Asked to Hand over Kartarpuri Bir to SGPC|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> ਸੋਢੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ 1598 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|title=Sodhis refuse to oblige|last=Singh|first=Varinder|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਹ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ 1864 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਪੀਆਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਸਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|thumb|ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਾਤ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ-ਪੰਨਾ, ਮੁਫੀਦਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 1899।]] ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 1868 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Delhi}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਗੋਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ|ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1871 ਅਤੇ 1895 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, SGPC ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3597073.stm|title=Sikh holy book flown to Canada|last=Jolly|first=Asit|date=2004-04-03|access-date=2010-01-05|publisher=BBC News}}</ref> 9 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ SGPC ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-should-print-guru-granth-sahib/articleshow/1578025706.cms|title='SGPC should print Guru Granth Sahib'|date=19 August 2001|work=Times of India|access-date=9 May 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=19 December 2007 |others=Khalsa Press |title=Punjab Approves Ban on Publishing Saroops by Private Firms |url=https://panthic.org/articles/3754 |access-date=9 May 2025 |website=Panthic }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":5" /> 2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਪੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/2006/20060423/punjab1.htm Publishers barred from bringing out Guru Granth Sahib], Varinder Walia, Tribune India, April 23, 2006, Chandigarh</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>[http://www.uniindia.com/modern-eco-friendly-printing-press-to-print-guru-granth-sahib-at-gurudwara-rakabganj-dsgmc/india/news/1680454.html Modern eco-friendly printing press to print Guru Granth Sahib at Gurudwara Rakabganj: DSGMC], United News of India (July 28, 2019)</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਫਰਮਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਲਤ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਸੈੱਟ-ਅੱਪ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਇੰਦਵਾਲ]] ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Eleanor Nesbitt, ''Sikhism: A Very Short Introduction'', {{ISBN|0-19-280601-7}}, [[Oxford University Press]], pp. 40–41</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਰੇਸੀ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ [[ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ|ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।<ref name=":32">{{Cite web |last=Singh |first=Amrik |date=6 September 2023 |title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib |url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |access-date=2023-09-07 |website=Punjab News Express}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1938 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐਸ. ਬੱਕ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:<ref>{{Cite book}}</ref>{{Blockquote|text=ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੋਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<br><br>ਸ਼ਾਇਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...|author=Pearl S. Buck|title=quoted in ''Dharma: The Hindu, Jain, Buddhist and Sikh Traditions of India'' by Veena R. Howard (2017), page 219}} ==ਸਤਿਕਾਰ== * [[ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ]] ਸਮੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਂ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ * [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 1762 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਸੀ। * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] , [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਘਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸੋਧ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921), [[ਜੈਤੋ]] (ਅਗਸਤ 1923 ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924), [[ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਗਰੂ ਦਾ ਬਾਗ਼]] (ਅਗਸਤ 1922) ਮੋਰਚੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। * [[ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਤੇ [[ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਹੁਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਸਵਾ- ਇੰਚੀ ਬੀੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ (ਦਰਅਸਲ ਭੜਕਾਇਆ) ਜਾ ਸਕੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ]] * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ]] * [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗੁਰਸਿੱਖ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.panjabdigilib.org/ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] * [http://www.srigranth.org/ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ] * [https://www.khojgurbani.org/ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ] * [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ ਡੀਆਈਐਸਆਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਜਰਮਨ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ] {{Commons category|Guru Granth Sahib|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} {{wikisource|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ/1}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] jz4utdpsps8o9fav3ezd2g5t7ew2g4y 0 13536 839630 804869 2026-05-18T06:30:08Z Dugal harpreet 17460 839630 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Madani.jpg|thumb|right]] '''ਮਧਾਣੀ''' ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ [[ਦਹੀਂ]] ਨੂੰ [[ਮੱਖਣ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਦਾ ਗੋਲ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਪੌਣੀ ਕੁ ਗਿੱਠ ਦੇ ਦੋ ਟੁੱਕੜੇ, ਚਰਖੜੀ (ਕਰਾਸ) ਵਰਗੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੰਡੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਢੇ ਜਿਹੇ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡੋਰੀ ਭਾਵ ਨੇਤਰੇ ਦਾ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਲ਼ ਦੇ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਚਾਟੀ ਦੀ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਭਾਂਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ ਉਲਟ ਕੇ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਕੁੜ ਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਯੂ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦਾ ਹੋਲਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਡੋਰੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਟੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧਾਣੀ ਦਾ ਡੰਡਾ ਲੰਘਾ ਕੇ ਚਾਟੀ ਘੜਵੰਜੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਘੜਵੰਜੀ ਤੇ ਲੱਗੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਚਾਟੀ ਵਿੱਚ ਮਧਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਸਕੇ। ਮਧਾਣੀ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਨੇਤਰਾ ਭਾਵ ਇੱਕ ਡੋਰੀ ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਕੋਲ ਵਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਫੜਨ ਲਈ ਦੋ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਫਸਾ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਵੇਰੇ ਸਾਝਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਚੂਕਦੀ ਨਾਲ ਜਾ ਤੁਰੇ ਪਾਂਧੀ,ਪਾਈਆਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨੀਂ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/04/%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%A7-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A9%9C%E0%A8%95%E0%A9%87-%E0%A8%9D%E0%A8%BE%E0%A8%82%E0%A8%9C%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕੇ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੀ…]</ref> ਦੁੱਧ/ਦਹੀ ਨੂੰ ਰਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸੰਦ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਚੁਕੋਲਾ ਫੁੱਲ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਧਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿੜਕਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਧਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਰਿੜਕ ਕੇ ਮੱਖਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਧਾਣੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਰਿੜਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। [[File:(ਹੱਥੀ) ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਵਾਲੀ ਮਧਾਨੀ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ 'ਸਹੁੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ.jpg|thumb|(ਹੱਥੀ) ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਵਾਲੀ ਮਧਾਨੀ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ 'ਸਹੁੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ]] ਮਧਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 24 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਡੰਡਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੰਦ ਕੇ ਗੋਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ 3/4 ਕੁ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਾਢੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਢਿਆ ਵਿਚ ਹੀ ਨੇਤੀ ਪਾ ਕੇ ਦਹੀ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਚੂਲ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਸੱਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੰਡੇ ਦੀ ਚੂਲ ਨੂੰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਧਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਧਾਣੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਦੇਗ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> ==ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ== <poem> ਮਧਾਣੀਆਂ............ ਹਾਏ ਉਇ ਮੇਰੇ ਡਾਢਿਆ ਰੱਬਾ,, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਜੰਮੀਆਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੈ ਜਾਣੀਆਂ.. </poem> <poem> ਮਧਾਣੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ ਮਧਾਣੀਆਂ, ਪੇਕੇ ਦੋਵੇ ਭੇਣਾਂ ਨੱਚੀਏ, ਸੋਹਰੇ ਨੱਚੀਏ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਨੀਆਂ, ਪੇਕੇ ਦੋਵੇ ............., </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] 3ok7n9xz3u9r1asjamxf4so2fd5lde3 14 17419 839644 775965 2026-05-18T11:31:47Z ~2026-29718-75 60101 ਪਿੰਡ ਜੀਤਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੀ 839644 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ਜੀਤਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ 1031azp2ln2ikh0h5j6cs2lm4lzexil 10 20404 839623 168666 2026-05-18T02:52:07Z Milenioscuro 6846 updated map 839623 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = ਮਾਲੀ | top = 25.5 | bottom = 9.7 | left = -12.6 | right = 4.8 | image = Mali adm location map 2023.svg | image1 = Mali relief location map.jpg }}<noinclude><!-- -- The above switch-statement branches by text in parameter #1, -- returning the associated value after each equals sign ("="). -->{{Location map/Info}}{{Documentation}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ ਫਰਮੇ|Mali]] </noinclude> 3lelsxhuje1ivldz6e7yyh15lpvbnib 0 28533 839611 526467 2026-05-17T17:57:08Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Awards and recognition" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350347545|Alla Rakha]]" 839611 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name =ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | image = Alla Rakha 1988.jpg | alt = | caption = ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ 1988 ਵਿੱਚ | image_size = | background = ਸਾਜ਼-ਵਾਦਕ | birth_name = ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | alias = | birth_place = ਪਘਵਾਲ, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | birth_date = {{birth date|1919|04|29|df=yes}} | death_place =[[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|2000|02|03|1919|04|29|df=yes}} | origin = [[ਡੋਗਰਾ]] ਭਾਰਤੀ | instrument = [[ਤਬਲਾ]] | genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = | years_active = | label = | associated_acts = [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]], [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਅਦਿਤਿਆ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]] | website = | notable_instruments = }} '''ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''' ([[ਡੋਗਰੀ]]: क़ुरैशी अल्ला रखा ख़ान), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ''',(29 ਅਪਰੈਲ 1919 – 3 ਫਰਵਰੀ 2000) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ [[ਤਬਲਾ]] ਵਾਦਕ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗਗਵਾਲ, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ [[ਡੋਗਰੀ]] ਸੀ.। [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਹ12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਬਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਾਲ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 1977 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] <ref>{{Cite web |date=2 September 2014 |title=Padma Awards list (1954 - 2013) (scroll down to find 1977 for Alla Rakha's award) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=18 October 2020 |publisher=Ministry of Communications and Information Technology (India)}}</ref><ref name="EB">{{Cite web |title=Alla Rakha - Indian musician |url=https://www.britannica.com/biography/Alla-Rakha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521040740/https://www.britannica.com/biography/Alla-Rakha |archive-date=21 May 2023 |access-date=11 March 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 1982 <ref>{{Cite web |date=16 August 2007 |title=Sangeet Natak Akademi Awards – Hindustani Music – Instrumental |url=http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_music_hindustani_instrumenta.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519200834/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_music_hindustani_instrumenta.html |archive-date=19 May 2009 |access-date=18 October 2020 |publisher=Sangeet Natak Academy website}}</ref><ref name="EB" /> * 2000 ਵਿੱਚ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2000/01/05/stories/0405210c.htm|title=State's honour of Allahrakha: Maya Rao bags Shantala Award|date=5 January 2000|work=The Hindu|access-date=20 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20041112231911/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2000/01/05/stories/0405210c.htm|archive-date=12 November 2004}}</ref> 86qz0bedlllfz3mqv3by4ftgylbodnz 0 28872 839635 826451 2026-05-18T06:48:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839635 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = ਖੋਸੇ ਮੂਖੀਕਾ | image = Mujica.jpg | caption = ਮੂਖੀਕਾ 2015 ਵਿੱਚ | order = 40ਵਾਂ |office = ਉਰੂਗੁਏ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | vicepresident = ਦਾਨੀਲੋ ਆਸਤੋਰੀ | term_start = 1 ਮਾਰਚ 2010 | term_end = 1 ਮਾਰਚ 2015 | predecessor = ਤਾਬਾਰੇ ਵਾਸਕੇਸ | successor = ਤਾਬਾਰੇ ਵਾਸਕੇਸ | birth_name = ਖੋਸੇ ਆਲਬੇਰਤੋ ਮੂਖੀਕਾ ਕੋਰਦਾਨੋ | birth_date = {{birth date|1935|05|20|df=yes}} | birth_place = [[ਮੋਨਤੇਵੀਦਿਓ]], ਉਰੂਗੁਏ | death_date = {{death date and age|2025|05|13|1935|05|20|df=yes}} | death_place = ਮੋਨਤੇਵੀਦਿਓ, ਉਰੂਗੁਏ | resting_place = ਮੋਨਤੇਵੀਦਿਓ | party = ਐੱਮਪੀਪੀ (1989 ਤੋਂ) | otherparty = {{ubl | ਬ੍ਰੌਡ ਫਰੰਟ | ਤੂਪਮਾਰੋਸ (1966–1972) }} | spouse = {{marriage|[[ਲੂਸੀਆ ਤੋਪੋਲਾਂਸਕੀ]]|2005}} | occupation = {{hlist|ਸਿਆਸਤਦਾਨ|ਕਿਸਾਨ}} | signature = Firmamujica vec.svg }} '''ਖੋਸੇ ਆਲਬੋਰਤੇ''' "'''ਪੇਪੇ'''" '''ਮੂਖਿਕਾ ਕੋਰਦਾਨੋ'''{{Family name footnote|Mujica|Cordano|lang=Spanish}}{{efn|{{IPA|es|xoˈse alˈbeɾto muˈxika koɾˈðano|small=no}}; nickname {{IPA|es|ˈpepe|pron|small=no}}.}} (20 ਮਈ 1935 – 13 ਮਈ 2025) ਇੱਕ ਉਰੂਗਵੇਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2010 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਉਰੂਗਵੇ ਦੇ 40ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|title=⇨ José Pepe Mujica: Biography of the Former President|url=https://pepemujica.com/en/|access-date=11 April 2021|website=José Pepe Mujica|date=9 April 2021|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਟੁਪਾਮਾਰੋਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗੁਰੀਲਾ, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰੌਡ ਫਰੰਟ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਮੂਖੀਕਾ 2005 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਪਸ਼ੂਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਨੇਟਰ ਰਹੇ। ਬ੍ਰੌਡ ਫਰੰਟ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 2009 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ 1 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੂਖੀਕਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 12,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਕਾਰਨ "ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="vlad">{{cite news |last = Hernandez |first = Vladimir |title = Jose Mujica: The World's 'Poorest' President |url = https://www.bbc.co.uk/news/magazine-20243493 |newspaper = BBC News Magazine |date = 14 November 2012 |archive-date = 24 July 2018 |access-date = 22 June 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180724231629/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-20243493 |url-status = live }}</ref><ref>Jonathan Watts (13 December 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/dec/13/uruguay-president-jose-mujica?CMP=fb_gu Uruguay's president José Mujica: no palace, no motorcade, no frills] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180709123425/https://www.theguardian.com/world/2013/dec/13/uruguay-president-jose-mujica?CMP=fb_gu|date=9 July 2018}}. ''[[The Guardian]]''. Retrieved 15 December 2013.</ref> ਉਹ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਲੋਚਕ ਸੀ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।<ref>{{Cite web|date=9 April 2015|title=Interview: the "philosopher president" of Uruguay|url=https://www.timeshighereducation.com/features/interview-the-philosopher-president-of-uruguay/2019472.article|access-date=17 February 2022|website=Times Higher Education (THE)|language=en|archive-date=17 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217170031/https://www.timeshighereducation.com/features/interview-the-philosopher-president-of-uruguay/2019472.article|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bourcier |first1=Nicolas |last2=Legrand |first2=Christine |date=27 May 2014 |title=Uruguay's José Mujica: the 'humble' leader with grand ideas |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/27/jose-mujica-uruguay-maverick-president |access-date=5 December 2023 |issn=0261-3077}}</ref> == ਨੋਟਸ == {{notelist}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|35em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Sister project auto}} * {{IMDb name}} * {{OL subject|person:josé_alberto_mujica_cordano_(1934-)}} * [https://pepemujica.com/en/ Biography of José Mujica]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰੂਗੁਏ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025]] exl3p6c2vvgkymzxdili4kn5h1dtb4h 0 29595 839618 545337 2026-05-18T00:02:46Z Prodocs 52614 839618 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਮਨੁੱਖ | ਨਾਮ = ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ | ਤਸਵੀਰ = | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 220px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ ={{Birth date|1882|03|01|df=yes}} | ਜਨਮ_ਥਾਂ =ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ<ref>http://punjabitribuneonline.com/2014/01/ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ-ਦਾ-ਪਿੰਡ-ਕੋਟਲਾ-ਨੌ/</ref>, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]]''' | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{Death date and age|1962|09|18|1882|03|01}} | ਮੌਤ_ਥਾਂ = | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = '''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ''' | ਭਾਸ਼ਾ = '''ਪੰਜਾਬੀ''' | ਕਿੱਤਾ = '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਕੰਮ''' | ਕਾਲ = 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੁਥਾਈ | ਧਰਮ = '''ਸਿੱਖ''' | ਵਿਸ਼ਾ = | ਮੁੱਖ ਕੰਮ = | ਅੰਦੋਲਨ = '''ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ, ਗਦਰ ਸਾਜਿਸ਼''' | ਇਨਾਮ = | ਪ੍ਰਭਾਵ = <!--ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ--> | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = }} '''ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ''' ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ। ==ਜੀਵਨ== [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1882 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ 12 ਜੁਲਾਈ 1906 ਨੂੰ [[ਕੈਨੇਡਾ]], 1909 ਨੂੰ [[ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]] ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ==ਟੁੰਡੀਲਾਟ== ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਧੀਨ ਜਦੋਂ 5 ਜੁਲਾਈ, 1914 ਈ: ਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੰਬ ਦੇ ਫਟਣ ਨਾਲ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਉਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਗੁੱਟ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਨਾਲ 'ਟੁੰਡੀਲਾਟ' ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜ ਗਿਆ। ==ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ== ਸੰਨ 1912 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 24 ਦਸੰਬਰ, 1914 ਈ: ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਰਮਤੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ]], [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਹ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ [[ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ==ਜੇਲ੍ਹ== ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ [[ਅੰਡੇਮਾਨ]], [[ਮਦਰਾਸ]], [[ਪੂਨਾ]], [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ]] ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟ ਕੇ 1945 ਈ: ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਇਹ ਅਣਖੀ ਯੋਧਾ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 18 ਸਤੰਬਰ 1962 ਈ: ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਿਆ। ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰੀ ਸ਼ਹੀਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882]] iadjattsqkdbg0hq5ha1xscri6vf9qo 0 39235 839627 276542 2026-05-18T05:01:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839627 wikitext text/x-wiki [[File:Clare-314.jpg|thumb]] '''ਕੁੱਕਰੇ''' ਅੱਖ ਦੇ ਛੱਪਰ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਦੀ ਸੋਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਲਾਗ ਦਾ ਰੋਗ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤਕ ਛੋਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਮਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.uic.edu/com/eye/PatientCare/EyeConditions/Keratitis.shtml |title=Keratitis |access-date=2014-04-28 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427235125/http://www.uic.edu/com/eye/PatientCare/EyeConditions/Keratitis.shtml |url-status=dead }}</ref> ==ਲੱਛਣ== *ਕੁੱਕਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਸ ਦੀ ਸੋਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਮਹੀਨੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੌਲੀਕਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਲਟੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਛੱਪਰ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਛੱਪਰ ਨੂੰ ਪਲਟਾ ਕੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। *ਡੇਲੇ ਦਾ ਸਫ਼ੈਦ ਹਿੱਸਾ ਸੋਜ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਜੇ ਵੱਡ-ਦਰਸ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਤਾਂ [[ਕਾਰਨੀਆ]] ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਝ ਸਫ਼ੈਦ ਭਾਅ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਖੂਨ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਪੈਨਸ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। *ਉਭਰੀਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨੀਆ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੁੱਕਰਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। *ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ‘ਫੌਲੀਕਲ” ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਟੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। *ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖ ਦਾ ਛੱਪਰ ਮੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਕੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਸੁੰਗੜਨ ਨਾਲ ਛੱਪਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਵੀ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੜਵਾਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਲ ਕਾਰਨੀਆ ‘ਤੇ ਰਗੜ ਖਾਂਦੇ-ਖਾਂਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਇਲਾਜ== *ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨਾਸ਼ਕ ਮਲ੍ਹਮ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ==ਨੁਕਸਾਨ== ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==ਬਚਾਅ== *ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਕਰਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। *ਸਫਾਈ ਦਾ ਵੀ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ]] 225qydj6oie8fppn3u4xnz7rfwhw1b2 0 43525 839622 803318 2026-05-18T01:20:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839622 wikitext text/x-wiki [[File:ATM 750x1300.jpg|thumb|ਏ. ਟੀ. ਐਮ.]] '''ਏ. ਟੀ. ਐਮ.''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟੈਲਰ ਮਸ਼ੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/automatic%20teller%20machine Merriam-Webster Dictionary ''Automatic Teller Machine''].</ref><ref>[https://training.gov.au/Training/Details/FNSRTS307A Maintain Automatic Teller Machine (ATM) services (Release 1)].</ref><ref>[http://dictionary.cambridge.org/dictionary/british/automatic-teller-machine Cambridge Dictionary ''Automatic Teller Machine''].</ref> ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਚਾਰ ਅੰਕਾ ਵਾਲੇ ਪਿੰਨ ਜਾਂ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗਾਹਕ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ 24×7 ਸਮੇਂ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਨ ਲਾਈਨ ਖਾਤਾ ਧਰਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਏ. ਟੀ. ਐਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== {{Wiktionary}} {{Commons category|Automatic teller machines}} * [http://www.moneytowers.com/2007/news/happy-birthday-atm/ Britain celebrates 40 years of the ATM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160102021430/http://www.moneytowers.com/2007/news/happy-birthday-atm/ |date=2016-01-02 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2004/07/26/377172/index.htm ''The Money Machines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004190035/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2004/07/26/377172/index.htm |date=2018-10-04 }}: An account of U.S. ATM history; By Ellen Florian, [[Fortune magazine|Fortune]].com * {{dmoz|Business/Financial_Services/Banking_Services/Automatic_Teller_Machines}} * [http://lebanese-economy-forum.com/wdi-gdf-advanced-data-display/?curve=FB-ATM-TOTL-P5 World Map and Chart of Automated Teller Machines per 100,000 Adults] by Lebanese-economy-forum, World Bank data [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] bdbiaw0qj7g82dqnib052lbliv78clb 0 48968 839624 733628 2026-05-18T03:12:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839624 wikitext text/x-wiki '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ''' (14 ਅਗਸਤ 1927 - 23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਵਲੋਂ [[ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://beta.ajitjalandhar.com/news/20180224/2/2105276.cms#2105276 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-02-24 |archive-date=2018-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227154549/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20180224/2/2105276.cms#2105276 |url-status=dead }}</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੇ ਉਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ [[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁਰੂਸਰ ਸੁਧਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1990-91 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *''[[ਸਭੇ ਰੰਗ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ]]'': (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ) *''[[ਅਰਸ਼ ਤੇ ਫਰਸ਼]]'' *''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]]'' *''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਸੰਤ ਦਾਦੂ ਦਿਆਲ, ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ]]'' *''[[ਚੰਦੋਆ]]'' *''[[ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ]]'' *''[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]]'' *''[[ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਿਰਨਾਂ]]'' *''[[ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਜਰਾ]]'' *''[[ਭਗਵਾਨ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ]]'' *''[[ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਕੁਦਰਤ]]'' *''[[ਸੰਖੇਪ ਰਚਨਾ]]'' *''[[ਸਾਹਿੱਤ ਦਰਪਨ]]''<ref>[http://webopac.puchd.ac.in/w27/Result/w27AcptRslt.aspx?AID=849643&xF=T&xD=0&nS=2]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] kqipyiwz606842045sbfnlcafzghzgp 0 49587 839621 830604 2026-05-18T00:40:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839621 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇੰਦਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੂਈ | image = IndraNooyiDavos2010ver2.jpg | image_size = 220px | caption = ਨੂਯੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਚ]] ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ [[ਦਾਵੋਸ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]], ਜਨਵਰੀ 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1955|10|28}}<br>[[ਮਦ੍ਰਾਸ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | residence = [[ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ, ਕਨੈਟੀਕੱਟ]] | citizenship = [[ਅਮਰੀਕੀ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1595326_1615737_1615996,00.html |title=The TIME 100 |access-date=2014-10-15 |archive-date=2013-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824171045/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1595326_1615737_1615996,00.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824171045/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1595326_1615737_1615996,00.html |date=2013-08-24 }}</ref> | alma mater = {{nowrap|[[ਮਦ੍ਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚਿਅੰਨ]] <br>[[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟੂਟ ਔਫ ਮੈਨੇਜਮੇਂਟ ਕਲਕੱਤਾ]])<br>[[ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਔਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ]] }} | occupation = [[ਅਦਿਆਕਸ਼ ਅਤੇ ਪੈਪਸੀਕੋ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] | predecessor = |religion = [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] |salary = $18.6 ਮਿਲੀਅਨ (2014)<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/PepsiCos-Indra-Nooyi-got-18-6-million-pay-package-in-2013/articleshow/32508068.cms]</ref> }} '''ਇੰਦਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੂਈ''' ([[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]: '''இந்திரா கிருஷ்ணமூர்த்தி நூயி'''; ਜਨਮ 28 ਅਕਤੁਬਰ 1956) ਭਾਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੈਪਸੀਕੋ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] (CEO) ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2018/08/06/635949879/pepsico-ceo-indra-nooyi-is-stepping-down-after-12-years|title=PepsiCo CEO Indra Nooyi Is Stepping Down After 12 Years|work=NPR.org|access-date=2018-08-07|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Leadership |url=https://www.pepsico.com/about/leadership |website=PepsiCo, Inc. Official Website |language=en}}</ref><ref name="pepsize">{{cite journal|title=PepsiCo, Inc. (NYSE:PEP) : Second Quarter 2010 Earnings Preview|journal=IStock Analyst|date=15 July 2010|url=http://www.istockanalyst.com/article/viewarticle/articleid/4311403|access-date=11 December 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100717190805/http://www.istockanalyst.com/article/viewarticle/articleid/4311403|archive-date=17 July 2010|df=dmy-all}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਪੈਪਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਤਨਖਾਹ $31 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|title=Not Preaching, Suggesting, Recommending, Says Indra Nooyi On Never Asked For Raise Comment|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/not-preaching-suggesting-recommending-says-indra-nooyi-on-never-asked-for-raise-comment-7562861.html|access-date=2022-01-12|website=Moneycontrol|language=en}}</ref> ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite news| url=https://www.forbes.com/wealth/power-women | work=Forbes | title=Forbes Magazine's List of The World's 100 Most Powerful Women | first=Patricia | last=Sellers | date=2 October 2012}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੋਰਬਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 13ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ<ref name="forbes2014">{{cite web|title=#13 Indra Nooyi|url=https://www.forbes.com/profile/indra-nooyi/#|work=Forbes|access-date=20 June 2014}}</ref> ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਾਰਚਿਊਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2015/05/26/the-worlds-most-powerful-women-2015/#1452455a44ec|title=The World's Most Powerful Women 2015|last=Howard|first=Caroline|work=Forbes|access-date=2018-10-03|language=en}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਦੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 19 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/the-19-most-powerful-women-in-business-2017-ceos-and-more-with-ambitious-goals/|title=The 19 Most Powerful Women In Business 2017: CEOs And More With Ambitious Goals|last=Howard|first=Caroline|website=Forbes|language=en|access-date=2020-03-02}}</ref> ਉਹ ਐਮਾਜ਼ਾਨ<ref>{{cite news| url=https://www.businesstoday.in/top-story/pepsico-former-ceo-indra-nooyi-joins-amazon-board-of-directors/story/322345.html | title=PepsiCo's former CEO Indra Nooyi joins Amazon's Board of Directors | date=26 February 2019}}</ref> ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/618624|title=ICC appoints Indra Nooyi as Independent Director}}</ref> ਫਿਲਿਪਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2021/02/23/2180078/0/en/Philips-provides-update-on-composition-of-its-Supervisory-Board-and-proposes-reappointment-of-Marnix-van-Ginneken-as-member-of-its-Board-of-Management.html |title=Philips provides update on composition of its Supervisory Board and proposes reappointment of Marnix van Ginneken as member of its Board of Management |date=23 February 2021 |publisher=[[GlobeNewswire]]}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਦਰਾਸ]] (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Personal side of Indra Nooyi">{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-07/news/28471801_1_indra-nooyi-nandan-nilekani-personal-side|title=Personal side of Indra Nooyi|publisher=Timesofindia-economictimes|date=7 February 2007|access-date=26 May 2015|archive-date=11 ਮਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150511193510/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-07/news/28471801_1_indra-nooyi-nandan-nilekani-personal-side|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/newceoswomenafri0000zwei|url-access=registration|title=The New CEOs: Women, African American, Latino, and Asian American Leaders of Fortune 500 Companies|first1=Richard L.|last1=Zweigenhaft|first2=G. William|last2=Domhoff|isbn=978-1-4422-0767-7|year=2011|publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]]|page=[https://archive.org/details/newceoswomenafri0000zwei/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|title=Pride of Chennai|publisher=ITZChennai|date=2015|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108232312/http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|archive-date=8 November 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਟੀ. ਨਗਰ ਦੇ ਹੋਲੀ ਏਂਜਲਸ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-indra-nooyi-pepsico-ceo-5294354/ | title=Who is Indra Nooyi? | publisher=The Indian Express | date=6 August 2018 | access-date=13 October 2018}}</ref> ਨੂਈ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":4" /> ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਖੁਦ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਖੇਡਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Feloni |first=Richard |title=Pepsi CEO Indra Nooyi explains how an unusual daily ritual her mom made her practice as a child changed her life |url=https://www.businessinsider.com/pepsico-indra-nooyi-life-changing-habit-2015-9 |access-date=2023-07-18 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> ਜਦੋਂ ਨੂਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਅੱਠ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਰਗੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਨੂਈ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ (ਇੱਕ ਜੱਜ) ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ 'ਤੇ 200 ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, "ਮੈਂ ਬਹਾਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗੀ"।<ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Maria Thomas, Suneera |date=2018-08-07 |title=Indra Nooyi's journey from marriage pressure at 18 to heading PepsiCo at 50 |url=https://qz.com/india/1349241/pepsico-ceo-indra-nooyi-faced-the-pressure-to-get-married-at-18 |access-date=2023-07-18 |website=Quartz |language=en}}</ref> ==ਸਿੱਖਿਆ== ਇੰਦਰਾ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.notablebiographies.com/newsmakers2/2004-Ko-Pr/Nooyi-Indra.html|title="Indra Nooyi Biography." - ''Life, Family, Children, Parents, School, Mother, Born, College, House''|publisher=Newsmakers Cumulation&nbsp;— Encyclopedia of World Biography|access-date=26 May 2015}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (ਯੂਐਸਏ) ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਨੂਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੌਨਸਨ ਐਂਡ ਜੌਨਸਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਫਰਮ ਬੀਅਰਡਸੇਲ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਨੂਈ ਨੇ ਬੂਜ਼ ਐਲਨ ਹੈਮਿਲਟਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="cnn2006">{{cite news | url=https://money.cnn.com/2006/09/29/magazines/fortune/mpw.femaleCEOs.intro.fortune/index.htm | work=CNN | title=It's good to be the boss | first=Patricia | last=Sellers | date=October 2, 2006 | access-date=ਜਨਵਰੀ 22, 2026 | archive-date=ਜੂਨ 24, 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250624195641/https://money.cnn.com/2006/09/29/magazines/fortune/mpw.femaleCEOs.intro.fortune/index.htm | url-status=dead }}</ref> 1980 ਵਿੱਚ, ਨੂਈ ਬੋਸਟਨ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਗਰੁੱਪ (BCG) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ,<ref name="glassceiling">{{cite news |title=Indra Nooyi: The Indian executive who broke glass ceiling in corporate America |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/indra-nooyi-the-indian-executive-who-broke-glass-ceiling-in-corporate-america/articleshow/65295723.cms |publisher=[[The Economic Times]] |date=August 7, 2018}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੋਟੋਰੋਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref name="glassceiling" /> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਸੀਆ ਬ੍ਰਾਊਨ ਬੋਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Yale">{{cite web|url=http://mba.yale.edu/alumni/alumni_leaders/nooyii.shtml|title=Alumni Leaders&nbsp;— Indra Nooyi '80|publisher=Yale School of Management|access-date=July 9, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308161445/http://mba.yale.edu/alumni/alumni_leaders/nooyii.shtml|archive-date=March 8, 2010|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਇੰਦਰਾ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਐਮਸਾਫਟ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਕੇ. ਨੂਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.in/PepsiCos-CEO-shares-the-trick-that-has-helped-her-stay-married-for-37-years/articleshow/62808115.cms|title=PepsiCo's CEO shares the trick that has helped her stay married for 37 years|work=Business Insider|access-date=August 6, 2018|archive-date=August 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807001545/https://www.businessinsider.in/PepsiCos-CEO-shares-the-trick-that-has-helped-her-stay-married-for-37-years/articleshow/62808115.cms|url-status=dead}}</ref> ਨੂਈ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="pers">{{cite news|last=Credeur|first=Mary Jane|title=Pepsi's Indra Nooyi Led Non-Soda Growth; Women CEO Exemplar|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aVxff5ovmqYk|access-date=August 17, 2011|newspaper=Bloomberg, L.P.|date=August 15, 2006}}</ref> ਉਹ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://fortune.com/2014/11/11/7-ceos-with-notably-devout-religious-beliefs/|title=7 CEOs with notably devout religious beliefs|work=Fortune|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਚੰਦਰਿਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਟੰਡਨ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਮੀ-ਜੇਤੂ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Life">{{cite magazine|last=Seabrook|first=John|title=Snacks for a Fat Planet|magazine=[[The New Yorker]]|date=May 9, 2011|url=http://www.newyorker.com/reporting/2011/05/16/110516fa_fact_seabrook?currentPage=all|access-date=May 28, 2013}}</ref> ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਰੁਣਾ ਸਾਈਰਾਮ ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web|date=August 17, 2006|title=TN remembers PepsiCo's 'Iron woman'|url=https://www.hindustantimes.com/india/tn-remembers-pepsico-s-iron-woman/story-wZ2K6FPbbHDSbpbI2wwrCK.html|access-date=August 8, 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਨੂਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਲ-ਗਰਲ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://fntalk.com/companies/indra-nooyi-making-pepsico-good|title=Indra Nooyi on making Pepsico "good for you and me"|access-date=November 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201094916/http://fntalk.com/companies/indra-nooyi-making-pepsico-good/|url-status=dead|archive-date=December 1, 2018}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ "ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਇਨ ਫੁੱਲ: ਵਰਕ, ਫੈਮਿਲੀ, ਐਂਡ ਅਵਰ ਫਿਊਚਰ" ਨਾਮਕ ਯਾਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=The Book |url=https://www.indranooyi.com/thebook |access-date=2025-11-05 |website=Indra Nooyi |language=en-US}}</ref> === ਪਰਉਪਕਾਰ === 2016 ਵਿੱਚ, ਨੂਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਦੱਸੀ ਰਕਮ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Xu |first=Qi |date=2016-01-16 |title=SOM donation endows deanship |url=https://yaledailynews.com/blog/2016/01/16/nooyi-becomes-soms-most-generous-graduate/ |access-date=2024-05-22 |website=Yale Daily News |language=en |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522141027/https://yaledailynews.com/blog/2016/01/16/nooyi-becomes-soms-most-generous-graduate/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਡੀਨਸ਼ਿਪ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite web|date=January 13, 2016|title=Indra Nooyi becomes Yale's biggest alumni donor|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/us-canada-news/Indra-Nooyi-becomes-Yales-biggest-alumni-donor/articleshow/50556872.cms|access-date=January 18, 2016|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=January 13, 2016|title=A gift that keeps giving: Indra Nooyi is 'most generous graduate' of Yale school of management|url=https://www.firstpost.com/india/a-gift-that-keeps-giving-indra-nooyi-is-most-generous-graduate-of-yale-school-of-management-2581544.html|access-date=June 30, 2020|website=Firstpost}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] gxrtoes5xkhi2vsmy2p2eqy7ile48r9 12 51626 839619 210105 2026-05-18T00:17:18Z CommonsDelinker 156 Replacing Interlanguage_links_provided_by_WikiData.png with [[File:Interlanguage_links_provided_by_Wikidata.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Wikidata is not spelled in CamelCase). 839619 wikitext text/x-wiki [[File:Interlanguage links provided by Wikidata.png|thumb|ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਾਸਤੇ ਜੋੜ।]] '''ਅੰਤਰਭਾਸ਼ਾਈ ਜੋੜ''' ਜਾਂ '''ਅੰਤਰਭਾਸ਼ਾਈ ਕੜੀਆਂ''' ਅਜਿਹੇ ਜੋੜ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਲੇਖ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: # ਲੇਖ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ "ਬੋਲੀਆਂ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ "Add links" (ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੋ) ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਦੱਬੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। # ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਬਣ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਲਿਖਤੀ ਡੱਬੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ/ਬੋਲੀ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੇਖ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ। ਪਹਿਲੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ ਭਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਸਤੇ "en"। ਦੂਜੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਦਾ ਉਹ ਨਾਂ ਭਰੋ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਰੀ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। # ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "Link with page" (ਸਫ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜੋ) ਨੂੰ ਨੱਪੋ ਅਤੇ ਫੇਰ ਲੇਖ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪਰਖ ਕੇ "Confirm" (ਤਸਦੀਕ ਕਰੋ) ਨੂੰ ਦਬਾਉ। # ਅੰਤ ਵਿੱਚ "Close dialog and reload page" ਦੀ ਚੋਣ 'ਤੇ ਨੱਪੋ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਹੋਰਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ। rnzj2aav7wmp9eeau1vmn4ozr9zkw16 0 51841 839646 737136 2026-05-18T11:42:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839646 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ | logo = [[File:Tata Motors Logo.svg|200px]] | type = [[ਪਬਲਿਕ ਕੰਪਨੀ|ਪਬਲਿਕ]] |traded_as = {{BSE|500570}} ([[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]])<br />{{NSE|TATAMOTORS}}<br>{{nyse|TTM}} | area_served = ਆਲਮੀ | foundation = 1945 | founder = [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਤਨਜੀ ਦਾਦਾਭੋਏ ਟਾਟਾ]] | location = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ<ref>{{Cite web |url=http://www.tatamotors.com/contactus/index.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-05 |archive-date=2016-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108103843/http://www.tatamotors.com/contactus/index.php |dead-url=yes }}</ref> | key_people = ਕਾਇਰਸ ਪਲੌਨਜੀ ਮਿਸਤਰੀ (ਚੇਅਰਮੈਨ) | industry = [[ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਸਨਅਤ|ਆਟੋਮੋਟਿਵ]] | services = ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਇੰਜੀਨੀਆਰਿੰਗ ਅਤੇ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ<br />[[ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਵਹੀਕਲ]]<br />ਵਹੀਕਲ ਸਰਵਿਸ | products = [[ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ]] <br /> ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ<br />ਕੋਚ<br />ਬੱਸਾਂ<br />ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਨ<br />ਮਿਲਟਰੀ ਵਹੀਕਲ<br />ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਪੁਰਜ਼ੇ | production = {{increase}} 1.1 ਮਿਲੀਅਨ (ਲਗਭਗ) (2021) | revenue = {{increase}} {{INRConvert|281507|c}} (2022)<ref name=FY>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/auto-lcvshcvs/tatamotors/TM03|title=Tata Motors Ltd. Financial Statements |website=moneycontrol.com}}</ref> | operating_income = {{profit}} {{INRConvert|-7003|c}} (2022)<ref name=FY/> | net_income = {{profit}} {{INRConvert|-11234|c}} (2022)<ref name=FY/> | assets = {{loss}} {{INRConvert|330619|c}} (2022)<ref name=bs>{{cite web |title=Tata Motors Consolidated Balance Sheet, Tata Motors Financial Statement & Accounts |url=https://www.moneycontrol.com/financials/tatamotors/consolidated-balance-sheetVI/TM03#TM03 |website=www.moneycontrol.com |language=en}}</ref> | equity = {{loss}} {{INRConvert|44554|c}} (2022)<ref name=bs/> | num_employees = 78,906 (2021)<ref name=FY/> | divisions = [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਕਾਰਾਂ]] | subsid = [[ਜੈਗਿਊਅਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ]]<br>[[ਟਾਟਾ ਡੇਵੂ]]<br>[[ਟਾਟਾ ਹਿਸਪਾਨੋ]]<!--Please do not add Rover here, it is not a subsidiary but a brand, and a currently dormant one--> | parent = [[ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ]] | company_slogan = More Dreams Per Car | homepage = {{URL|http://www.tatamotors.com/}} | intl = yes }} '''ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ''' (ਸਾਬਕਾ '''TELCO''', '''Tata Engineering and Locomotive Company''' ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ]] ਦੀ ਇੱਕ ਇਮਦਾਦੀ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਂਸੰਜਰ ਕਾਰਾਂ, ਟਰੱਕ, ਵੈਨਾਂ, ਬੱਸਾਂ, ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 17ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ, ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟਰੱਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।<ref name=10K>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/snapshots/11629.html|title=Financials of Tata Motors Limited|publisher=CNN|access-date=2014-11-05|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016104556/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2012/snapshots/11629.html|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਜ਼ਮਦੇਸ਼ਪੁਰ, ਪੰਤਨਗਰ, [[ਲਖਨਊ]], ਸਾਨੰਦ, ਧਾਰਵਾੜ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੈਂਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਧਰਵਾਦ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਟਾਟਾ ਮੋਟਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ [[ਜੈਗਿਊਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਵਹੀਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ [[ਟਾਟਾ ਡੇਵੂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੱਸਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ [[ਮਾਰਕੋਪੋਲੋ S.A.]] ([[ਟਾਟਾ ਮਾਰਕੋਪੋਲੋ]]) ਨਾਲ਼ ਹੈ। ==ਬਜ਼ਾਰੀ ਸਥਿਤੀ== ===ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ=== ==ਵਾਹਨ== * ਟਾਟਾ ਸਿਐਰਾ * ਟਾਟਾ ਸੂਮੋ **ਸੂਮੋ ਗ੍ਰੈਂਡੇ **ਸੂਮੋ ਮੂਵਜ਼ * [[ਟਾਟਾ ਇੰਡੀਕਾ]] – ਘਰੇਲੂ ਵਾਹਨ ** ਟਾਟਾ ਵਿਸਟਾ * [[ਟਾਟਾ ਏਸ]] – ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਟਰੱਕ; ਇਸਨੂੰ 'ਛੋਟਾ ਹਾਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਟਾਟਾ ਇੰਡੀਗੋ * ਟਾਟਾ ਮਾਨਜ਼ਾ * ਟਾਟਾ ਵਿੰਗਰ * ਟਾਟਾ ਮਰੀਨਾ * ਟਾਟਾ ਸਫ਼ਾਰੀ **ਸਫ਼ਾਰੀ ਸਟੋਰਮ * [[ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ]] – ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਗੱਡੀ * ਟਾਟਾ ਜ਼ੀਨੌਨ ਐਕਸ.ਟੀ * ਟਾਟਾ ਆਰੀਆ * ਟਾਟਾ ਵੈਂਚਰ * ਟਾਟਾ ਆਇਰਿਸ * ਟਾਟਾ ਜ਼ੈਸਟ * ਟਾਟਾ ਬੋਲਟ * ਟਾਟਾ ਜ਼ੀਕਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]] 9bvmg7s4p65b5iym7gr9yuqun9hvtbu 0 76979 839638 600270 2026-05-18T07:44:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839638 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | Name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ , ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲੀ | image_name = | image_size = 200px | caption = [[Seal (emblem)|Seal]] of Panjab University, Chandigarh | motto = | mottoeng =ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ | anthem = | established = | president = | type = [[ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ]] | city = [[ਮੰਡੀ ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲੀ]] [[ਜਿਲ੍ਹਾ]][[ ਮੁਕਤਸਰ ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | campus = [[ਸ਼ਹਿਰੀ]] | principal = [[ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ ]] | vice_chancellor = | undergrad = | postgrad = | postgrad_label = | faculty = | free_label = | free = | mascot = | affiliations = [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | abbreviated name = | website = http://www.gnckillianwali.com/ | contact = [[ Phone & Fax:-01668-222345,M.84273-60037 e-mail:gncollegekillianwali@yahoo.co.in]] }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ''' '''ਮੰਡੀ ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲੀ''' ਜੋ ਕਿ [[ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਕਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮੋਹਰੀ [[ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ]] ਹੈ। ਇਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ [[ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] [[ਸਿੱਖਿਆ]] ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਕਾਲਜ]] [[ਮਾਲਵਾ]] ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਮੋਹਰੀ [[ਕਾਲਜ]] ਹੈ। ==ਵਿਦਿਆਰਥੀ == ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150831/19/1050120.cms |title=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲੀ 'ਚ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਲਨ ਸਮਾਗਮ |access-date=2016-04-05 |archive-date=2019-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723232642/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150831/19/1050120.cms |url-status=dead }}</ref> ==ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/11/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%95-%E0%A8%95%E0%A8%BE/ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਖਿੱਦੋ ਬਣਾੳੁਣ ’ਚ ਅੱਵਲ]</ref> ==ਫੈਕਲਟੀ == ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਜੇ.ਐਸ.ਆਨੰਦ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਡਾ.ਜੇ.ਐਸ.ਆਨੰਦ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ 1979 ‘ਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਂਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1981 ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਕਿੱਲਿਆਂਵਾਲੀ ‘ਚ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਪੇਂਡੂ ਪਿੱਛੋਕੜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਥੀਆਂ ਨੂੰ 19 ਵਰ੍ਹੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁਨੰਤਾ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਸੰਨ 2000 ‘ਚ ਡਾ.ਆਨੰਦ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, ਬਠਿੰਡਾ ‘ਚ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਜੈਤੋ ਸਥਿਤ ਖੇਤਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਓਪਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਕੇਂਦਰ ‘ਚ ਵੀ ਐਮ.ਏ. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਾਂਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। <ref>[http://www.bharatsandesh.com/news/punjabi_menu_detail.php?id=809 ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ :ਡਾ: ਜੇ.ਐਸ.ਆਨੰਦ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੈਗਜ਼ੀਨ == ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਨਾਨਕ ਜੋਤ'ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151008/87/1093593.cms#1093593 |title=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਨਾਨਕ ਜੋਤ' ਦੀ ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ |access-date=2016-04-04 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717072645/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151008/87/1093593.cms#1093593 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਲਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ]] eeitizfyokgl3ciqos46tnbbgnjye2p 0 83230 839639 836008 2026-05-18T08:44:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839639 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਚਿੱਠੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਕਤਲੇਆਮ''' 20 ਮਾਰਚ 2000, ਵਿੱਚ 36 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਕੁਝ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕੰਧ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।<ref>http://www.sikhsiyasat.info/2015/03/15-years-of-impunity-uk-sikh-body-calls-for-international-inquiry-into-chattisinghpora-massacre/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160812/1/1453170.cms#1453170 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-12 |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421212259/https://beta.ajitjalandhar.com/news/20160812/1/1453170.cms#1453170 |url-status=dead }}</ref> ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2000/mar/22/india.kashmir|title=Killing of Sikhs clouds Clinton visit to India|date=2000-03-22|website=the Guardian|language=en|access-date=2021-03-21}}</ref> ਹੋਰ ਖਾਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://kashmirlife.net/the-lone-survivor-nanak-singh-2237/|title=The lone survivor: Nanak Singh|date=2012-03-26|website=Kashmir Life|language=en-GB|access-date=2021-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2018/03/india-owes-answers-for-the-killings-of-36-sikhs-and-14-others-in-kashmir/|title=India Owes Answers For The Killings Of 36 Sikhs And 14 Others In Kashmir|date=2018-03-19|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2021-03-21}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਪਥਰੀਬਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨ ਆਮ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਿੱਧ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sikhsiyasat.site/pak-post-tickets-show-solidarity-with-chhithisinghpura-massacre-victims/|title=ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੁਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 20 ਟਿਕਟਾਂ ਚਿੱਠੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਬਾਰੇ ਟਿਕਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ|date=2018-09-21|website=Sikh Siyasat News|language=en|access-date=2021-03-21}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 13 ਮਈ 2014 ਤੱਕ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਂਚ ਏਜੈਂਸੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਿੱਠੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਤੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਸੁਲਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸੱਕੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sikhsiyasat.info/take-steps-on-plea-for-probe-into-chattisinghpora-sikh-massacre-jk-hc-to-state-govt/|title=ਚਿੱਠੀਸਿੰਘਪੁਰਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਯੋਗ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਜਾਣ: ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਾਈਕੋਰਟ|date=2015-05-15|website=Sikh Siyasat News|language=en|access-date=2021-03-21|archive-date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417194356/https://www.sikhsiyasat.info/take-steps-on-plea-for-probe-into-chattisinghpora-sikh-massacre-jk-hc-to-state-govt/|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == https://www.youtube.com/watch?v=epfwNt8qOis {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] dm2cuiiywdid1suffqi702j0exbvvn4 0 90385 839632 664641 2026-05-18T06:34:00Z Dugal harpreet 17460 839632 wikitext text/x-wiki ਪੱਖੀ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।[[File:ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ.jpg|thumb|ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ]] ==ਵਰਤੋਂ== ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਬਣਤਰ== ਪੱਖੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਬਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੱਥੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ l ਇਹ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਊਨੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਝਾਲਰ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ== [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੱਗਰੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪੱਖੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਘਰੇਲੂ ਹੁਨਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਪੱਖੀ ਲਿਆਦੇ ਝੱਲੂੰਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ==ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ== ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਗੈਰ - ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ l ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਨਾਵਟੀ ਹਵਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ (ਪੱਖੇ,ਕੂਲਰ ਏ. ਸੀ)ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ l ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਜਾਵਟ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ l [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ]] ln1kuxw7uobamkx94nk0n6dal50ohds 839633 839632 2026-05-18T06:41:07Z Dugal harpreet 17460 839633 wikitext text/x-wiki ਪੱਖੀ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ==ਵਰਤੋਂ== ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਬਣਤਰ== ਪੱਖੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਬਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੱਥੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ l ਇਹ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਊਨੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਝਾਲਰ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ== [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੱਗਰੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪੱਖੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਘਰੇਲੂ ਹੁਨਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਪੱਖੀ ਲਿਆਦੇ ਝੱਲੂੰਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ==ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ== ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਗੈਰ - ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ l ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਨਾਵਟੀ ਹਵਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ (ਪੱਖੇ,ਕੂਲਰ ਏ. ਸੀ)ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ l ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਜਾਵਟ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। <gallery> ਪੱਖੀ, ਪੰਜਾਬ.jpg|ਪੱਖੀ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ.jpg|ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ </gallery> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ]] 954fvzn3g1tzj58xm0ocpehyppz1g3f 839634 839633 2026-05-18T06:42:15Z Dugal harpreet 17460 839634 wikitext text/x-wiki ਪੱਖੀ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ==ਵਰਤੋਂ== ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਬਣਤਰ== ਪੱਖੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਬਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੱਥੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ l ਇਹ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਊਨੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ l ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਝਾਲਰ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ== [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੱਗਰੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪੱਖੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਘਰੇਲੂ ਹੁਨਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਪੱਖੀ ਲਿਆਦੇ ਝੱਲੂੰਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ==ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ== ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀ ਗੈਰ - ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ l ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਨਾਵਟੀ ਹਵਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ (ਪੱਖੇ,ਕੂਲਰ ਏ. ਸੀ)ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਪੱਖੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ l ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਜਾਵਟ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। <gallery> ਪੱਖੀ, ਪੰਜਾਬ.jpg|ਪੱਖੀ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ.jpg|ਹਵਾ ਝੱਲਣ ਲਈ ਪੱਖੀ ਪੱਖੀ ਬੁਣਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ, ਪੰਜਾਬ.jpg|ਪੱਖੀ ਬੁਣਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਔਰਤ </gallery> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ]] scfu8z0hemaoqnz06ncqxhprs2k0tit 0 90822 839640 663241 2026-05-18T09:20:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839640 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | country_name = | current_captain = | first_wmatch = ਬਨਾਮ {{crw|Pakistan}} (ਅਮਸਤਰਦਮ ਵਿਖੇ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ;21 ਜੁਲਾਈ 2003) | odi_matches = | odi_win_loss_record = | asofdate = 20 ਸਤੰਬਰ 2006|image=Japan women's team.jpg|caption=ਜਪਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਂ}} '''ਜਪਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਜਪਾਨ]] ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ 2003 ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਪਾਨੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਜਪਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਇਹ ਮੈਚ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਚ ਹੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਜਪਾਨ ਦੀ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ 104 ਵਾਧੂ ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਟੀਮ 28 ਦੌੜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਢੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਦੌੜਾਂ ਵਾਧੂ (ਐਕਸਟਰਾ) ਸਨ ਅਤੇ 8 ਦੌੜਾਂ ਟੀਮ ਨੇ ਬੱਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/77/77510.html|title=Japan vs Pakistan|publisher= cricket archive|access-date= 12 August 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਇਹ ਟੀਮ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ। ==ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ== ===[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]=== *[[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010]]: ਕਾਂਸੀ *[[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2014]]: ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ ==ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ== *ਮਿਹੋ ਕੰਨੋ *ਐਰਿਕਾ ਇਦਾ *ਸ਼ਿਜੂਕਾ ਕੁਬੋਤਾ *ਅਯਾਕੋ ਨਾਕਾਯਾਮਾ *ਯੁਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ *ਯੁਕੋ ਸਾਏਤੋ *ਕੁਰੂਮੀ ਓਤਾ *ਅਤਸੁਕੋ ਸੁਦਾ *ਅਯਾਕੋ ਇਵਾਸਾਕੀ *ਸ਼ਿਜੂਕਾ ਮਿਆਜੀ *ਮਾਰੀਕੋ ਯਾਮਾਮੋਟੋ *ਐਮਾ ਕੁਰੀਬਯਾਸ਼ੀ *ਐਰੀਨਾ ਕੇਨਕੋ *ਫੁਯੂਕੀ ਕਾਵਇ *ਯੁਕੋ ਕੁਨਿਕੀ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.cricket.or.jp/eng/ ਜਪਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519234520/http://www.cricket.or.jp/eng/ |date=2016-05-19 }} * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/team/32.html ਕ੍ਰਿਕਇੰਫ਼ੋ] {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] 6ih5n0fyna1emq8wavrsuvrw5fry8ng 0 95700 839645 839280 2026-05-18T11:38:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839645 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * Agro Tractors Ltd ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * [https://www.agroasiatractors.ae/ AGROASIA TRACTORSUAE] ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) * AHS ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[ਲੀਬੀਆ|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[ਸੀਰੀਆ|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[ਥਾਈਲੈਂਡ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[ਉਰੂਗੁਏ|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ਵੀਅਤਨਾਮ|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[ਰੋਮਾਨੀਆ|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706170143/http://www.tstractor.com/ |date=2017-07-06 }} * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[ਅਲਜੀਰੀਆ|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107031722/http://www.cnh.com/ |date=2009-01-07 }} ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130102015935/http://www.benye.com/ |date=2013-01-02 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co., LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125020927/http://www.farmalltechnology.com/ |date=2021-01-25 }} ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[ਸੁਡਾਨ|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817105221/http://www.hnslsjx.com/ |date=2017-08-17 }} ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[ਤਸਵੀਰ:NelsUgland.jpg|right|thumb|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਰਵੇਟਰ<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|right|thumb|<center>IMT (ਸਰਬੀਆ)<br> </center>]] * IMK ([[ਸਰਬੀਆ|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627040335/http://www.imr-rakovica.com/ |date=2012-06-27 }} * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ਈਰਾਨ|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911162653/http://ktmcompany.com/ |date=2017-09-11 }} ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[ਯੁਗਾਂਡਾ|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[ਤਸਵੀਰ:T_150_K_front.JPG|right|thumb|<center>KhTZ (ਯੂਕਰੇਨ)<br> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204032824/http://www.xtz.ua/ |date=2009-02-04 }} * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806012634/http://kmz.ru/ |date=2017-08-06 }} * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[ਤਸਵੀਰ:Lamborghini_traktor.jpg|right|thumb|ਲੋਂਬੋਰਗਿਨੀ ਟਰੈਕਟਰ<br> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[ਤਸਵੀਰ:Belarus_1220.4.jpg|right|thumb|<center>MTZ (ਬੇਲਾਰੂਸ)<br> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) - [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[ਬੇਲਾਰੂਸ|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610025647/http://www.stalliontractor.com/ |date=2017-06-10 }} * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[ਮੋਲਦੋਵਾ|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕਟਰ - ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕਟਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tractordata.com List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006235648/http://www.tractorfan.us/machine/ |date=2017-10-06 }}  * [http://www.traktor-power.com Large tractor video archive (traktor-power.com)] * [https://tractorguru.in/tractor-blog/importance-of-tractors-for-farmers-in-india IMPORTANCE OF TRACTOR] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] gzwzob5p69yng8c41g7lx6z5fwjsbdw 0 96603 839620 702167 2026-05-18T00:17:20Z CommonsDelinker 156 Replacing Interlanguage_links_provided_by_WikiData.png with [[File:Interlanguage_links_provided_by_Wikidata.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Wikidata is not spelled in CamelCase). 839620 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = Wikidata-logo-pa.svg | screenshot = Wikidata.png | caption = ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ | url = {{Official URL}} | commercial = ਨਹੀਂ | type = {{hlist|class=nowrap |[[ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ]] |[[ਵਿਕੀ]]}} | registration = ਚੋਣਵੀਂ (ਖ਼ਾਸ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ) | language = ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ | owner = [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ]] | author = ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਭਾਈਚਾਰਾ | alexa = {{nowrap|{{DecreasePositive}} 14,207 {{smaller|({{as of|2017|07|07|alt=July 2017}})}} <ref name="alexa">{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/Wikidata.org |title=Wikidata.org Site Info |publisher=Alexa Internet |accessdate=2017-07-07 |archive-date=2017-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903072643/https://www.alexa.com/siteinfo/wikidata.org |dead-url=yes }}</ref>}} | name = ਵਿਕੀਡਾਟਾ | location = | launch date = {{start date and age|2012|10|30|df=y}} }} '''ਵਿਕੀਡਾਟਾ''', [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਕੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਹੈ। [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਕੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਲਸੰਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਕੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.wikimedia.de/wiki/Pressemitteilungen/PM_3_12_Wikidata_EN |title=Data Revolution for Wikipedia |date=March 30, 2012 |publisher=Wikimedia Deutschland |accessdate=September 11, 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6AbXpDAbW?url=http://www.wikimedia.de/wiki/Pressemitteilungen/PM_3_12_Wikidata_EN |archivedate=ਸਤੰਬਰ 11, 2012 |deadurl=no }}</ref> ਇਹ [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼]] ਵਰਗੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਕੀਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਵਿਚਲਾ ਡਾਟਾ ਵੀ ਬਾਕੀ ਵਿਕੀਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਲਈ [[ਵਿਕੀਬੇਸ]] ਨਾਂ ਦਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://wikiba.se|title=Wikibase — Home|publisher=}}</ref> ==ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ== [[ਤਸਵੀਰ:Datamodel in Wikidata.svg|thumb|left|ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਆਪਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਚਿੱਤਰ|484x484px]] [[ਤਸਵੀਰ:Interlanguage links provided by Wikidata.png|thumb|center|ਅੰਤਰਭਾਸ਼ਾਈ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਆਪਸ਼ਨ, ਜੋ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਕੀਡਾਟਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਇਸਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਇਡ-ਬਾਰ ਹੇਠ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Wikidata}} * {{official website|https://m.wikidata.org/}} (ਮੋਬਾਇਲ ਵਰਜ਼ਨ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ]] oe8g018h88d7mfhsulzivctta1z6vzy 0 98359 839626 837678 2026-05-18T04:41:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839626 wikitext text/x-wiki {{More footnotes|date=June 2012}} '''ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ [[ਵਿਧੀ]] ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ]] (ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ [[ਐਟਮ]] ਜਾਂ [[ਫੋਟੌਨ]] ਦੀ ਸਹੀ ਸਹੀ ਅਵਸਥਾ) ਨੂੰ, ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਿਸੀਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦਰਮਿਆਨ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੂਚਨਾ#ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਨਾਮ ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਦੂਰ-ਸੰਚਾਰ]] ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਸਾਂਝੀ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ]] ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੱਕ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਹੀ ਸਹੀ) ਸੰਚਾਰਿਤ (ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਟ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ ਦੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼]] ਸੰਚਾਰ ਜਾਂ ਦੂਰ-ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਦੋ (ਇੰਟੈਗਲਡ) ਐਟਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ [[ਕਿਉਬਿਟ]]ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ,<ref name="nyt"/><ref name="barrett"/><ref name="riebe"/> ਫੇਰ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਮੌਲੀਕਿਊਲਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਾਮ [[ਫਿਕਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ [[ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ]] ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਸਿਰਫ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕੀ ਕਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਗਤੀ ਕਰਵਾਏ ਬਗੈਰ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਕਿਉਬਿਟ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਪੇਪਰ<ref>[[Charles H. Bennett (computer scientist)|C. H. Bennett]], [[Gilles Brassard|G. Brassard]], [[Claude Crépeau|C. Crépeau]], [[Richard Jozsa|R. Jozsa]], [[Asher Peres|A. Peres]], [[William Wootters|W. K. Wootters]], ''Teleporting an Unknown Quantum State via Dual Classical and Einstein–Podolsky–Rosen Channels'', [[Phys. Rev. Lett.]] '''70''', 1895–1899 (1993) ([http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.46.9405 online]).</ref> ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, [[ਚਾਰਲਸ ਐੱਚ. ਬੈਨੈੱਟ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ)|ਸੀ. ਐੱਚ. ਬੇਨੇੱਟ]], [[ਗਿਲਸ ਬ੍ਰਾਸਰਡ|ਜੀ. ਬ੍ਰਾਸਰਡ]], [[ਕਾਲਾਉਡ ਕ੍ਰੇਪਿਆਓ|ਸੀ. ਕ੍ਰੇਪਿਆਓ]], [[ਰਿਚਰਡ ਜੋਜ਼ਸਾ|ਆਰ. ਜੋਜ਼ਸਾ]], [[ਅਸ਼ਰ ਪੇਰੇਸ|ਏ. ਪੇਰੇਸ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਵੂਟਰਜ਼|ਡਬਲਿਊ. ਕੇ. ਵੂਟਰਜ਼]] ਰਾਹੀਂ 1993 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[[Anton Zeilinger|A. Zeilinger]], ''Dance of the Photons'', Farrar, Straus and Giroux, New York, 2010, p. 46. ("The quantum mechanical solution [to teleportation] was proposed in 1993 by an international collaboration of six theoretical physicists: Charles Bennett of IBM; Gilles Brassard, Claude Crépeau, and Richard Jozsa of the University of Montreal; Asher Peres of the Technion (the Israel Institute of Technology in Haifa); and William K. Wooters of Williams College... The Bennett-Brassard-Crépeau-Jozsa-Peres-Wooters paper has the title 'Teleporting an Unknown Quantum State via Dual Classical and Einstein-Podolsky-Rosen channels.' To have the word 'teleporting' in the title of a physics paper was quite unusual at the time, since teleportation was considered to be part of science fiction and a somewhat shaky topic. But apparently, there was no better name for the interesting theoretical discovery these people made, and it was a very fitting name indeed.")</ref> ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੰਗਲ [[ਫੋਟੌਨ]]ਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{cite journal | last1 = Bouwmeester | first1 = D. | display-authors = 1 | last2 = et al | year = 1997 | title = Experimental quantum teleportation | url = http://www.nature.com/doifinder/10.1038/37539 | journal = Nature | volume = 390 | issue = 6660| pages = 575–579 | doi=10.1038/37539 | bibcode=1997Natur.390..575B}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਐਟਮਾਂ, ਆਇਨ੍ਹਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਿੰਗ ਸਰਕਟਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਦਾਰਥਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੂਰੀ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ {{convert|1400|km|mi|abbr=on}} ਹੈ।<ref>{{cite arxiv|last=Ren|first=Ji-Gang|last2=Xu|first2=Ping|last3=Yong|first3=Hai-Lin|last4=Zhang|first4=Liang|last5=Liao|first5=Sheng-Kai|last6=Yin|first6=Juan|last7=Liu|first7=Wei-Yue|last8=Cai|first8=Wen-Qi|last9=Yang|first9=Meng|date=2017-07-04|title=Ground-to-satellite quantum teleportation|eprint=1707.00934|class=quant-ph}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://time.com/4856222/a-teleportation-to-outer-space/|title=A 'Teleportation' to Outer Space|last=Kluger|first=Jeffrey|website=Time|access-date=2017-07-16|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330224703/http://time.com/4856222/a-teleportation-to-outer-space/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/scientists-teleport-a-photon-from-earth-to-orbit-for-the-first-time_uk_5965ea7de4b09b587d636526|title=Scientists Teleport A Photon From Earth To Orbit For The First Time|date=2017-07-12|work=Huffington Post|access-date=2017-07-16|language=en-AU}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, [[ਡੈਲਫਟ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਔਫ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀ]] ਦੇ [[ਕਾਵਲੀ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਔਫ ਨੈਨੋਸਾਇੰਸ]] ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਰ-ਸਥਾਨਿਕਤਾ]] ਵਰਤਾਰੇ ਨੇ ਕਿਸੇ "ਲੂਪਹੋਲ-ਸੁਤੰਤਰ ਬੇੱਲ ਪਰਖ" ਅਧਿਐਨ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ 96% ਯਕੀਨ ਲੈਵਲ ਉੱਤੇ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="NTR-20151021">{{cite journal|date=21 October 2015|title=Loophole-free Bell inequality violation using electron spins separated by 1.3 kilometres|url=http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature15759.html|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=526|issue=7575|pages=682–686|doi=10.1038/nature15759|author=Hensen, B.|accessdate=21 October 2015|display-authors=etal|bibcode = 2015Natur.526..682H|pmid=26503041}}</ref><ref name="NYT-20151021">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/22/science/quantum-theory-experiment-said-to-prove-spooky-interactions.html|title=Sorry, Einstein. Quantum Study Suggests ‘Spooky Action’ Is Real.|last=Markoff|first=Jack|date=21 October 2015|work=[[New York Times]]|accessdate=21 October 2015}}</ref> ਇਹ ਨਤੀਜੇ 5 ਮਿਆਰੀ ਉਤ੍ਰਾਓ-ਚੜਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਆਂਕੜਾਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮੇਤ ਦੋ ਅਧਿਐਨਾਂ ਰਾਹੀੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="PRL115-250401">{{cite journal|date=16 December 2015|title=Significant-Loophole-Free Test of Bell's Theorem with Entangled Photons|url=http://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.115.250401|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=115|issue=25|page=250401|doi=10.1103/PhysRevLett.115.250401|author=Giustina, M.|display-authors=etal|arxiv = 1511.03190 |bibcode = 2015PhRvL.115y0401G|pmid=26722905}}</ref><ref name="PRL115-250402">{{cite journal|date=16 December 2015|title=Strong Loophole-Free Test of Local Realism|url=http://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.115.250402|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=115|issue=25|page=250402|doi=10.1103/PhysRevLett.115.250402|author=Shalm, L. K.|display-authors=etal|arxiv = 1511.03189 |bibcode = 2015PhRvL.115y0402S|pmid=26722906}}</ref> == ਗੈਰ-ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਰਾਂਸ਼ == [[ਕੁਆਂਟਮ]] ਜਾਂ [[ਕਲਾਸੀਕਲ]] [[ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਯੂਨਿਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ-ਅਵਸਥਾ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਇੱਕ [[ਬਿੱਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ (ਜਾਂ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ) ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਬਿੱਟ ਦਾ ਕੁਆਂਟਮ ਤੁੱਲ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਬਿੱਟ, ਜਾਂ [[ਕਿਉਬਿੱਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਬਿੱਟ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਐੱਨਕੋਡ (ਸਕੇਂਤਬੱਧ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁਆਂਟਮ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਂ ਹੀ ਕੌਪੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ([[ਨੋ-ਕਲੋਨਿੰਗ ਥਿਊਰਮ]]) ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ([[ਨੋ-ਡਿਲੀਟਿੰਗ ਥਿਊਰਮ]])। ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ, ਕਿਸੇ ਕਿਉਬਿੱਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੂਜੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਕਿਉਬਿੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਛੁਪੇ ਕਣ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਜਿਵੇਂ [[ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ]] ਦੀ ਕਾਢ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਆਰਪਾਰ ਉੱਚ-ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਦਿਨ, ਕਿਉਬਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇਤਰਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, {{As of|2013|lc=y}}, ਸਿਰਫ [[ਫੋਟੌਨ]] ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ ਐਟਮ ਹੀ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਵਾਹਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ "ਵਸਤੂਆਂ" ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ ਮੰਗਦੀ ਹੈ; ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ [[ਇੰਟੈਗਲਡ ਅਵਸਥਾ|ਇੰਟੈਗਲਡ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ]] ਜਾਂ [[ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾ]] ਰਚੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੋ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ (ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਮੰਜਿਲ, ਜਾਂ [[ਐਲਿਸ ਅਤੇ ਬੌਬ]]) ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਕੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ [[ਕੁਆਂਟਮ ਚੈਨਲ]] ਦੋਵੇਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ, ਕਿਸੇ ਕਿਉਬਿਟ ਦੇ ਗਤੀ ਕਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ [[ਦੂਰ-ਸੰਚਾਰ ਚੈਨਲ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਪਰਕ]] ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟ ਜਰੂਰ ਹੀ ਹਰੇਕ ਕਿਉਬਿਟ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਪਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜਰੂਰ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੱਲਬਾਤ ਅਧੀਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਰਾਂ, ਰੇਡੀਓਆਂ ਜਾਂ ਲੇਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਹੈ, ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾਵਾਂ [[ਲੇਜ਼ਰ]]ਾਂ ਤੋਂ [[ਫੋਟੌਨ]] ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ, ਖੁੱਲੀ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ, ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਗਲ ਐਟਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="nyt">New York Times, [https://www.nytimes.com/2004/06/17/us/scientists-teleport-not-kirk-but-an-atom.html Scientists Teleport Not Kirk, but an Atom] (2004)</ref><ref name="barrett">{{cite journal | last1 = Barrett | first1 = M. D. | last2 = Chiaverini | first2 = J. | last3 = Schaetz | first3 = T. | last4 = Britton | first4 = J. | last5 = Itano | first5 = W. M. | last6 = Jost | first6 = J. D. | last7 = Knill | first7 = E. | last8 = Langer | first8 = C. | last9 = Leibfried | first9 = D. | last10 = Ozeri | first10 = R. | last11 = Wineland | first11 = D. J. | date = 2004 | title = Deterministic quantum teleportation of atomic qubits | url = http://www.nature.com/nature/journal/v429/n6993/abs/nature02608.html | journal = Nature | volume = 429 | issue = 6993| pages = 737–739 | doi = 10.1038/nature02608 |bibcode = 2004Natur.429..737B }}</ref><ref name="riebe">{{cite journal | last1 = Riebe | first1 = M. | last2 = Häffner | first2 = H. | last3 = Roos | first3 = C. F. | last4 = Hänsel | first4 = W. | last5 = Benhelm | first5 = J. | last6 = Lancaster | first6 = G. P. T. | last7 = Körber | first7 = T. W. | last8 = Becher | first8 = C. | last9 = Schmidt-Kaler | first9 = F. | last10 = James | first10 = D. F. V. | last11 = Blatt | first11 = R. | date = 2004 | title = Deterministic quantum teleportation with atoms | url = http://www.nature.com/nature/journal/v429/n6993/abs/nature02570.html | journal = Nature | volume = 429 | issue = 6993| pages = 734–737 | doi = 10.1038/nature02570 |bibcode = 2004Natur.429..734R }}</ref> ਇੱਕ ਐਟਮ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: *[[ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਅਸ]] ਦੁਆਲੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਅਵਸਥਾ]] ਜਾਂ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਸ਼ੈੱਲ]]ਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਉਬਿੱਟ, *ਖੁਦ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਉਬਿਟ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ *ਐਟਮ ਰਚਣ ਵਾਲੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ]], [[ਪ੍ਰੋਟੌਨ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਟ੍ਰਾਨ]]। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਟਮਾਂ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਕੇਂਤਬੱਧ ਕੀਤੇ ਕਿਉਬਿਟ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਅਵਸਥਾ, ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਖੁਦ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਹੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਝੂਠ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਐਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਐਟਮ ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਰਿਸੀਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਐਟਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੌਕ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਬਿੱਟ ਛਾਪਣ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿਣ। ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ: ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਅਵਸਥਾ ਐਟਮ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ [[ਹਾਈਪ੍ਰਫਾਈਨ ਸਪਲਿਟਿੰਗ]] ਵਿੱਚ, ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਭਵਿੱਖਾਤਮਿਕ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਬਹਿਸ-ਯੋਗ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। [[ਕੁਆਂਟਮ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ|ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ]] ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਂਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ (ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ) ਸਹਿ-ਸਬੰਧ ਥੋਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿ-ਸਬੰਧ ਓਦੋਂ ਵੀ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ [[ਬੈੱਲ ਪਰਖ ਪ੍ਰਯੋਗ]]ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਨਾਪ ਤੋਂ ਨਤੀਜਨ ਕੋਈ ਨਿਰੀਖਣ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਲ ਅਜੇ ਇੰਨੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ([[EPR ਪੈਰਾਡੌਕਸ]])। ਫੇਰ ਵੀ, ਅਜਿਹੇ ਸਹਿ-ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ, [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਸੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ, ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਦੇ ਵੀ [[ਸੁਪਰਲਿਊਮੀਨਲ]] ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਕਿਊਬਿਟ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪੁਨਰ-ਰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਹਿਯੋਗਿਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ। ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੀਮਤ-ਅਯਾਮੀ [[ਲੀਨੀਅਰ ਅਨਜਬਰਾ|ਹਿਲਬ੍ਰਟ ਅਲਜਬਰੇ]], [[ਹਿਲਬ੍ਰਟ ਸਪੇਸ]]ਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ]]ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਊਬਿਟ ਕਿਸੇ ਦੋ-ਅਯਾਮੀ [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ]]-ਮੁੱਲ ਵਾਲੀ [[ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ]] ([[ਹਿਲਬ੍ਰਟ ਸਪੇਸ]]) ਵਰਤ ਕੇ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਰੀਆਂ ਰਸਮੀ ਦਖਲ਼-ਅੰਦਾਜੀਆਂ ਲਈ ਮੁਢਲੇ ਅਧਾਰ ਹਨ। [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਬਗੈਰ, ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਰਹੱਸਮਈ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ == [[ਤਸਵੀਰ:ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ.png|300px|thumb|right| ਕਿਸੇ [[ਫੋਟੌਨ]] ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]] ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪੂਰਵ-ਜਰੂਰਤਾਂ ਇੱਕ [[ਕਿਉਬਿਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ) ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਯੋਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ [[ਦੂਰ-ਸੰਚਾਰ ਚੈਨਲ]], ਅਤੇ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ|ਇੰਟੈਗਲਡ]] [[ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾ|EPR ਜੋੜੇ]] ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ A ਅਤੇ B ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਾ, EPR ਪੇਅਰ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਬੈੱਲ ਨਾਪ]] ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜੀ ਕਰਨਾ, ਹੈ। [[ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ (ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ|ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ]] ਫੇਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: # ਇੱਕ EPR ਜੋੜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਿਉਬਿਟ ਲੋਕੇਸ਼ਨ A ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ B ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ਲੋਕੇਸ਼ਨ A ਉੱਤੇ, EPR ਪੇਅਰ ਕਿਉਬਿਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਉਬਿਟ (ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ <math>|\phi \rangle</math>) ਦਾ ਇੱਕ ਬੈੱਲ ਨਾਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਨਾਪ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਐੱਨਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕੇਸ਼ਨ A ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਉਬਿਟ ਫੇਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। # ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੈਨਲ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਬਿੱਟਾਂ ਨੂੰ A ਤੋਂ B ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹ ਸਟੈੱਪ 1 ਤੋਂ ਬਾਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ, ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਵਕਤ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸਟੈੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) # ਲੋਕੇਸ਼ਨ A ਉੱਤੇ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪ ਦੇ ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲੋਕੇਸ਼ਨ B ਉੱਤੇ EPR ਪੇਅਰ ਕਿਉਬਿਟ ਚਾਰ ਸੰਭਵ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਸੰਭਵ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਮੂਲ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ <math>|\phi \rangle</math> ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੇਂਤਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਲੋਕੇਸ਼ਨ B ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਕਿਉਬਿਟ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫੇਰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ <math>|\phi \rangle</math> ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਇੱਕ ਕਿਉਬਿਟ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਜੋ ਉਹ ਕਿਉਬਿਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ == 1998 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੇ ਆਰੰਭਿਕ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ,<ref name="Rome1998">{{cite journal |journal=[[Physical Review Letters]] |volume=80 |issue=6 |pages=1121–1125 |doi= 10.1103/PhysRevLett.80.1121 |title=Experimental Realization of Teleporting an Unknown Pure Quantum State via Dual Classical and Einstein-Podolsky-Rosen Channels |author=D. Boschi |author2=S. Branca |author3=F. De Martini |author4=L. Hardy |author5=S. Popescu |date=1998 |arxiv = quant-ph/9710013 |bibcode = 1998PhRvL..80.1121B }}</ref> ਅਤੇ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਡਿਸਟੈਂਸ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ 600 ਮੀਟਰਾਂ ਤਤੱਕ [[ਔਪਟਿਕ ਫਾਈਬਰ]] ਵਰਤ ਕੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Danube2004">{{cite journal |url=http://www.nature.com/nature/journal/v430/n7002/full/430849a.html |title=Quantum teleportation across the Danube |author=Rupert Ursin |date=August 2004 |journal=Nature |accessdate=2010-05-22 |volume=430 }}</ref> ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਦੂਰੀ ਦਰਜਾਵਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ 16&nbsp;km ਤੱਕ ਵਧਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ,<ref>http://www.nature.com/nphoton/journal/v4/n6/full/nphoton.2010.87.html</ref> ਫੇਰ 97&nbsp;km ਤੱਕ,<ref>http://www.nature.com/nature/journal/v489/n7415/full/nature11472.html</ref> ਅਤੇ ਹੁਣ {{convert|143|km|mi|abbr=on}} ਤੱਕ, ਜੋ ਕੈਨੇਰੀ ਆਈਸਲੈਂਡਾਂ ਦੇ ਦੋ ਆਈਸਲੈਂਡਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੀਤੇ ਖੁੱਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾੰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last2=Herbst|first2=T.|last3=Scheidl|first3=T.|last4=Wang|first4=D.|last5=Kropatschek|first5=S.|last6=Naylor|first6=W.|last7=Wittmann|first7=B.|last8=Mech|first8=A.|last9=Kofler|first9=J.|displayauthors=8|date=2012|title=Quantum teleportation over 143 kilometres using active feed-forward|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-09-13_489_7415/page/268|journal=Nature|volume=489|issue=7415|pages=269–273|bibcode=2012Natur.489..269M|doi=10.1038/nature11472|pmid=22951967|last1=Ma|first1=X. S.}}</ref> ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਿੰਗ ਨੈਨੋਵਾਇਰ ਡਿਟੈਕਟਰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ (ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੱਕ) ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੈੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਔਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ ਉੱਪਰ {{convert|102|km|mi|abbr=on}} ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal|last1=Takesue|first1=Hiroki|last2=et al|title=Quantum teleportation over 100 km of fiber using highly efficient superconducting nanowire single-photon detectors|journal=Optica|date=2015-10-20|volume=2|issue=10|pages=832–835|doi=10.1364/OPTICA.2.000832|url=https://www.osapublishing.org/abstract.cfm?URI=optica-2-10-832|accessdate=2016-07-26}}</ref> ਪਦਾਰਥਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਲਈ, ਰਿਕਾਰਡ ਦੂਰੀ 21{{nbsp}}m ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|arxiv=1212.3127|last1=Nölleke|first1=Christian|title=Efficient Teleportation between Remote Single-Atom Quantum Memories|journal=Physical Review Letters|volume=110|issue=14|pages=140403|last2=Neuzner|first2=Andreas|last3=Reiserer|first3=Andreas|last4=Hahn|first4=Carolin|last5=Rempe|first5=Gerhard|last6=Ritter|first6=Stephan|year=2012|doi=10.1103/PhysRevLett.110.140403|pmid=25166964|bibcode=2013PhRvL.110n0403N}}</ref> ਓਪਨ-ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੇਰੀਅੰਟ, ਜੋ ਕਈ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਰਿਸੀਵਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ-ਫੋਟੌਨ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ 2004 ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Nature 430, 54-58 (1 July 2004) http://www.nature.com/nature/journal/v430/n6995/full/nature02643.html</ref> ਦੋ ਸਿੰਗਲ ਫੋਟੌਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>Experimental quantum teleportation of a two-qubit composite system Qiang Zhang, Alexander Goebel, Claudia Wagenknecht, Yu-Ao Chen, Bo Zhao, Tao Yang, Alois Mair, Jörg Schmiedmayer & Jian-Wei Pan Nature Physics 2, 678–682</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਕਤਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 10&nbsp;MHz ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਂਡਵਿਡਥ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੇਵ-ਪੈਕਟਾਂ ਦੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=Lee2011>{{cite journal |last=Lee |first=Noriyuki |author2=Hugo Benichi |author3=Yuishi Takeno |author4=Shuntaro Takeda |author5=James Webb |author6=Elanor Huntington |author7=Akira Furusawa |date=April 2011 |title=Teleportation of Nonclassical Wave Packets of Light |journal=Science |volume=332 |issue=6027 |pages=330–333 |doi=10.1126/science.1201034 |url=http://www.sciencemag.org/content/332/6027/330.abstract |accessdate=2011-04-26 |bibcode = 2011Sci...332..330L |arxiv = 1205.6253 |pmid=21493853}}</ref><ref name=NewQuantTelep>{{cite web|last=Trute|first=Peter|title=Quantum teleporter breakthrough|url=http://www.unsw.edu.au/news/pad/articles/2011/apr/Quantum_teleport_paper.html|publisher=The University Of New South Wales|accessdate=17 April 2011|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418200747/http://www.unsw.edu.au/news/pad/articles/2011/apr/Quantum_teleport_paper.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Takeda et al., [http://www.nature.com/nature/journal/v500/n7462/abs/nature12366.html "Deterministic quantum teleportation of photonic quantum bits by a hybrid technique"], ''Nature'', August 2013.</ref> 29 ਮਈ 2014 ਨੂੰ, ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਨੇ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਡੈਟੇ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਡੈਟੇ ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਚ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="NYT-20140529">{{cite news |last=Markoff |first=John |title=Scientists Report Finding Reliable Way to Teleport Data |url=https://www.nytimes.com/2014/05/30/science/scientists-report-finding-reliable-way-to-teleport-data.html |date=29 May 2014 |work=[[New York Times]] |accessdate=29 May 2014 }}</ref><ref name="SCI-20140529">{{cite journal |author=Pfaff, W. |title=Unconditional quantum teleportation between distant solid-state quantum bits |url=http://www.sciencemag.org/content/early/2014/05/28/science.1253512 |date=29 May 2014 |journal=[[Science (journal)|Science]] |doi=10.1126/science.1253512 |accessdate=29 May 2014 |arxiv = 1404.4369 |bibcode = 2014Sci...345..532P |display-authors=etal |volume=345 |issue=6196 |pages=532–535 |pmid=25082696}}</ref> 26 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹੇਫ਼ੇਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਔਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀ ਔਫ ਚਾਈਨਾ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ]] ਵਿਖੇ, [[ਚਾਓ-ਯਾਂਗ ਲੁ]] ਅਤੇ [[ਜੀਆਨ-ਵੇਈ ਪਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ, ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਡਿਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਟੈਗਲਡ [[ਫੋਟੌਨ]] ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ 150 ਮੀਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਰੀ ਉੱਪਰ ਰਬਿਡੀਅਮ ਐਟਮਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਐਨਸੈਂਬਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੁਬਿਡੀਆ ਐਟਮਾਂ ਦੇ ਐਨਸੈਂਬਲ ਤੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Two quantum properties teleported together for first time|url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2015/feb/27/two-quantum-properties-teleported-together-for-first-time|publisher=PhysicsWorld.com|date=27 February 2015}}</ref><ref name=nature-20150226>{{cite journal |last=Wang |first=Xi-Lin |author2=Xin-Dong Cai |author3=Zu-En Su |author4=Ming-Cheng Chen |author5=Dian Wu |author6=Li Li |author7=Nai-Le Liu | author8=Chao-Yang Lu | author9=Jian-Wei Pan |date=26 February 2015 |title=Quantum teleportation of multiple degrees of freedom of a single photon |journal=Nature |volume=518 |issue=7540 |pages=516–519 |doi=10.1038/nature14246 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v518/n7540/full/nature14246.html|bibcode=2015Natur.518..516W }}</ref> ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਗੈਸ ਐਟਮਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੇ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਐਟੌਮਿਕ ਐਨਸੈਂਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Quantum teleportation between atomic systems over long distances|url=http://phys.org/news/2013-06-quantum-teleportation-atomic-distances.html|publisher=Phys.Org}}</ref><ref>http://www.nature.com/nphys/journal/vaop/ncurrent/full/nphys2631.html#auth-1</ref> == ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ== ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵੈਰਾਇਟੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਨੂੰ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮੂਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ ਪਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਠੋਸ ਹਨ। ਥੱਲੇ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਬਾਦ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ:ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਾਦ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸੰਖੇਪ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ, ਏਲੀਸ ਦੀ ਪੁਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਕਿਉਬਿਟ <math>|\psi\rangle</math> ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਬੌਬ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਉਬਿਟ ਆਮਤੌਰ ਤੇ [[ਬ੍ਰਾ-ਕੈੱਟ ਨੋਟੇਸ਼ਨ]] ਅੰਦਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: :<math>|\psi\rangle_C = \alpha |0\rangle_C + \beta|1\rangle_C.</math> ਓਪਰੋਕਤ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਟ ''C'' ਸਿਰਫ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ''A'' ਅਤੇ ''B'' ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਥੱਲੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਇੱਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੌਰ ਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ|ਇੰਟੈਗਲਡ]] ਅਵਸਥਾ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਣ। ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ, ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਦਰਮਿਆਨ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਫਿਕਸ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰ [[ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾ]]ਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹੜੀ ਹੋਵੇ। :<math>|\Phi^+\rangle_{AB} = \frac{1}{\sqrt{2}} (|0\rangle_A \otimes |0\rangle_{B} + |1\rangle_A \otimes |1\rangle_{B})</math>, :<math>|\Phi^-\rangle_{AB} = \frac{1}{\sqrt{2}} (|0\rangle_A \otimes |0\rangle_{B} - |1\rangle_A \otimes |1\rangle_{B})</math>, :<math>|\Psi^+\rangle_{AB} = \frac{1}{\sqrt{2}} (|0\rangle_A \otimes |1\rangle_{B} + |1\rangle_A \otimes |0\rangle_{B})</math>, :<math>|\Psi^-\rangle_{AB} = \frac{1}{\sqrt{2}} (|0\rangle_A \otimes |1\rangle_{B} - |1\rangle_A \otimes |0\rangle_{B})</math>. ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ, ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਅਵਸਥਾ <math>|\Phi^+\rangle_{AB}</math> ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ। ਏਲੀਸ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਣ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਕਣ ਬੌਬ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਇਸਨੂੰ, ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੇ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਸ਼ੂਟ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਇੰਟੈਗਲਡ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ''A'' ਅਤੇ ''B'' ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਦੇ ਕਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਏਲੀਸ ਕੋਲ ਦੋ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (''C'', ਜੋ ਉਹ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ''A'', ਜੋ ਇੰਟੈਗਲਡ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ ਬੌਬ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਕਣ, ''B'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, :<math> |\Phi^+\rangle_{AB} \otimes |\psi\rangle_C = \frac{1}{\sqrt{2}} (|0\rangle_A \otimes |0\rangle_B + |1\rangle_A \otimes |1\rangle_B)\otimes (\alpha |0\rangle_C + \beta|1\rangle_C). </math> ਫੇਰ, ਏਲੀਸ ਆਪਣੀ ਪੁਜੈਸ਼ਨ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈੱਲ ਬੇਸਿਸ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਚਾਰ ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੋਕਲ ਨਾਪ ਫੁਰਮਾਏਗੀ। ਆਪਣੇ ਨਾਪ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਏਲੀਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬੈੱਲ ਬੇਸਿਸ ਦੀਆਂ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ, ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਪਹਿਚਾਣਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: :<math>|0\rangle \otimes |0\rangle = \frac{1}{\sqrt{2}} (|\Phi^+\rangle + |\Phi^-\rangle),</math> :<math>|0\rangle \otimes |1\rangle = \frac{1}{\sqrt{2}} (|\Psi^+\rangle + |\Psi^-\rangle),</math> :<math>|1\rangle \otimes |0\rangle = \frac{1}{\sqrt{2}} (|\Psi^+\rangle - |\Psi^-\rangle),</math> ਅਤੇ :<math>|1\rangle \otimes |1\rangle = \frac{1}{\sqrt{2}} (|\Phi^+\rangle - |\Phi^-\rangle).</math> ਇਹਨਾਂ ਪਛਾਣਾਂ ਨੂੰ ''A'' ਅਤੇ ''C'' ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਟਾੰ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''A'', ''B'' ਅਤੇ ''C'' ਦੀ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਣ ਅਵਸਥਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਸਾਈ ਚਾਰ-ਰਕਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: :<math> \begin{align} |\Phi^+\rangle_{AB} \ \otimes\ | & \psi\rangle_C = \\ \frac{1}{2} \Big \lbrack \ & |\Phi^+\rangle_{AC} \otimes (\alpha |0\rangle_B + \beta|1\rangle_B) \ + \ |\Phi^-\rangle_{AC} \otimes (\alpha |0\rangle_B - \beta|1\rangle_B) \\ \ + \ & |\Psi^+\rangle_{AC} \otimes (\beta |0\rangle_B + \alpha|1\rangle_B) \ + \ |\Psi^-\rangle_{AC} \otimes (\beta |0\rangle_B - \alpha|1\rangle_B) \Big \rbrack . \\ \end{align} </math> ਓਪਰੋਕਤ ਦਰਸਾਓ ਸਿਰਫ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਏਲੀਸ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਕਣ ਅਜੇ ਵੀ ਓਸੇ ਕੁੱਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਤਵਿਕ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਓਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਏਲੀਸ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਉਬਿਟਾਂ A,C, ਨੂੰ ਬੈੱਲ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਪਦੀ ਹੈ। :<math>|\Phi^+\rangle_{AC}, |\Phi^-\rangle_{AC}, |\Psi^+\rangle_{AC}, |\Psi^-\rangle_{AC}</math> ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਨਾਪ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਣੀਆਂ (ਵੱਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ) ਲੇਜ਼ਰ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਪਰੋਕਤ ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਏਲੀਸ ਦੇ (ਲੋਕਲ) ਨਾਪ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਕਣ ਅਵਸਥਾ ਅੱਗੇ ਲਿਖੀਆਂ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ (ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਨਾਲ) ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ [[ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕੋਲੈਪਸ|ਟੁੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ]] ਹੈ: *<math>|\Phi^+\rangle_{AC} \otimes (\alpha |0\rangle_B + \beta|1\rangle_B)</math> *<math>|\Phi^-\rangle_{AC} \otimes (\alpha |0\rangle_B - \beta|1\rangle_B)</math> *<math>|\Psi^+\rangle_{AC} \otimes (\beta |0\rangle_B + \alpha|1\rangle_B)</math> *<math>|\Psi^-\rangle_{AC} \otimes (\beta |0\rangle_B - \alpha|1\rangle_B)</math> ਏਲੀਸ ਦੇ ਦੋ ਕਣ ਹੁਣ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ, ਚਾਰ [[ਬੈੱਲ ਅਵਸਥਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੌਬ ਦਾ ਕਣ ਓਪਰੋਕਤ ਦਿਖਾਈਆਂ ਚਾਰ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬੌਬ ਦਾ ਕਿਉਬਿਟ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੌਬ ਦੇ [[ਕਿਉਬਿਟ]] ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸੰਭਵ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਲੀਸ ਦੇ ਬੈੱਲ ਨਾਪ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਓਪਰੋਕਤ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਅਪਣਾ ਨਤੀਜਾ ਬੌਬ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਲੀਸ ਚਾਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਏਲੀਸ ਕੋਲੋਂ ਬੌਬ ਦੁਆਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਉਹ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕਣ ਚਾਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਣ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਅਵਸਥਾ <math>\alpha |0\rangle_B + \beta|1\rangle_B</math> ਤੱਕ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: *ਜੇਕਰ ਏਲੀਸ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਤੀਜਾ <math>|\Phi^+\rangle_{AC}</math> ਹੈ, ਤਾਂ ਬੌਬ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕਿਉਬਿਟ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਦਾ ਕਾਰਣ ਸੂਖਮ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਇਡੈਂਟਿਟੀ ਓਪਰੇਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *ਜੇਕਰ ਸੰਦੇਸ਼ <math>|\Phi^-\rangle_{AC}</math> ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੌਬ, ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਰਿਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਪੌਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ]] ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ]] ਸਦਕਾ ਅਪਣਾ ਕਿਉਬਿਟ ਭੇਜੇਗਾ। :<math>\sigma_3 = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & -1\end{bmatrix}</math> *ਜੇਕਰ ਏਲੀਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ <math>|\Psi^+\rangle_{AC}</math> ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੌਬ, ਆਪਣੇ ਕਿਉਬਿਟ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੇਟ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ; :<math>\sigma_1 = \begin{bmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0\end{bmatrix}</math> *ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਮਾਮਲੇ ਲਈ, ਢੁਕਵਾਂ ਗੇਟ ਇੰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; :<math> \sigma_3 \sigma_1 = - \sigma_1 \sigma_3 = i \sigma_2 = \begin{bmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0\end{bmatrix}.</math> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਪਰੋਕਤ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਿੰਨੇ ਗੇਟ, ਢੁਕਵੇਂ ਧੁਰਿਆਂ (X, Y ਅਤੇ Z) ਦੁਆਲ਼ੇ π ਰੇਡੀਅਨਾਂ (180°) ਦੀਆਂ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।{{clarify|reason=This remark is confusing. Rotations of what? And don't the 3 rotations generate an abelian group of order 8, whereas the 3 gates don't commute? One is the spin representation, but this should be spelled out.|date=May 2015}} ===ਕੁੱਝ ਟਿੱਪਣੀਆਂ === * ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਬੌਬ ਦਾ ਕਿਉਬਿਟ ਅਵਸਥਾ <math>|\psi\rangle_B= \alpha |0\rangle_B + \beta|1\rangle_B</math> ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੇਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਲੀਸ ਦਾ ਕਿਉਬਿਟ ਕਿਸੇ ਇੰਟੈਗਲਡ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ (ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ) ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ [[ਨੋ ਕਲੋਨਿੰਗ ਥਿਊਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। * ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਏਲੀਸ ਦਾ ਕਣ ਬੌਬ ਵੱਲ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸਿਰਫ ਇਸਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ "ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ", ਜੋ ਬੈਨੇਟ, ਬ੍ਰਾਸਰਡ, ਕ੍ਰੇਪੀਉ, ਜੋਜ਼ਸਾ, ਪੇਰੇਸ ਅਤੇ ਵੂਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਕੁਆਂਟਮ]] ਮਕੈਨੀਕਲ ਕਣਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਨਿਖੇੜਨਯੋਗਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। *ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਰੇਕ ਕਿਉਬਿਟ ਲਈ, ਏਲੀਸ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟ ਭੇਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਉਬਿਟ ਬਾਬਤ ਸੰਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਛਿਪ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਬਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਨਬਿੰਨ ਜਾਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੌਬ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਿਤ ਅਵਸਥਾ ਰਿਕਵਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਾਭਹੀਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਬੌਬ ਦੀ ਪੁਜੈਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਇੰਟੈਗਲਡ ਕਣ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੁੰਦੀ। == ਬਦਲਵੇਂ ਚਿੰਨ੍ਹ == {{wide image|Teleport.svg|780px| ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਚਿਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ<ref name=coecke>{{Cite journal|arxiv=0908.1787|last1=Coecke|first1=Bob|title=Quantum Picturalism|journal=Contemporary Physics|volume=51|issue=2010|pages=59–83|year=2009|doi=10.1080/00107510903257624|bibcode=2010ConPh..51...59C}}</ref>, [[ਪੈਨਰੋਜ਼ ਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।<ref name=Penrose>R. Penrose, Applications of negative dimensional tensors, In: Combinatorial Mathematics and its Applications, D.~Welsh (Ed), pages 221–244. Academic Press (1971).</ref> ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਜਿਹੀ ਹੋਈ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ [[ਡੈਗਰ ਕੰਪੈਕਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ, [[ਸ਼੍ਰੇਣਾਤਮਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਵਿਵਰਣ ਨੂੰ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।}} [[File:Quantum teleportation circuit.svg|300px|thumb|right| ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸਰਕਟ]] ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ]]ਾਂ ਦੀ ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਜੋ ਅਧਾਰ ਦੀ (ਮਿਆਰੀ ਗੁਣਨਫਲ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਬੈੱਲ ਅਧਾਰ ਤੱਕ ਦੀ) ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੇਟ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; :<math>G = (H \otimes I) \; C_N</math> ਜਿੱਥੇ ''H'', ਇੱਕ ਕਿਉਬਿਟ [[ਹਦਾਮਰਦ ਗੇਟ|ਵਾਲਸ਼-ਹਦਾਮਰਦ ਗੇਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ <math>C_N</math>, ]]ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ NOT ਗੇਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਸਵੈਪਿੰਗ == ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ [[ਡੈਂਸਟੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ|ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ]] ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੰਟੈਗਲਡ ਜੋੜੇ (ਪੇਅਰ) ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਸਬ-ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਸਵੈਪਿੰਗ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਏਲੀਸ ਅਜਿਹਾ ਕਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੌਬ ਵਾਲੇ ਕਣ ਨਾਲ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬੌਬ ਇਸ ਕਣ ਨੂੰ ਕੈਰਲ ਵੱਲ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਦ ਵਿੱਚ, ਏਲੀਸ ਦਾ ਕਣ ਕੈਰਲ ਨਾਲ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਵਸਿਥ ਤਰੀਕਾ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਏਲੀਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੌਬ ਕੋਲ ਦੋ, ਅਤੇ ਕੈਰਲ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਲੀਸ ਦਾ ਕਣ ਅਤੇ ਬੌਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਣ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬੌਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਣ ਅਤੇ ਕੈਰਲ ਦਾ ਕਣ ਵੀ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ___ / \ ਏਲੀਸ-:-:-:-:-:-ਬੌਬ 1 -:- ਬੌਬ 2-:-:-:-:-:-ਕੈਰਲ \___/ ਹੁਣ, ਜੇਕਰ ਬੌਬ, ਬੈਲ ਅਵਸਥਾ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਿਵ ਨਾਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਕੈਰਲ ਵੱਲ, ਓਪਰੋਕਤ ਦਰਸਾਈ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੌਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕੈਰਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ, ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਕੈਰਲ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਣ ਹੁਣ ਇੰਟੈਗਲਡ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਸਵੈਪਿੰਗ ਦੀ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਚਿਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ [[ਬੌਬ ਕੋਇੱਕੇ]],<ref>Bob Coecke, "The logic of entanglement". ''Research Report PRG-RR-03-12'', 2003. [http://arXiv.org/abs/quant-ph/0402014 arXiv:quant-ph/0402014] (8 page shortversion) [http://web.comlab.ox.ac.uk/oucl/publications/tr/rr-03-12.html (full 160 page version)]</ref> ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ [[ਕੈਟੇਗੋਰਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == N-ਅਵਸਥਾ ਕਣ == ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ''N''-ਅਵਸਥਾ ਕਣਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਕਣਾਂ ਤੱਕ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ''N'' ਅਯਾਮੀ ਹਿਲਬ੍ਰਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕਣਾਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸਿਸਟਮ ਹੁਣ ਇੱਕ <math>N^3</math> ਅਯਾਮੀ ਅਵਸਥਾ ਸਪੇਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਏਲੀਸ, <math>N^2</math> ਅਯਾਮੀ ਸਬ-ਸਿਸਟਮ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਇੰਟੈਗਲਡ ਅਧਾਰ (ਬੇਸਿਸ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਿਕ ਨਾਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਪ ਦੇ <math>N^2</math> ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਭਵ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫੇਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਬੌਬ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੌਬ ਕਿਸੇ ਢੁਕਵੇਂ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਕਣ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਇੱਛਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਲੌਜਿਕ ਗੇਟ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ == ਆਮਤੌਰ ਤੇ, [[ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਵਸਥਾ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ]] ρ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ω ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ]] ਦੇ ਆਂਕੜੇ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਿੰਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦਾਤਮਿਕ ਬਣਤਰ ਮੁੱਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਵਿਵਰਣ === ਇੱਕ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (ਸਕੀਮ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਰਸਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਸਟਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਸਟਮ 1 ਏਲੀਸ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ (ਅਗਿਆਤ) ਅਵਸਥਾ ''ρ'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ 2 ਅਤੇ 3 ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਟੈਗਲਡ ਅਵਸਥਾ ''ω'' ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਏਲੀਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਨੂੰ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਸਿਸਟਮ ਫੇਰ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; :<math>\rho \otimes \omega</math> ਇੱਕ ਸਫਲ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵਿਧੀ ਇੱਕ [[LOCC]] [[ਕੁਆਂਟਮ ਚੈਨਲ]] Φ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; :<math>(\operatorname{Tr}_{12} \circ \Phi) (\rho \otimes \omega) = \rho\,,</math> ਜਿੱਥੇ; * Tr₁₂, ਸਬੰਧਤ ਸਿਸਟਮ 1 ਅਤੇ 2 ਵਾਲਾ [[ਅੰਸ਼ਿਕ ਟ੍ਰੇਸ]] ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਅਤੇ *<math>\circ</math>, ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਅਡਜੋਆਇੰਟ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੌਬ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵੇਬਲਾਂ ''O'' ਵਾਸਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; :<math>\langle \Phi(\rho \otimes \omega)| I \otimes O \rangle = \langle \rho | O \rangle</math> <math>I \otimes O</math> ਵਿੱਚ ਟੈਂਸਰ ਹਿੱਸਾ (ਫੈਕਟਰ) <math>12 \otimes 3</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ <math>\rho \otimes \omega</math> ਵਿਚਲਾ ਟੈਂਸਰ ਹਿੱਸਾ <math>1 \otimes 23</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ === ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੈਨਲ Φ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਏਲੀਸ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਸਬ-ਸਿਸਟਮਾਂ (1 ਅਤੇ 2) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਨਾਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਲੋਕਲ ਨਾਪ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ; :<math>{F_i} = {M_i ^2}</math> ਜੇਕਰ ਨਾਪ ''i''-ਵਾਂ ਨਤੀਜਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅਵਸਥਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ (ਕੌਲੈਪਸ ਹੋ) ਜਾਂਦੀ ਹੈ; :<math>(M_i \otimes I)(\rho \otimes \omega)(M_i \otimes I)</math> <math>(M_i \otimes I)</math> ਅੰਦਰਲਾ ਟੈਂਸਰ ਹਿੱਸਾ <math>12 \otimes 3</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ <math>\rho \otimes \omega</math> ਵਾਲਾ <math>1 \otimes 23</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੌਬ ਫੇਰ ਸਿਸਟਮ 3 ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ Ψ''_i'' ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਹੋਏ ਸਿਸਟਮ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; :<math>(Id \otimes \Psi_i)(M_i \otimes I)(\rho \otimes \omega)(M_i \otimes I)</math> ਜਿੱਥੇ ''Id'', ਸੰਯੁਕਤ ਸਿਸਟਮ <math>1 \otimes 2</math> ਉੱਤੇ ਪਛਾਣ ਨਕਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਚੈਨਲ Φ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; :<math>\Phi (\rho \otimes \omega) = \sum_i (Id \otimes \Psi_i)(M_i \otimes I)(\rho \otimes \omega)(M_i \otimes I)</math> ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ Φ, [[LOCC]] ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ, ਬੌਬ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵੇਬਲਾਂ ''O'' ਲਈ, ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀ ਸਮਾਨਤਾ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; :<math>\langle \Phi(\rho \otimes \omega), I \otimes O \rangle = \langle \rho, O \rangle</math> ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਇਹ ਹੈ: :<math> \sum_i \langle (Id \otimes \Psi_i)(M_i \otimes I)(\rho \otimes \omega)(M_i \otimes I), \; I \otimes O \rangle </math> :<math> = \sum_i \langle (M_i \otimes I)(\rho \otimes \omega)(M_i \otimes I), \; I \otimes \Psi_i ^*(O)\rangle </math> ਜਿੱਥੇ Ψ''_i*'' ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਤਸਵੀਰ ਅੰਦਰ Ψ''_i'' ਦਾ ਅਡਜੋਆਇੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਅਯਾਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਇੰਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; :<math>\sum_i \operatorname{Tr} \; (\rho \otimes \omega)(F_i \otimes \Psi_i^*(O)).</math> ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਕੁੰਜੀ ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; :<math>\sum_i \operatorname{Tr} \; (\rho \otimes \omega)(F_i \otimes \Psi_i ^*(O)) = \operatorname{Tr} \; \rho \cdot O.</math> == ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ == ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ [[ਸਥਾਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ#ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ|ਲੋਕਲ]] ਵਿਆਖਿਆ [[ਡੇਵਿਡ ਡਿਊਟਸਚ]] ਅਤੇ [[ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹੇਡਨ (ਵਿਗਿਆਨੀ)|ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹੇਡਨ]] ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ [[ਕਈ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ]] ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਲੀਸ ਜੋ ਦੋ ਬਿੱਟਾਂ ਬੌਬ ਵੱਲ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲਾਤਮਿਕ ਸੂਚਨਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ..., ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ, ... ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ।"<ref>{{Cite journal| arxiv=quant-ph/9906007| last1=Deutsch| first1=David| title=Information Flow in Entangled Quantum Systems| journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences| volume=456| issue=1999| pages=1759–1774| last2=Hayden| first2=Patrick| date=1999| doi=10.1098/rspa.2000.0585|bibcode = 2000RSPSA.456.1759H }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਕਣ [[ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੈਟਵਰਕ]] * [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਐਨਰਜੀ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ]] ** [[ਕੁਆਂਟਮ ਨੌਨ-ਲੌਕੈਲਿਟੀ]] ** [[ਅਨਸਰਟਨਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ]] * [[ਵੀਲਰ-ਫਾਇਨਮਨ ਔਬਜ਼ਰੌਬਰ ਥਿਊਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == === ਖਾਸ === {{Reflist|30em}} === ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ === {{refbegin}} *ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾੰ ਉੱਤੇ ਸਮੀਖਿਆ: ** {{cite journal | last1 = Pirandola | first1 = S. | last2 = Eisert | first2 = J. | last3 = Weedbrook | first3 = C. | last4 = Furusawa | first4 = A. | last5 = Braunstein | first5 = S. L. | year = 2015 | title = Advances in Quantum Teleportation | url = http://www.nature.com/nphoton/journal/v9/n10/full/nphoton.2015.154.html | journal = [[Nature Photonics]] | volume = 9 | issue = 10 | pages = 641–652 | arxiv = 1505.07831 | doi = 10.1038/nphoton.2015.154 | bibcode = 2015NaPho...9..641P }} *ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ: ** [[Charles H. Bennett (computer scientist)|C. H. Bennett]], [[Gilles Brassard|G. Brassard]], [[Claude Crépeau|C. Crépeau]], [[Richard Jozsa|R. Jozsa]], [[Asher Peres|A. Peres]], [[William Wootters|W. K. Wootters]], ''Teleporting an Unknown Quantum State via Dual Classical and Einstein–Podolsky–Rosen Channels'', [[Phys. Rev. Lett.]] '''70''', 1895–1899 (1993) ([http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.46.9405 pdf]). This is the seminal paper that laid out the entanglement protocol. ** {{cite journal | last1 = Vaidman | first1 = L. | authorlink = Lev Vaidman | title = Teleportation of Quantum States | journal = [[Phys. Rev. A]] | volume = 49 | issue = 2 | pages = 1473–1476 | date = February 1994 | doi=10.1103/physreva.49.1473 | bibcode=1994PhRvA..49.1473V |arxiv = hep-th/9305062 }} ** {{cite journal | last1 = Shahriar | first1 = M.S. et al. | title = Wavelength locking via teleportation using distant quantum entanglement and Bloch–Siegert oscillation| journal = [[Optics communications]] | volume = 266 | issue = 1 | pages = 349–353 | doi=10.1016/j.optcom.2006.04.072| year = 2006 | bibcode = 2006OptCo.266..349S }} ([http://129.105.6.66/files/2006-001.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190219072847/http://129.105.6.66/files/2006-001.pdf |date=2019-02-19 }}) ** {{cite journal | last1 = Brassard | first1 = G | authorlink = Gilles Brassard | authorlink2 = Samuel L. Braunstein | authorlink3 = Richard Cleve | last2 = Braunstein | first2 = S | last3 = Cleve | first3 = R | date = 1998 | title = Teleportation as a Quantum Computation | journal = Physica D | volume = 120 | issue = 1–2 | pages = 43–47 | doi=10.1016/s0167-2789(98)00043-8 | bibcode=1998PhyD..120...43B |arxiv = quant-ph/9605035 }} ** [[Asher Peres|A. Peres]], "What is actually teleported?", ''IBM Journal of Research and Development'' Vol. 48, Issue 1, (2004)([http://arxiv.org/abs/quant-ph/0304158 this document online]) ** G. Rigolin, ''Quantum Teleportation of an Arbitrary Two Qubit State and its Relation to Multipartite Entanglement'', [[Phys. Rev. A]] '''71''' 2005; 032303 ([http://arxiv.org/abs/quant-ph/0407219 this document online]) ** Shi-Biao Zheng (2004) "Scheme for approximate conditional teleportation of an unknown atomic state without the Bell-state measurement", [[Phys. Rev. A]] '''69''', 064302 ** W. B. Cardoso, A. T. Avelar, B. Baseia, and N. G. de Almeida, "Teleportation of entangled states without Bell-state measurement", [[Phys. Rev. A]] '''72''', [https://archive.today/20130223183440/http://pra.aps.org/abstract/PRA/v72/i4/e045802 045802 (2005)]. ** Michael N. Leuenberger, Michael E. Flatte, David D. Awschalom, "Teleportation of Electronic Many-Qubit States Encoded in the Electron Spin of Quantum Dots via Single Photons", [[Phys. Rev. Lett.]] '''94''', [https://archive.today/20130223161210/http://prl.aps.org/abstract/PRL/v94/i10/e107401 107401 (2005)]. ** A. N. Pyrkov, Tim Byrnes, "Quantum teleportation of spin coherent states: beyond continuous variables teleportation", [[New J. Phys.]] '''16''', 073038 (2014) ([http://iopscience.iop.org/1367-2630/16/7/073038 this document online]) ** Yuchuan Wei, How to teleport a '''particle''' rather than a state, Phys Rev E93 (2016)[http://journals.aps.org/pre/abstract/10.1103/PhysRevE.93.066103 066103]. *ਫੋਟੌਨਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ: **D. Bouwmeester, J.-W. Pan, K. Mattle, M. Eibl, H. Weinfurter, [[Anton Zeilinger|A. Zeilinger]], ''Experimental Quantum Teleportation'', [[Nature (journal)|Nature]] '''390''', 6660, 575-579 (1997). **D. Boschi, S. Branca, F. De Martini, L. Hardy, & S. Popescu, ''Experimental Realization of Teleporting an Unknown Pure Quantum State via Dual classical and Einstein–Podolsky–Rosen channels'', [[Phys. Rev. Lett.]] '''80''', 6, 1121–1125 (1998) ** {{cite journal | last1 = Kim | first1 = Y.-H. | last2 = Kulik | first2 = S.P. | last3 = Shih | first3 = Y. | title = Quantum teleportation of a polarization state with a complete bell state measurement | journal = [[Phys. Rev. Lett.]] | volume = 86 | issue = 7 | pages = 1370–1373 | date = 2001 | doi=10.1103/PhysRevLett.86.1370 | bibcode=2001PhRvL..86.1370K |arxiv = quant-ph/0010046 }} **{{cite journal | last1 = Marcikic | first1 = I. | last2 = Tittel | first2 = W. | last3 = Zbinden | first3 = H. | last4 = Gisin | first4 = N. | date = 2003 | title = Long-Distance Teleportation of Qubits at Telecommunication Wavelengths | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-01-30_421_6922/page/508 | journal = Nature | volume = 421 | issue = 6922 | pages = 509–513 | doi=10.1038/nature01376 | bibcode=2003Natur.421..509M |arxiv = quant-ph/0301178 }} **{{cite journal | last1 = Ursin | first1 = R. | display-authors = etal | title = Communications: Quantum Teleportation Link across the Danube | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-08-19_430_7002/page/848 | journal = Nature | volume = 430 | issue = 7002 | page = 849 | date = August 2004 | doi=10.1038/430849a | bibcode=2004Natur.430..849U }} *ਐਟਮਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ: **{{cite journal | last1 = Riebe | first1 = M. | last2 = Häffner | first2 = H. | last3 = Roos | first3 = C. F. | last4 = Hänsel | first4 = W. | last5 = Ruth | first5 = M. | last6 = Benhelm | first6 = J. | last7 = Lancaster | first7 = G. P. T. | last8 = Körber | first8 = T. W. | last9 = Becher | first9 = C. | last10 = Schmidt-Kaler | first10 = F. | last11 = James | first11 = D. F. V. | last12 = Blatt | first12 = R. | date = 2004 | title = Deterministic Quantum Teleportation with Atoms | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-06-17_429_6993/page/734 | journal = Nature | volume = 429 | issue = 6993 | pages = 734–737 | doi=10.1038/nature02570 | bibcode=2004Natur.429..734R }} **{{cite journal | last1 = Barrett | first1 = M. D. | last2 = Chiaverini | first2 = J. | last3 = Schaetz | first3 = T. | last4 = Britton | first4 = J. | last5 = Itano | first5 = W. M. | last6 = Jost | first6 = J. D. | last7 = Knill | first7 = E. | last8 = Langer | first8 = C. | last9 = Leibfried | first9 = D. | last10 = Ozeri | first10 = R. | last11 = Wineland | first11 = D. J. | date = 2004| title = Deterministic Quantum Teleportation of Atomic Qubits | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-06-17_429_6993/page/736 | journal = Nature | volume = 429 | issue = 6993 | pages = 737–739 | doi=10.1038/nature02608 | bibcode=2004Natur.429..737B }} **{{cite journal | last1 = Olmschenk | first1 = S. | last2 = Matsukevich | first2 = D. N. | last3 = Maunz | first3 = P. | last4 = Hayes | first4 = D. | last5 = Duan | first5 = L.-M. | last6 = Monroe | first6 = C. | date = 2009 | title = Quantum Teleportation between Distant Matter Qubits | url = https://archive.org/details/sim_science_2009-01-23_323_5913/page/486 | journal = Science | volume = 323 | issue = 5913 | pages = 486–489 | doi=10.1126/science.1167209 | bibcode=2009Sci...323..486O |arxiv = 0907.5240 }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[http://hansonlab.tudelft.nl/loophole-free-bell-test/ Loophole-free Bell test] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704082456/http://hansonlab.tudelft.nl/loophole-free-bell-test/ |date=2018-07-04 }} - [[Kavli Institute of Nanoscience]] *[http://www.signandsight.com/features/614.html "Spooky action and beyond"] - Interview with Prof. Dr. [[Anton Zeilinger]] about quantum teleportation. Date: 2006-02-16 *[http://www.research.ibm.com/quantuminfo/teleportation/ Quantum Teleportation at IBM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107152340/http://www.research.ibm.com/quantuminfo/teleportation/ |date=2011-01-07 }} *[http://www.spacedaily.com/news/physics-04zi.html Physicists Succeed In Transferring Information Between Matter And Light] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124233837/http://www.spacedaily.com/news/physics-04zi.html |date=2021-01-24 }} *[http://www.physorg.com/news10924.html Quantum telecloning: Captain Kirk's clone and the eavesdropper] *[https://web.archive.org/web/20081218105859/http://www.math.uwaterloo.ca/~amchilds/talks/pi03.ppt Teleportation-based approaches to universal quantum computation] *[http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6TVK-3TXC7TP-4-1&_cdi=5537&_user=4799849&_orig=search&_coverDate=09%2F01%2F1998&_sk=998799998&view=c&wchp=dGLbVtz-zSkWb&md5=4f615b57a53a67a4268535a9ba311407&ie=/sdarticle.pdf Teleportation as a quantum computation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129204929/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6TVK-3TXC7TP-4-1&_cdi=5537&_user=4799849&_orig=search&_coverDate=09%2F01%2F1998&_sk=998799998&view=c&wchp=dGLbVtz-zSkWb&md5=4f615b57a53a67a4268535a9ba311407&ie=%2Fsdarticle.pdf |date=2009-01-29 }} *[http://www.iop.org/EJ/article/1367-2630/9/7/211/njp7_7_211.html#nj248372s4 Quantum teleportation with atoms: quantum process tomography]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20081218105900/http://www.imit.kth.se/QEO/qucomm/DelD19QuComm.pdf Entangled State Teleportation] *[http://koasas.kaist.ac.kr/bitstream/10203/1029/1/e022316.pdf Fidelity of quantum teleportation through noisy channels by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130085711/http://koasas.kaist.ac.kr/bitstream/10203/1029/1/e022316.pdf |date=2012-11-30 }} *[http://www.cs.technion.ac.il/~talmo/CV/my-new-papers/BHM04-IBM.pdf TelePOVM— A generalized quantum teleportation scheme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127063649/https://www.cs.technion.ac.il/~talmo/CV/my-new-papers/BHM04-IBM.pdf |date=2020-11-27 }} *[https://web.archive.org/web/20081218105859/http://web.am.qub.ac.uk/users/m.s.kim/PRL04236.pdf Entanglement Teleportation via Werner States] *[http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/writing/Assign/topics/Q-trans-prl.pdf Quantum Teleportation of a Polarization State] *[https://books.google.com/books?id=zENRkvFO0SEC&pg=PA224 The Time Travel Handbook: A Manual of Practical Teleportation & Time Travel] *[https://web.archive.org/web/20081218105859/http://heart-c704.uibk.ac.at/publications/papers/nature04_riebe.pdf letters to nature: Deterministic quantum teleportation with atoms] *[http://qi.phys.msu.ru/kulik/Papers/p221.pdf Quantum teleportation with a complete Bell state measurement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606142155/http://qi.phys.msu.ru/kulik/Papers/p221.pdf |date=2013-06-06 }} *[http://sciencenews.org/view/feature/id/34762/title/Welcome_to_the_Quantum_Internet Welcome to the quantum Internet.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130091556/http://www.sciencenews.org/view/feature/id/34762/title/Welcome_to_the_Quantum_Internet |date=2012-11-30 }} ''Science News'', Aug. 16 2008. *[http://www.QuantumLab.de Quantum experiments - interactive.] *[http://lightlike.com/teleport/ A (mostly serious) introduction to quantum teleportation for non-physicists] {{Quantum computing}} {{Emerging technologies}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ਕੁਆਂਟਮ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ]] es91w95k39th4m1w8pq4drfw3hf1mqq 0 99173 839615 733003 2026-05-17T22:01:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839615 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹੋਲਮਸ|image=Elizabeth Holmes 2014 (cropped).jpg|caption=ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹੋਲਮਸ 2014 ਵਿੱਚ ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ|birth_name=ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਐਨ ਹੋਲਮਸ|birth_date={{Birth date and age|1984|02|03}}|birth_place=[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਯੂਐਸ|residence=[[ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ]], ਯੂਐਸ|nationality=ਅਮਰੀਕੀ|alma mater=[[ਸਟਾਨਫਾਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref name ="CNNMoney" >{{cite news | url=http://money.cnn.com/2014/10/16/technology/theranos-elizabeth-holmes/ | title=She's America's youngest female billionaire – and a dropout | publisher=CNNMoney (New York) | date=October 16, 2014 | accessdate=March 22, 2015 | first=Rachel | last=Crane | archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 23, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190423103303/https://money.cnn.com/2014/10/16/technology/theranos-elizabeth-holmes | url-status=dead }}</ref>|alma_mater=[[ਸਟੈਨਫਾਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref name ="CNNMoney" />|occupation=ਹੈਲਥੀ-ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਪਾਰੀ, ਖੋਜੀ|years active=2003–ਵਰਤਮਾਨ|known for=[[ਥੇਰਾਨਸ]]|title=ਥੇਰਾਨਸ ਦੀ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ|parents=ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਹੋਲਮਸ IV <br>ਨੋਏਲ ਐਨ ਡਾਓਸਟ}} '''ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹੋਲਮਸ''' (<span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'h' in 'hi'">h</span><span title="/oʊ/: 'o' in 'code'">oʊ</span><span title="'m' in 'my'">ਐਮ</span><span title="'z' in 'zoom'">z</span></span>/</span>{{IPAc-en|h|oʊ|m|z}}; ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ, 1984) ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਤ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੰਪਨੀ "ਥੇਰਾਨਸ" ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀ ਈ ਓ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/04/25/business/theranoss-fate-rests-with-afounder-who-answers-only-to-herself.html?_r=1|title=Theranos’s Fate Rests With a Founder Who Answers Only to Herself|last=Abelson, Reed|date=24 April 2016|publisher=''[[New York Times]]''|access-date=30 April 2016}}</ref> 2015 ਵਿਚ, ''[[ਫੋਰਬਜ਼]]'' ਨੇ ਥੇਰਾਨਸ ਦੇ $ 9 ਬਿਲੀਅਨ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਅਰਬਪਤੀ ਵਜੋਂ ਹੋਲਮਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/self-made-women/list/|title=America's Richest Self-Made Women|publisher=[[Forbes]]|access-date=November 5, 2016}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਹੋਲਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਰਕਰ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਹੋਲਮਸ IV ਅਤੇ ਕਾਂਗ੍ਰੇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੋਲ ਡੌਸਟ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਹੋਲਮਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਿਅਨ ਹੋਲਮਸ V ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਾਰਨ ਹਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਚਲੇ ਗਏ।  ਹੋਲਮਸ ਨੇ ਮੈਡਰਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹੋਲਮਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਰੇਸਮਸ ਹੋਲਮਸ ਚੌਥੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਐਸਏਆਈਡੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਮਾਂ, ਨੋਐਲ ਐਨ ਡੋਉਸਟ, ਇੱਕ ਕਾਂਗ੍ਰਸਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="newy_OneW">{{Cite web|url=http://www.newyorker.com/magazine/2014/12/15/blood-simpler|title=One Woman’s Drive to Revolutionize Medical Testing – The New Yorker|last=Ken Auletta|date=December 15, 2014|website=The New Yorker|access-date=2015-10-19}}</ref> ਹੋਲਮਸ ਨੇ ਥੇਰਾਨਸ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਜੋਂ ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Bilton">Bilton, N. [http://www.vanityfair.com/news/2016/09/elizabeth-holmes-theranos-exclusive "Exclusive: How Elizabeth Holmes's House of Cards Came Tumbling Down"]. ''Vanity Fair'', October 2016, retrieved December 5, 2016.</ref> ਹੋਲਮਸ ਈਸਾਈ ਆਰ. ਹੋਲਮਸ, ਇੱਕ ਸਰਜਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ  ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=SFUcAQAAMAAJ&pg=PA191&lpg=PA191&dq=Christian+Rasmus+Holmes+surgeon+denmark#v=onepage&q=Christian%20Rasmus%20Holmes%20surgeon%20denmark&f=false|title=Christian Rasmus Holmes|date=1920|work=[[Journal of the American Medical Association]]|publisher=[[American Medical Association]]}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਬੈਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰਲਸ ਲੂਇਸ ਫਲੀਸ਼ਾਮਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.asia.si.edu/collections/downloads/Holmes-Mrs.-Christian.pdf|publisher=Smithsonian|access-date=7 February 2017|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728163707/https://www.asia.si.edu/collections/downloads/Holmes-Mrs.-Christian.pdf|dead-url=yes}}Missing or empty <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#citation missing title|help]])</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite AV media}} * {{Cite AV media}} * {{Cite AV media}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations lacking titles]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations having bare URLs]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] h1mkkh18cho793w1qnb31ml7dypqnhp 0 101598 839628 732969 2026-05-18T05:19:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839628 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਕੈਥਰੀਨ ਐਨਾ ਕੰਗ|birth_date={{birth date and age|1970|12|15}}|residence=[[ਹੀਥ, ਟੈਕਸਾਸ]]|occupation=ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ/ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਵਪਾਰੀ|spouse=[[ਜਾਨ ਡੀ. ਕਾਰਮਕ|ਜਾਨ ਕਾਰਮਕ]] (m. 2000)|children=2}} '''ਕੈਥਰੀਨ ਐਨਾ ਕੰਗ''' (ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ, 1970) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਚਿੱਤਰ,<ref name="vgblogger.com">{{cite web|url=http://www.vgblogger.com/?p=1837|title=Orcs & Elves DS Developer Diary #1|publisher=Vgblogger.com|accessdate=29 October 2014|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717195524/http://www.vgblogger.com/?p=1837|dead-url=yes}}</ref> ਮਸ਼ੀਨੀਮਾ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]],<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/|title=Independent film makers see market in machinima - Aug. 12, 2005|publisher=Money.cnn.com|accessdate=29 October 2014|archive-date=10 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610165633/http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/|url-status=dead}}</ref> ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ,<ref>{{cite web|url=http://www.gamefaqs.com/ds/942071-orcs-and-elves/data|title=Orcs & Elves|publisher=Gamefaqs.com|accessdate=29 October 2014}}</ref> ਵਪਾਰੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == 2000 ਵਿੱਚ, ਫਾਊਂਟੇਨਹੈਡ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸ਼ੀਨੀਮਾ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਰੀਨੀਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.machinima.com/article/view&id=383] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223201131/http://www.machinima.com/article/view%26id%3D383|date=February 23, 2010}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੰਗ ਨੇ 5 ਜਨਵਰੀ, 2000 ਨੂੰ ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਕਾਰ ਜਾਨ ਕਾਰਾਮਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ, ਕੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।  == ਅਵਾਰਡਸ == ਫਾਊਂਟਨਹੈਡ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕੰਗ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: * ਏਐਮਏਐਸ ਬੇਸਟ ਟੈਕਨੀਕਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਫ਼ਾਰ ਐਨਾ  * [http://www.machinima.org/ ਏਐਮਏਐਸ ਬੇਸਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124061328/http://www.machinima.org/ |date=2005-11-24 }} ਫ਼ਾਰ ਇਨ''ਦ ਵੇਟਿੰਗ ਲਾਈਨ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * Hancock, Hugh and।ngram, Johnnie (2007). ''Machinima for Dummies'', New Jersey: Wiley Publishing. {{ISBN|978-0-470-09691-8}}978-0-470-09691-8. * Cefrey, Holly (2008). ''Career Building through Machinima'', New York: The Rosen Publishing Group. {{ISBN|978-1-4042-1358-6}}978-1-4042-1358-6. == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=10874 Gamasutra: Fountainhead's Kang on Orcs&Elves] * [https://web.archive.org/web/20071112041931/http://www.gamegirlz.com/spotlght/spot_018.htm GamerGirlz spotlight on Kang] * [https://www.wired.com/news/games/0,2101,53929,00.html Wired article on Machinima] * [http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/ CNN Money article on Machinima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610165633/http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/ |date=2018-06-10 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=bKEr5RRKoO4 Machinima ''Anna'' video on YouTube created by Katherine Anna Kang] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] pi87tw2gg55nr4mgwpcyrv3byfjzqqa 0 104711 839609 773622 2026-05-17T17:12:09Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Death" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354397109|Zohrabai]]" 839609 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=ਸੋਲੋ-ਗਾਇਕ|background=solo_singer|Name=ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ|name=Zohrabai|image=Zohrabai-tanpura-with-child.jpg|caption=ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਆਗਰੇਵਾਲੀ|birth_date=1868|Origin=ਆਗਰਾ, ਇੰਡੀਆ|origin=[[Agra]], [[India]]|death_date=1913 (ਉਮਰ 45)|Genre=<div><font color="#0645ad">ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ,</font></div><div><font color="#0645ad">ਆਗਰਾ ਘਰਾਨਾ</font></div>|genre=[[Hindustani classical music]], <br>[[Agra gharana]]|Occupation=<div><font color="#0645ad"><u>ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲਿਸਟ</u></font></div>|occupation=[[classical music|Classical]] [[Vocalist]]|Label=<div><font color="#0645ad"><u>ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ</u></font></div>|label=[[Gramophone Company]]<ref>[http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=3341 ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=May 2014}}</ref>}}'''ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਆਗਰੇਵਾਲੀ '''(1868-1913) 1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। [[ਗੌਹਰ ਜਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ [[ਪਰੰਪਰਾ]] <ref>[//en.wikipedia.org/wiki/India_Today India Today], [www.india-today.com/itoday/millennium/100people/faiyaz.html Faiyaz Khan] profile.</ref>  ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਇਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/24/stories/2003112401870300.htm|title=Chords & Notes|date=2003-11-24|publisher=The Hindu|access-date=2014-05-16|archive-date=2005-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050506103903/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/24/stories/2003112401870300.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਹ [[ਆਗਰਾ ਘਰਾਣਾ]] ([[ਆਗਰਾ]] ਤੋਂ = ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਆਈ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ [[ਕਾਲਨ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ]] (ਦਰਸ ਪਿਆ) ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.itcsra.org/tribute.asp?tribute=3|title=Zohra Bai - Tribute to a Maestro|publisher=ITC Sangeet Research Academy|access-date=2014-05-16|archive-date=2014-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152927/http://www.itcsra.org/tribute.asp?tribute=3|dead-url=yes}}</ref> == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਖਿਆਲ, ਤੌਰਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜਲਜ਼ ਜਿਹੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸ ਨੇ [[ਢਾਕਾ]] ਦੇ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਂ ਉਸਤਾਦ [[ਫੈਯਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ]] ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ]] ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ [[ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਰਫ 78 ਆਰ.ਪੀ. ਐੱਮ. ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ<ref>{{Cite web|url=http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/zohrabai.htm|title=Zohrabai "Agrewali": List of 78 rpm recordings|date=2005-11-04|publisher=Courses.nus.edu.sg|access-date=2014-05-16|archive-date=2012-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818014711/http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/zohrabai.htm|url-status=dead}}</ref> ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1909 ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>A number of her 78 rpm recordings can be heard at [http://moutal.eu/audio-archives/vocal/s-z/316-zohra-bai.html Patrick Moutal's website]</ref> ਗ੍ਰਾਮੌਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 1908 ਵਿੱਚ 25 ਗੀਤਾਂ ਲਈ 2500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1908-1911 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 18 ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਇੱਕ ਆਡੀਓਟੇਪ ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਡਿਸਕ ਦੁਆਰਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080413/spectrum/main1.htm|title=Melodies on record|date=April 13, 2008|publisher=The Sunday Tribune|access-date=2014-05-16}}</ref> == ਮੌਤ == ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 1913 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ।<ref name="itc">{{Cite web |title=Zohra Bai - Tribute to a Maestro (Ustad "Faiyaz Khan was also influenced by Zohrabai's style of singing") |url=http://www.itcsra.org/tribute.asp?tribute=3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324001909/http://www.itcsra.org/tribute.asp?id=3 |archive-date=24 March 2009 |access-date=2026-05-15 |publisher=ITC Sangeet Research Academy website}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1868]] erf74ai26qrjgish1u5ilr04mfiugss 0 108696 839617 526363 2026-05-17T22:37:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839617 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Antarctica_6400px_from_Blue_Marble.jpg|thumb|ਅੰਟਾਰਕਟੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Antarctic_Temperature_Trend_1981-2007.jpg|thumb|ਐਨਓਏਏ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਥਰਮਲ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 1981 ਅਤੇ 2007 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਸਕਿਨ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ। <br /><ref name="NASA07">{{Cite web|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17838|title=Two Decades of Temperature Change in Antarctica|last=[[NASA]]|year=2007|publisher=[[Earth Observatory]] Newsroom|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920041805/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17838|archive-date=20 September 2008 <!--DASHBot-->|dead-url=no|access-date=2008-08-14}} NASA image by Robert Simmon, based on data from Joey Comiso, GSFC.</ref>]] '''ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸ਼ੀਟ''' ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਰੁਵੀ ਬਰਫ਼ ਟੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 98% ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਮਹਾਦੀਪ ਨੂੰ ਧੱਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਰਫ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕਹਿਰਾ ਪੁੰਜ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 26.5 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6,400,000 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਲ) ਬਰਫ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21692423|title=BBC News - Antarctic ice volume measured|last=Amos|first=Jonathan|date=2013-03-08|publisher=Bbc.co.uk|access-date=2014-01-28}}</ref> ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 61 ਫੀ ਸਦੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਆਈਸ ਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹ ਦੇ ਲੱਗਪੱਗ 58 ਮੀਟਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf|title=Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica|last=P. Fretwell|last2=H. D. Pritchard|date=31 July 2012|website=The Cryosphere|access-date=1 December 2015|quote=Using data largely collected during the 1970s, Drewry et al. (1992), estimated the potential sea-level contribution of the Antarctic ice sheets to be in the range of 60-72 m; for Bedmap1 this value was 57 m (Lythe et al., 2001), and for Bedmap2 it is 58 m.|display-authors=etal|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216072841/https://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> ਪੂਰਬ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿਚ, ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭੂਮੀ ਪੁੰਜ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੱਛਮ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈੱਡ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ 2,500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦਾ ਭੂਗੋਲ]] 8rbatjxx8kz75vhbgd50wsacjdafuic 0 109684 839641 440283 2026-05-18T10:40:32Z Zetud 2203 Update of picture 839641 wikitext text/x-wiki '''ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ''' (14 ਅਗਸਤ 1901 – 27 ਫਰਵਰੀ 1998), ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਹੈ।  {{Infobox person|name=ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ|image=Alice-Rivaz 09 R4 lowres AssociationAliceRivaz ALS.jpg|caption= ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ|birth_name=ਐਲਿਸ ਗੋਲੇ|birth_date=14 ਅਗਸਤ 1901|birth_place=[[ਰੋਵਰੀ]], ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|death_date={{death date and age|1998|02|27|1901|08|14|df=y}}|death_place=[[ਗੇਨਥੋਡ]], ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|nationality=ਸਵਿਸ}} == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੌਡ ਦੇ ਕੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰੋਵਰੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸਵਿਸ ਮਿਊਨਿਸਪੈਲਟੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਐਲਿਸ ਗੋਲੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਾਲ ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਇਡਾ ਏਟਲਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੈਲਵਿਨਵਾਦੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਡੇਕਿਨਸ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸਾਮਗ੍ਰਾਤੀ, ਲਿ ਗ੍ਰੈਟਲੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਉਸਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਸ [[ਜਨੇਵਾ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਅਧਿਐਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ। [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ' ਤੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਮੇਟੀਅਰ ਡੇਸ ਰੋਇਸ ਵਿੱਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Alice_Rivaz_-_Cimetière_des_Rois.jpg|thumb|ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ ਦੀ ਕ਼ਬਰ]] == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''Nuages dans la main'' novel, (1940) trans. ''Clouds in your Hands'' * ''Comme le sable'', novel (1946) * ''La Paix des ruches'', novel (1947) trans. ''The Peace of the Beehive'' * ''Sans Alcool'' (1961), short stories, trans. ''Without Alcohol.'' * ''Comptez vos jours'' (1966) * ''Le Creux de la vague'', novel (1967) * ''L'Alphabet du matin'', novel (1968) * ''De Mémoire et d'oubli'', short stories (1973) * ''Jette ton pain'', novel (1979), trans. ''Cast your Bread'' * ''Ce Nom qui n'est pas le mien'', essays (1980) * ''Traces de vie'', diaries (1983) * ''Jean-Georges Lossier. Poésie et vie intérieure'', essay, 1986 * ''L’Homme et son enfant. Sans alcool. Le Canari'', short stories, 1996 * ''Creuser des puits dans le désert'' Letters to Jean-Claude Fontanet, 2001 * ''Les Enveloppes bleues. Correspondance 1944–51'' (with Pierre Girard), 2005 * ''Pourquoi serions-nous heureux? Correspondance 1945–1982'' (with Jean-Georges Lossier), 2008 == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline|Alice Rivaz}} * {{Helveticat}}Swiss National Library * {{Helveticarchives|id=165123}} * [https://web.archive.org/web/20080515195956/http://www.filahome-stamps.com/stamps/0103alicerivaz.htm The filahome-stamps.com website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] h0uio6tjpin8huvgtgl71o57tsw9aij 0 127162 839643 797142 2026-05-18T11:09:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839643 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:João_Silvério_Trevisan.jpg|right|thumb|317x317px| ਜੋਆਓ ਸਿਲਵਰਿਓ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ]] '''ਜੋਆਓ ਸਿਲਵਰਿਓ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ''' (ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1944 ਰਿਬੇਰੀਓ ਬੋਨੀਤੋ, ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਲੇਖਕ, [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬਹੁ-ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਚਿਤ੍ਰਵੇਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਲਪ, ਲੇਖ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name="Over Mundo">{{Citation|title=João Silvério Trevisan inspira "Ritual Íntimo", que reestréia no Satyros 1, SP|periodical=[[Over Mundo]]|date=October 10, 2008|url=http://www.overmundo.com.br/agenda/joao-silverio-trevisan-inspira-ritual-intimo-que-reestreia-no-satyros-1-sp|accessdate=2010-11-10}}</ref> ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਖ਼ਾਸਕਰ [[ਗੇਅ]] ਅਤੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="A Garganta da Serpente">{{Citation|title=Entrevista com João Silvério Trevisan|periodical=[[A Garganta da Serpente]]|date=March 2002|url=http://www.gargantadaserpente.com/entrevista/jstrevisan.shtml|accessdate=2010-11-10}}</ref><ref name="Submarino">{{Citation|title=João Silvério Trevisan Short Biography|periodical=[[Submarino]]|date=August 2006|url=http://www.submarino.com.br/portal/Artista/65193/+joao+silverio+trevisanl|accessdate=2010-11-10}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1970 'ਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਓਰਗੀਆ ਓ ਹੋਮਮ ਕਿਉ ਡੀਯੂ ਕ੍ਰੀਆ ਨੂੰ'' ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੈਂਸਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1976 ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਟੈਸਟਾਮੈਂਟੋ ਡੇ ਜਨਾਟਾਸ ਡੇਕਸਾਡੋ ਏ ਡੇਵੀ ਲਿਖੀ'' ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ''ਏਮ ਨੋਮ ਡੂ ਡੀਜੋ''। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ।<ref name="Verbo 21">{{Citation|title=Entrevista com João Silvério Trevisan|periodical=[[Verbo 21]]|date=August 25, 2009|url=http://www.verbo21.com.br/v1/index.php?option=com_content&view=article&id=513:josilvo-trevisan&catid=156:entrevista-agosto2009&Itemid=167|first=Lima|last=Trindade|accessdate=2010-11-10|archivedate=2011-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155010/http://www.verbo21.com.br/v1/index.php?option=com_content&view=article&id=513:josilvo-trevisan&catid=156:entrevista-agosto2009&Itemid=167}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਫ੍ਰੈਂਡ'', ਨੂੰ ਫਲੇਵੀਓ ਐਲਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 21 ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਮ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ''ਬੈਸਟ ਆਫ਼ ਦ ਫੈਸਟ'', ਸਾਵਨਾਹ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ''ਸਟੋਰੀਟੇਲਰ ਅਵਾਰਡ'' ਅਤੇ ''ਵੈਨ ਗੌ ਅਵਾਰਡ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।<ref>Official site, [http://www.thesecretfriendmovie.com/screenings.html Screenings & Awards page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820230639/http://thesecretfriendmovie.com/screenings.html |date=2019-08-20 }}, June 14, 2011</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ == ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ, ''ਟੂ ਬਾਡੀਜ਼ ਇਨ ਵਰਟੀਗੋ'' ਓ '', ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 100 ਸਰਬੋਤਮ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ'' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ''ਪ੍ਰੀਮਿਕਸ ਜਬੂਤੀ'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਆਰਟ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ (ਏਪੀਸੀਏ) ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Vila Mundo">{{Citation|title=Oficina de criação literária com João Silvério Trevisan|periodical=[[Vila Mundo]]|date=July 5, 2010|url=http://vilamundo.org.br/2010/07/oficina-de-criacao-literaria-com-joao-silverio-trevisan/|accessdate=2010-11-10|archivedate=2011-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706161527/http://vilamundo.org.br/2010/07/oficina-de-criacao-literaria-com-joao-silverio-trevisan/}}</ref> ਫਿਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Revista Brasileiros">{{Citation|title=João Silvério Trevisan já lançou 11 obras e ganhou prêmios literários importantes. Por que a crítica esnoba tanto seus livros?|periodical=[[Revista Brasileiros]]|date=February 2010|url=http://www.revistabrasileiros.com.br/edicoes/31/textos/863/|accessdate=2010-11-10|archivedate=2010-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507042910/http://www.revistabrasileiros.com.br/edicoes/31/textos/863/}}</ref> == ਗੇਅ ਸਰਗਰਮਤਾ == 1973 ਅਤੇ 1976 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਗੇਅ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਸੀ। ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, 1978 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ''ਸੋਮੌਸ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਓ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਓ ਲਾਮਪੀਓ ਦਾ ਐਸਕੁਇਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Revista Imprensa">{{Citation|title=Especial: João Silvério Trevisan conta a história das revistas gays no Brasil|periodical=[[Revista Imprensa]]|date=December 2007|url=http://portalimprensa.uol.com.br/revista/edicao_mes.asp?idEdicao=6&idMateriaRevista=66|first=Ana|last=Ignácio|accessdate=2010-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809062117/http://portalimprensa.uol.com.br/revista/edicao_mes.asp?idEdicao=6&idMateriaRevista=66|archivedate=2011-08-09}}</ref> 1982 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਡੇਵਸੋਸ ਨੋ ਪੈਰਿਸ ਓ (''ਪੈਰਾਡੇਟਸ'' ਇਨ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼) ਲਈ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ [[ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ|ਸਾਓ ਪੌਲੋ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਕੰਮ ਦੀ ਬਣਤਰ == ; ਫ਼ਿਲਮ, [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ]] ਵਜੋਂ ** ''Contestação'' ([[:en:Short film|short film]], 1969) ** ''Orgia ou o homem que deu cria'' ([[:en:Feature length|feature length]], 1971) ** ''Amigo Secreto'' ([[:en:The Secret Friend|The Secret Friend]], 2010) ; ਪੱਤਰਕਾਰੀ * ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/O_Lampi%C3%A3o_da_Esquina" rel="mw:ExtLink" title="O Lampião da Esquina" class="cx-link" data-linkid="51">O Lampião da Esquina</a>'' ; ਸਾਹਿਤ ** ''Testamento de Jônatas Deixado a David'' (1976) ** ''As Incríveis Aventuras de El Cóndor'' (1980) ** ''Em Nome do Desejo'' (1983) ** ''Vagas Notícias de Melinha Marchiotti'' (1984) ** ''Devassos no Paraíso''; also in English: ''Perverts in Paradise'' (1986) ** ''O Livro do Avesso'' (1992) ** ''Ana em Veneza''; also ''Ana in Venice'' (1994) ** ''Troços & Destroços'' (1997) ** ''Seis Balas num Buraco Só: A Crise do Masculino'' (1998) ** ''Pedaço de Mim'' (2002) ** ''O Rei do Cheiro'' (2010) ; ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ (ਅਨੁਕੂਲਣ) ** ''Doramundo'' by Geraldo Ferraz, directed by João Batista de Andrade (first treatment, 1977) - best film, [[:en:Scenography|scenography]] and director, [[:en:Festival de Gramado|Festival de Gramado]], 1978 ** ''A mulher que inventou o amor'' by Jean Garrett, (1981) ; ਥੀਏਟਰ ** ''Heliogábalo & Eu'' ** ''Em Nome do Desejo'' ** ''Troços & Destroços'' == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤ * [http://www.thesecretfriendmovie.com/ ''ਸੀਕਰੇਟ ਫ੍ਰੈਂਡ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202063853/http://www.thesecretfriendmovie.com/ |date=2020-02-02 }} ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] lsuum3bvk8eqt459dd8647a4xllshuz 0 127662 839614 526014 2026-05-17T21:52:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839614 wikitext text/x-wiki '''''ਅਲ ਅਖ਼ਬਾਰ''''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਖਬਾਰ ਹੈ।<ref name="Grover2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hrEVAQAAIAAJ|title=Pakistan: government and politics|last=Verinder Grover|date=1 January 2000|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7100-942-8|page=4}}</ref><ref name="Bhat2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eVwpDwAAQBAJ&pg=PA200|title=The Changing Language Roles and Linguistic Identities of the Kashmiri Speech Community|last=M. Ashraf Bhat|date=23 June 2017|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6260-8|page=200}}</ref> ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ|ਸੀ]], ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Group2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA3285|title=The Europa World Year: Kazakhstan - Zimbabwe|last=Taylor & Francis Group|publisher=Taylor & Francis|year=2004|isbn=978-1-85743-255-8|page=3285}}</ref> 2004 ਤੱਕ ਗੁਲਾਮ ਅਕਬਰ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.alakhbar.com.pk/ ਅਲ-ਅਖਬਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424185258/http://alakhbar.com.pk/ |date=2020-04-24 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ]] 1mi2ecrp23tb3mgwk2qd5fsq7leq0n2 0 132101 839604 770004 2026-05-17T16:42:08Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Cast" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350884965|Kati Patang]]" 839604 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=ਕਟੀ ਪਤੰਗ|studio=ਨੈਣੀ ਲੇਕLake<br />ਨੈਣੀਤਾਲ ਕਲੱਬ<br />ਨਟਰਾਜ ਸਟੂਡਿਊ<br />ਰਾਣੀਖੇਤ|budget=|language=ਹਿੰਦੀ|country=[[ਭਾਰਤ]]|runtime=|released={{Film date|1971|01|29|df=y|ref1=<ref name=exp />}}|distributor=Shakti Films<br />United Producers<br />[[ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨੈੱਟਵਰਕ]]|editing=[[ਗੌਬਿੰਦ ਦਲਵਾੜੀ]]|image=Kati Patang.jpg|cinematography=[[ਵੀ. ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]]|music=[[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬੁਰਮਨ]]|starring=[[ਆਸ਼ਾ ਪਰਕਾਸ਼]]<br />[[ਰਾਜੇਸ਼ ]]<br />[[ਪਰੇਮ]]<br />[[Bindu (actress)|ਬਿੰਦੂ]]<br />[[ਨਾਜਿਰ ਹੂਸੈਨ]]|writer=ਵਰਜਿੰਦਰਾ ਗੌੜ<br />[[ਗੁਲਸ਼ਣ ਨੰਦਾ]]|producer= ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੰਤਾ|director=[[ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੰਤਾ]]|caption=Theatrical poster|gross={{INRConvert|3.80|c|year=1971|lk=c|link=yes}}<ref name=BOI>[http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=176&catName=MTk3MA== BoxOffice India.com<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102010033/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=176&catName=MTk3MA== |date=2 January 2010 }}</ref>}} '''''ਕਟੀ ਪਤੰਗ''''' ( {{lit|The Severed Kite}} <span>ਦਿ ਸੀਵਰਡ ਪਤੰਗ</span> <nowiki>'</nowiki> ਇਕ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ-]] ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਗੀਤਕ ਨਾਟਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-70s/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118181419/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-70s/|archive-date=18 November 2015|access-date=24 October 2015}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ|ਆਸ਼ਾ ਪਰੇਖ]] ਇੱਕ ਔ[[ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ|ਰਤ ਦੇ]] ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਗੁਆਂਢਣ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਨੇ ਖੇਡੀ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1969 ਅਤੇ 1971 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੰਨਾ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ 17 ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/eight-lesser-known-facts-about-rajesh-khanna-on-his-death-anniversary/story-eMKmVMlFkKlbSLqAFAf7qI.html|title=Eight lesser known facts about Rajesh Khanna on his death anniversary|date=18 July 2015}}</ref> ਅਤੇ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਰੇਖ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। <ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Lesser-Known-Facts-About-Asha-Parekh/2016/09/29/article3632051.ece |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-01-15 |archive-date=2016-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002103906/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Lesser-Known-Facts-About-Asha-Parekh/2016/09/29/article3632051.ece |dead-url=yes }}</ref> ਅਖਬਾਰ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਲਿਪ-ਸਿੰਕਿੰਗ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਇਸ ਲਈ ਯਕੀਨਨ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਨ--ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਰਹੀ " <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/blast-from-the-past-kati-patang-1971/article6506448.ece|title=Blast from the Past: Kati Patang (1971)|last=Lokpally|first=Vijay|date=16 October 2014|work=The Hindu}}</ref> ਮਾਧਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਪਾਰੇਖ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ । ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ, [[ਬਿੰਦੂ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬਿੰਦੂ]], [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]], ਡੇਜ਼ੀ ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨਾ ਲਟਕੜ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨੌਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੰਤਾ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। "ਯੇ ਸ਼ਾਮ ਮਸਤਾਨੀ" ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ "ਪਿਆਰ ਦੀਵਾਨਾ ਹੋਤਾ ਹੈ" ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਆਸ਼ਾ ਪਰੇਖ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। <ref name="newindianexpress.com"/> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਨੈਨਜਿਲ ਓਰੂ ਮੁਲ'' (1981) ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ''ਪੁੰਨਮੀ ਚੰਦਰਦੂ'' (1987) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਮੁੜ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ'' । <ref>{{Cite web |url=http://www.tfmpage.com/my/md/gkvsara.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-01-15 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016112337/http://tfmpage.com/my/md/gkvsara.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.koimoi.com/bollywood-popular/bollywood-films-remade-in-south-indian-film-industry-2nd-edition/|title=Bollywood Films Remade in South Indian Film Industry {{!}} 2nd Edition&nbsp;– Koimoi|last=Kar|first=Arindam|date=2014-12-03|work=Koimoi|access-date=2017-07-21|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਕਾਰਨੇਲ ਵੂਲਰੀਚ ਦੇ 1948 ਦੇ ਨਾਵਲ ਆਈ ਮੈਰਿਡ ਏ ਡੈਡ ਮੈਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 1950 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ' ''ਨੋ ਮੈਨ ਆਫ ਹਰ ਓਨ ''' ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,562948-4,00.html|title=That Old Feeling: Fear Noir|last=Corliss|first=Richard|date=16 December 2003|publisher=|access-date=15 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121065939/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,562948-4,00.html|url-status=dead}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਮਾਧਵੀ "ਮਧੂ" ( [[ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ|ਆਸ਼ਾ ਪਰੇਖ]] ) ਇਕ ਅਨਾਥ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕੈਲਾਸ਼ ( [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]] ) ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਉਹ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਬਨਮ ( [[ਬਿੰਦੂ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬਿੰਦੂ]] ) ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਝਦਿਆਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮਾਧਵੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਮੁੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੂਨਮ ਮਧੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬੜੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਮਧੂ ਦੇ ''ਰਸਤੇ ਵਿਚ'', ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਣ ਤਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤਕ, ਪੂਨਮ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਧੂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਨਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੰਨ ਲਵੇਗੀ, ਮੁੰਨਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰੇਗੀ। ਮਧੂ ਕੋਲ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ, ਕੈਬੀ ਉਸਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਮਲ ( [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ), ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਰੇਂਜਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਮਲ ਉਹੀ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਧੂ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੱਸ, ਦੀਨਾਨਾਥ ( ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ ) ਅਤੇ ਸੱਸ ( ਸੁਲੋਚਨਾ ) ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਲ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ''ਪੂਨਮ ਨੂੰ'' ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਧੂ ਦੀ ਭੈੜੀ ਕਿਸਮਤ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਆਈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮਧੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਨਮ ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਨਮ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਧਵੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁੰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਨਾਨਾਥ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੀਨਾਨਾਥ ਨੇ ਪੂਨਮ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੈਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ਬਨਮ ਦੀਨਾਨਾਥਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਪੂਨਮ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੀਨਾਨਾਥ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਕਮਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੂਨਮ ਲਈ ਪਿਆਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਬਨਮ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਿਆ. ਜਦੋਂ ਕਮਲ ਮਧੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੋਟਿਸ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਲ ਲਈ ਇਕ ਪੱਤਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾ। ਦੀ. ਕਮਲ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲੀ ਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂਕਰਦਾਦਾ ਹੈ ਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਂ ਨੇ ਜੱਫ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। == ਕਾਸਟ == * ਮਾਧਵੀ "ਮਧੂ"/[ਨਕਲੀ] ਪੂਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ|ਆਸ਼ਾ ਪਾਰੇਖ]] * ਕਮਲ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] * ਕੈਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]] * ਸ਼ਬਨਮ "ਸ਼ਬੂ" ਦੇ ਰੋੱਪ ਵਿੱਚ [[ਬਿੰਦੂ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬਿੰਦੂ]] * ਦੀਵਾਨ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ]] * ਕਮਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਦਨ ਪੁਰੀ]] * [[ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਜ਼]] [ਅਸਲੀ] ਪੂਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਸੁਲੋਚਨਾ ਲਟਕਰ|ਸੁਲੋਚਨਾ ਲਾਟਕਰ]]-ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]] ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤਿਵਾੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਡਾ. ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਤਯਨ ਕੱਪੂ * ਡੇਜ਼ੀ ਇਰਾਨੀ-ਰਮਇਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਮਹਿਮੂਦ ਜੂਨੀਅਰ-ਸ਼ੀਤੂ, ਰਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 1cermuembu08bvzfao9ch7la6urj83i 0 143374 839616 610384 2026-05-17T22:33:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839616 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਜਾਰੀ''' ( {{Lang-th|อัญจารี}} ) [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਸੀ। ਇਹ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2011 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਘੱਟ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਜਾਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1986 ਵਿੱਚ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨਾ ਸੁਵਰਨਾਨੰਦ ਅਤੇ ਚੰਥਾਲਕ ਰਾਕਸਯੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Sinnott-2011">{{Cite book|title=Queer Bangkok; Twenty-First-Century Markets, Media, and Rights|last=Sinnott|first=Megan|date=2011|publisher=University of Hong Kong Press|isbn=9789888083046|editor-last=Jackson|editor-first=Peter A|edition=Hardcover|pages=205–228|chapter=Chapter 11: The Language of Rights, Deviance, and Pleasure: Organizational Responses to Discourses of Same-Sex Sexuality and Transgenderism in Thailand|chapter-url=https://books.google.com/books?id=AVlOvf2jXCMC&pg=PA4}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਸੁਵਰਨਾਨੰਦ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="AC">{{Cite news|url=https://bk.asia-city.com/city-living/article/interview-anjana-suvarnananda-anjaree-foundation-thailand-lgbt-rights-same-sex-marriage|title=Interview: Anjaree Foundation Founder Anjana Suvarnananda on the Fight to Legalize Same-Sex Marriage in Thailand|last=Jansuttipan|first=Monruedee|date=8 August 2013|work=Asia City|access-date=11 July 2020|language=en}}</ref> ਅੰਜਾਰੀ ਆਯੋਜਕ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਭਾਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ 1996 ਦੌਰਾਨ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Sinnott-2011" /><ref name=":0">Megan Sinnott. ''Queer Bangkok: twenty-first-century markets, media, and rights''. Aberdeen, Hong Kong: Hong Kong U Press, 2011. Print.</ref> == ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ == ਅੰਜਾਰੀ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੋਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੰਜਨਾ ਸੁਵਰਨਾਨੰਦ ਨੇ ਥੌਮਸਨ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ "ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਨਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਦਾ ਜੋਖਮ" ਸੀ।<ref name="Reuters">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-lgbt-lawmaking-trfn/thai-lgbt-activists-in-legal-bid-to-force-marriage-equality-idUSKBN1XW0J0|title=Thai LGBT+ activists in legal bid to force marriage equality|last=Chandran|first=Rina|date=22 November 2019|work=Reuters|access-date=11 July 2020|language=en}}</ref> == ਅਰਥ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦੇ == ਅੰਜਾਰੀ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਥਾਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਰਾਕ-ਟੈਂਗ-ਪੇਟ" (ਹੇਟਰੋਸੈਕਸੁਅਲ) ਅਤੇ "ਰਾਕ-ਰੂਮ-ਪੇਟ" (ਸਮਲਿੰਗੀ) ਨਾਮਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। " ਕਾਟੋਏ " (ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਥਾਈ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਂਪ ਗੇਅ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਸਲ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name="Cont">{{Cite web|url=https://outrightinternational.org/content/thailand-lgbt-activists-fight-constitutional-protection|title=Thailand: LGBT Activists Fight for Constitutional Protection|last=Poore|first=Grace|date=11 July 2007|website=OutRight Action International|language=en|access-date=11 July 2020}}</ref> "ਟੌਮ" (ਬੱਚ) ਜਾਂ "ਡੀ" (ਔਰਤ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਅੰਜਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ "ਯਿੰਗ ਰਾਕ ਯਿੰਗ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ "ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਯਿੰਗ ਰਾਕ ਯਿੰਗ" ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਜਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਐਂਟੀ-ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="Sinnott-2011"/> == ਅਵਾਰਡ == ਅੰਜਾਰੀ ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੇਅ ਐਂਡ ਲੈਸਬੀਅਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਹੁਣ ਆਊਟਰਾਈਟ ਐਕਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ) ਤੋਂ ਫੇਲਿਪਾ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref name="OurRight">{{Cite web|url=https://outrightinternational.org/events/awards-2017|title=Awards|date=19 October 2016|website=OutRight Action International|language=en|access-date=11 July 2020|archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713024643/https://outrightinternational.org/events/awards-2017|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Women_in_Thailand ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140517120810/http://anjaree.org/11001.html ਅੰਜਰੀ] * [https://anjareefoundation.wordpress.com/ ਅੰਜਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ] * [http://www.fridae.asia/gay-news/2013/04/11/12295.thai-media-features-same-sex-couples-as-parliament-considers-civil-unions Fridae ਮੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] l63b4akhmh53z2u3zdqwzjlsa8wvgkr 0 152582 839613 639263 2026-05-17T20:17:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839613 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੀਤਾ ਸੂਦ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Anita Sood''') [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ 17 ਅਗਸਤ, 1987 ਨੂੰ 8 ਘੰਟੇ 15 ਮਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ [[ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ|ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਨੂੰ]] ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਤੈਰਾਕ ਬਣ ਗਈ,<ref>{{Cite web |title=Successful English Channel swims by swimmers from India {{!}} Dover.UK.com |url=https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swims/all/india |access-date=2019-11-23 |website=www.dover.uk.com |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123093150/https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swims/all/india |url-status=dead }}</ref> ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 333ਵੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Anita Sood, English Channel swimmer |url=https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swimmers/anita-sood |access-date=2019-11-23 |website=www.dover.uk.com |archive-date=2019-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123093149/https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swimmers/anita-sood |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੰਦੀਪ ਦਿਗਵੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਹੈ।<ref name="su">{{Cite web |last=Sivan |first=Mohan |date=June 30, 1979 |title=Surging ahead |url=https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19790630-anita-sood-smita-desai-sandeep-divgikar-don-talbot-swimming-822167-2014-03-04 |access-date=2019-11-23 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == 1975 ਤੋਂ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੀਤਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1977 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਡਰ-13 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਨੌਂ ਤਗਮੇ - ਚਾਰ ਸੋਨ, ਚਾਰ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ - ਜਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਛੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਮਿਤਾ ਦੇਸਾਈ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਤਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਜੀਤ ਮਾਨਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ CA ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ 2 ਬੱਚੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indianmirror.com/makers/mak3.html] * [http://www.ispsquash.com/History_1Monarch-Mundra1stProMasters_Jan93.htm] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8snx00nnck0yuhx49fm8jfmyhhqpjqk 0 158260 839629 815185 2026-05-18T05:31:32Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Actress_Shruthy_Menon_Photo.jpg|Actress_Shruthy_Menon_Photo.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 10 May 2026. 839629 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਰੁਤੀ ਮੇਨਨ | image = | caption = ਮੇਨਨ 2018 ਵਿਚ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|4|20}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਾ]], ਮਾਡਲ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਡਾਂਸਰ | years_active = 2004--ਮੌਜੂਦ | spouse = {{marriage |ਸਾਹਿਲ ਟਿੰਬਡੀਆ|2017}} | children = | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼ਰੂਤੀ ਮੇਨਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shruthy Menon;''' ਜਨਮ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150614/entertainment-mollywood/article/i%E2%80%99m-happy-go-lucky-person-shruthy-menon|title=I'm a happy go lucky person: Shruthy Menon|date=14 June 2015<!--, 00.29 am IST-->}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਉਗਰਾਮ ਉਜਵਲਮ'' ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਐਂਕਰ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਈਡਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੌਪਲੈੱਸ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਨੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 November 2015 |title=This Harmless Image of Actress Shruthi Menon Is Taking The Internet By Storm. But Why?!? |url=http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/this-harmless-image-of-actress-shruthi-menon-is-taking-the-internet-by-storm-but-why-247291.html |access-date=4 January 2016 |website=The Times of India |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126060450/http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/this-harmless-image-of-actress-shruthi-menon-is-taking-the-internet-by-storm-but-why-247291.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=12 November 2015 |title=Actress Shruthy Menon goes topless for FWD Vivah photoshoot |url=http://www.ibtimes.co.in/actress-shruthy-menon-goes-topless-fwd-vivah-photoshoot-654384 |access-date=4 January 2016 |website=International Business Times, India Edition}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਰੂਤੀ ਮੇਨਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਵਲਸਨ ਉਨੀ ਮੇਨਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਮੇਨਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 July 2016 |title=A bold new Shruthy Menon |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/300716/a-bold-new-shruthy-menon.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਹਿਲ ਟਿੰਬਡੀਆ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=ശ്രുതിയെ മിന്നുകെട്ടുന്നത് മുംബൈ സ്വദേശിയായ ബിസിനസുകാരൻ; പൂവണിയുന്നത് മൂന്ന് കൊല്ലം ന... |url=http://www.marunadanmalayali.com/cinema/stardust/shruti-menon-says-about-her-marriage-68484}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 March 2017 |title=Wedding bells for Shruthy |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/120317/wedding-bells-for-shruthy.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/shruthy-menon-looks-like-a-dream-in-her-wedding-pictures/articleshow/62338274.cms|title=Shruthy Menon looks like a dream in her wedding pictures - Times of India|last=Jayaram|first=Deepika|work=The Times of India}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2006-2007 | ''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਸੀਜ਼ਨ 1'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2007 | ''ਜੋਸਕੋ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2010-2013 | ''ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਾਮੇਡੀ ਸਟਾਰਸ ਸੀਜ਼ਨ 1'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2015 | ''ਉਗਰਾਮ ਉੱਜਵਲਮ ਸੀਜ਼ਨ 3'' | ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2015 | ''ਸੂਰਿਆ ਚੈਲੇਂਜ'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2020 | ''ਟਵੀਕ ਇੰਡੀਆ'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ ਟਿਊਬ]] | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] p2kqrr5i2gmn5fc1qjeeoqnbwqfw6ew 0 162847 839607 823024 2026-05-17T17:09:04Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1337147399|Gulshan Kumar Mehta]]" 839607 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ | birth_date = {{Birth date |df=yes|1937|04|12}} | birth_place = ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|08|07|1937|04|12}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | nationality = | occupation = ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 1961-1999 | known_for = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ''', ਆਪਣੇ ਕਲਮ ਨਾਮ '''ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ''' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ: "ਗੁਲਸ਼ਨ ਪਾਗਲ") <ref name="tribind">[http://www.tribuneindia.com/2006/20060108/spectrum/main4.htm Tribune India]</ref> (12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 – 7 ਅਗਸਤ 2009), [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। 42 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 240 ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ, ਅਤੇ [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੇਂ'' (1975), ''ਕਸਮੇ ਵਾਦੇ'' (1978) ਅਤੇ ''ਸੱਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ'' (1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਗੀਤਾਂ ਲਿਖੇ। ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੂੰ ''ਉਪਕਾਰ'' (1968) ਵਿੱਚ ' ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਧਰਤੀ ' ਅਤੇ ''ਜ਼ੰਜੀਰ'' (1974) ਵਿੱਚ "ਯਾਰੀ ਹੈ ਇਮਾਨ ਮੇਰੀ" ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ <ref name="red">{{Cite web |date=7 August 2009 |title=Lyricist Gulshan Bawra dies at 72 |url=http://movies.rediff.com/report/2009/aug/07/lyricist-gulshan-bawra-dies.htm |publisher=[[Rediff.com]] Movies}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2009/08/14/stories/2009081450610100.htm|title=Lyricist of the masses|date=14 August 2009|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110171439/http://www.hindu.com/fr/2009/08/14/stories/2009081450610100.htm|archive-date=10 November 2012}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1973 ਦੀ ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ|ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ]] ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਚਮਨ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਲਾਭ ਚੰਦ ਮਹਿਤਾ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਇਤਫਾਕਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੰਡ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਤਲ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਭਰਾ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। <ref name="hama">{{Cite web |url=http://www.hamaraforums.com/index.php?showtopic=13106 |title=Hamara forums |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416162848/https://hamaraforums.com/index.php?showtopic=13106 |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === * ਨੌਕਰ ਬੀਵੀ ਦਾ, ਸਾਲ 1960 (ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ) ਵਿੱਚ ਸਾਇਡ ਹੀਰੋ ਅਮਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ । ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਆਖਰਕਾਰ 1976 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। * ਜੀਜਾ ਜੀ (1961) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (1964) * ''ਉਪਕਾਰ'' (1967) * ''ਪਰਿਵਾਰ'' (1967) * ਵਿਸ਼ਵਾਸ (1969) * ''[[ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ]]'' (1970) * ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਕਹਾਣੀ'' (1971) * ''ਜਾਨੇ-ਅੰਜਾਨੇ'' (1971) * ''ਜੰਗਲ ਮੇਂ ਮੰਗਲ'' (1972) * ''ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ'' (1972) * ''ਜ਼ੰਜੀਰ'' (1973) । "ਦੀਵਾਨੇ ਹੈਂ ਦਿਵਾਨੋਂ ਕੋ ਨਾ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। * ਲਫੰਗੇ (1975) * ਜੈ ਮਾਤਾ ਦੀ (1977) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ''ਅਗਰ... ਜੇ'' (1977) * ''ਆਪ ਕੇ ਦੀਵਾਨੇ'' (1980) * ''ਸਮਝੌਤਾ'' (1980) * ''ਯੇ ਵਾਦਾ ਰਹਾ'' (1982) * ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਨਾ ਹੋਤੇ'' (1983) * ''ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼'' (1984) * ''ਬੀਵੀ ਹੋ ਤੋ ਐਸੀ'' (1988) * ''ਇੰਦਰਜੀਤ'' (1991) * ''ਬੇਸੇਰਾ'' * ''ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ'' * ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਬੂ ਦੇਸੀ ਮੇਮ'' (1996) === ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ === * ਚੰਦਰਸੇਨਾ (1959) * ''ਸੱਟਾ ਬਾਜ਼ਾਰ'' (1959) * ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ (1960) ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ (ਗੁਲਸ਼ਨ) * ''ਪੂਰਣਿਮਾ'' (1965) * ''ਉਪਕਾਰ'' (1967) * ''ਜ਼ੰਜੀਰ'' (1973) * ਹਾਥ ਕੀ ਸਫਾਈ (1974) * ''[[ਤ੍ਰੀਮੂਰਤੀ|ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ]]'' (1974) * ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੇਂ (1975) * ਖਲੀਫ਼ਾ (1976) * ''ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ'' (1976) * ''ਕਾਸਮੇ ਵਾਦੇ'' (1978) * ਭਲਾ ਮਾਨੁਸ (1979) * ਝੂਠਾ ਕਹੀਂ ਕਾ (1979) * ''ਸਤ੍ਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ'' (1982) * ''ਸਨਮ ਤੇਰੀ ਕਸਮ'' (1982) * ''ਯੇ ਵਾਦਾ ਰਹਾ'' (1982) * ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਨਾ ਹੋਤੇ'' (1983) * ਆਵਾਜ਼ (1984) * ''ਹਕੀਕਤ'' (1995) * ''ਰਫੂ ਚੱਕਰ'' (1975) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] 5gpjy8e41rpvgppgrk4alyb7hhza5eg 0 164357 839625 812629 2026-05-18T04:09:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839625 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਾਮੀਲਾ ਤਾਇਬਜੀ | image = KamilaTyabji1937.png | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 14 ਫਰਵਰੀ 1918 ਈ | birth_place = ਮੁੰਬਈ | death_date = {{d-da|17 May 2004|14 February 1918}} | death_place = ਮੁੰਬਈ | occupation = ਵਕੀਲ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ | years_active = | known_for = | notable_works = | spouse = | family = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਕਾਮੀਲਾ ਤਾਇਬਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kamila Tyabji;''' 14 ਫਰਵਰੀ 1918 – 17 ਮਈ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕਾਮਿਲਾ ਫੈਜ਼ ਬਦਰੂਦੀਨ ਤੈਅਬਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਤਾਇਬਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਫੈਜ਼ ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ, ਇੱਕ ਜੱਜ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਲੀਮਾ ਬੰਬਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/jam-and-chutney-for-the-unskilled/article2893386.ece|title=Jam and chutney for the unskilled|last=Khan|first=Danish|date=2012-02-15|work=The Hindu|access-date=2020-10-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Karlitzky|first=Maren|date=2002|title=The Tyabji Clan: Urdu as a Symbol of Group Identity|url=https://minds.wisconsin.edu/bitstream/handle/1793/18430/st17_Karlitzky.pdf;jsessionid=6769BAC291D6AFAE55C5DC895E593CD3?sequence=2|journal=The Annual of Urdu Studies|pages=193|access-date=2023-04-15|archive-date=2024-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623181947/https://minds.wisconsin.edu/bitstream/handle/1793/18430/st17_Karlitzky.pdf;jsessionid=6769BAC291D6AFAE55C5DC895E593CD3?sequence=2|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ [[ਬਦਰੁਦੀਨ ਤਯਾਬਜੀ|ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ]] (1844-1906), [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ ਸੀ, ਲੈਲਾ ਤਇਅਬਜੀ ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਫਰ ਫੁਤੇਹਲੀ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਤੈਅਬਜੀ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਸੇਂਟ ਹਿਊਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ,<ref name=":1">{{Cite web |last=Khan |first=Naseem |date=2004-06-15 |title=Obituary: Kamila Tyabji |url=http://www.theguardian.com/news/2004/jun/15/guardianobituaries.india |access-date=2020-10-30 |website=the Guardian |language=en}}</ref> 1937 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ,<ref>{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.12282/page/4/mode/2up?q=Kamila+Tyabji|title=Miss Kamila Tyabji|date=15 September 1937|work=The Bombay Chronicle|access-date=30 October 2020|page=5|via=Internet Archive}}</ref> ਵੇਲੀਆ ਅਬਦੇਲ-ਹੁਦਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Sarin |first=Sophie |date=2013-01-01 |title=Princess Lulie Flamboyant: Art historian and friend of Freya Stark and |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/princess-lulie-flamboyant-art-historian-and-friend-freya-stark-and-anthony-blunt-8434225.html |access-date=2020-10-31 |website=The Independent |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਤੈਅਬਜੀ ਨੇ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ" ਪਹਿਨੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1953 ਅਤੇ 1956 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਸ਼੍ਰੀਨਾਗੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬੀਬੀਸੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ''ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲੱਬ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dSFDDAAAQBAJ&q=Kamila+Tyabji&pg=PA159|title=BUSINESS @ HOME|last=Pandit|first=Vaijayanti|date=2003|publisher=Vikas Publishing House|isbn=978-81-259-1218-7|pages=159–161|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Club |url=https://genome.ch.bbc.co.uk/search/0/20?order=asc&q=Asian+Club&yt= |access-date=2020-10-30 |website=BBC Genome |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415194827/https://genome.ch.bbc.co.uk/search/0/20?order=asc&q=Asian+Club&yt= |url-status=dead }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੇਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/twentyfiveyearsr00shei|title=Twenty-Five Years Remenbered The Women's India Association of the United Kingdom 1960-1985|last=Sheila Arora|date=1987|others=Public Resource|isbn=978-0-9511872-0-3|pages=70}}</ref> 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿਆਬਜੀ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ, ਵੂਮੈਨ ਇੰਡੀਆ ਟਰੱਸਟ (ਡਬਲਿਊਆਈਟੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਲਾਈ, ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=8 April 2001 |title=Just Jammin' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Just-Jammin/articleshow/36752538.cms |access-date=2020-10-30 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ WIT ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ WIT ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ, ਕਾਸ਼ੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ, UK ਵਿੱਚ Kamila Trust ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HhI8BAAAQBAJ&q=Kamila+Tyabji&pg=PA116|title=Entrepreneurship Development and Small Business Enterprises|last=CHARANTIMATH|date=2013|publisher=Pearson Education India|isbn=978-93-325-0953-5|pages=116–117|language=en}}</ref> ਤਇਅਬਜੀ ਨੇ ''ਮੁਹੰਮਦਨ ਲਾਅ'' (1949),<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B5kpAQAAMAAJ|title=Limited Interests in Muhammadan Law|last=Tyabji|first=Kamila|date=1949|publisher=Stevens|language=en}}</ref> "ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ: ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਵੂਮੈਨ ਲਈ ਕੁਝ ਪੁਨਰ-ਵਿਚਾਰ" (1966),<ref>{{Cite journal|last=TYABJI|first=KAMILA|date=1966|title=Education and Life: Some Re-Thinking for Commonwealth Women|url=https://www.jstor.org/stable/41369645|journal=Journal of the Royal Society of Arts|volume=114|issue=5116|pages=308–318|issn=0035-9114|jstor=41369645}}</ref> ਅਤੇ "ਬਹੁ-ਵਿਆਹ, ਇਕਪਾਸੜ ਤਲਾਕ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਰ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ" ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਤੈਅਬਜੀ ਦੀ ਮੌਤ 2004 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। WIT ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਨਵੇਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਲਾ ਤਾਇਬਜੀ ਡਬਲਯੂਆਈਟੀ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Repairs of Kamila Tyabji Centre |url=https://www.wit.org.in/news/repairs-of-kamilatyabji-centre/ |access-date=2020-10-30 |website=WIT |language=en-US |archive-date=2022-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420003943/https://www.wit.org.in/news/repairs-of-kamilatyabji-centre/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhavika |title=WIT: This Women's Trust Makes Everything From Cushion Covers To Stationery |url=https://lbb.in/mumbai/womens-india-trust/ |access-date=2020-10-30 |website=LBB, Mumbai |language=en}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਰਮਵੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.karmaveerawards.com/year-2014-15-next2.php KarmaVeer Paraskaar Awardees, 2014-2015].</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] q4i0cveljtknzc3octghle6zf5x6wy8 0 170870 839631 690075 2026-05-18T06:31:44Z Dugal harpreet 17460 839631 wikitext text/x-wiki [[File:ਗੜਵੀ (ਬਰਤਨ) ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ।.jpg|thumb|ਗੜਵੀ (ਬਰਤਨ) ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ।]]ਗੜਵੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਗੜਵੀ ਹੈ। ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲਾ ਬਰਤਨ ਸੀ। [[ਪਾਣੀ]], [[ਦੁੱਧ]], [[ਲੱਸੀ]], [[ਚਾਹ]] ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਗੜਵੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਲੰਮਾ ਹੈਂਡਲ ਪਾ ਕੇ ਰਾਹੀਆਂ, ਪਾਂਧੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਲਈ ਪਿਆਉ ਤੇ ਵੀ ਗੜਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੜਵੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਢਿੱਡ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਦੀ ਗੁਲਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੱਲੇ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਗੜਵੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ। [[ਸਟੀਲ]] ਦੀਆਂ ਗੜਵੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref>{{ਆਧਾਰ}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] dwdpg0l3mpi5xly18hrfv0d6igdqh4p 0 185511 839612 782604 2026-05-17T19:09:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839612 wikitext text/x-wiki {{Infobox weather event | image = 1999 Sydney hailstorm stones.jpg | caption = ਗੜੇਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਪਏ ਗੜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਬਾਲ]] ਨਾਲ ({{convert|7|cm|in|abbr=on|disp=or}} ਵਿਆਸ)| }}{{Infobox weather event/History | formed = 14 ਅਪਰੈਲ 1999, 4:25 ਸ਼ਾਮ ਏਆਈਐਸਟੀ ([[UTC+10:00]])<br/>ਨੌਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰ | dissipated = 14 ਅਪਰੈਲ 1999, 10:00 ਸ਼ਾਮ ਏਆਈਐਸਟੀ (UTC+10:00)<br />ਗੋਸਫੋਰਡ ਦਾ ਪੂਰਬ, ਆਫਸ਼ੋਰ }}{{Infobox weather event/Effects | deaths = 1 (ਬਿਜਲੀ, ਡੋਲਨਸ ਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ) | damage = ਬੀਮਾ: [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਡਾਲਰ|A$]]1.7 ਬਿਲੀਅਨ<br />ਕੁੱਲ: A$2.3 ਬਿਲੀਅਨ (ਅੰਦਾ.) }}{{Infobox weather event/Footer}} '''1999 ਸਿਡਨੀ ਗੜੇਮਾਰੀ''' [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਬੀਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੂਫਾਨ ਬੁੱਧਵਾਰ, 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ [[ਸਿਡਨੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref name="BM19">Zillman (1999), 19.</ref> ਤੂਫਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 500,000 [[ਟਨ]] ਗੜੇ ਸੁੱਟੇ।<ref name="AON2">Steingold, ''et al''. (1999), 2.</ref><ref name="HEN1">Henri (1999), 16.</ref> ਤੂਫਾਨ ਕਾਰਨ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਬਿਲ 1 ਅਰਬ 70 ਕਰੋਡ਼ ਡਾਲਰ ({{Inflation/year|AU}} ਵਿੱਚ 3 ਅਰਬ 80 ਕਰੋਡ਼ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬਿੱਲ (ਬਿਨਾਂ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਸਮੇਤ) ਲਗਭਗ 2 ਅਰਬ 30 ਕਰੋਡ਼ ਡਾਲਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref><ref name="EMA6">Emergency Management Australia (2006).</ref><ref name="COEN537">Coenraads (2006), 229.</ref> &nbsp;&nbsp;ਇਹ ਬੀਮਾ ਕੀਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਦੇ ਨਿਊਕੈਸਲ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। &nbsp;ਤੂਫਾਨ ਦੌਰਾਨ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।<ref name="BOMsevere">Bureau of Meteorology (2007).</ref><ref name="EMA361">Emergency Management Australia (2003), 61.</ref> ਇਸ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਪਰਸੈੱਲ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਟਨਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਗੜੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਤੂਫਾਨ ਸੈੱਲ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref><ref name="BM29">Zillman (1999), 29.</ref> == ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ == ਬੁੱਧਵਾਰ, 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਠੰਡਾ ਤੂਫਾਨ ਫਰੰਟ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ" ਸਨ।<ref name="WH99">Whitaker (2005), 99.</ref> ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਗਠਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ।<ref name="BMi">Zillman (1999), i.</ref><ref name="RL">Leigh (1999).</ref> ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="WH99">Whitaker (2005), 99.</ref> 1999 ਦੀ ਘਟਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ {{Convert|2|cm|in|1|abbr=on}} ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.8 ਇੰਚ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੜੇ ਪਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 200 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਡਨੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਪੰਜਵਾਰ ਗੜੇ ਪਏ ਸਨ।<ref name="BoMSW">Bureau of Meteorology (1999).</ref><ref name="COL">Collings ''et al.'' (2000).</ref> ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1967 ਵਿੱਚ [[Insurance Disaster Response Organisation|ਬੀਮਾ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸੰਗਠਨ]] ਦੁਆਰਾ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗਡ਼ੇ-1986 ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ-1999 ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &nbsp;ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ 30% ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੂਫਾਨ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਡ਼ੇਮਾਰੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref> == ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ == === ਗਠਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਡਨੀ === [[ਤਸਵੀਰ:1999SydHail_Map_Sth.PNG|thumb|ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਗਠਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗ]] ਤੂਫਾਨ ਸੈੱਲ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ {{Convert|115|km|mi|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (71 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ) ਨੌਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ 4:25 ਵਜੇ AEST 'ਤੇ ਬਣਿਆ। &nbsp;ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੱਟ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸੈੱਲ ਲਗਭਗ 5:15 ਵਜੇ ਕਿਆਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੰਘਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ 'ਗੰਭੀਰ' ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ.<ref name="BM17">Zillman (1999), 17.</ref> &nbsp;'ਗੰਭੀਰ' ਇੱਕ ਵਰਗੀਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਮੌ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਤੂਫਾਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ {{Convert|2|cm|in|1|abbr=on}} ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.8 ਇੰਚ) ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਗਡ਼ੇ, {{Convert|90|km/h|mph|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (56 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ) ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੱਖਡ਼ ਅਤੇ ਫਲੈਸ਼ ਹਡ਼੍ਹ, ਜਾਂ ਤੂਫਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="BOMsevere">Bureau of Meteorology (2007).</ref><ref name="BM6">Zillman (1999), 6.</ref> ਤੂਫਾਨ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 5:25 ਵਜੇ ਕਿਆਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। &nbsp;ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ {{Convert|37|km/h|mph|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (23 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ) ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 15 ਮਿੰਟ ਲਈ ਤੱਟ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ ਤੂਫਾਨ ਸ਼ਾਮ 5:40 ਵਜੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਤੱਟ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। &nbsp;ਸ਼ਾਮ ਕਰੀਬ 6 ਵਜੇ, ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਤੂਫਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਵਾਰ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। &nbsp;ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਵਿੱਚ ਦਰਮਿਆਨੇ ਗਡ਼ੇ ਪਏ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BM17">Zillman (1999), 17.</ref> ਤੂਫਾਨ ਅਗਲੇ ਪੰਜਾਹ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੱਟ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਰਗੀਕਰਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੱਟਵਰਤੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਸੀ। ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ {{Convert|40|km|mi|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ) ਹੇਲੇਹੈਲਨਸਬਰਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। &nbsp;ਦਸ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਥੋਡ਼ੀ ਹੋਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਡ਼ ਗਈ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮ 7:20 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੁੰਦੀਨਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।<ref name="BM18">Zillman (1999), 18</ref>&nbsp; === ਤੁਰੰਤ ਸਿਡਨੀ ਖੇਤਰ === [[ਤਸਵੀਰ:1999SydHail_Map_Ctr.PNG|thumb|ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਮਾਰਗ]] ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਬੋਟੈਨੀ ਬੇ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਜੋ ਕਿ ਬੋਟਨੀ ਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਾਕੀ ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਲਕਿ [[ਤਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ|ਤਸਮਾਨ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ।<ref name="BM18">Zillman (1999), 18</ref><ref name="ANN4">Department of the Environment and Heritage (1999), iii.</ref> ਤੱਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂਫਾਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ, ਸ਼ਾਮ 7:40 ਵਜੇ ਬੋਟਨੀ ਬੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। &nbsp;ਇਹ ਬੋਟਨੀ ਬੇ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਹਾਰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਮ 7:45 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 8:05 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗਡ਼ੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।<ref name="BM18">Zillman (1999), 18</ref> &nbsp;&nbsp;ਸਿਡਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗਡ਼ੇ ਇਸ ਤੂਫਾਨ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ। ਪੂਰਬੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ {{Convert|9|cm|in|abbr=on}}<nowiki>" data-mw='{"parts":[{"template":{"target":{"wt":"convert","href":"./Template:Convert"},"params":{"1":{"wt":"13"},"2":{"wt":"cm"},"3":{"wt":"in"},"abbr":{"wt":"on"}},"i":0}}]}' data-ve-no-generated-contents="true" id="mwjw" typeof="mw:Transclusion">13 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (5,1 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਡ਼ੇ 9 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (3,5 ਇੰਚ) ਵਿਆਸ ਦਾ ਸੀ।</nowiki><ref name="BMiii">Zillman (1999), iii.</ref> 52 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ {{Convert|8|cm|in|abbr=on}} ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਥਰ ਡਿੱਗੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਘਟਨਾ 1947 ਦੇ ਗਡ਼ੇ ਸੀ।<ref name="COL">Collings ''et al.'' (2000).</ref> ਤੂਫਾਨ ਸਿਡਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਈ ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ 8:15 ਵਜੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। &nbsp;ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਸਿਡਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਗਡ਼ੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣਗੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref name="BMi">Zillman (1999), i.</ref><ref name="ANN4">Department of the Environment and Heritage (1999), iii.</ref> === ਉੱਤਰੀ ਉਪਨਗਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਪਨ === [[ਤਸਵੀਰ:1999SydHail_Map_Nth.PNG|thumb|ਸਿਡਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ]] ਫਿਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਆਫ-ਗਾਰਡ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਵੇਗਾ। <ref name="BM18">Zillman (1999), 18</ref> ਇਹ ਮੋਨਾ ਵੇਲ ਅਤੇ ਪਾਮ ਬੀਚ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬੀਚ ਉਪਨਗਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਤ 8:50 ਵਜੇ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗੜੇ ਡਿੱਗਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤੱਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ 9:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਤੂਫਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਨ ਬੇ ਦੇ ਪਾਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਮੱਧ ਤੱਟ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਉਪਨਗਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਤ 9:15 ਤੋਂ 9:30 ਵਜੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮਾਮੂਲੀ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਤੂਫਾਨ ਰਾਤ ਕਰੀਬ 9:45 ਵਜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। &nbsp;ਫਿਰ ਇਹ ਗੋਸਫੋਰਡ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਾਤ 9:55 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। &nbsp;ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਸੈੱਲ 10:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BM19">Zillman (1999), 19.</ref>&nbsp; == ਪਿੱਛੇ == === ਸੈਕੰਡਰੀ ਤੂਫਾਨ ਸੈੱਲ === [[File:1999_Sydney_hailstorm_radartwocells.png|thumb|250x250px|ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਰਾਤ 8:10 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਡਾਰ ਚਿੱਤਰ, ਸਿਡਨੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲਾ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੈੱਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ {{Convert|80|km|mi|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ ਦੱਖਣ) ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ.&nbsp;]] ਇੱਕ ਦੂਜਾ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਤੂਫਾਨ ਸੈੱਲ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਇਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ 'ਗੰਭੀਰ' ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਸੁਪਰਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="WH97">Whitaker (2005), 97.</ref> ਇਸ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਸੈੱਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਤ ਸੀ, ਠੰਡੇ ਫਰੰਟ ਦੀ ਆਮ ਗਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ (ਵੇਖੋ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸੈੱਲੇ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਤ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ.<ref name="WH101">Whitaker (2005), 101.</ref> ਸੈਕੰਡਰੀ ਸੈੱਲ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਪਰਸੈੱਲ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ {{Convert|80|km|mi|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। &nbsp;ਇਸ ਨੇ {{Convert|2|cm|in|1|abbr=on}} ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.8 ਇੰਚ) ਵਿਆਸ ਤੱਕ ਗਡ਼ੇ ਡਿੱਗੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਸੈੱਲ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਨੁਕਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਲੇ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਰਾਬ ਹੋਈਆਂ ਛੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ <ref name="RL">Leigh (1999).</ref><ref name="WH1034">Whitaker (2005), 103–4.</ref> === ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ === ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 500,000 ਟਨ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਤੱਟਵਰਤੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="AON2">Steingold, ''et al''. (1999), 2.</ref><ref name="HEN1">Henri (1999), 16.</ref> ਤਬਾਹੀ ਕਾਰਨ ਬੀਮੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ 1.70 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 2.32 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।<ref name="EMA6">Emergency Management Australia (2006).</ref><ref name="COEN537">Coenraads (2006), 229.</ref> &nbsp;&nbsp;ਤੂਫਾਨ ਬੀਮੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1989 ਦੇ ਨਿਊਕੈਸਲ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 600 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref> &nbsp;ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਲਿਲੀ ਪਿਲੀ ਅਤੇ ਡਾਰਲਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ {{Convert|25|km|mi|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਨ।<ref>NSW State Emergency Service (2005).</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੁਕਸਾਨ ਗਡ਼ੇ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ 24,000 ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਛੇਕ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੱਡੇ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ {{Convert|200|km/h|mph|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (120 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ) ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 70,000 ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।<ref name="NH2">Schuster, ''et al''. (2005), 2.</ref> ਸਿਡਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ 23 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਨੂੰ ਗਡ਼ੇ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੈਂਗਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਉੱਤਰ-ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ [[ਤਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ|ਤਸਮਾਨ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਹੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="BM18">Zillman (1999), 18</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੀਮਾ ਲਾਗਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੀ 31.8%, 28.6% ਨਾਲ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ 27.5%। ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਿਡਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ' ਤੇ ਜਹਾਜ਼, ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ 5,9%, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੀਮਾ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ 5,8% 'ਵਪਾਰਕ ਰੁਕਾਵਟ' ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ.<ref name="NH2">Schuster, ''et al''. (2005), 2.</ref> ਤੂਫਾਨ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ-ਇੱਕ 45 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਪੋਰਟ ਹੈਕਿੰਗ ਮੁਹਾਨੇ ਵਿੱਚ ਡੋਲਨਸ ਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ (300 ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।<ref name="EMA6">Emergency Management Australia (2006).</ref> ਪੰਜਾਹ ਸੱਟਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸਡ਼ਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵਿੰਡਸਕ੍ਰੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref name="EMA361">Emergency Management Australia (2003), 61.</ref><ref name="WH1034">Whitaker (2005), 103–4.</ref> === ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ === [[ਤਸਵੀਰ:1999_Sydney_hailstorm_cardamage.jpg|thumb|250x250px|ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ, ਡਾਰਲਿੰਗਹਰਸਟ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਡਨੀ]] ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਟੇਟ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਰੂਰਲ ਫਾਇਰ ਸਰਵਿਸ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਸ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕੈਪੀਟਲ ਟੈਰੀਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਰਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ ਆਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਆਫ਼ਤ ਖੇਤਰ' ਘੋਸ਼ਿਬੌਬ ਕੈਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੌਬ ਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦਿੱਤਾ।<ref name="EMA4">Emergency Management Australia (2004).</ref> ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੌਨ ਮੂਰ (ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ) ਨੇ 300 ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਵਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰੋਤ ਵਧਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ, ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, "ਅਚਾਨਕ", ਰਾਜ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਪਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਫਾਇਰ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।[2]<ref name="WSMS">Head (1999).</ref> ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੰਜ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਟੇਟ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਰਵਿਸ ਨੂੰ 1,092 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ 2,000 ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਾਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="WA">Wilson ({{Abbr|n.d.|No date}}).</ref> ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਟੇਟ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਰਵਿਸ ਨੂੰ 15,007 ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 25,301 ਕਾਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਰੂਰਲ ਫਾਇਰ ਸਰਵਿਸ ਨੂੰ ਵੀ 19,437 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="GA">Geoscience Australia ({{Abbr|n.d.|No date}}).</ref> ਰਿਕਵਰੀ ਅਤੇ ਕਲੀਨ-ਅਪ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਥਾਈ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਤਰਪਾਲ ਦੇ ਕਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="NH2">Schuster, ''et al''. (2005), 2.</ref>&nbsp; ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ 3,000 ਇਮਾਰਤਾਂ (ਕੁੱਲ 127,947 ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ) ਅਜੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਅਸਥਾਈ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਤਰਪਾਲ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ) ।<ref name="NH3">Schuster, ''et al''. (2005), 1.</ref><ref name="WSMS">Head (1999).</ref> ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸਥਾਈ ਸੁਧਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਾਡ਼ੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="EMA4">Emergency Management Australia (2004).</ref><ref name="WSMS" /> ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 62% ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਲਗਭਗ 34% ਖਿਡ਼ਕੀਆਂ ਅਤੇ 53% ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।<ref name="RL">Leigh (1999).</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[2000 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2000 ਸਿਡਨੀ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡ਼ਕੀਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਠੇਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ 45,000 ਤੋਂ 50,000 ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਚ ਮੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਕੰਪਨੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 14,000 ਡਾਲਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰੇਲੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3,000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਵੇਗੀ" ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨਿਰਪੱਖ ਵਪਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਜੌਨ ਵਾਟਕਿਨਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ।<ref name="WSMS">Head (1999).</ref><ref>Australian Associated Press (1999).</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਸਰੋਤ === {{refbegin|30em}} * {{cite news|title=Beware shonky tradespeople after hail damage: Watkins|author=Australian Associated Press|date=15 April 1999|author-link=Australian Associated Press}} * {{cite web |author=Bureau of Meteorology |author-link=Bureau of Meteorology |year=1999 |title=NSW Lightning Bolt: Volume 6 Issue 1,&nbsp;May 1999 |url=http://www.bom.gov.au/weather/nsw/sevwx/bolt/vol6no1/vol6no1.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916081615/http://www.bom.gov.au/weather/nsw/sevwx/bolt/vol6no1/vol6no1.shtml |archive-date=16 September 2008 |access-date=16 November 2007 |publisher=Bureau of Meteorology, New South Wales Severe Weather Section |df=dmy-all }} * {{cite web |author=Bureau of Meteorology |year=2007 |title=Severe Thunderstorms: Facts, Warnings and Protection |url=http://www.bom.gov.au/info/thunder/ |url-status=live |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20020223000536/http%3A//www%2Ebom%2Egov%2Eau/info/thunder/ |archive-date=23 February 2002 |access-date=8 September 2007 }} * {{cite book|title=Natural Disasters And How We Cope|author=Coenraads, Robert|publisher=The Five Mile Press|year=2006|isbn=1-74178-212-0|location=Victoria, Australia|pages=228–9, 537}} * {{cite journal|author=Collings, Anne|author2=Lee, Lynette|year=2000|title=Sydney hailstorms: the health role in the recovery process|journal=The Medical Journal of Australia|publisher=[[The Medical Journal of Australia]]: 173|volume=173|issue=11–12|pages=579–582|doi=10.5694/j.1326-5377.2000.tb139348.x|pmid=11379494|s2cid=10228836}} * {{cite book|title=Bureau of Meteorology Annual Report 1998-99|author=Department of the Environment and Heritage|publisher=Commonwealth of Australia|year=1999|author-link=Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts (Australia)}} * {{cite book|url=http://www.ema.gov.au/agd/EMA/rwpattach.nsf/VAP/(1FEDA2C440E4190E0993A00B7C030CB7)~Hazards+7th+ed.pdf/$file/Hazards+7th+ed.pdf|title=Hazards, disasters and your community|author=Emergency Management Australia|publisher=Emergency Management Australia|year=2003|isbn=1-921152-01-X|location=Canberra, Australia|pages=8 September 2007|author-link=Emergency Management Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318124458/http://www.ema.gov.au/agd/EMA/rwpattach.nsf/VAP/%281FEDA2C440E4190E0993A00B7C030CB7%29~Hazards%2B7th%2Bed.pdf/%24file/Hazards%2B7th%2Bed.pdf|archive-date=18 March 2009|url-status=dead}} * {{cite web |author=Emergency Management Australia |date=2 August 2004 |title=Operations Archive: 14 April 1999 Sydney Hailstorm Damage |url=http://www.ema.gov.au/ema/emadisasters.nsf/00ed8726e14caddfca256d09001da856/a6c8fbcd32f86573ca256d3300058036?OpenDocument&TEXTONLY=TRUE |access-date=8 September 2007 |publisher=Australian Government&nbsp;– Attorney-General's Department }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=September 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * {{cite web |author=Emergency Management Australia |date=13 September 2006 |title=Sydney, NSW: Severe Hailstorm (incl Lightning) |url=http://www.ema.gov.au/ema/emadisasters.nsf/9d804be3fb07ff5cca256d1100189e22/a6c8fbcd32f86573ca256d3300058036?OpenDocument |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222616/http://www.ema.gov.au/ema/emadisasters.nsf/9d804be3fb07ff5cca256d1100189e22/a6c8fbcd32f86573ca256d3300058036?OpenDocument |archive-date=26 September 2007 |access-date=8 September 2007 |publisher=Australian Government&nbsp;– Attorney-General's Department }} * {{cite web |author=Geoscience Australia |author-link=Geoscience Australia |date=n.d. |title=Sydney hailstorm |url=http://www.ga.gov.au/urban/projects/nrap/sydney_hailstorm1.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921124029/http://www.ga.gov.au/urban/projects/nrap/sydney_hailstorm1.jsp |archive-date=21 September 2007 |access-date=8 September 2007 |publisher=Australian Government }} * {{cite news|url=http://www.wsws.org/articles/1999/apr1999/syd-a23.shtml|title=Mounting anger over Sydney hailstorm disaster|author=Head, Mike|date=23 April 1999|access-date=8 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930230159/http://www.wsws.org/articles/1999/apr1999/syd-a23.shtml|archive-date=30 September 2007|publisher=[[World Socialist Web Site]]|url-status=live}} * {{cite web |author=Henri, Christopher |year=1999 |title=The Sydney hailstorm: the insurance perspective |url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/EMA/rwpattach.nsf/viewasattachmentpersonal/(C86520E41F5EA5C8AAB6E66B851038D8)~The_Sydney_hailstorm_the_insurance_perspective.pdf/$file/The_Sydney_hailstorm_the_insurance_perspective.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229063840/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/EMA/rwpattach.nsf/viewasattachmentpersonal/%28C86520E41F5EA5C8AAB6E66B851038D8%29~The_Sydney_hailstorm_the_insurance_perspective.pdf/%24file/The_Sydney_hailstorm_the_insurance_perspective.pdf |archive-date=29 February 2008 |access-date=8 September 2007 |publisher=Australian Government&nbsp;– Attorney-General's Department }} * {{cite web |author=Leigh, Roy |date=June 1999 |title=The April 1999 Sydney Hailstorm |url=http://www.riskfrontiers.com/nhq/nhq5-2tables.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829054047/http://www.riskfrontiers.com/nhq/nhq5-2tables.htm |archive-date=29 August 2007 |access-date=8 September 2007 |publisher=National Hazards Quarterly, Macquarie University }} * {{cite web |author=NSW State Emergency Service |author-link=State Emergency Service |year=2005 |title=The largest hailstorm in our history |url=http://www.ses.nsw.gov.au/infopages/2497.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210213925/http://www.ses.nsw.gov.au/infopages/2497.html |archive-date=10 December 2007 |access-date=15 November 2007 |publisher=New South Wales Government }} * {{cite web |last1=Schuster |first1=Sandra |last2=Blong |first2=Russell |last3=Leigh |first3=Roy |last4=McAneney |first4=John |date=11 August 2005 |title=Characteristics of 14 April 1999 Sydney hailstorm based on ground observations, weather radar, insurance data and emergency calls |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/5/613/2005/nhess-5-613-2005.pdf |access-date=8 September 2007 |publisher=Natural Hazards and Earth System Sciences |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305183633/http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/5/613/2005/nhess-5-613-2005.pdf |url-status=dead }} * {{cite web |author=Steingold, Malcolm |author2=Walker, George |date=May 1999 |title=Sydney Hailstorm 14 April 1999: Impact on Insurance and Reinsurance |url=http://www.aon.com.au/pdf/reinsurance/Aon_Sydney_Hailstorm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902054040/http://www.aon.com.au/pdf/reinsurance/Aon_Sydney_Hailstorm.pdf |archive-date=2 September 2007 |access-date=8 September 2007 |publisher=Aon Re Australia Limited }} * {{cite book|title=Australia's Natural Disasters|author=Whitaker, Richard|publisher=Reed New Holland|year=2005|isbn=1-877069-04-3|location=Sydney, Australia|pages=97, 99–104|author-link=Richard Whitaker}} * {{cite web |author=Wilson, Pip |date=n.d. |title=14 April |url=http://www.wilsonsalmanac.com/book/apr14.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027194313/http://www.wilsonsalmanac.com/book/apr14.html |archive-date=27 October 2007 |access-date=8 September 2007 |publisher=Wilsons Almanac }} * {{cite web |author=Zillman, Dr. John |author-link=John Zillman |year=1999 |title=Report by the Director of Meteorology on the Bureau of Meteorology's Forecasting and Warning Performance for the Sydney Hailstorm of 14&nbsp;April 1999 |url=http://www.bom.gov.au/inside/services_policy/storms/sydney_hail/hail_report.shtml |access-date=8 September 2007 |publisher=Bureau of Meteorology }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20061005023240/http://www.bom.gov.au/weather/nsw/sevwx/14april1999.shtml ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਖੇਪ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਸਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਸਮ ਸਬੰਧੀ ਖ਼ਤਰੇ]] mq5tw6qlvron8d7qn0rtnay7aznyo6b 0 194796 839642 823138 2026-05-18T11:02:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839642 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੈਯਸ਼ ਸੇਠ | image = File:J. Sheth.jpg | alt = | caption = | birth_date = ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ | birth_place = ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਸਰ ਜੇ ਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ | occupation = ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ | children = | website = }} '''ਜਯੇਸ਼ ਸੇਠ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jayesh Seth;''' ਜਨਮ 20ਵੀਂ ਸਦੀ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫੈਸ਼ਨ [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ]] ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/The-last-time-we-met-she-told-me-she-wanted-to-get-filthy-rich/articleshow/45143094.cms|title='The last time we met, she told me she wanted to get filthy rich'|work=timesofindia.indiatimes.com|date=14 November 2014|accessdate=4 May 2016}}</ref> ਸੇਠ ਨੂੰ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]],<ref>{{Cite web |title=How Rajiv Bhatia became Akshay Kumar |url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/07slide1-jayesh-on-akshay-kumar.htm |website=rediff.com}}</ref> [[ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ]], [[ਮਮਤਾ ਕੁਲਕਰਨੀ]] ਅਤੇ [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਇਰਾਨੀ|ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਈਰਾਨੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="filmibeat">{{Cite web |title=Jayesh on photography and more.... |url=http://www.filmibeat.com/bollywood/features/2006/jayesh-sheth-131106.html |access-date=4 May 2016 |website=filmibeat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=There and back again for Akshay |url=http://www.mid-day.com/articles/there-and-back-again-for-akshay/98013 |access-date=4 May 2016 |website=mid-day.com}}</ref> ਸੇਠ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="filmibeat"/> ਉਸਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰੀਅਰ 1978 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਸੇਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਰੋਲ ਸਾਊਂਡ ਕੈਮਰਾ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |title=Award-Winning Photographer Jayesh Sheth's Film 'Roll Sound Camera Action' Captures Struggles of Bollywood Actors |url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/award-winning-photographer-jayesh-sheth-s-film-roll-sound-camera/article_ceaa70e2-6eb0-11e5-a74b-6ff06d4c7610.html |access-date=4 May 2016 |website=indiawest.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2015 ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਰਲਡ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=movie:ROLL SOUND CAMERA ACTION |url=http://www.ffm-montreal.org/en/772-en_roll-sound-camera-action.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609175708/http://www.ffm-montreal.org/en/772-en_roll-sound-camera-action.html |archive-date=9 June 2016 |access-date=4 May 2016 |website=ffm-montreal.org}}</ref> ਇੰਡੀਆਐਫਐਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਜਯੇਸ਼ ਸੇਠ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2011-07-20 |title=Jayesh on photography and more.... |url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2006/jayesh-sheth-131106.html |access-date=2025-03-31 |website=https://www.filmibeat.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm1936192}} * [https://www.theiceinstitute.com/jayesh-sheth/ Jayesh Sheth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216022218/https://www.theiceinstitute.com/jayesh-sheth/ |date=2025-02-16 }} Advisory Council Member of [https://www.theiceinstitute.com/ Ekta Kapoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416080438/https://www.theiceinstitute.com/ |date=2021-04-16 }} ICE Institute {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] a7uhhw8v9rorvfe3j7gjs6i0rfntqos 0 195280 839606 795968 2026-05-17T16:56:42Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Training" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336429631|Vishwanath Jadhav]]" 839606 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Pandit Vishwanathbuwa Balwantrao Jadhav | image = Pandit Vishwanathbuwa B. Jadhav.jpg | caption = Jadhav, {{Circa|1940}} | birth_name = Pandit Vishwanathbuwa Jadhav | birth_date = {{Birth date|df=y|1885|10|5}} | birth_place = [[Hupari]], Kolhapur district, [[Bombay Presidency]], [[British Raj|British India]] | death_date = {{Death date and age|1964|09|01|1885|10|5|df=yes}} | death_place = [[Kolhapur]], Maharashtra, India | genre = [[Hindustani classical music|Indian classical music]] | occupation = Classical Khayal Vocalist-Performer-Pedagogue | years_active = 1895–1964 | past_members = Father's Name:<br>Balwantrao Jadhav<br>Mother's Name:<br>Balabai Jadhav<br>Sons' Names:<br>1) Pandit Baburao V. Jadhav<br>2) Pandit Rajaram V. Jadhav<br>3) Pandit Pandurang V. Jadhav | website = http://www.proudhgandharva.in/ }} '''ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਜਾਧਵ''' (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1885-ਦੇਹਾਂਤ 1 ਸਤੰਬਰ 1964) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਖਿਆਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ। == ਸਿਖਲਾਈ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1910 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਨਹਾਂ ਨੇ 1906 ਤੋਂ 1910 ਤੱਕ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। == ਸਿਖਲਾਈ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1910 ਤੋਂ 1937 ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪਰਸਤੀ ਹੇਠਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1906 ਤੋਂ 1910 ਤੱਕ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੀਤੀ ।<ref name="Song">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/on-a-song/951829/0|title=On a Song|last=Mishra, Garima|date=21 May 2012|work=[[Indian Express]]|access-date=12 November 2013}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਾਧਵ ਨੂੰ 1920 ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਜਾ ਵੋਡੈਯਾਰ-ਚੌਥੇ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੋਡੈਯਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਪ੍ਰੁਧ ਗੰਧਰਵ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਂਗਲੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸੀ। [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਉੱਘੀ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਗਲੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਾਧਵ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਾਕੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1937 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਗੰਗਾਵਤਰਨ'' ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Gangavataran (1937 - Marathi) |url=http://www.gomolo.com/gangavataran-movie/42578 |access-date=12 November 2013 |publisher=Gomolo |archive-date=2 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502214411/http://www.gomolo.com/gangavataran-movie/42578 |url-status=dead }}</ref><ref name="ICD">{{Cite web |title=Indian Cinema Database: Music Direction : V |url=http://ccat.sas.upenn.edu/indiancinema/?browse=musicdirection&start=V |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010214211/http://ccat.sas.upenn.edu/indiancinema/?browse=musicdirection&start=V |archive-date=10 October 2008 |access-date=13 November 2013}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਲੇਖਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਲਕੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਊਂਡ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਸੰਨ 1938 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰੁਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ ਧਰੁਵ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[Kumar Prabhakar|ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਭਾਕਰ]] ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਰਾਂਜਪੇ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ICD" /> 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਬੁਵਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2013}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2013)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਵਿਰਾਸਤ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਬੁਵਾ ਜਾਧਵ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਮੇਟੀ (ਪੀ. ਵੀ. ਜੇ. ਐਮ. ਸੀ.) ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ, ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 500 ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਜਾਧਵਬੁਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਉਸਤਾਦ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]]-ਅਧਾਰਤ ਸਮੂਹ "ਪੁਣੇ ਭਾਰਤ ਗਿਆਨ ਸਮਾਜ" (ਪੀਬੀਜੀਐਸ) ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।<ref name="Song" /> === ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ === {| class="wikitable" |'''ਸ੍ਰੀ ਨੰ.''' |'''ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ''' |'''ਰਾਗ''' |'''ਤਲ.''' |'''ਪਨੀਰ''' |'''ਮਿਆਦ''' |- |'''1''' |'''ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਬੀ. ਜਾਧਵ (ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ) ''' |'''ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ''' |'''ਵਿਲੰਬਿਤ-ਏਕਤਾਲ, ਦ੍ਰੁਤ-ਤ੍ਰਿਤਲ''' |'''"ਯੇ ਮੇਰੀ ਬਸੰਤ ਕੀ ਮੁਬਾਰਕੀ ਲੇ ਹੂਣ ਪ੍ਯਾਰੇ", "ਡਾਲਰੀਆ ਝੁਕ ਰਹੋ ਹਰੇ ਹਰੇ "''' |'''66 ਮਿੰਟ. 58 ਸੈਕੰਡ.''' |- |'''2''' |'''ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਬੀ. ਜਾਧਵ (ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ) ''' |'''ਭੈਰਵੀ (ਠੁਮਰੀ) ''' | |'''"ਸਖੀ ਜਮੁਨਾ ਕੇ ਤੀਰ"''' |'''17 ਮਿੰਟ 02 ਸੈਕੰਡ''' |- |'''3''' |'''ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਬੀ. ਜਾਧਵ (ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ) ''' |'''ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਾਫੀ''' | |'''"ਯੂਗੀਚ ਕਾ ਕੰਤਾ"''' |'''16 ਮਿੰਟ 31 ਸੈਕੰਡ''' |} === ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ === == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ == * ''ਹਮਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ'' (ਹਿੰਦੀ, ਸਫ਼ਾ 392-ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਗਰਗ-ਸੰਪਾਦਕ, ਸੰਗੀਤ ਕਾਰਯਾਲਾ, ਹਾਥਰਸ (ਯੂਪੀ) * ਥੋਰ ਸੰਗੀਤਰਾਂਚੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਮਰਾਠੀ, ਪੰਨਾ 82-89) (ਮਰਾਠੀ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ-ਪ੍ਰੋ. ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਦੁਆਰਾ-ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 2007) * ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ (ਮਰਾਠੀ, ਸਫ਼ਾ 64,93-ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਧਰ ਮਹਾਂਬਰੇ-ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ-15 ਨਵੰਬਰ 2004) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{URL|www.proudhgandharva.in}} * {{IMDb name|0415301}} * [https://www.youtube.com/channel/UCkVQdSdwBC_nivr-6OvK2pA ਸਵਰ-ਮੰਦਿਰ -] * [https://www.youtube.com/channel/UC9xk-VP1kJW6qXx-ASoMhjw ਸ਼ਾਰਦਾ ਸੰਜੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1885]] rs197ioaw4xgeh85lal1m0ydz5n37v6 0 195692 839605 828539 2026-05-17T16:50:46Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Performances" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1303957254|Bansuri Utsav]]" 839605 wikitext text/x-wiki   '''ਬਾਂਸਰੀ ਉਤਸਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bansuri Utsav''') ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। 8ਵਾਂ ਬੰਸੁਰੀ ਉਤਸਵ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਟਯ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2015 ਤੱਕ ਇਹ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਠਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bansuri Utsav to kick-start this weekend in Mumbai |url=http://www.timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Bansuri-Utsav-to-kick-start-this-weekend-in-Mumbai/articleshow/18086582.cms |access-date=19 January 2013 |website=The Times of India}}</ref> ਬਾਂਸਰੀ ਉਤਸਵ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਬੰਸਰੀ ਤਿਉਹਾਰ' ਹੈ, 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਫਿਊਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੁਗਲਬੰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ 35 [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]] ਵਾਦਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰ. 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗਾਇਤੋਂਡੇ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਜ਼ ਵਾਦਕ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ]], ਪੰ. ਰੋਮੂ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਪੰਡਿਤ। ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ, ਪੰਡਿਤ। ਲੇਖਕ ਪਾਟਿਲ, ਪੰਡਿਤ ਅਰਵਿੰਦ ਕੁਮਾਰ ਆਜ਼ਾਦ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == 2007 ਤੋਂ, ਬਾਂਸਰੀ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਡਿਤ ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਬੰਸਰੀ ਸਿੰਫਨੀ == ਬੰਸਰੀ ਸਿੰਫਨੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੰਡਿਤ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸਿੰਫਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੀਸ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੈਕਸੋਫੋਨ, ਵਾਇਲਨ, ਢੋਲ, ਕੀਬੋਰਡ, ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਿੰਫਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਬੰਸਰੀ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ ਸਹਾਇਕ ਸੁਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=The Flute Symphony |url=http://flutesymphony.com/the-flute-symphony/ |publisher=Flute Symphony |access-date=2025-03-16 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629010215/http://flutesymphony.com/the-flute-symphony/ |url-status=dead }}</ref> ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਗ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, [[ਯਮਨ ਰਾਗ|ਰਾਗ ਯਮਨ]], ਰਾਗ ਭਿੰਨਾ ਸ਼ਜਦਾ ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਗ ਖਮੇਜ ਆਦਿ। == ਸਥਾਨ == 2015 ਤੱਕ, ਬਾਂਸੁਰੀ ਉਤਸਵ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ [[ਠਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 8ਵਾਂ ਬੰਸੁਰੀ ਉਤਸਵ [[ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਟਯ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਬਾਂਸਰੀ ਉਤਸਵ, ਜੋ ਕਿ 26 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੈਵ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਚਾਰਜਰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਬਾਂਸੁਰੀ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2007 ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਗਾਯਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/playing-in-symphony/article18196284.ece|title=Playing in symphony|last=Kusnur|first=Narendra|date=23 April 2017}}</ref> ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਜੋ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਡਿਤ ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.gurukulpratishthan.org/ ਗੁਰੂਕੁਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250213102407/https://gurukulpratishthan.org/ |date=2025-02-13 }} * [http://www.flutesymphony.com/ ਫਲੂਟ ਸਿੰਫਨੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250905180707/https://flutesymphony.com/ |date=2025-09-05 }} * [http://www.viveksonar.com/ ਵਿਵੇਕ ਸੋਨਾਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/flautists-to-pray-for-peace-at-bansuri-utsav/articleshow/90022662.cms 13ਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ ਬੰਸਰੀ ਉਤਸਵ 2022] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/flautists-to-pray-for-peace-at-bansuri-utsav/articleshow/90022662.cms%7CBansuri ਉਤਸਵ 2022] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] 5ozap14dy2i9jjjrhshxnp4vn9d3bz9 4 203558 839603 839076 2026-05-17T13:02:36Z MediaWiki message delivery 7061 /* Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 839603 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> 1s1ufzu8jecpxjty452a5n7o82mcwfs 0 204635 839610 2026-05-17T17:53:17Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350070780|Music Teacher (film)]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839610 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Music Teacher | image = Music Teacher (film).jpg | caption = Film poster | director = Sarthak Dasgupta | writer = {{plainlist| * Sarthak Dasgupta * [[Gaurav Sharma (producer)|Gaurav Sharma]] (dialogue) }} | screenplay = | story = | based_on = | producer = Sarthak Dasgupta | starring = {{plainlist| * [[Manav Kaul]] * [[Divya Dutta]] * [[Neena Gupta]] }} | narrator = | cinematography = Kaushik Mandal | editing = | music = '''Original Composition:'''<br>[[R.D. Burman]]<br>'''Music Re-created By:'''<br>[[Rochak Kohli]] | studio = {{plainlist| * [[Saregama India]] * [[Yoodlee Films]] }} | distributor = [[Netflix]] | released = {{Film date|2019|04|19|df=yes}} | runtime = 101 minutes | country = India | language = Hindi | budget = | gross = }}'''''ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ''''' 2019 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰਥਕ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਲਿਖਤ ਫਿਲਮ ਹੈ।<ref name="april2019">{{Cite tweet|user=seewhatsnext}}</ref><ref name="thedailydot">{{Cite web |date=23 April 2019 |title=Netflix's 'Music Teacher' is another lifeless melodrama about an emotionally illiterate man |url=https://www.dailydot.com/upstream/music-teacher-netflix-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423235212/https://www.dailydot.com/upstream/music-teacher-netflix-review/ |archive-date=23 April 2019 |access-date=12 August 2019 |website=The Daily Dot}}</ref><ref name="thereviewgeek">{{Cite web |title=Music Teacher – Netflix Film Review |url=https://www.thereviewgeek.com/musicteacher-filmreview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814085152/https://www.thereviewgeek.com/musicteacher-filmreview/ |archive-date=14 August 2019 |access-date=14 August 2019 |website=The Review Geek}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਬੇਨੀ ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ([[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]]) ਇੱਕ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜੋ ਸੋਲਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਾੜੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਉਰਮੀ ([[Niharika Dutt|ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਦੱਤ]]) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ([[ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ]]) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕੁਆਰੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਕਾਰਣ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਕਈ ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਜੋਨਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਦਾਸ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੁਆਂਢੀ, ਗੀਤਾ ([[ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ|ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ]]), ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਫਲੈਸ਼ਬੈਕ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਨੀ ਜਯੋਤਸਨਾ "ਜੋਨਾਈ" ਰੇ ([[Amrita Bagchi|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਗਚੀ]]) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਪਰ ਬੇਨੀ ਜਿੰਨੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋਨਾਈ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬੇਨੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉੱਭਰਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬੇਨੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਓਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਜੋ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਬੇਨੀ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜੋਨਾਈ ਦਾ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਟੁੱਟੇ ਹੋਇਆ ਦਿਲ ਲਈ ਕੇ ਜੋਨਾਈ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ, ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਬੇਨੀ ਜੋਨਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੁਆਰੇਪਣ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਸਤ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਫ਼ਸੋਸ, ਈਰਖਾ, ਗੁੱਸੇ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਉਜਾੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੀਤਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੋਨਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਬੇਨੀ ਨੂੰ "ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ" ਜੋਨਾਈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੇਨੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਓਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੇਨੀ ਜੋਨਾਈ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਿਤੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੀਤਾ ਬੇਨੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਨਾਈ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜੋਨਾਈ ਨੂੱ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੇਨੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੀਨ ਰੂਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕਦੀ ਅਤੇ ਅਜੀਬ, ਬੇਨੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੋਨਾਈ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਹਿਜ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੋਨਾਈ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। == ਅਦਾਕਾਰ == * ਬੇਨੀ ਮਾਧਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]] * ਗੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ|ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ]] * ਮਾਧਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ]] * ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਗਚੀ-ਜਯੋਤਸਨਾ ਰੇ ਉਰਫ ਜੋਨਾਈ * ਉਰਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਲਾਇਰਾ ਦੱਤ * ਨਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox album | name = Music Teacher | type = Soundtrack | artist = [[R.D. Burman]] & [[Rochak Kohli]] | recorded = 2019 | label = [[Saregama]] | producer = [[Rochak Kohli]] }} ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰੋਚਕ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਦੋ ਕਲਾਸਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਜੋ ਗੀਤ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ ਸਨ ਉਹ ਸਨ ਫਿਲਮ ਘਰ ਦੇ ''ਫਿਰ ਵਹੀ ਰਾਤ'' ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਰਿਮਝਿਮ ਗਿਰੇ ਸਾਵਨ। ਮੂਲ ਸੰਗੀਤ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਬਰ ਸਿਰਲੇਖ ਗੀਤਕਾਰ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ ਲੰਬਾਈ 1. "ਰਿਮਝਿਮ ਗਿਰੇ ਸਾਵਨ" ਯੋਗੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਪਾਪੋਨ 4:44 2. "ਫਿਰ ਵਹੀ ਰਾਤ" ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਪਾਪੋਨ 3. "ਸੰਭਾਲ ਰੱਖੀਆਂ" ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸੈਣੀ ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ (ਪੁਰਸ਼ ਸੰਸਕਰਣ) 4. "ਸੰਭਾਲ ਰੱਖੀਆਂ" ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸੈਣੀ ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ (ਔਰਤ ਸੰਸਕਰਣ) 5. "ਇਕ ਮੋੜ" ਅਧੀਸ਼ ਵਰਮਾ ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ (ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ) 6. "ਇਕ ਮੋੜ" ਅਧੀਸ਼ ਵਰਮਾ ਪਾਪੋਨ 4:19 (ਪੁਰਸ਼ ਸੰਸਕਰਣ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 87tldu0k9f8nqb4wx7821hje3jsx9r1 3 204636 839636 2026-05-18T07:19:40Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839636 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:19, 18 ਮਈ 2026 (UTC) l1df922tqfpy7ef69nkflw03485olwy