ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>602</id>
    <revision>
      <id>839782</id>
      <parentid>838542</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kjkjkjiirrs</username>
        <id>59669</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>839782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="10awwiee7ywfsr9mv8q6y3alavghgn1" xml:space="preserve">== ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ  ==

। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23759-79|&amp;#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== One rule order ministry  ==

End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2060 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-26957-31|&amp;#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC)

== Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong ==

The logo should be '''ਇੱਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, '''not ਇਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:20, 21 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>10awwiee7ywfsr9mv8q6y3alavghgn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2791</id>
    <revision>
      <id>839760</id>
      <parentid>839724</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ */</comment>
      <origin>839760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30037" sha1="hirp9pw4fqmwgim3soz6kh3hr07ht1t" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name                  = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name           = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name_lang      = 
| image                 = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg
| caption               = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]]
| location              = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
| state                 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country               = [[ਭਾਰਤ]]
| map_type              = India Punjab#India#Asia
| map_size              = 200
| coordinates           = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}}
| year_completed        = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| groundbreaking        = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| website               = {{Official URL}}
}}

'''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref name=eos&gt;{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=eos/&gt;{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}}

ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ &quot;ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;eos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cole2004p7&quot;&gt;{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}&lt;/ref&gt;

ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [[&quot;ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ&quot;]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। 

ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 

=== ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ  ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ।

=== ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ===

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ. ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ। 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ। 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਰਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਇਮਾਰਤ ==

[[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਈ: ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]]

== ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) ==
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ
#ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ
#ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ
#ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ 
#ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ )
#ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>hirp9pw4fqmwgim3soz6kh3hr07ht1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839761</id>
      <parentid>839760</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ */</comment>
      <origin>839761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30205" sha1="b4cub8fujqfs3zv10a2t2ahnkx4bh2u" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name                  = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name           = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name_lang      = 
| image                 = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg
| caption               = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]]
| location              = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
| state                 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country               = [[ਭਾਰਤ]]
| map_type              = India Punjab#India#Asia
| map_size              = 200
| coordinates           = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}}
| year_completed        = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| groundbreaking        = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| website               = {{Official URL}}
}}

'''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref name=eos&gt;{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=eos/&gt;{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}}

ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ &quot;ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;eos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cole2004p7&quot;&gt;{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}&lt;/ref&gt;

ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [[&quot;ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ&quot;]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। 

ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 

=== ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ  ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ।

=== ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ===

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ. ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

== ਇਮਾਰਤ ==

[[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਈ: ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]]

== ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) ==
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ
#ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ
#ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ
#ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ 
#ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ )
#ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>b4cub8fujqfs3zv10a2t2ahnkx4bh2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839762</id>
      <parentid>839761</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ */</comment>
      <origin>839762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30284" sha1="bxwdwk20pd9he8d7vsp9s0ioxutfcb7" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name                  = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name           = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name_lang      = 
| image                 = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg
| caption               = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]]
| location              = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
| state                 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country               = [[ਭਾਰਤ]]
| map_type              = India Punjab#India#Asia
| map_size              = 200
| coordinates           = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}}
| year_completed        = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| groundbreaking        = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| website               = {{Official URL}}
}}

'''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref name=eos&gt;{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=eos/&gt;{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}}

ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ &quot;ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;eos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cole2004p7&quot;&gt;{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}&lt;/ref&gt;

ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [[&quot;ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ&quot;]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। 

ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 

=== ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ  ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ।

=== ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ===

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ. ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।&lt;ref&gt;https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html&lt;/ref&gt; 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

== ਇਮਾਰਤ ==

[[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਈ: ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]]

== ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) ==
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ
#ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ
#ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ
#ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ 
#ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ )
#ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>bxwdwk20pd9he8d7vsp9s0ioxutfcb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18188</id>
    <revision>
      <id>839766</id>
      <parentid>822666</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T22:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30415-69</username>
        <id>60155</id>
      </contributor>
      <origin>839766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23602" sha1="3i1wi0epbzoqphhlj6lbxu9j9xdqnby" xml:space="preserve">{{Infobox theologian
| name = ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ
| image = Satguru Ram Singh Ji.jpg
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| era = 
| region = 
| birth_name =ਰਾਮ ਸਿੰਘ
| birth_date = {{birth date|1816|02|03|df=yes}}
| birth_place = ਪਿੰਡ [[ਭੈਣੀ ਰਾਈਆਂ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]]) 
| death_date = (ਪਤਾ ਨਹੀ)
| death_place =
| occupation = [[ਸਿੱਖ]] [[ਧਰਮ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ, ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ੧੨ਵੇ ਗੁਰੂ ]] ਅਤੇ [[ਵਿਦਵਾਨ]]
| language = [[ਪੰਜਾਬੀ]]
| nationality = [[ਭਾਰਤ]]
| period = 1950-2005
| tradition_movement =[[ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ]]
| main_interests = ਕਥਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼
| notable_ideas = ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
| notable_works = 
| spouse = 
| children = 
| influences =
| influenced = 
| signature = 
| signature_alt = 
| signature_size = 
}}
{{see also|ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ}}
'''ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ''' '''ਕੂਕਾ''' ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ''' (3 ਫਰਵਰੀ 1816 – ?),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ISFBJarYX7YC|title=Students' Britannica India|date=1 January 2000|publisher=Popular Prakashan|access-date=25 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mapsofindia.com/who-is-who/history/ram-singh-kuka.html|title=Ram Singh Kuka Biography, History and Facts|website=www.mapsofindia.com|access-date=2017-08-21}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ  ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਪਾਰਕ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Ram-Singh|title=Ram Singh {{!}} Indian philosopher|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ 200 ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Press Information Bureau, Government of India issued on 16th December 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kamubilgi.com/|title=Kamu Bilgi|website=Kamu Bilgi|language=tr-TR|access-date=2017-08-21|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821040541/http://www.kamubilgi.com/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਬਣਿਆ। 

ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੱਚ, ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਆਪ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ, ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ, ਬੋਲਣ ਢੰਗ, ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਆਮ ਲੋਕ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਮ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਮਾਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਮਧਾਰੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਹਰਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ।

==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1816 ਈ: (ਮਾਘ ਸੁਦੀ ਪੰਚਮੀ ਬਸੰਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੰਮਤ 1872 ਬਿਕਰਮੀ) ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿੰਡ [[ਭੈਣੀ ਰਾਈਆਂ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]]) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 7 ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ 1822 ਈ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਧਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਜੱਸਾ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ।
==ਕੌਮ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਨਤਾ==
27 ਜੂਨ 1839 ਈ: ਨੂੰ [[ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ]] [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੀ [[ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ]] ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ [[ਇਲੀਅਟ]] ਅਤੇ [[ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੇਂਸ]] ਵੱਲੋਂ 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਬਾਲਕ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲੋਂ [[ਫਾਰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਉਪਰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਉਂ ਜਦ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਉਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭੈੜੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਬਾਰਕ ਕਦਮ ਪੁੱਟਿਆ ਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਚਾਲਕ ਬਣੇ। ਸੰਨ 1837 ਈ: ਵਿੱਚ ਆਪ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ [[ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਦੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਸੰਬਰ 1845 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਪਲਟਾ ਖਾਧਾ ਕਿ ਆਪ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਆਪ ਨੇ ਲੱਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੀਤੀ ਘੜੀ। ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਿੱਖ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ 12 ਅਪਰੈਲ 1857 ਈ: ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਕਲਾਂ ਰਿਆਸਤ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਭਾਈ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੁਰਗਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਆਲਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਵਰਿਆਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਬੜੀ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਾਧੋ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਮਾਨਤਾ ਤੇ ਬੀਰ-ਰਸ ਪੈਦਾ ਲਈ ‘ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਾਉ ਦੇਤ ਨਹਿ, ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨਿ’ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਆਚਰਣ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਛਾਪੇ ਉਤੇ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਛਪਾਈ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਾਵਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਸਕਣ।

==ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ==
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਈ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਲਹਿਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਊਂਤਬੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 3 ਜੁਲਾਈ 1863 ਤੋਂ 13 ਫਰਵਰੀ 1867 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਲਗਾਉਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 22 ਸੂਬੇ ਥਾਪ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੂਝਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1869 ਈ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਜੋੜਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਣ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਾਕ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਕੇ ਕੂਕਾ ਡਾਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 
==ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣਾ==
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ-ਫਸਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਫਿਰਕੂ-ਫਸਾਦਾਂ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਨ ਲੱਗੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਗਊਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਤੇ ਹੱਡ ਜਦ ਪੰਛੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਬਰ ਦੀ ਹੱਦ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪ ਬੁੱਚੜਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 14 ਤੇ 15 ਜੂਨ 1871 ਈ: ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ’ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਤੇ 4 ਬੁੱਚੜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 3 ਸਖਤ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 15 ਜੁਲਾਈ 1871 ਈ: ਨੂੰ ਰਾਇਕੋਟ ਦੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ 1 ਮਰਦ, 1 ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਦਲੇ, 4 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ –ਸ: ਬੀਹਲਾ ਸਿੰਘ,ਸ: ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ, ਸ: ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ: ਫਤਿਹ ਸਿਘ ਭਾਟੜਾ ਨੂੰ 15 ਦਸੰਬਰ 1871 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 3 ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਇਕੋਟ ਵਾਲੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਅਗਸਤ 1871 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 
==ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸਾਕਾ==
{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਸਾਕਾ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ}}
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰ ਲਿਆ। 1872 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਘੀ ਮੌਕੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਇਕੱਠ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੱਗਭਗ 125 ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਬੁੱਚੜਖਾਨੇ ਉਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਤਰਫ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, 7 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਜਥਾ ਲੜਾਈ ਉਪਰੰਤ ਪਿੰਡ ਰੜ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਜੋ ਥਾਣਾ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੰਘੋ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਸੀਂ ਜ਼ਾਲਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀ ਜਾਗ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਨੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮ, ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮਿਸਟਰ ਕਾਵਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਨੌਂ ਤੋਪਾਂ ਮਗਵਾ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੇ 17 ਫਰਵਰੀ 1872 ਈ: ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਖੂਨੀ ਰੱਕੜ ਵਿਖੇ 49 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੂੰਬਾ-ਤੂੰਬਾ ਉਡਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ 18 ਜਨਵਰੀ 1872 ਨੂੰ ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫੋਰਸਾਈਬ ਨੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਾਨਾਪੂਰਤੀ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ 17 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮ ਲਈ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।
==ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ==
ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ [[ਬਾਲ ਵਿਆਹ]], [[ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ਅਤੇ [[ਮਾਦਾ ਭਰੁਣ ਹੱਤਿਆ]] ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਆਰੰਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਾਬਲੇ ਤਰੀਫ਼ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਆਪ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਬਾਰਾਤ, ਬਿਨਾਂ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਵਾ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਨਰੋਈ ਰੀਤੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 3 ਜੂਨ 1863 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਛੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਆਨੰਦ ਮਰਿਯਾਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਚੜ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲਾ ਲੁੱਟਣ ਵਰਗੀਆਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ 17 ਜਨਵਰੀ, 1872 ਦੇ ਦਿਨ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ

==ਵਿਸ਼ੇਸ਼==
[[ਨਾਮਧਾਰੀ]] ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਦੇ ਹੋਏ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਕੂਕਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜੋਨਾਲ ਮਨਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਕੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। [[ਭਾਰਤ]] ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਕੂਕਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲਾ 100 ਰੁਪਏ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਪੰਜ਼ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰੰਸੀ ਸਿੱਕਾ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ]] ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜ਼ਜਬਾ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}}
{{Authority control}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1816]]</text>
      <sha1>3i1wi0epbzoqphhlj6lbxu9j9xdqnby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20704</id>
    <revision>
      <id>839765</id>
      <parentid>738704</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T21:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25408" sha1="37n2icwihnkz0xdtz1cnkxiuslzzv8j" xml:space="preserve">{{Infobox holiday|
|image=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg
|caption=&lt;small&gt;ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ, 8 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਪੋਸਟਰ ਦਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਨੁਵਾਦ: “ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਓ। ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ, 8 ਮਾਰਚ 1914। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਨਜਰੀਏ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਢਿੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਆਉਣ, ਐਤਵਾਰ, 8 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ, ਸ਼ਾਮ 3 ਵਜੇ, 9ਵੇਂ ਇਸਤਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ।”&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651|title=Give Us Women’s Suffrage (March 1914)|publisher=German History in Documents and Images|accessdate=2014-01-26|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202120130/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|holiday_name=ਕੌਮਾਂਤ|holiday_name=ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ
|frequency =ਸਾਲਾਨਾ
|observedby = ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 
|scheduling=ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੀ ਦਿਨ 
|date=8 ਮਾਰਚ
|type = ਕੌਮਾਂਤਰੀ
|significance = ਨਾਗਰਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਿਹਾੜਾ&lt;br /&gt;ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ&lt;br /&gt;[[ਲਿੰਗਵਾਦ|ਲਿੰਗਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ]] ਦਿਹਾੜਾ
|relatedto=[[ਬਾਲ ਦਿਹਾੜਾ|ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਲ ਦਿਹਾੜਾ]]&lt;br /&gt;[[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ]]&lt;br /&gt;[[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਹਾੜਾ]]
}}
'''ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ''' ਜਾਂ '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]:International Women's Day (IWD), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ &quot;International Working Women's Day&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਰ ਸਾਲ [[8 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦਿਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ, 1909 ਨੂੰ ਨਿਉਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਰਮਨ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਕਲੇਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ, ਕੌਟ ਡੰਕਰ, ਪੌਲਾ ਥੀਡੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ 1910 ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ “ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਰਤ ਦਿਵਸ” ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।&lt;ref name=&quot;ICSW&quot;&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/InternationalSocialistCongress1910SecondInternationalConferenceOf/page/n21/mode/2up|title=&quot;International Socialist Congress, 1910; Second International Conference of Socialist Women|page=21|access-date=2020-03-07}}&lt;/ref&gt; 1917 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ  ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 8 ਮਾਰਚ ਉਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.eviemagazine.com/post/women-in-red-the-surprising-history-of-international-womens-day/|title=Women In Red: The Surprising History Of International Women's Day|last1=Cheah|first1=S. G.|date=8 March 2020|work=Evie Magazine|accessdate=9 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200309092231/https://www.eviemagazine.com/post/women-in-red-the-surprising-history-of-international-womens-day/|archivedate=9 March 2020|quote=statement made by Vladimir Lenin, who presided over the first official March 8th celebration of this day in Russia:  “For under capitalism the female half of the human race is doubly oppressed. The working woman and the peasant woman are oppressed by capital [...]  “The second and most important step is the abolition of the private ownership of land and the factories. This and this alone opens up the way towards complete and actual emancipation of woman}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਿਨ ਉਦੋਂ ਤਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 1967 ਵਿਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ 1977 ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.un.org/en/observances/womens-day/background|title=International Women's Day, 8 March|website=www.un.org|language=EN|access-date=2020-03-07}}&lt;/ref&gt;

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;RFE100&quot; /&gt; ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਾਰੀਤਵ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nationaltoday.com/international-womens-day/|title=International Women's Day – March 8, 2020|last=|first=|date=|website=National Today|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
[[File:Women's manifestation inPetrograd, 1917.jpg|thumb|left|8 ਮਾਰਚ, 1917 ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਗਾਰਡ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਅਮਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Zetkin luxemburg1910.jpg|thumb|[[ਕਲਾਰਾ ਜੈਟਕਿਨ]] ਅਤੇ [[ਰੋਜਾ ਲਕਸਮਬਰਗ]],1910]]
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਔਰਤ ਦਿਵਸ 28 ਫਰਵਰੀ, 1909 ਨੂੰ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਕੁਨ ਥੈਰੇਸਾ ਮਲਕੀਏਲ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ&quot; ਕਿਹਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iwd.uchicago.edu/page/international-womens-day-history#1909%20The%20First%20National%20Woman's%20Day%20in%20the%20US|title=International Women's Day History {{!}} International Women's Day {{!}} The University of Chicago|website=iwd.uchicago.edu|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408081654/https://iwd.uchicago.edu/page/international-womens-day-history#1909%20The%20First%20National%20Woman's%20Day%20in%20the%20US|archive-date=April 8, 2017|access-date=April 7, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unevents&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/events/women/iwd/2008/history.shtml|title=United Nations page on the background of the IWD|date=|publisher=Un.org|accessdate=March 8, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Miller|first1=Sally M.|date=December 1978|title=From Sweatshop Worker to Labor Leader: Theresa Malkiel, A Case Study|journal=American Jewish History|volume=68|issue=2|page=197|jstor=23881894}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 8 ਮਾਰਚ 1857 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਬੁਣਕਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਤਥਾਕਥਿਤ “ਖਾਲੀ ਪਤੀਲਾ ਜਲੂਸ” ਕੱਢਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਪਰ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਕੰਡੇਲ ਅਤੇ ਪਿਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿੱਖ ਦੇਣ ਲਈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੋਵੀਅਤ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kaplan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Françoise Picq 1982&quot;&gt;{{cite journal|last=Kandel|first=Liliane|last2=Picq|first2=Françoise|year=1982|title=Le Mythe des origines à propos de la journée internationale des femmes|url=http://www.archivesdufeminisme.fr/article.php3?id_article=80|journal=La Revue d'en face|volume=12|pages=67–80|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927183523/http://www.archivesdufeminisme.fr/article.php3?id_article=80|archivedate=September 27, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Handbook of American Women's History|last=Zophy|first=Angela Howard|publisher=Garland|year=1991|isbn=0-8240-8744-5|location=|page=187}}&lt;/ref&gt;

1910 ਵਿੱਚ  ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ  ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ  ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਡੇਲੀਗੇਟ ਕਲਾਰਾ ਜੋਟਕਿਨ, ਕੇਟ ਡੰਕਰ, ਪਾਉਲਾ ਥੀਡ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ 'ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ' ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਥੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;kaplan&quot;&gt;Temma Kaplan, &quot;On the Socialist Origins of International Women's Day&quot;, Feminist Studies, 11/1 (Spring, 1985)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title= History of International Women's Day|url= http://www.un.org/womenwatch/feature/iwd/history.html|publisher= [[United Nations]] }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ 17 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦਿਆਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ [[ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ|ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ]] ਸਮੇਤ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਕਾਰਜਨੀਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਚਿਆਉਣ,ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;iwd&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.internationalwomensday.com/About|title=About International Women's Day|date=March 8, 1917|publisher=Internationalwomensday.com|accessdate=February 26, 2016}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਸਾਲ 19 ਮਾਰਚ 1911 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ, ਡੈਨਮਾਰਕ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈਡਬਲਯੂਡੀ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦਿਨ) ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;unevents&quot; /&gt;ਇਕੱਲੇ ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ 300 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;kaplan&quot; /&gt;ਵਿਯੇਨਾ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੈਨਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਰਿੰਗਸਟਰੇਸ 'ਤੇ ਪਰੇਡ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;kaplan&quot; /&gt;ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;UN&quot; /&gt;

ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;kaplan&quot; /&gt;

1913 ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;mmf1&quot; /&gt;1914 ਵਿਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;mmf1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mmf2010.info/our-action/le-8-mars-2013-journee-internationale-des-femmes-a-la-recherche-de-la-memoire-perdue|title=8th of March – International woman's day: in search of lost memory|archive-url=https://web.archive.org/web/20110313064904/http://www.mmf2010.info/our-action/le-8-mars-2013-journee-internationale-des-femmes-a-la-recherche-de-la-memoire-perdue|archive-date=March 13, 2011|access-date=March 14, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ 1914 ਦਾ ਦਿਵਸ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਔਰਤਾਂ 1918 ਤਕ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;mmf1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ipu.org/wmn-e/suffrage.htm|title=Women's Suffrage|publisher=Inter-Parliamentary Union|access-date=January 26, 2014}}&lt;/ref&gt;ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, 8 ਮਾਰਚ, 1914 ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋ ਤੋਂ ਟ੍ਰੈਫਲਗਰ ਸਕੁਆਇਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਾਰਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/archive/article/1914-03-09/5/1.html#start%3D1785-01-01%26end%3D1985-12-31%26terms%3D%22Sylvia%20Pankhurst%22%20arrested%26back%3D/tto/archive/find/%252522Sylvia+Pankhurst%252522+arrested/w:1785-01-01%7E1985-12-31/o:date/4%26prev%3D/tto/archive/frame/goto/%252522Sylvia+Pankhurst%252522+arrested/w:1785-01-01%7E1985-12-31/o:date/32%26next%3D/tto/archive/frame/goto/%252522Sylvia+Pankhurst%252522+arrested/w:1785-01-01%7E1985-12-31/o:date/34|title=Suffragist Disorders|date=March 9, 1914|newspaper=The Times|access-date=May 9, 2014}}&lt;/ref&gt;

8 ਮਾਰਚ, 1917 ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਟਰੋਗ੍ਰਾਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ( ਬੁਣਾਈ) ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;UN&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ria.ru/revolution_postup/20170306/1489217048.html|title=February Revolution|publisher=[[RIA Novosti]]|access-date=March 7, 2017}}&lt;/ref&gt;ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ “ਬ੍ਰੈੱਡ ਐਂਡ ਪੀਸ”( ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਮਨ) ਲਈ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;mmf1&quot; /&gt;ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਗੂ [[ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “23 ਫਰਵਰੀ (8 ਮਾਰਚ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ’ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖ ਦੇ। ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਉਲਟ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਮੇ ਕਈ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ... ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਹੋਈ ... ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।&quot;&lt;ref name=&quot;mmf1&quot; /&gt;ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਸ II ਰਾਜ-ਪਾਟ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;unevents&quot; /&gt; 
[[ਤਸਵੀਰ:NSW_Builders_Labourers_march_on_IWD_1975.jpg|left|thumb|Female members of the Australian [[Builders Labourers Federation]] march on International Women's Day 1975 in Sydney.]]
ਹੁਣ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਸੰਯੁਕਤ-ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ਸਾਲ
!ਯੂਐੱਨ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ&lt;small&gt; (ਅਨੁਵਾਦਿਤ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/womenwatch/feature/iwd/index.html |title=WomenWatch: International Women's Day |publisher=Un.org |date= |accessdate=February 21, 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|ਅਤੀਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ, ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਯੋਜਨਾ
|-
|1997
|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੂਚੀ
|-
|1998
|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ
|-
|1999
|ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ ਮੁਕਤ ਵਿਸ਼ਵ
|-
|2000
|ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ-ਜੁੱਟ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
|-
|2001
|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
|-
|2002
|ਅੱਜ ਦੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਹਿਲਾ: ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮੌਕੇ
|-
|2003
|ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਟੀਚੇ
|-
|2004
|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਐੱਚਆਈਵੀ/ਏਡਜ਼
|-
|2005
|2005 ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ; ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ
|-
|2006
|ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ
|-
|2007
|ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ
|-
|2008
|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼
|-
|2009
| ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ-ਜੁੱਟ
|-
|2010
|ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ, ਸਮਾਨ-ਮੌਕੇ: ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵਿਕਾਸ
|-
|2011
|ਸਮਾਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ: ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀ ਦਾ ਮਾਰਗ
|-
|2012
|ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਅੰਤ
|-
|2013
|ਵਚਨ ਦੇਣਾ, ਇੱਕ ਵਚਨ ਹੈ: ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
|-
|2014
|ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨਤਾ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਹੈ
|-
|2015
|ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਹੀ ਮਾਨਵਤਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ: ਇਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ!
|-
|2016
|2030 ਤੱਕ, ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 50-50: ਲਿੰਗਕ-ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਓ
|-
|2017
|ਕੰਮ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ: 2030 ਤੱਕ, ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਾਰੇ 50-50
|-
|2018
|ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਹੈ: ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ
|-
|2019
|ਸੋਚੋ ਸਮਾਨ, ਸਮਾਰਟ ਨਿਰਮਾਣ, ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸੋਚ ਨਵੀਨ
|}

==ਗੈਲਰੀ==
&lt;gallery&gt;
File:Afghan girls in traditional clothes.jpg|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਵੂਮੈਨ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿਖੇ 2002 ਦੀ ਰਸਮ
|ਸਮਾਰੋਹ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ, ਕੈਮਰੂਨ, 2006.
File:International Women's Day-2009-01.jpg|ਬੋਗੋਤਾ, ਕੋਲੰਬੀਆ, 2009.
File:Intl womens day warsaw march.jpg|ਵਾਰਸਾ, ਪੋਲੈਂਡ, 2010.
|ਐਮਸਟਰਡਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, 2010.
File:Intl womens day sydney.jpg|ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, 2011.
File:Intl womens day march maldives.jpg|ਮਾਲਦੀਵਜ, 2012.
File:Massai women rally.jpg|ਆਰੂਸ਼ਾ, ਤਨਜਾਨੀਆ, 2012.
File:Drummers protest intl womens day brazil.jpg|ਬਰਾਜ਼ੀਲ, 2013.
&lt;!-- File:Intl womens day afghanistan.jpg|ਦਾਈ ਕੁੰਡੀ ਸੂਬਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, 2010. --&gt;
&lt;/gallery&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
Kundali.bhagya

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

{{Sister project links | wikt=no | commons= International Women's Day| b=:International Women's Day | n=Category:International Women's Day | q=International Women's Day | s= Portal:International Women's Day| v=International Women's Day | voy=no | species=no | d=Q38964| mw=no| display=International Women's Day}}

* [http://www.unwomen.org/en/news/in-focus/international-womens-day UN Women, International Women's Day page]
* [https://www.icrc.org/en/war-and-law/protected-persons/women 2016 International Women's Day – ICRC]
* [http://www.currentshare.com/2017/03/international-womens-day.html International Women's Day Activity]

{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>37n2icwihnkz0xdtz1cnkxiuslzzv8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39458</id>
    <revision>
      <id>839757</id>
      <parentid>581549</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T16:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Childhood and training&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354745605|Ali Akbar Khan]]&quot;</comment>
      <origin>839757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10221" sha1="f4wpm2gdntq655adm9dofyoubtprrtt" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;
| name =ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ
| image = Dia7275 Ali Akbar Khan r.jpg
| caption = 
| image_size = 
| background = ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ
| birth_name = 
| alias = 
| birth_date = {{Birth date|1922|04|14|df=y}}
| death_date = {{Death date and age|2009|6|18|1922|4|14|df=y}}
| death_place = [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]
| origin = [[ਕੋਮਿਲਾ]], [[ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ]] (ਮੌਜੂਦਾ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]])
| instrument = [[ਸਰੋਦ]]
| genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]]
| occupation = [[ਕੰਪੋਜ਼ਰ]], [[ਸਰੋਦ]]ਵਾਦਕ
| years_active = 
| label = 
| associated_acts = [[ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ]], [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]]
| website = 
| notable_instruments = 
}}
'''ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ''' ({{lang-bn|আলী আকবর খাঁ}}) (14 ਅਪਰੈਲ 1922 &amp;ndash; 18 ਜੂਨ 2009) [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]]ਕਾਰ, ਸਰੋਦਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਾਯਲਿਨਿਸਟ [[ਯੇਹੂਦੀ ਮੇਨੂਇਨ]] ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇਦਾ9/ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ]&lt;/ref&gt;
==ਜੀਵਨੀ==
ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ 1922 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ [[ਕੋਮਿਲਾ]] ਸ਼ਹਿਰ (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ) ਦੇ ਕਸਬੇ ਸ਼ੁਭਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੌਸੀਕੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ]] ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਭੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। [[ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ]] ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 18 ਘੰਟੇ ਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ&lt;ref name=&quot;NYT Obit&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/06/20/arts/music/22khan.htm|title=Ali Akbar Khan, Sarod Virtuoso, Dies at 87|last=Grimes|first=William|date=19 June 2009|publisher=New York Times|accessdate=20 June 2009}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੇਹਰ ਘਰਾਨੇ ਨਾਲ ਸੀ | ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ | ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ [[ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਲੇਜ ਅੱਜਕਲ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]] ਦੇ [[ਸਾਨ ਰਾਫ਼ੇਲ]] ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਚ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਦੇ [[ਬਾਸੇਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ 1955 ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਵਾਦਕ [[ਯੇਹੂਦੀ ਮੈਨੁਹਿਨ]] ਦੇ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ [[ਗ੍ਰਾਮੀ ਐਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਕਾਰਥਰ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਵਿਰਾਸਤ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 18 ਜੂਨ 2009 ਵਾਲੇ ਦਿਨ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

== ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ==

ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾੜਿਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ [[ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/obituary-ali-akbar-khan-sarod-music|title=Obituary Ali Akbar Khan|last=Massey|first=Reginald|date=22 June 2009|work=The Guardian|access-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 June 2009 |title=Sarod maestro Ali Akbar Khan passes away at 87 |url=http://sify.com/news/fullstory.php?a=jgtv5hjgeaa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823010539/http://www.sify.com/news/fullstory.php?a=jgtv5hjgeaa |archive-date=23 August 2014 |access-date=19 June 2009 |website=Sify News |agency=Asian News International (ANI)}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਹਰ (ਅੱਜ ਦੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ) ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਲਈ ਮੁਢਲੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Lav_child&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lavezzoli|2006}}&lt;/ref&gt;

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਰੋਦ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਊਦੀਨ ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਖਤ ਟਾਸਕ ਮਾਸਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਸਬਕ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 18 ਘੰਟੇ ਚਲਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Lav_early&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lavezzoli|2006}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ ਪਖਾਵਜ ਵਜਾਉਣਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ [[Timir Baran|ਤਿਮਿਰ ਬਾਰਾਨ]] ਅਤੇ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ [[ਪੰਡਿਤ ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼ (ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ)|ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼]], ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਪੜਨ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ [[ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ]], ਜੋ [[ਸੁਰਬਹਾਰ : ਸਾਜ਼|ਸੁਰਬਹਾਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1941 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Lav_child&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Lavezzoli|2006}}&lt;/ref&gt;

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦਸ ਸਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, 20 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ - ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। [1]
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>f4wpm2gdntq655adm9dofyoubtprrtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਸੀ ਲੋਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40710</id>
    <revision>
      <id>839763</id>
      <parentid>838871</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T18:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Akhmatova.jpg|Akhmatova.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ymblanter|Ymblanter]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Akhmatova.jpg|]].</comment>
      <origin>839763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20372" sha1="nsgzu5dspb9bd2xtoacgdnzy3085euh" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| image            = {{image array|perrow=5|width=60|height=70
| image1 =Dmitri Donskoy 140-190 for collage.jpg|caption1=[[ਦਮਿਤਰੀ ਡੱਬਸਕੋਏ]]
| image2 = M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|caption2=[[ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ]]
| image3 = Tolstoy Leo port.jpg|caption3=[[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| image4 = VanMeetin-AntonChekhov.jpg|caption4=[[ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| image5 = Fyodor Dostoyevsky (Shapiro, 1879) - 3 (cropped).jpg|caption5=[[ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]]
| image6 = Tchaikovsky by Reutlinger (cropped).jpg|caption6=[[ਪਿਓਤਰ ਇਲੀਚ ਚੈਕੋਵਸਕੀ]]
| image7 =Mikhail lermontov.jpg|caption7=[[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ]]
| image8 =Kiprensky Pushkin.jpg|caption8=[[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| image9 = Mendeleev 2.jpg|caption9=[[ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ]]
| image10 = Anna Pavlova, 1915.jpg|caption10=[[ਆਂਨਾ ਪਾਵਲੋਵਾ]]
| image11 = Sergey Korolyov 140-190 for collage.jpg| caption11 = [[ਸਰਗੇਈ ਕੋਰੋਲਵ]]
| image12 = Yuri Gagarin (1961) - Restoration.jpg|caption12=[[ਯੂਰੀ ਗਗਾਰਿਨ]]
| image13 = Modest Musorgskiy, 1870.jpg|caption13=[[ਪੇਤਰੋਵਿਚ ਮੁਸੋਰਗਸਕੀ]] 
| image14 = Ivan Petrovitch Pavlov. Photograph after a photograph taken Wellcome V0027010.jpg|caption14=[[ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ]]
| image15 =Константин Циолковский.jpg| caption15 = [[ਕੋਨਸਟੈਂਟਿਨ ਸਿਓਲਕੋਵਸਕੀ]]
| image16 = Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1 (Remini enhanced).jpg|caption16=[[ਸੋਫੀਆ ਕੋਵਾਲਸਕਾਇਆ]]
| image17 = Nikolai A. Rimsky-Korsakov.jpg| caption17 = [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰਿਮਸਕੀ-ਕੋਰਕੋਵ]]
| image18 =W. bechterew.jpg| caption18 = [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਬੇਖਟੇਰੀਵ]]
| image19 =Dmitri Shostakovich credit Deutsche Fotothek adjusted.jpg| caption19 = [[ਦਿਮਿਤਰੀ ਸ਼ੋਸਤਾਕੋਵਿਚ]]
| image20 = Михаил Булгаков 1937.jpg| caption20 = [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]]
| image21 =| caption21 = [[ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ]]
| image22 = Shishkin Ivan Ivanovich.jpg| caption22 = [[ਇਵਾਨ ਸ਼ੀਸ਼ਕੀਨ]]
| image23 = Aleksandr Nikolayevich Ostrovsky 2.jpg| caption23 = [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]]
| image24 = 1983 CPA 5375 (1) (Савицкая).jpg| caption24 = [[ਸਵੱਛਾ ਸਦਵੀਕਾ]]
| image25 = Kropotkin2.jpg| caption25 = [[ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ]]
| image26 = Ilya Repin (1909).jpg| caption26 = [[ਇਲੀਆ ਰੇਪਿਨ]]
| image27 = Turgenjew F1 (2) (cropped).jpg| caption27 = [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| image28 = Vladimir Vysotsky.jpg| caption28 = [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਾਈਸੋਤਸਕੀ]]
| image29 =Sharapova at the Mutua Madrid Open 2015.jpg| caption29 = [[ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ]]
| image30 =Andrej Tarkovskij mug shot at Latina Refugee Camp 1985.jpg| caption30 = [[ਆਂਦਰੇਈ ਤਾਰਕੋਵਸਕੀ]]
}}
| group            = '''Russians''' &lt;br /&gt;русские &lt;br /&gt;''russkiye''
| poptime          = '''133–150 million''' (2003)&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.russkie.org/index.php?module=fullitem&amp;id=4194 | title=Нас 150 миллионов Немного. А могло быть меньше. | publisher=russkie.org | date=September 29, 2003 | accessdate=February 20, 2012 | author=Анатольев, Сергей}}&lt;/ref&gt;
| popplace         = {{flag|Russia}}: 111,016,896&lt;ref name=gks&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Ethnic groups in Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2021-12-23 }}, 2010 census, Rosstat. Retrieved 15 February 2012 {{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(census, 2010)&lt;/small&gt;
| region1          = {{flag|Ukraine}}
| pop1             = 8,334,141 (census, 2001)&lt;ref name=&quot;Національний склад населення&quot;&gt;[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року] {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Kazakhstan}}
| pop2             = 3,793,764 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |title=(2009 census) |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723084412/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|United States}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop3             = 3,072,756 (census, 2009)&lt;ref name=census1&gt;[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_5YR_B04003&amp;prodType=table]&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|Uzbekistan}}
| pop4             = 1,199,015 (estimate, 2000)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-09-05 |archive-date=2012-09-03 |archive-url=https://archive.today/20120903195859/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|Belarus}}
| pop6             = 785,084 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php |title=(2009 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111042053/http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flag|Latvia}}
| pop7             = 520,136 (census, 2014)&lt;ref&gt;[http://data.csb.gov.lv/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&amp;px_tableid=IS0070.px&amp;px_path=Sociala__Ikgad%C4%93jie%20statistikas%20dati__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji%20skaits%20un%20t%C4%81%20izmai%C5%86as&amp;px_language=lv&amp;px_db=Sociala&amp;rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2]&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flag|Canada}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop8             = 550,520 (census, 2011)&lt;ref&gt;http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=105396&amp;PRID=0&amp;PTYPE=105277&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2013&amp;THEME=95&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flag|Kyrgyzstan}}
| pop9             = 419,600 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|title=Ethnic groups in Kyrgyzstan (2009 census)|work=Kyrgyz Statistical Agency|year=2009|accessdate=2011-03-31|publisher=Kyrgyz Statistical Agency|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308134750/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{flag|Moldova}}
| pop10            = 369,488 (census, 2004)&lt;ref&gt;2004 [http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&amp;idc=295&amp;id=2234 Moldovan Census] and [http://pridnestrovie.net/2004census.html Transnistrian Census]data. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217072904/http://www.pridnestrovie.net/2004census.html |date=2007-02-17 }}&lt;/ref&gt;
| region11         = {{flag| Estonia}}
| pop11            = 324,431 (2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.ee/34278|title=Population by ethnic nationality, 1 January, years|publisher=[[Statistics Estonia]]|year=2013|accessdate=11 October 2013|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{flag|Turkmenistan}}
| pop12            = 297,319 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{flag|Brazil}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop13            = 200,000&lt;ref name=&quot;Câmara de Comércio Brasil-Rússia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.brasil-russia.com.br/comunidade.htm |title=Câmara de Comércio Brasil-Rússia |publisher=Brasil-russia.com.br |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525144021/https://brasil-russia.com.br/comunidade.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{flag|Germany}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop14            = 195,310 (estimate, 2011)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendischeBevolkerung/Tabellen/Geburtsort.html |title=Ausländische Bevölkerung am 31.12.2011 nach Geburtsort und ausgewählten Staatsangehörigkeiten |publisher=Statistisches Bundesamt |date= |accessdate=2012-07-27 |language=de |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113213538/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendischeBevolkerung/Tabellen/Geburtsort.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{flag|Lithuania}}
| pop15            = 174,900 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010215&amp;PLanguage=0&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=3236&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |title=Gyventojų skaičius metų pradžioje. Požymiai: tautybė – Rodiklių duomenų bazėje |publisher=Db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906042802/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010215&amp;PLanguage=0&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=3236&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{flag|Azerbaijan}}
| pop16            = 119,300 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml |title=Population by ethnic groups (2009 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2012-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207012257/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{flag|France}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Country of birth)&lt;/small&gt;
| pop17            = 115,000 (census, 2007)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Russian_diaspora |title=(2007 census) |publisher=Ined.fr |date=2012-07-06 |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{flag|Argentina}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(immigrants between 1895 and 1946)&lt;/small&gt;
| pop18            = 114,303&lt;ref&gt;[http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf Cuadro de proyección Inmigratoria periodo 1895–1946] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714193441/http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf |date=2015-07-14 }} {{es icon}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{flag|Georgia}}
| pop19            = 91,091 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&amp;plang=1 |title=(2002 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2007-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006125019/http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&amp;plang=1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html|title=The ethnic composition of the population of Abkhazia|work=2003 Census|publisher=Управление Государственной Статистики Республики Абхазия «Абхазия в цифрах», г. Сухум, 2005|date=|accessdate=| language=Russian}}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{flag|Tajikistan}}
| pop20            = 68,200 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php |title=(2000 census) |publisher=Demoscope.ru |date=2000-01-20 |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region21         = {{flag|Australia}}
| pop21            = 67,055 (census, 2006)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ |title=Australian Bureau of Statistics |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region22         = {{flag|Finland}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian speakers)&lt;/small&gt;
| pop22            = 66,379 (estimate, 2013)&lt;ref&gt;{{cite web |author=VSY |url=http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&amp;ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+-+2010&amp;path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&amp;lang=1&amp;multilang=en |title=(2013 estimate) |publisher=Vsy.fi |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2013-01-06 |archive-url=https://archive.today/20130106153419/http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&amp;ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+-+2010&amp;path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&amp;lang=1&amp;multilang=en |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{flag|Turkey}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop23            = 50,000&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid.ru/ns_publ.nsf/cb8e241d18a8904ec3256fc7002ddc0e/a26c797ba51042d2c32576800031670a?OpenDocument |title=МИД России &amp;#124; 12/02/2009 &amp;#124; Интервью Посла России в Турции В.Е.Ивановского, опубликованное в журнале &quot;Консул&quot; № 4 /19/, декабрь 2009 года |publisher=Mid.ru |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{flag|Venezuela}}
| pop25            = 34,600&lt;ref&gt;http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=VE&lt;/ref&gt;
| region24         = {{flag|United Kingdom}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop24            = 35,172 (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nationality and country of birth by age, sex and qualifications Jan - Dec 2013 (Excel sheet 60Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=11 June 2014|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924060723/http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{flag|Romania}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt; ([[Lipovans]])&lt;/small&gt;
| pop26            = 36,397 (census, 2002)&lt;ref&gt;[http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ Informatii utile | Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ |date=2007-05-13 }} (2002 census) {{ro icon}}&lt;/ref&gt;
| region29         = {{flag|Czech Republic}}
| pop29            = 31,941 (estimate, 2010)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/$File/c01t01.pdf |title=(31.12.2010 – estimate) |format=PDF |language=cs |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718171215/http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/%24File/c01t01.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region30         = {{flag|Italy}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop30            = 25,786 (2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://demo.istat.it/str2009/index_e.html |title=Foreigner Citizens. Demographic Balance for the year 2009 and Resident Population on 31st December – All countries of citizenship Italy |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062927/http://demo.istat.it/str2009/index_e.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region31         = {{flag|Greece}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop31            = 18,219 (census, 2001)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |title=(2001 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114090629/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region32         = {{flag|United Arab Emirates}}
| pop32            = 18,000
| region33         = {{flag|People's Republic of China}}
| pop33            = 15,609 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/renkoupucha/2000pucha/html/t0106.htm |title=(2000 census) |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826143557/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/renkoupucha/2000pucha/html/t0106.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region34         = {{flag|Bulgaria}}
| pop34            = 15,595 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm |title=(2002 census) |publisher=Nsi.bg |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region35         = {{flag|Armenia}}
| pop35            = 14,660 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |title=(2002 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://www.webcitation.org/5nAoWfeZT?url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region36         = {{flag|Venezuela}}
| pop36            = 10,000 {{citation needed|date=November 2012}}
| region37         = {{flag|New Zealand}}
| pop37            = 5,000{{citation needed|date=February 2012}}
| region38         = {{flag|Slovakia}}
| pop38            = 1,997{{citation needed|date=May 2011}}
| region39         = 946&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf|publisher=monstat.org|accessdate=27 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| pop39            = {{flag|Montenegro}}
| langs            = [[Russian language|Russian]]
| rels             = Predominantly '''†''' [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodox Christianity]] &lt;br /&gt;([[Russian Orthodox Church]])&lt;br /&gt; Significant [[irreligion|non-religious]] population. Minorities of [[Old Believers]]
| related          = Other [[East Slavs]] ([[Belarusians]] and [[Ukrainians]])&lt;ref name=&quot;2008ydna&quot;&gt;{{cite journal|pmc=2253976 | pmid=18179905 | doi=10.1016/j.ajhg.2007.09.019 | volume=82 | issue=1 | title=Two sources of the Russian patrilineal heritage in their Eurasian context |date=January 2008 | journal=American Journal of Human Genetics | pages=236–50}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਰੂਸੀ ਲੋਕ''' ({{lang-ru|русские}}, ''russkiye'') ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548156/Slav &quot;Slav.&quot;] Encyclopædia Britannica Online. 30 July 2011.&lt;/ref&gt; ਜਿਹੜੇ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2010 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 80% ਲੋਕ ਇਸ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;gks&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>nsgzu5dspb9bd2xtoacgdnzy3085euh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Manavpreet Kaur</title>
    <ns>3</ns>
    <id>52114</id>
    <revision>
      <id>839759</id>
      <parentid>823366</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T17:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>7061</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be eligible to vote in the U4C election */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>839759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35325" sha1="tmle1ohegcfqlc53m00h8ddyupehqqi" xml:space="preserve">{{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੪੩, ੯ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC)

== ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ==

ਸਲਾਮ, [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ#.E0.A8.AC.E0.A9.B0.E0.A8.97.E0.A8.BE.E0.A8.B2.E0.A9.80_.E0.A8.B5.E0.A8.BF.E0.A8.95.E0.A9.80.E0.A8.AA.E0.A9.80.E0.A8.A1.E0.A9.80.E0.A8.86_.E0.A8.A6.E0.A9.80_.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.A8.E0.A8.AB.E0.A8.B0.E0.A9.B0.E0.A8.B8_.E0.A8.B5.E0.A8.BF.E0.A9.B1.E0.A8.9A_.E0.A8.9C.E0.A8.BE.E0.A8.A3_.E0.A8.B8.E0.A9.B0.E0.A8.AC.E0.A9.B0.E0.A8.A7.E0.A9.80 ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ ਜੀ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep gill|Satdeep gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੨:੪੦, ੨੬ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੪ (UTC)

== ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ ==

ਮੇਰੇ ਆਰਜ਼ੀ ਪਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਮਰਥਨ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%86:%E0%A8%90%E0%A8%A1%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%A8_%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8_%E0%A8%B2%E0%A8%88_%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82#.E0.A8.B5.E0.A8.B0.E0.A8.A4.E0.A9.8B.E0.A8.82.E0.A8.95.E0.A8.BE.E0.A8.B0:Satdeep_Gill ਇਸ ਲਿੰਕ] ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਕੇ ਵੋਟ ਪਾਓ।--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੪:੪੧, ੨ ਅਗਸਤ ੨੦੧੫ (UTC)
*ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ 100 ਵਿਕੀ ਦੀਆਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nachhattardhammu|Nachhattardhammu]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nachhattardhammu|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੪:੫੫, ੨੦ ਸਤੰਬਰ ੨੦੧੫ (UTC)
*ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dr. Manavpreet Kaur|Dr. Manavpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dr. Manavpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

== Application status ==
Hello, congratulations, your application to join [[:meta:CIS-A2K/Events/2015/Global Congress on Intellectual Property and the Public Interest|Global Congress on Intellectual Property and the Public Interest]] has been accepted. Please fill [https://docs.google.com/forms/d/1PU0DeALufWM-UUHIqgDloPBB_Jk5NUdkEqjhefAekd0/viewform this form] and we'll contact you soon with more details. Thanks. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Titodutta|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:35, 18 ਨਵੰਬਰ 2015 (UTC)
* Thank you so much--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dr. Manavpreet Kaur|Dr. Manavpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dr. Manavpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])
:* Thanks for filling the form, we are working on it. We'll contact you soon. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Titodutta|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:46, 24 ਨਵੰਬਰ 2015 (UTC)

==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Asia medal.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''The Asian Month Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |  [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] 2015 ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 14 ਦਸੰਬਰ 2015 (UTC)
|}

ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਸਤਦੀਪ--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dr. Manavpreet Kaur|Dr. Manavpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dr. Manavpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:30, 3 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC)

== Geographical Indications in India Edit-a-thon starts in 24 hours ==

Hello, &lt;br/&gt;
[[File:2010-07-20 Black windup alarm clock face.jpg|right|150px]]Thanks a lot for signing up as a participant in the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|Geographical Indications in India Edit-a-thon]]. We want to inform you that this edit-a-thon will start in next 24 hours or so (25 January 0:00 UTC). Here are a few handy tips:
* ⓵ Before starting you may check the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Rules|rules of the edit-a-thon]] once again.
* ⓶ A resource section has been started, you may check it [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Resources|here]].
* ⓷ Report the articles you are creating and expanding. If a local event page has been created on your Wikipedia you may report it there, or you may report it on the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon/Participants|Meta Wiki event page]] too. This is how you should add an article— go to the &lt;code&gt;&quot;participants&quot;&lt;/code&gt; section where you have added you name, and beside that add the articles like this: &lt;code&gt;[[User:Example|Example]] ([[User talk:Example|talk]]) (Articles: Article1, Article2, Article3, Article4).&lt;/code&gt; You '''don't''' need to update both on Meta and on your Wikipedia, update at any one place you want.
* ⓸ If you are posting about this edit-a-thon- on Facebook or Twitter, you may use the hashtag &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;#GIIND2016&lt;/span&gt;
* ⓹ Do you have any question or comment? Do you want us to clarify something? Please ask it [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]].
Thank you and happy editing. [[File:Face-smile.svg|20px]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:32, 23 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/GI_participants&amp;oldid=15268365 --&gt;

== GI edit-a-thon 2016 updates ==

Geographical Indications in India Edit-a-thon 2016 has started, here are a few updates:
# More than 80 Wikipedians have joined this edit-a-thon
# More than 35 articles have been created/expanded already (this may not be the exact number, see &quot;Ideas&quot; section #1 below)
# [[:en:Template:Infobox geographical indication|Infobox geographical indication]] has been started on English Wikipedia. You may help to create a similar template for on your Wikipedia.

[[File:Spinning Ashoka Chakra.gif|right|150px]]
; Become GI edit-a-thon language ambassador
If you are an experienced editor, [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Ambassadors|become an ambassador]]. Ambassadors are community representatives and they will review articles created/expanded during this edit-a-thon, and perform a few other administrative tasks.

; Translate the Meta event page 
Please translate [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|this event page]] into your own language. Event page has been started in [[:bn:উইকিপিডিয়া:অনলাইন এডিটাথন/২০১৬/ভারতীয় ভৌগোলিক স্বীকৃতি এডিটাথন|Bengali]], [[:en:Wikipedia:WikiProject India/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|English]] and [[:te:వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/జాగ్రఫికల్ ఇండికేషన్స్ ఇన్ ఇండియా ఎడిట్-అ-థాన్|Telugu]], please start a similar page on your event page too.

; Ideas
# Please report the articles you are creating or expanding [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]] (or on your local Wikipedia, if there is an event page here). It'll be difficult for us to count or review articles unless you report it. 
# These articles may also be created or expanded:
:* Geographical indication ([[:en:Geographical indication]])
:* List of Geographical Indications in India ([[:en:List of Geographical Indications in India]])
:* Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999 ([[:en:Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999]])
See more ideas and share your own [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Ideas|here]].

; Media coverages
Please see a few media coverages on this event: [http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wikipedia-initiative-Celebrating-legacy-of-Bangalore-Blue-grapes-online/articleshow/50739468.cms The Times of India], [http://indiaeducationdiary.in/Shownews.asp?newsid=37394 IndiaEducationDiary], [http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/gitagged-products-to-get-wiki-pages/article8153825.ece The Hindu]. 

; Further updates
Please keep checking [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|the Meta-Wiki event page]] for latest updates.

All the best and keep on creating and expanding articles. :) --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:46, 27 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15282198 --&gt;

== 7 more days to create or expand articles ==

[[File:Seven 7 Days.svg|right|250px]]
Hello, thanks a lot for participating in [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|Geographical Indications in India Edit-a-thon]]. We understand that perhaps 7 days (i.e. 25 January to 31 January) were not sufficient to write on a topic like this, and/or you may need some more time to create/improve articles, so let's extend this event for a few more days. '''The edit-a-thon will continue till 10 February 2016''' and that means you have got 7 more days to create or expand articles (or imprpove the articles you have already created or expanded). 

; Rules
The [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Rules|rules]] remain unchanged. Please [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|report your created or expanded articles]].

; Joining now
Editors, who have not joined this edit-a-thon, may [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Participants|also join now]]. 
[[File:Original Barnstar Hires.png|150px|right]]
; Reviewing articles
Reviewing of all articles should be done before the end of this month (i.e. February 2016). We'll keep you informed. You may also [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|check the event page]] for more details.

; Prizes/Awards
A special barnstar will be given to all the participants who will create or expand articles during this edit-a-thon. The editors, who will perform exceptionally well, may be given an Indic [[:en:List of Geographical Indications in India|Geographical Indication product or object]]. However, please note, nothing other than the barnstar has been finalized or guaranteed. We'll keep you informed. 

; Questions?
Feel free to ask question(s) [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]]. -- [[User:Titodutta]] ([[:meta:User talk:Titodutta|talk]]) sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:08, 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15282198 --&gt;

== GI edit-a-thon updates ==

[[File:Geographical Indications in India collage.jpg|right|200px]]
Thank you for participating in the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|Geographical Indications in India]] edit-a-thon. The review of the articles have started and we hope that it'll finish in next 2-3 weeks. 
# '''Report articles:''' Please report all the articles you have created or expanded during the edit-a-thon '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|here]]''' before 22 February.
# '''Become an ambassador''' You are also encouraged to '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Ambassadors|become an ambassador]]''' and review the articles submitted by your community.

; Prizes/Awards
Prizes/awards have not been finalized still. These are the current ideas:
# A special barnstar will be given to all the participants who will create or expand articles during this edit-a-thon;
# GI special postcards may be sent to successful participants;
# A selected number of Book voucher/Flipkart/Amazon coupons will be given to the editors who performed exceptionally during this edit-a-thon.
We'll keep you informed.

; Train-a-Wikipedian
[[File:Biology-icon.png|20px]] We also want to inform you about the program '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian|Train-a-Wikipedian]]'''. It is an empowerment program where groom Wikipedians and help them to become better editors. This trainings will mostly be online, we may conduct offline workshops/sessions as well. More than 10 editors from 5 Indic-language Wikipedias have already joined the program. We request you to have a look and '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian#Join_now|consider joining]]'''. -- [[User:Titodutta|Titodutta (CIS-A2K)]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:01, 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15355753 --&gt;

== ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ ==

ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:48, 6 ਮਈ 2016 (UTC)

==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Articles for improvement star.svg|200px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;&quot; |&lt;br/&gt; '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ  ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' &lt;br/&gt;'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 8 ਮਈ 2016 (UTC)
|}

== Rio Olympics Edit-a-thon ==

Dear Friends &amp; Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''.  The  Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute.

For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] &lt;small&gt;(sent using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:54, 16 ਅਗਸਤ 2016 (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&amp;oldid=15842813 --&gt;

== 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;&quot; | Dear Manavpreet Kaur,&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;I award you this barnstar to commemorate the successful completion of your #100wikidays challenge which you had started on 1 March 2017! Please accept it as a token of my appreciation and respect for the tireless contributions you have made! Keep up the &lt;s&gt;good&lt;/s&gt; great work!&lt;br&gt;&lt;br&gt; Thank you! 
- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:18, 15 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC)

|}
Thank You [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Manavpreet Kaur|Ariane Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Manavpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:01, 16 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC)

== Thank you for keeping Wikipedia thriving in India ==

&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:115%;&quot;&gt;I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed.

Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India.

This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. 

&lt;mark&gt;'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''&lt;/mark&gt;

You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here:

[[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]]

Thank you,

— ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&amp;oldid=17987387 --&gt;


== ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | ਤੁਸੀਂ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ]] ਵਿੱਚ &lt;big&gt;'''40 ਲੇਖ'''&lt;/big&gt; ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਰਹੇ। ਆਪਾਂ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ 7ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਏ ਹੋ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਏਨਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ, ਨਵੇਂ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਹਾਡਾ '''ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ'''। ਉਮੀਦ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇਹ ਯੋਗਦਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋਂਗੇ {{smiley}} - &lt;font color=&quot;green&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &amp;#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:04, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC)
|}

== Project Tiger 2.0 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''
&lt;div style=&quot;align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

[[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]]
Hello,

We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']]

Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components
* Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know  more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] 
* Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles 
:# Google-generated list, 
:# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. 

Thanks for your attention,&lt;br/&gt;
[[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])&lt;br/&gt;
Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&amp;oldid=19314862 --&gt;
{{clear}}

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:46, 30 ਜੂਨ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21670000 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&amp;oldid=25416310 --&gt;
== Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 ==

&lt;div style=&quot;border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;&quot;&gt;
[[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]]

Dear [[User:Manavpreet Kaur|Manavpreet Kaur]],

Your wiki anniversary is just around the corner, in '''7 days!''' What a wonderful milestone of '''11 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''6,303''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing!

''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.''

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Suyash.dwivedi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:35, 1 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;You may be eligible to vote in the U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 ਮਈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30569831 --&gt;</text>
      <sha1>tmle1ohegcfqlc53m00h8ddyupehqqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਆਲੀਆਂਜ਼ ਖ਼ੀਵੀਏਖ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52501</id>
    <revision>
      <id>839768</id>
      <parentid>603377</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T01:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="jxkvfuvdqrqsl5q7eoucez0bzxs0o4z" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox stadium
| name = ਅਲਾਇੰਜ ਰਿਵੇਰਾ
| image = [[File:Allianzcoupdenvoi.jpg|280px]]
| location = [[ਨੀਸ]],&lt;br /&gt; [[ਫ਼ਰਾਂਸ]]
| coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| broke_ground = ਜੁਲਾਈ 2011
| built = 
| opened = ਸਤੰਬਰ 2013
| owner = [[ਨੀਸ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 
| operator = 
| surface = ਘਾਹ
| scoreboard = 
| cost = € 24,50,00,000
| capacity = 35,624&lt;ref name=&quot;int.soccerway.com&quot;&gt;http://int.soccerway.com/teams/france/olympique-gymnaste-club-de-nice-cote-dazur/894/venue/&lt;/ref&gt;
| suites = 
| record_attendance = 
| dimensions = 
| acreage = 
| tenants = [[ਔਜੀਸੀ ਨੀਸ]]
}}

'''ਅਲਾਇੰਜ ਰਿਵੇਰਾ'''&lt;ref name=&quot;article naming&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.sportsbusinessdaily.com/Global/Issues/2012/07/24/Marketing-and-Sponsorship/Nice.aspx
| title = Allianz Buys Stadium Naming Rights To Ligue 1 Club Nice's New Facility 
| publisher = [http://www.sportsbusinessdaily.com Sports Business Daily]
| accessdate = July 24, 2012
}}&lt;/ref&gt;, ਇਸ ਨੂੰ [[ਨੀਸ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ogcnice.com/fr/stade/presentation-allianz-riviera |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-15 |archive-date=2014-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029231710/http://www.ogcnice.com/fr/stade/presentation-allianz-riviera |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਔਜੀਸੀ ਨੀਸ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 35,624&lt;ref name=&quot;int.soccerway.com&quot;/&gt; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
{{-}}	
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Allianz Riviera|ਅਲਾਇੰਜ ਰਿਵੇਰਾ}}
*[http://allianz-riviera.fr/ ਅਲਾਇੰਜ ਰਿਵੇਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826001741/http://www.allianz-riviera.fr/ |date=2012-08-26 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]]</text>
      <sha1>jxkvfuvdqrqsl5q7eoucez0bzxs0o4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79033</id>
    <revision>
      <id>839777</id>
      <parentid>768935</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T04:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Official_Portrait_of_President_Ronald_Reagan_and_Vice_President_George_H._W._Bush.jpg with [[File:Official_Portrait_of_President_Ronald_Reagan_and_Vice_President_Bush_-_DPLA_-_a3db2689e3491d1fa0100954c3e73df0.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|</comment>
      <origin>839777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13387" sha1="kbuicxxzhurdbum0um76lmxn9y57jcy" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| birthname           = ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ
| image               = Ronald Reagan 1985 presidential portrait (cropped).jpg
| order               = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|40ਵੇਂ]]
| office              = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
| vicepresident       = [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]]
| term_start          = 20 ਜਨਵਰੀ 1981
| term_end            = 20 ਜਨਵਰੀ 1989
| predecessor         = [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]]
| successor           = ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼
| order2              = 
| office2             = ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ 33ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ
| lieutenant2         = ਰਾਬਰਟ ਫਿੰਚ&lt;br&gt;ਐਡਵਿਨ ਰੀਨੇਕੇ&lt;br&gt;ਜੌਹਨ ਐਲ ਹਾਰਮਰ
| term_start2         = 2 ਜਨਵਰੀ 1967
| term_end2           = 6 ਜਨਵਰੀ 1975
| predecessor2        = ਪੈਟ ਬ੍ਰਾਊਨ
| successor2          = ਜੈਰੀ ਬਰਾਉਨ
| office3             = 9ਵਾਂ ਅਤੇ 13ਵਾਂ {{awrap|ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ}}
| term_start4         = 1947
| term_end4           = 1952
| predecessor4        = ਰਾਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ
| successor4          = ਵਾਲਟਰ ਪਿਜਨ
| term_start3         = 1959
| term_end3           = 1960
| predecessor3        = ਹੋਵਰਡ ਕੀਲ
| successor3          = ਜਾਰਜ ਚੈਨਡਲਰ
| birth_date          = {{Birth date|1911|2|6|mf=y}}
| birth_place         = ਟੈਂਪੀਕੋ, [[ਇਲੀਨਾਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]
| death_date          = {{Death date and age|2004|6|5|1911|2|6|mf=y}}
| death_place         = ਬੇਲ ਏਅਰ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| resting_place       = ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸਿਮੀ ਵੈਲੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ
| resting_place_coordinates = {{Coord |34.25899 |-118.82043 |region:US-CA_type:landmark |display=inline}}
| party               = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ(ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] (1962 ਤੋਂ)
| otherparty          = [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ]] (1962 ਤੱਕ)
| spouse              = {{plainlist|
* {{marriage|ਜੇਨ ਵਾਈਮੈਨ|January 26, 1940|July 19, 1949|end=divorced}}
* {{marriage|ਨੈਨਸੀ ਡੇਵਿਸ|March 4, 1952}}
}}
| children            = 5
| parents             = {{plainlist|
* ਜੈਕ ਰੀਗਨ
* ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ
}}
| relations           = ਨੀਲ ਰੀਗਨ (ਭਰਾ)
| alma_mater          = ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ
| profession          = {{flatlist|
* ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* ਅਦਾਕਾਰ
* ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ}}
| signature           = Ronald Reagan Signature2.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = {{Nowrap|{{Flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|1960|size=23px}}}}
| branch              = [[File:US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg|25px]] ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ
| unit                = 18ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਬੇਸ ਯੂਨਿਟ
| rank                = [[File:US-O3 insignia.svg|15px]] ਕੈਪਟਨ
| serviceyears        = 1937–45
| caption             = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1985
}}
'''ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਲੀਡਰ ਸਨ। 1967 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ।

ਰੀਗਨ ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਏ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਸੀ।

==ਜੀਵਨ==
ਰੋਨਲਡ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਪਿਕੋ, ਇਲੋਨੋਏ ਵਿੱਚ 6 ਫਰਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੈਕ ਰੀਗਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਆਇਰਲੈੰਡ ਤੋਂ ਕਾਉਂਟੀ ਟਿਮਪਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਰੀਗਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸੀ, ਨੀਲ ਰੀਗਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

==ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ: 1981–89==
ਰੀਗਨ ਨੇ ਆਪਨੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਾਲਸੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਆਦਿ। ਉਸਨੇ [[ਠੰਡੀ ਜੰਗ |ਕੋਲਡ ਵਾਰ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੀਗਨ ਕਰਾਂਤੀ  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਸਨੂੰ ਰੀਗਨ ਡਾਇਰੀਜ਼  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

=== ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮਾਂ===
{{Multiple image
| image1            = President Ronald Reagan being sworn in on Inaugural Day at the United States Capitol.jpg
| caption1          = 20 ਜਨਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਵਾਰਨ ਈ ਬਰਗਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ।
| image2            = Official Portrait of President Ronald Reagan and Vice President Bush - DPLA - a3db2689e3491d1fa0100954c3e73df0.jpg
| caption2          = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਿਉ ਬੁਸ਼]] ਨਾਲ ਰੀਗਨ 1987 ਵਿੱਚ।
}}
ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੀਗਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ (69 ਸਾਲ ਦੀ) ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ 20 ਜਨਵਰੀ 1981ਈ. ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ: &quot;ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Murray, Robert K.|author2=Tim H. Blessing|title=Greatness in the White House|isbn=0-271-02486-0|year=1993|publisher=Penn State Press|page=80}}&lt;/ref&gt;

====ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਅਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਸਮਾਂ====

1981 ਵਿੱਚ ਰੀਗਨ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਥਨਾ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ&lt;ref&gt;David M. Ackerman, [https://books.google.com/books?id=QCNZfpRCqh0C The Law of Church and State: Developments in the Supreme Court Since 1980]. Novinka Books, 2001. p. 2.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਥਨਾਵਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 1961ਈ. ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੀਗਨ ਨੇ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਰੀਗਨ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕੀ, &quot;ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੇ।&quot;&lt;ref&gt;The New York Times, [http://www.nytimes.com/1982/05/18/us/reagan-proposes-school-prayer-amendment.html Reagan Proposes School Prayer Amendment]. May 18, 1982.&lt;/ref&gt; ਰੀਗਨ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੋਧ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਹਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਰਾਬਾਈ ਮੈਨਾਖੇਮ ਮੇਡੇਲ ਸਕਨੀਰਸਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇਕਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਆਵੇਗੀ&lt;ref&gt;Joseph Telushkin, ''[[Rebbe: The Life and Teachings of Menachem M. Schneerson, the Most Influential Rabbi in Modern History]]''. HarperCollins, 2014. p. 130.&lt;/ref&gt;। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 1984 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਸਲਾ ਚੱਕਿਆ&lt;ref&gt;Ronald Reagan, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=40205 Address Before a Joint Session of the Congress on the State of the Union]. January 25, 1984&lt;/ref&gt;। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਥਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;George de Lama, [http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua Reagan Sees An &quot;Uphill Battle&quot; For Prayer In Public Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110232412/http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua |date=2014-11-10 }}. June 7, 1985, Chicago Tribune.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stuart Taylor Jr., [http://www.nytimes.com/1987/01/28/nyregion/high-court-accepts-appeal-of-moment-of-silence-law.html High Court Accepts Appeal Of Moment Of Silence Law]. January 28, 1987, The New York times.&lt;/ref&gt;। ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਥਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;Lodi News-Sentinel, [https://news.google.com/newspapers?nid=2245&amp;dat=19840712&amp;id=vogzAAAAIBAJ&amp;sjid=dDIHAAAAIBAJ&amp;pg=5416,1067751 Reagan Urges School 'Moment of Silence']. July 12, 1984.&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{Commons cat|Ronald Reagan|ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ]]</text>
      <sha1>kbuicxxzhurdbum0um76lmxn9y57jcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93728</id>
    <revision>
      <id>839758</id>
      <parentid>781945</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T16:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Selected songs&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1339166305|Amirbai Karnataki]]&quot;</comment>
      <origin>839758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13485" sha1="5g125fa8255zugs5kbzg2xgr6vl2dhq" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=June 2015}}
{{Use dmy dates|date=June 2015}}
{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| native_name = ಅಮೀರಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕಿ
| name = ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ
| image  =
| caption = 
| image_size = 
| background = solo_singer
| alias = 
| birth_name = 
| birth_place =[Bagalkot, [[Karnataka]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date = 1906 
| death_date = {{death date and age|df=yes|1965|3|3|1906}}
|death_place = [[ਬਗਾਰਤ]]
| instrument = Vocalist
| genre = [[Playback singer|Playback singing]]
| occupation = ਗਾਇਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ
| years_active = 1935–1961
}}
'''ਅਮੀਰ ਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ''' (1906 - 3 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ / ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਨੜ ਕੋਇਲ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ''ਵੈਸ਼ਣਵ ਜਨ ਤੋ'' ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਅਮਿਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਲਗੀ ਨਗਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਮੀਰਬਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਗੌਹੜਾ ਬਾਈ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਕਮਾਈ। ਅਮੀਰ ਬਾਈ ਨੇ ਮੈਟਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਅਮੀਰਬਾਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੰਨੜ (ਮਾਂ ਬੋਲੀ) ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। &quot;ਮਹਾਂ ਤੇ ਗਮਰੀ ਇੱਕ ਬਾਰ ਆਵੋ&quot; ਗੀਤ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਰਣਰਕਦੇਵੀ ਦੇ ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਲੇਬਲ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਇੱਕ [[ਕਵਾਲੀ]] ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਵਾਲੀ ਗੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜਵੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਜ਼ੀਨਤ&quot; (1945) ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=IMDb&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0154026/soundtrack?ref_=tt_trv_snd Soundtrack of Amirbai Karnataki on IMDb website] Retrieved 4 July 2019&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਗੌਹਰਬਾਈ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੂੰ 1934 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭੱਟੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿਵਾਉਣ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 1943 ਵਿੱਚ, &quot;ਬਾਂਬੇ ਟਾਕੀ'ਜ਼ ਕਿਸਮਤ (1943 ਫ਼ਿਲਮ) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ: ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮੀਰਬਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਆਦਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਨ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 1947 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਇੱਕ ਉਭਰਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੇ ਵਹਾਬ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ (1948) ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ “ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡੀਆ” ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨੂੰ 500 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 1000 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।

==ਰੋਮਾਂਸ==
ਅਮੀਰਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਉਤਰਾਅ ਚੜਾਅ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹਿਮਾਲੇ ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਮਨੋਰੰਜਨ 'ਤੇ ਖਰਚਦਾ ਸੀ। ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਰੰਜਨ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡਿਆ ਨੇ ਅਮੀਰਬਾਈ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰਬਾਈ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਹਿਲਿਆ ਬਾਈ, ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਦੇਰ ਰਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਕੀਲ ਚੇਲਸੰਕਰ ਵਿਆਸ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਿਮਾਲੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਅਤੇ ਅਮੀਰਬਾਈ ਦੀ ਕਾਰ ਲਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਚੇਲੇਸ਼ੰਕਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਸਮਝ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਅਮੀਰਬਾਈ ਲਈ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਸਾਲ 1947 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਰਬਾਈ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਪਾਰਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਦਰੀ ਕਾਂਛਵਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

==ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ==
*&quot;O' Jaanay Waalay Balamwa Laut Kay Aa Laut Kay Aa&quot; Sung by Amirbai Karnataki and Shyam Kumar, lyrics by [[D. N. Madhok]] and music by [[Naushad Ali]] in the film [[Rattan (film)|''Rattan'']] (1944)&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0037213/soundtrack?ref_=tt_trv_snd Soundtrack of Amirbai Karnataki on IMDb website] Retrieved 4 July 2019&lt;/ref&gt; 
*&quot;Dheere Dheere Aa Re, Baadal&quot;, from the film ''Kismat'' (1943) 
*&quot;Priya madhuvanadali&quot;, a [[Kannada]] song, sung by Amirbai, which is so popular all over Karnataka even today.

== ਚੁਨਿੰਦਾ ਗੀਤ  ==
* &quot;ਓ 'ਜਾਨੇ ਵਾਲੇ ਬਾਲਮਵਾ ਲੌਟ ਕੇ ਆ, ਲੌਟ ਕੇ ਆ&quot; ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਡੀ. ਐਨ. ਮਧੋਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ ਅਤੇ [[ਨੌਸ਼ਾਦ|ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ  ਫਿਲਮ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwdw&quot;&gt;ਰਤਨ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1944) ਵਿੱਚ &lt;ref name=&quot;cinemaazi&quot;&gt;{{Cite web |title=Amirbai Karnataki (singer) - profile |url=https://www.cinemaazi.com/people/amirbai-karnataki |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207214214/https://www.cinemaazi.com/people/amirbai-karnataki |archive-date=7 December 2021 |access-date=15 April 2024 |website=Cinemaazi.com website}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਆ ਰੇ, ਬਾਦਲ&quot;, ਫਿਲਮ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ (1943 ਫਿਲਮ) ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/she-was-the-love-song/article6941336.ece|title=She was the love song|last=Ganesh|first=Deepa|date=27 February 2015|work=The Hindu newspaper|access-date=15 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101183705/https://www.thehindu.com/features/metroplus/she-was-the-love-song/article6941336.ece|archive-date=1 November 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cinemaazi&quot; /&gt;
* &quot;ਪ੍ਰਿਆ ਮਧੁਵਾਨਾਦਲੀ&quot;, ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮੀਰਬਾਈ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ &lt;ref name=&quot;cinemaazi&quot; /&gt;
==ਮੌਤ==
ਉਸ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਜੇਪੁਰਾ (ਬੀਜਾਪੁਰ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ &quot;ਅਮੀਰ ਟਾਕੀਜ਼&quot; ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
* Amirbai Karnataki https://sapnaonline.com/ameerbai-karnataki-rahamath-tarikere-pallava-prakashana-9789381920275-1621001 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213023416/https://sapnaonline.com/ameerbai-karnataki-rahamath-tarikere-pallava-prakashana-9789381920275-1621001 |date=13 ਦਸੰਬਰ 2014 }}] Author- [[Rahamat Tarikere]], Publisher- Pallava Prakashan, 2012
* Amirbai Karnataki https://web.archive.org/web/20150104195857/http://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4960116951099938816?BookName=Ameerbai-Karnatki] Marathi translation by- Prashant Kulkarni, Publisher- Granthali, 2014

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[http://www.citwf.com/person239755.htm Amirbai Karnataki filmography on Complete Index To World Film (C.I.T.W.F.) website]
* {{IMDb name|id=0439793}}, Filmography of Amirbai Karnataki

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1965]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>5g125fa8255zugs5kbzg2xgr6vl2dhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਮੌਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104991</id>
    <revision>
      <id>839784</id>
      <parentid>786027</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15676" sha1="5pxwrsh0tfkk07e43m6umzgbe8rb2lg" xml:space="preserve">{{Infobox historical event
 |Event_Name = ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਮੌਤ
 |Image_Name =
 |Imagesize = 260px
 |Image_Alt =
 |Image_Caption = 2010 ਵਿੱਚ [[ਉਮਾਮਾ ਬਿਲ ਲਾਦੇਨ]]
 |Thumb_Time =
 |AKA =
 |Participants = [[ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ]] [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਟੀਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]]{{Clear}}ਯੂ.ਐਸ. ਨਵਲ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਾਰਫ਼ੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗਰੁੱਪ{{Clear}}160ਵੀਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ (ਏਅਰਬੌਰਨ){{Clear}}ਮਰੀਨ ਟੈਕਟੀਕਲ ਵਾਰਫ਼ੇਅਰ ਸਕੁਆਡ੍ਰੋਨ 4
 |Location = [[ਬਿਲਾਲ ਕਸਬਾ|ਬਿਲਾਲ ਕਸਬੇ]], [[ਐਬੋਟਾਬਾਦ|ਐਬਟਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਬਿਲ ਲਾਦੇਨ ਦਾ ਅੱਡਾ|ਓਮਾਮਾ ਬਿਲ ਲਾਦੇਨ ਦਾ ਅੱਡਾ]]
 |Date = {{Start date|2011|05|02}} [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਪੀਕੇਟੀ]]
 |nongregorian = &lt;!--Not applicable--&gt;
 |Deaths = [[ਓਸਾਮਾ ਬਿਲ ਲਾਦੇਨ]] (54){{Clear}} [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ]] (23){{Clear}} [[ਅਬੂ ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਕੁਵੈਤੀ]] (33){{Clear}} ਅਬੂ ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਕੁਵੈਤੀ ਦਾ ਭਰਾ, ਅਬਰਾਰ (30){{Clear}} ਬੁਸ਼ਰਾ, ਅਬਰਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਉਮਰ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ)
 |Result = [[ਉੱਤਰੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਨੂੰ ਵਹਾਇਆ।
}}

'''ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ''', ਜੋ ਕਿ [[ਇਸਲਾਮੀਅਤ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਸਮੂਹ [[ਅਲ ਕਾਇਦਾ|ਅਲ-ਕਾਇਦਾ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਲੀਡਰ ਸੀ, ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ 2 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਜੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ''ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੇਵੀ ਸੀਲਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;waposurveil&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/cia-spied-on-bin-laden-from-safe-house/2011/05/05/AFXbG31F_story.html|title=CIA spied on bin Laden from safe house|newspaper=[[The Washington Post]]|date=May 5, 2011|first=Greg |last=Miller|accessdate=May 6, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;waposurveil&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Cooper |first=Helene |title=Obama Announces Killing of Osama bin Laden |date=May 1, 2011 |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/05/01/bin-laden-dead-u-s-official-says/ |work=The New York Times |accessdate=May 1, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yNEZ0PLs?url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/05/01/bin-laden-dead-u-s-official-says/ |archivedate=May 2, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gal Perl Finkel, [http://www.jpost.com/Opinion/A-new-strategy-against-ISIS-483521 &quot;A New Strategy Against ISIS&quot;], ''[[The Jerusalem Post]]'', March 7, 2017.&lt;/ref&gt; ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਡ ਨਾਮ, ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਨੈਪਚਿਊਨ ਸਪੀਅਰ'' ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ''[[ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ]]'' (ਸੀ.ਆਈ.ਏ.) ਵੱਲੋਂ ''ਜੌਇੰਟ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਮਾਂਡ'' ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ''ਯੂ.ਐਸ. ਨਵਲ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਾਰਫ਼ੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗਰੁੱਪ'', ''160ਵੀਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ (ਏਅਰਬੌਰਨ)'' ਅਤੇ ''ਮਰੀਨ ਟੈਕਟੀਕਲ ਵਾਰਫ਼ੇਅਰ ਸਕੁਆਡ੍ਰੋਨ 4'' ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|11 ਸਿਤੰਬਰ]] ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ।

[[ਐਬਟਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਪਰ ਮਾਰੀ ਗਈ ਰੇਡ ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;aftermath&quot;&gt;{{cite web |url=http://afpak.foreignpolicy.com/posts/2011/05/04/the_bin_laden_aftermath_the_us_shouldnt_hold_pakistans_military_against_pakistans_c |title=The bin Laden aftermath: The U.S. shouldn't hold Pakistan's military against Pakistan's civilians |first=C. Christine |last=Fair |date=May 4, 2011 |work=[[Foreign Policy]] |accessdate=May 10, 2011 |archive-date=ਜੂਨ 12, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612174749/http://afpak.foreignpolicy.com/posts/2011/05/04/the_bin_laden_aftermath_the_us_shouldnt_hold_pakistans_military_against_pakistans_c |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਦੇਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲੈ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ref-58&quot;&gt;{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/new-york/mlb/news/story?id=6463361 |title=Phillies crowd erupts in 'U-S-A' cheers |date=May 2, 2011 |accessdate =May 2, 2011 |first=Adam |last=Rubin |publisher=ESPN New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref-58&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/mlb/blog/big_league_stew/post/Video-Phillies-fans-chant-8216-U-S-A-8217-?urn=mlb-wp5081 |title=Video: Phillies fans chant 'U-S-A!' after Osama bin Laden news |last1=Kaduk |first1=Kevin |date=May 2, 2011 |publisher=Yahoo! Sports |accessdate=September 14, 2011 |archive-date=ਮਈ 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503125252/http://sports.yahoo.com/mlb/blog/big_league_stew/post/Video-Phillies-fans-chant-8216-U-S-A-8217-?urn=mlb-wp5081 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 6 ਮਈ ਨੂੰ ਕਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸੌਂਹ ਵੀ ਖਾਧੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;revenge&quot;&gt;{{cite news |first1=Paisley |last1=Dodds |first2=Lolita C. |last2=Baldor |url=http://www.foxnews.com/world/2011/05/06/al-qaida-confirms-osama-bin-ladens-death/ |title=Al-Qaida vows revenge for Osama bin Laden's death |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Fox News]]|date=May 6, 2011 |accessdate =April 25, 2014 }}&lt;/ref&gt; ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲੀਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕੀ।&lt;ref&gt;Varun Vira and Anthony Cordesman, &quot;[https://www.scribd.com/doc/70694522/Pakistan-Violence-Versus-Stability Pakistan: Violence versus Stability]&quot;, Center for Strategic and International Studies, July 25, 2011.&lt;/ref&gt; ਇਸ ਰੇਡ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 90% ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pewresearch.org/pubs/1978/poll-osama-bin-laden-death-reaction-obama-bush-military-cia-credit-first-heard-news |title=Public 'Relieved' By bin Laden's Death, Obama's Job Approval Rises |publisher=Pew Research Center |year=2011 |accessdate=May 19, 2011 |archive-date=ਮਈ 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511141659/http://pewresearch.org/pubs/1978/poll-osama-bin-laden-death-reaction-obama-bush-military-cia-credit-first-heard-news |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/147395/Americans-Back-Bin-Laden-Mission-Credit-Military-CIA.aspx |title=Americans Back Bin Laden Mission; Credit Military, CIA Most |first=Frank |last=Newport |publisher=Gallup |year=2011 |accessdate=May 19, 2011}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਨੇਟੋ, ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ref-16&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ref-16&quot;&gt;[https://www.reuters.com/article/2011/05/02/us-binladen-un-idUSTRE7414W720110502 UN chief Ban hails bin Laden death as &quot;watershed&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924152744/http://www.reuters.com/article/2011/05/02/us-binladen-un-idUSTRE7414W720110502 |date=2015-09-24 }}, Reuters May 2, 2011&lt;/ref&gt; ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਜਨਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.gallup.com/poll/147611/Pakistanis-Criticize-Action-Killed-Osama-Bin-Laden.aspx Pakistanis Criticize U.S. Action That Killed Osama Bin Laden] Gallup. May 18, 2011,&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਯੂਸਫ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ|ਯੂਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ]] ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਜਸਟਿਸ [[ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ (ਜੱਜ)|ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਕਮੀਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਮਲੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ।&lt;ref name=&quot;Daily Times, Pakistan&quot;&gt;{{cite news|last=Staff|title=Abbottabad Commission given 30 days to submit report|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012\story_12-9-2012_pg7_15|accessdate=June 28, 2013|newspaper=Daily Times, Pakistan|date=September 12, 2012}}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ਐਬਟਾਬਾਦ ਕਮੀਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ]] ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ''ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ'' ਕਾਰਨ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 9 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੁਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਤਾ 8 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;AlJaz20130708&quot;&gt;{{cite web|last=HAshim|first=Asad|title=Leaked report shows Bin Laden's 'hidden life'|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2013/07/20137813412615531.html|publisher=Al Jazeera English|accessdate=July 8, 2013|date=July 8, 2013}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Death of Osama bin Laden|b=no|n=no|q=no|voy=no|s=Remarks by the President on Osama bin Laden|v=no|species=no}}
* [https://www.reuters.com/subjects/bin-laden-compound Reuters Photo Gallery: Inside bin Laden's Compound, photos by Pak security official]
* [https://www.youtube.com/watch?v=MeAtsz6AurA Inside the Situation Room: Obama on making OBL raid decision], a documentary behind the raid interviewing the important persons in the Situation Room
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-13257972 Death of Bin Laden] collected news and commentary at [[BBC News Online]]
* {{NYTtopic|people/b/osama_bin_laden|Osama bin Laden}}
* [https://www.washingtonpost.com/wp-srv/special/world/bin-laden-killed/ Closing in on bin Laden] — ''The Washington Post'' collection of maps, diagrams, and other images
* Phillips, Macon. &quot;[http://www.whitehouse.gov/blog/2011/05/02/osama-bin-laden-dead Osama Bin Laden Dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510211657/http://www.whitehouse.gov/blog/2011/05/02/osama-bin-laden-dead |date=2011-05-10 }}.&quot; [[The White House]] Blog. May 2, 2011.
* &quot;[https://web.archive.org/web/20110504052919/http://www.whitehouse.gov/photos-and-video/photogallery/may-1-2011 Photo Gallery May 1, 2011].&quot; [[The White House]]
* Garamone, Jim. &quot;[http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=63765 Obama Declares 'Justice Has Been Done'].&quot; [[American Forces Press Service]], [[U.S. Department of Defense]].
* Garamone, Jim. &quot;[http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=63771 Intelligence, Operations Team Up for bin Laden Kill].&quot; American Forces Press Service, [[U.S. Department of Defense]].
* &quot;[https://web.archive.org/web/20120114201426/http://www.embassyofpakistanusa.org/news482_05022011.php Office of the Spokesperson Press Release Death of Osama bin Ladin].&quot; Embassy of Pakistan in Washington. May 2, 2011.
* &quot;[https://www.cia.gov/news-information/press-releases-statements/press-release-2011/justice-done.html Message from the Director: Justice Done].&quot; ( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506051518/https://www.cia.gov/news-information/press-releases-statements/press-release-2011/justice-done.html |date=2011-05-06 }}). [[Central Intelligence Agency]]. May 2, 2011.
* [http://www.boston.com/bigpicture/2011/05/osama_bin_laden_killed.html &quot;Osama bin Laden killed&quot;]. The Big Picture. ''[[The Boston Globe]]''. May 2, 2011.
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13257330 Osama Bin Laden's death: How it happened], written by Adrian Brown from BBC News on September 10, 2012.
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-13261879 Osama Bin Laden: The long hunt for the al-Qaeda leader], written by David Gritten from BBC News on May 2, 2011.
* [http://www.lrb.co.uk/v37/n10/seymour-m-hersh/the-killing-of-osama-bin-laden The Killing of Osama bin Laden], written by Seymour M. Hersh from London Review of Books on May 21, 2015. Mr. Hersh challenges the official U.S. account of the death of bin Laden.

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਬਟਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਤਵਾਦ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>5pxwrsh0tfkk07e43m6umzgbe8rb2lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਮਰੀਕਨ ਆਇਡਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108239</id>
    <revision>
      <id>839764</id>
      <parentid>613938</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T20:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10897" sha1="3fbi9e4zix6ssm8por0uqm57gob6hjl" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name = ਅਮਰੀਕਨ ਆਇਡਲ 
| image = American Idol logo.svg&lt;!--- Do not replace logo with a non-free image---&gt;
| show_name_2 = 
| genre = 
| creator = ਸੀਮੋਨ ਫੁਲਰ
| director = 
| based_on = {{based_on|''ਪੌਪ ਆਇਡਲ''|ਸੀਮੋਨ ਫੁਲਰ}}
| presenter = 
| judges = 
| theme_music_composer = 
| country = ਅਮਰੀਕਾ
| language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
| num_seasons = 16
| num_episodes = 574 &lt;!-- as of May 21, 2018 --&gt;
| list_episodes = 
| executive_producer = 
| runtime = 22–104 ਮਿੰਟ
| company = 
| distributor = 
| network = 
| picture_format = 
| first_aired = {{Start date|2002|06|11}} – ਵਰਤਮਾਨ
| website = http://abc.go.com/shows/american-idol
}}

'''ਅਮਰੀਕੀ ਆਇਡਲ''' ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਗਾਉਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਮੋਨ ਫੁਲਰ&lt;ref name=guardin&gt;{{Cite news|author=Stephen Armstrong |url=https://www.theguardian.com/media/2010/jan/11/nigel-lythgoe-television-dance |title=Nice work for Nasty Nigel Lythgoe |work=The Guardian |location=UK |date= January 11, 2010|accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਫਰਮੈਂਟਲਮੀਡੀਆ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ 19 ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰਮੈਂਟਲਮੀਡੀਆ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫੌਕਸ ਤੇ 11 ਜੂਨ, 2002 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2016 ਤਕ 15 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 11 ਮਾਰਚ, 2018 ਨੂੰ, 16 ਵੀਂ ਸੀਜਨ ਨੂੰ ਏ.ਬੀ.ਸੀ। ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|title=ABC officially revives American Idol, chides Fox for canceling|url=http://ew.com/tv/2017/05/09/american-idol-abc-2/ |first=James|last=Hibberd|publisher=Entertainment Weekly |date=May 9, 2017 |accessdate=May 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/1787135.stm |title=Pop Idol audience reaches 10million |work=BBC News |date=January 28, 2002 |accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਆਇਡਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮੈਟ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪੌਪ ਆਈਡਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸ਼ੋਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੋਨ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਐਸਐਮਐਸ ਟੈਕਸਟ ਵੋਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਵਿਜੇਤਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;J-Lo&amp;Connick&quot;&gt;[http://insidetv.ew.com/2013/09/03/american-idol-jennifer-lopez-harry-connick-jr/ Official: J. Lo and Harry Connick Jr. join 'American Idol'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905101938/http://insidetv.ew.com/2013/09/03/american-idol-jennifer-lopez-harry-connick-jr/ |date=2013-09-05 }} ''Entertainment Weekly'', Retrieved September 3, 2013&lt;/ref&gt;

ਅਮਰੀਕੀ ਆਇਡਲ ਨੇ ਵੋਕਲ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮੂਲ ਜੱਜ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਰੈਂਡੀ ਜੈਕਸਨ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ ਪਾਉਲਾ ਅਬਦੁੱਲ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸ਼ੌਨ ਕੋਵਲ ਸਨ। ਗਾਇਕ ਲਿਓਨਲ ਰਿਚੀ, ਕੈਟਰੀ ਪੇਰੀ, ਅਤੇ ਲੈਕ ਬਰਾਇਨ: ਗਾਇਕ ਕੀਥ ਅਰਬਨ, ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਲੋਪੇਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਕਿਨਿਕ, ਜੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 16 ਵਿੱਚ, ਸੀਜ਼ਨ 16, 14 ਅਤੇ 15 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜੱਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਜੱਜ ਲਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਯਾਨ ਸਿਆਕਰੈਸਟ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਬ੍ਰਾਇਨ ਡੰਕਲਮੈਨ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਸਿਆਕਰੈਸਟ ਬਾਕੀ ਲੜੀ ਲਈ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 

ਅਮਰੀਕਨ ਆਇਡੋਲ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੂੰ &quot;ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ&quot; ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/?id=tqt_nxRY7xIC&amp;pg=PA106#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Global Media Ecologies: Networked Production in Film and Television |author= Doris Baltruschat |page= 106 |publisher=Routledge |year= 2010 |isbn=978-0415874786 }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀ.ਵੀ. ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੀਰੀਜ਼ &quot;ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੋਅ&quot; ਸੀ।&lt;ref name=&quot;carter&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/02/20/arts/television/20idol.html |title=For Fox's Rivals, 'American Idol' Remains a 'Schoolyard Bully' |work=The New York Times |accessdate=March 13, 2008 |first=Bill |last=Carter |date=February 20, 2007| archiveurl= https://web.archive.org/web/20090416211241/http://www.nytimes.com/2007/02/20/arts/television/20idol.html| archivedate=April 16, 2009| deadurl= no}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਬੋਰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, &quot;ਆਇਡਲ ਨੇ 345 ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ-ਟਾਪਰਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਪ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਚ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕੈਲੀ ਕਲਾਰਕਸਨ, ਕੈਰੀ ਅਰੀਵਰਡ, ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਕਫੀ, ਕ੍ਰਿਸ ਦਾਤਰੀ, ਫੈਨਟਸੀਆ, ਰੂਬੀਨ ਸਟੁਡਰਡ, ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਹਡਸਨ, ਕਲੇ ਆਈਕੇਨ, ਐਡਮ ਲੈਂਬਰਟ, ਅਤੇ ਜੋਰਡਿਨ ਸਪਾਰਕਜ਼ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Billboard2012&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story|title=Ten Years of 'American Idol' Chart Dominance: Clarkson, Underwood, Daughtry, Fantasia, More|date=June 11, 2012|work=Billboard|accessdate=September 4, 2012|archive-date=ਜਨਵਰੀ 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127153206/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127153206/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127153206/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-13 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127153206/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127153206/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/ten-years-of-american-idol-chart-dominance-1007290752.story |date=2013-01-27 }}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕਮਾਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news
| url = https://www.nytimes.com/2009/05/11/business/media/11idol.html
| title = Despite Lower Ratings, Cash Flow Rises for 'Idol
| last = Wyatt | first = Edward
|work=The New York Times
| date = May 10, 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJ&quot;&gt;{{Cite news|last=Smith |first=Ethan |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704081704574652652621377082 |title=Blunt but Popular Simon Cowell Will Bow Out of 'American Idol' |work=The Wall Street Journal |date=January 12, 2010 |accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.portfolio.com/culture-lifestyle/2009/04/22/Monetary-Value-of-American-Idol/ |title=Idol Riches |publisher=Portfolio.com |date=September 11, 2008 |accessdate=February 24, 2011}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
&lt;!-- Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --&gt;
{{commons category|American Idol}}
* {{Official website|http://abc.go.com/shows/american-idol}}
* {{IMDb title|0319931}}
* {{tv.com show|american-idol}}
* {{Rotten Tomatoes TV | id= american-idol | title= American Idol }}
* [http://www.tvguide.com/tvshows/american-idol/episodes-season-9/100036 ''American Idol'' Episodes on Fox] TV Guide

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ]]</text>
      <sha1>3fbi9e4zix6ssm8por0uqm57gob6hjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126577</id>
    <revision>
      <id>839783</id>
      <parentid>836357</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T11:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55156" sha1="2cabpu2i10eqv1hk5u0etzd5olw66zh" xml:space="preserve">{{Infobox pandemic|name=2020 coronavirus pandemic in Oceania|arrival_date=25 January 2020&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=01|day1=25|year1=2020|month2=|day2=|year2=}} ago)|total_ili=|territories=8&lt;ref name=&quot;coronacount&quot;/&gt;|suspected_cases=|confirmed_cases=6,328&lt;ref name=&quot;coronacount&quot;/&gt;|deaths=31&lt;ref name=&quot;coronacount&quot;/&gt;|recovery_cases=698&lt;ref name=&quot;coronacount&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/#countries |title=Coronavirus update (live) |date=20 March 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|origin=[[Wuhan]], [[Hubei]], [[China]]|first_case=[[Melbourne, Victoria]], [[Australia]]|map1=|location=[[Oceania]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|disease=[[COVID-19]]|legend3=|map3=|legend2=|map2=|website=}} 2019–20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ [[ਓਸ਼ੇਨੀਆ|ਓਸ਼ੀਨੀਆ]] ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 
[[ਤਸਵੀਰ:COVID-19_Outbreak_Cases_in_Australia_(Density).svg|thumb|ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]]

=== ਆਸਟਰੇਲੀਆ ===
1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ [[ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ 78 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ''ਡਾਇਮੰਡ ਪ੍ਰਿੰਸਸ'' ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://7news.com.au/travel/coronavirus/western-australian-man-becomes-first-person-in-australia-to-die-from-coronavirus-c-723547 Western Australian man becomes first person in Australia to die from coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301012352/https://7news.com.au/travel/coronavirus/western-australian-man-becomes-first-person-in-australia-to-die-from-coronavirus-c-723547|date=1 March 2020}} 7News 1 March 2020&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.health.gov.au/news/health-alerts/novel-coronavirus-2019-ncov-health-alert/coronavirus-covid-19-current-situation-and-case-numbers|title=Coronavirus (COVID-19) current situation and case numbers|date=18 March 2020|website=Australian Government Department of Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211190436/https://www.health.gov.au/news/health-alerts/novel-coronavirus-2019-ncov-health-alert|archive-date=11 February 2020|access-date=18 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ਪਹਿਲੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20 ਹੋ ਗਈ, ਤਕਰੀਬਨ 4,711 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2020}}

=== ਚਿਲੀ ===

==== ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ ====
19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ|ਈਸਟਰ ਆਈਲੈਂਡ (ਰਾਪਾ ਨੂਈ)]] ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਲਾਕਡਾਊਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਟਾਮ ਏਅਰਲਾਇੰਨਜ ਨੂੰ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.clarin.com/viajes/coronavirus-chile-moai-isla-pascua-cuarentena_0_ZyvSBEtTU.html|title=Coronavirus en Chile: los moai de Isla de Pascua, en cuarentena|date=23 March 2020|work=Clarín|access-date=24 March 2020|language=es-AR}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnnchile.com/coronavirus/de-origen-autoctono-rapa-nui-confirma-primer-contagio-de-coronavirus-en-la-isla_20200324/|title=De origen autóctono: Rapa Nui confirma primer contagio de coronavirus en la isla|date=24 March 2020|access-date=24 March 2020|publisher=CNN Chile|language=es-CL}}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਜੀ ===
2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ [[ਫਿਜੀ]] ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fbcnews.com.fj/news/covid-19/fiji-confirms-latest-cases-of-covid-19/|title=Fiji confirms latest cases of COVID-19|last=News|first=Indra Singh Manager|website=Fiji Broadcasting Corporation|access-date=2020-04-02|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406112905/https://www.fbcnews.com.fj/news/covid-19/fiji-confirms-latest-cases-of-covid-19/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਫਰਾਂਸ ===

==== ਫਰੈਂਚ ਪੋਲੀਨੇਸੀਆ ====
11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਰੈਂਚ ਪੋਲੀਸਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਮਾਇਨਾ ਸੇਜ ਸੀ, ਜੋ ਫਰੈਂਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411544/french-polynesia-records-first-coronavirus-case] 11 March 2020&lt;/ref&gt;

==== ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ====
25 ਮਾਰਚ ਤੱਕ [[ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Covid19 New Caledonia&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412512/covid-19-ninth-case-in-new-caledonia-confirmed|title=COVID-19: Ninth case in New Caledonia confirmed|date=24 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324091953/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412512/covid-19-ninth-case-in-new-caledonia-confirmed|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2020|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

=== ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ===
3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 868 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।&lt;ref name=&quot;Covid-19 current cases NZ&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.health.govt.nz/our-work/diseases-and-conditions/covid-19-novel-coronavirus/covid-19-current-cases|title=COVID-19 - current cases|date=1 April 2020|publisher=[[Ministry of Health (New Zealand)|Ministry of Health]]|access-date=1 April 2020}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਾਲਾ ਨਾਗਰਿਕ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ 26 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.health.govt.nz/news-media/media-releases/single-case-covid-19-confirmed-new-zealand|title=Single case of COVID-19 confirmed in New Zealand|access-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228055315/https://www.health.govt.nz/news-media/media-releases/single-case-covid-19-confirmed-new-zealand|archive-date=28 February 2020}}&lt;/ref&gt; ਦੂਜਾ ਮਾਮਲਾ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.health.govt.nz/news-media/media-releases/second-case-covid-19-confirmed-nz|title=Second Case of COVID-19 Confirmed in NZ|date=4 March 2020|access-date=4 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304003940/https://www.health.govt.nz/news-media/media-releases/second-case-covid-19-confirmed-nz|archive-date=4 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨਕ ਸੰਕਰਣ ਆਕਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/news/national/410982/coronavirus-update-family-of-nz-s-third-case-had-travelled-to-iran|title=Coronavirus update: Family of NZ's third case had travelled to Iran|date=5 March 2020|website=RNZ|language=en-nz|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306152838/https://www.rnz.co.nz/news/national/410982/coronavirus-update-family-of-nz-s-third-case-had-travelled-to-iran|archive-date=6 March 2020|access-date=6 March 2020}}&lt;/ref&gt; 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 70 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2020/03/coronavirus-first-new-zealand-death-recorded.html|title=Newshub: Coronavirus: First New Zealand death recorded.|last=Satherley|first=Dan|date=29 March 2020|work=Newshub|access-date=29 March 2020|last2=Quinlivan|first2=Mark|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329002849/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2020/03/coronavirus-first-new-zealand-death-recorded.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.stuff.co.nz/national/health/coronavirus/120655743/coronavirus-update-on-all-of-government-covid19-national-response-at-1pm|title=Coronavirus: New Zealand has 514 cases – one person dead on West Coast|last=Manch|first=Thomas|date=29 March 2020|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|access-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329003814/https://www.stuff.co.nz/national/health/coronavirus/120655743/coronavirus-update-on-all-of-government-covid19-national-response-at-1pm|archive-date=29 March 2020|last2=Devlin|first2=Collette}}&lt;/ref&gt; 3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 103 ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਏ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।

=== ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ===
20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.pngfacts.com/2020/03/png-confirms-first-case-of-coronavirus.html|title=PNG Confirms first Case of Coronavirus-COVID -19|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ਗੋਰੋਕਾ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਜੈਲਟਾ ਵੋਂਗ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜੇਮਸ ਮਰਾਪ ਨੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://postcourier.com.pg/health-minister-says-papua-new-guinea-has-a-probable-case-of-covid-19/|title=Health Minister says Papua New Guinea has a probable case of COVID-19|date=18 March 2020|website=Post Courier|access-date=31 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.looppng.com/node/90799|title=‘Probable’ Lae COVID-19 case tests negative|last=Author|first=Loop|date=18 March 2020|website=Loop PNG|access-date=31 March 2020|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130060540/https://www.looppng.com/png-news/%E2%80%98probable%E2%80%99-lae-covid-19-case-tests-negative-90799|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇਰੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/kramerreportpng/posts/1926235824179381|title=Kramer Report|website=www.facebook.com|access-date=31 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਪੁਲਿਸ ਮੰਤਰੀ ਬ੍ਰਾਇਨ ਕ੍ਰਾਮਰ ਨੇ ਫਿਰ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਮੁਨਾਸਿਬ ਨਤੀਜੇ, ਜਾਂਚ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਸਾਧਨਾਂ ਕਾਰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devpolicy.org/covid-19-the-situation-so-far-and-challenges-for-png-20200327/|title=COVID-19: the situation so far and challenges for PNG|last=Kabuni|first=Michael|date=26 March 2020|access-date=31 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ===

==== ਗੁਆਮ ====
3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਦੇ ਗੁਆਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ 82 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ 3 ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mvariety.com/cnmi-local/73-local/2765-2-confirmed-covid-19-cases-in-nmi|title=NMI has 2 confirmed Covid-19 cases|date=28 March 2020|publisher=Marianas Variety|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.postguam.com/news/local/cnmi-confirms-cases/article_b4a4e706-70de-11ea-b844-539b94ecdc52.html|title=CNMI confirms 2 cases|date=29 March 2020|publisher=The Guam Daily Post|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.guampdn.com/story/news/local/2020/04/02/guam-coronavirus-update-covid-19-cases-april-2/5110400002/|title=Five more test positive for coronavirus, Guam total at 82|last=Tomas|first=Jojo Santo|date=2 April 2020|work=[[Pacific Daily News]]|access-date=3 April 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== ਹੁਵਾਈ ====
19 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਹੁਵਾਈ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 22 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hawaiinewsnow.com/2020/03/17/latest-white-house-wants-send-sizable-checks-americans-boost-economy/|title=City closes all city parks, golf courses and Honolulu Zoo|last=|first=|date=|website=Hawaii News Now|archive-url=|archive-date=|access-date=March 18, 2020}}&lt;/ref&gt;

==== ਉੱਤਰੀ ਮਾਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ ====
28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਟਾਪੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411869/pacific-nations-take-further-measures-against-coronavirus|title=Pacific countries, already hard hit by epidemics, take extreme coronavirus measures|date=16 March 2020|website=RNZ|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮ ==

=== ਆਸਟਰੇਲੀਆ ===

==== ਨਾਰਫੋਕ ਟਾਪੂ ====
20 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਨਾਰਫੋਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 32 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-03-17/norfolk-island-stops-tourists-to-stop-coronavirus-outbreak/12064666|title=Coronavirus fears on Norfolk Island prompt travel ban as state of emergency declared|date=17 March 2020|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਐਰਿਕ ਹਚਿੰਸਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਪਾਅ, ਰਿਮੋਟ ਟਾਪੂ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਸੀਮਤ ਸਿਹਤ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ।

=== ਫਰਾਂਸ ===

==== ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫੁਤੂਨਾ ====
28 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਕੋਰੋਨਾ ਰਹਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਤੂਨਾ|ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫੁਤੂਨਾ]] ਨੇ ਲਾਗ ਦੇ ਡਰੋਂ ਇੱਕ ਕਰੂਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਦਖ਼ਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਧੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਜੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/410932/coronavirus-cruise-ship-banned-from-wallis-and-futuna|title=Coronavirus: Cruise ship banned from Wallis and Futuna|date=4 March 2020|access-date=4 March 2020|agency=RNZ}}&lt;/ref&gt; ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਚਾਓ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Mise-en-place-des-mesures-de-prevention-contre-l-epidemie-de-Covid-19-dans-les-iles-Wallis-et-Futuna|title=Mise en place des mesures de prévention contre l'épidémie de Covid-19 dans les îles Wallis et Futuna|date=23 March 2020|access-date=28 March 2020|publisher=Government of Wallis and Futuna|archive-date=26 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526010927/http://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Mise-en-place-des-mesures-de-prevention-contre-l-epidemie-de-Covid-19-dans-les-iles-Wallis-et-Futuna|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਕਿਰੀਬਾਤੀ ===
1 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਕਿਰੀਬਾਤੀ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੀਜ਼ੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਅਵਧੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kiribati&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408618/coronavirus-kiribati-blocks-chinese-travellers|title=Coronavirus: Kiribati blocks Chinese travellers|date=1 February 2020|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131235410/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408618/coronavirus-kiribati-blocks-chinese-travellers|archive-date=31 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਤਨੇਤੀ ਮਾਅਮਉ]] ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kiribatiupdates.com.ki/president-declared-kiribati-a-state-of-public-emergency-for-convid-19/|title=President declared Kiribati a state of public emergency for convid-19|date=29 March 2020|website=Kiribati Updates|access-date=28 March 2020|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328204800/https://kiribatiupdates.com.ki/president-declared-kiribati-a-state-of-public-emergency-for-convid-19/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ ===
24 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ [[ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ]] ਦੇ [[ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ|ਗਣਤੰਤਰ]] ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਮੁਕਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 14 ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408140/marshall-islands-bans-direct-travel-from-china|title=Marshall Islands bans direct travel from China|last=Johnson|first=Giff|date=25 January 2020|work=Radio New Zealand|access-date=28 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125183541/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408140/marshall-islands-bans-direct-travel-from-china|archive-date=25 January 2020}}&lt;/ref&gt; 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਚੀਨ]], [[ਮਕਾਉ]], [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ]], [[ਜਪਾਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]], [[ਇਟਲੀ]] ਅਤੇ [[ਈਰਾਨ]] 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਧੀ ਦੀ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/410714/marshall-islands-prepares-for-coronavirus-to-come-like-a-freight-train|title=Marshall Islands prepares for coronavirus to come 'like a freight train'|last=Johnson|first=Giff|date=1 March 2020|access-date=1 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301124311/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/410714/marshall-islands-prepares-for-coronavirus-to-come-like-a-freight-train|archive-date=1 March 2020|agency=RNZ}}&lt;/ref&gt;

18 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਅੰਤਰ-ਟਾਪੂ ਉਡਾਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411999/coronavirus-two-more-cases-confirmed-in-guam|title=Coronavirus: Two more cases confirmed in Guam|date=19 March 2020|access-date=18 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ===
3 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਘੀ ਰਾਜ|ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਘੀ ਰਾਜ|ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੇਵਿਡ ਡਬਲਯੂ. ਪੈਨੁਏਲੋ ਨੇ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408617/fsm-marshall-islands-step-up-coronavirus-travel-bans|title=FSM, Marshall Islands step up coronavirus travel bans|date=1 February 2020|website=RNZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201121506/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408617/fsm-marshall-islands-step-up-coronavirus-travel-bans|archive-date=1 February 2020|access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

5 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2020 ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਨ - ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://slate.com/technology/2020/03/micronesia-drastic-coronavirus-travel-ban.html|title=The Most Drastic Anti-Coronavirus Travel Ban in the World|last=Withers|first=Rachel|date=5 March 2020|website=Slate Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309110543/https://slate.com/technology/2020/03/micronesia-drastic-coronavirus-travel-ban.html|archive-date=9 March 2020|access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt; 18 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

=== ਨੌਰੂ ===
28 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੋਕਥਾਮੀ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412004/coronavirus-sweeping-restrictions-introduced-across-the-pacific|title=Coronavirus: Sweeping restrictions introduced across the Pacific|date=17 March 2020|website=RNZ|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ===

==== ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ ====
28 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਕੁੱਕ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਇਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਟਾਪੂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰਜਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411909/coronavirus-stricter-measures-introduced-in-guam-cook-islands|title=Coronavirus: Stricter measures introduced in Guam, Cook Islands|date=17 March 2020|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412054/cook-islands-ramps-up-covid-19-prevention-and-mitigation|title=Cook Islands ramps up Covid-19 prevention and mitigation|date=18 March 2020|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&amp;objectid=12318529|title=Coronavirus: A look at cases and restrictions in the Pacific|date=20 March 2020|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt; 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈਨਰੀ ਪੁੰਨਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ 'ਕੋਡ ਯੈਲੋ' ਉਪਾਅ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412580/covid-19-cook-islands-to-move-to-code-yellow|title=Covid-19: Cook Islands to move to Code Yellow|date=25 March 2020|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==== '''ਨਿਊਏ''' ====
28 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ [[ਨਿਊਏ]] ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

==== ਤੋਕਲੌ ====
28 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ [[ਤੋਕਲੌ]] ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਤੋਕਲੌ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tokelau.org.nz/Bulletin/March+2020/Travel+restrictions+and+entry+requirements+for+COVID+19+revised+19th+March+2020.html|title=Travel restrictions and entry requirements for COVID 19 revised 19th March 2020|date=19 March 2020|publisher=Government of Tokelau|access-date=28 March 2020|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328213046/https://www.tokelau.org.nz/Bulletin/March%2B2020/Travel%2Brestrictions%2Band%2Bentry%2Brequirements%2Bfor%2BCOVID%2B19%2Brevised%2B19th%2BMarch%2B2020.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਪਲਾਊ ===
[[ਪਲਾਊ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥਾਮਸ ਰੇਮੇਂਗੇਸੌ ਜੂਨੀਅਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚੀਨ, [[ਮਕਾਉ|ਮਕਾਓ]] ਅਤੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ 1-22 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.postguam.com/news/local/palau-to-ban-flights-from-china/article_7f3edea2-4193-11ea-b924-efb7bf56dedc.html|title=Palau to ban flights from China|date=21 January 2020|website=The Guam Daily Post glish|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129014005/https://www.postguam.com/news/local/palau-to-ban-flights-from-china/article_7f3edea2-4193-11ea-b924-efb7bf56dedc.html|archive-date=29 January 2020|access-date=29 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਸਕੂਲ ਵੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

=== ਸਮੋਆ ===
ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ [[ਸਮੋਆ]] ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਮੁਕਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 14 ਦਿਨ ਬਿਤਾਏ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/56845|title=Coronavirus screening mandatory for visitors to Samoa|last=Wilson|first=Soli|date=26 January 2020|work=Samoa Observer|access-date=28 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128052005/https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/56845|archive-date=28 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਸਮੋਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲੇਓਲੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408269/two-men-in-quarantine-in-samoa-over-coronavirus-fears|title=Two men in quarantine in Samoa over coronavirus fears|date=28 January 2020|work=Radio New Zealand|access-date=28 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127215814/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/408269/two-men-in-quarantine-in-samoa-over-coronavirus-fears|archive-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&amp;objectid=12303785|title=Two men in quarantine in Samoa over virus fears|date=27 January 2020|work=The New Zealand Herald|access-date=12 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211023357/https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&amp;objectid=12303785|archive-date=11 February 2020|issn=1170-0777}}&lt;/ref&gt; ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samoagovt.ws/2020/02/update-samoan-students-in-wuhan-china/|title=Samoan students in Wuhan, China – Government of Samoa|last=Tamaalii|first=Funefe'ai Dikaiosune Atoa|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222140810/http://www.samoagovt.ws/2020/02/update-samoan-students-in-wuhan-china/|archive-date=22 February 2020|access-date=22 February 2020}}&lt;/ref&gt; 9 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਅੱਠ ਸਮੋਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜਣ ਵਾਲੀ ਫਲਾਈਟ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/world/samoan-coronavirus-restrictions-see-eight-citizens-refused-entry-after-flying-through-singapore|title=Samoan coronavirus restrictions see eight citizens refused entry after flying through Singapore|last=Dreaver|first=Barbara|date=15 February 2020|work=[[TVNZ]]|access-date=1 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229235452/https://www.tvnz.co.nz/one-news/world/samoan-coronavirus-restrictions-see-eight-citizens-refused-entry-after-flying-through-singapore|archive-date=29 February 2020}}&lt;/ref&gt;

22 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਮੋਆ ਨੇ ਸਾਰੇ [[ਕਰੂਜ਼ ਸ਼ਿਪ|ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ]] ਦੇ ਦੇਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/410113/samoa-places-blanket-ban-on-cruise-ship-visits|title=Samoa places blanket ban on cruise ship visits|date=22 February 2020|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222215027/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/410113/samoa-places-blanket-ban-on-cruise-ship-visits|archive-date=22 February 2020|agency=Radio New Zealand}}&lt;/ref&gt; 29 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਸਮੋਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ 2 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samoagovt.ws/2020/02/special-health-travel-advisory-in-relation-to-the-2019-novel-coronavirus-covid-19/|title=Special health travel advisory in relation to the 2019 novel coronavirus (COVID-19)|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=29 February 2020|publisher=Government of Samoa|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229235455/http://www.samoagovt.ws/2020/02/special-health-travel-advisory-in-relation-to-the-2019-novel-coronavirus-covid-19/|archive-date=29 February 2020|access-date=1 March 2020}}&lt;/ref&gt;

18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਮੋਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਜਾਂਚ ਲਈ [[ਮੈਲਬਰਨ]] ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samoagovt.ws/2020/03/ministry-of-health-coronavirus-covid-19-update-18-03-2020/|title=Ministry of Health Coronavirus (COVID-19) Update 18/03/2020|last=Tamaaliii|first=Funefe'ai|date=18 March 2020|publisher=Government of Samoa|access-date=18 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412091/coronavirus-10-20-day-wait-for-samoa-test-result|title=Coronavirus: 10-20 day wait for Samoa test result|date=19 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=19 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮੋਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੋਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਵੇਲੇ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samoagovt.ws/2020/03/updated-travel-advisory-novel-coronavirus-covid-2019-2/|title=UPDATED TRAVEL ADVISORY NOVEL CORONAVIRUS (COVID-2019)|last=Tamaalii|first=Funefe'ia|publisher=Government of Samoa|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319072542/http://www.samoagovt.ws/2020/03/updated-travel-advisory-novel-coronavirus-covid-2019-2/|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2020|access-date=19 March 2020|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਮੋਆ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412240/tonga-and-samoa-declare-states-of-emergency-because-of-covid-19|title=Tonga and Samoa declare states of emergency because of Covid-19|date=20 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;

21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਮੋਈ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅੱਠ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਜਾਂ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/world/eight-suspected-cases-coronavirus-under-investigation-in-samoa|title=Eight suspected cases of coronavirus under investigation in Samoa|date=22 March 2020|work=[[1 News]]|access-date=22 March 2020|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729004030/https://www.tvnz.co.nz/one-news/world/eight-suspected-cases-coronavirus-under-investigation-in-samoa|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.stuff.co.nz/national/health/coronavirus/120468609/coronavirus-samoa-tests-eight-suspected-cases-of-covid19|title=Coronavirus: Samoa tests eight suspected cases of Covid-19|last=Kerr|first=Florence|date=21 March 2020|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt; 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਠ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਦੇ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਦੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412317/test-for-suspected-covid-19-case-in-samoa-comes-back-negative|title=Test for suspected Covid-19 case in Samoa comes back negative|date=22 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਮੋਆ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.stuff.co.nz/national/health/coronavirus/120472548/coronavirus-samoa-suspends-all-flights-from-australia|title=Coronavirus: Samoa suspends all flights from Australia|last=Kerr|first=Florence|date=22 March 2020|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt;

24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412513/samoa-waits-for-seven-covid-19-tests|title=Samoa waits for seven COVID-19 tests|date=24 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324091730/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412513/samoa-waits-for-seven-covid-19-tests|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2020|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਟੂਇਲੱਪਾ ਸਾਈਲੇ ਮਲੀਲੇਗਾਓਈ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412587/samoa-to-fine-people-who-don-t-adhere-to-covid-19-restrictions|title=Samoa to fine people who don't adhere to Covid-19 restrictions|date=2020-03-25|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=2020-03-25|language=en-nz}}&lt;/ref&gt; 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਮੋਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੋਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰਨ ਸਮੇਤ ਤਾਲਾਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਸਿਰਫ਼ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412647/samoa-officially-on-lock-down|title=Samoa officially on lock down|date=26 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=27 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ===
28 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਚੈਕਅਪ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;rnzPacific 16 March 2020&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411869/pacific-nations-take-further-measures-against-coronavirus|title=Pacific nations take further measures against coronavirus|date=16 March 2020|website=RNZ|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt; 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨੱਸ਼ਹ ਸੋਗਾਵੇਅਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਹੋਨੀਆਰਾ]] ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412792/covid-19-solomons-closes-borders-honiara-now-emergency-zone|title=Covid-19: Solomons closes borders, Honiara now emergency zone|date=27 March 2020|website=RNZ|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt;

31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸਕੱਤਰ ਫਰੈਂਕੋ ਰੋਡੀ ਨੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/413013/all-schools-ordered-to-close-in-solomon-islands|title=All schools ordered to close in Solomon Islands|date=31 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=31 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਟੋਂਗਾ ===
28 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਧੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt; ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੌਕਿੰਗ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://matangitonga.to/2020/03/17/tonga-toughens-travel-advisory|title=Tonga toughens travel advisory|date=17 March 2020|website=Matangi Tonga|access-date=18 March 2020}}&lt;/ref&gt; 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੋਹਿਵਾ ਤੁਆਨੀਓਤੋਆ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ 29 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਲੋਕਡਾਊਨ ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412708/tonga-declares-lockdown-starting-this-weekend|title=Tonga declares lockdown starting this weekend|date=27 March 2020|website=RNZ|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਤੁਵਾਲੁ ===
28 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਤੀਜੇ ਪੱਖ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਤਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; ਲਗਭਗ 26 ਮਾਰਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412625/covid-19-pacific-summary|title=Covid-19: Pacific summary|date=2020-03-26|website=RNZ|language=en-nz|access-date=2020-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ===

==== ਪਿਟਕੇਰਨ ਟਾਪੂ ====
28 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visitpitcairn.pn/index.html|title=Pitcairn Islands Tourism|website=Pitcairn Islands Tourism|language=en|access-date=2020-03-26|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320153022/https://www.visitpitcairn.pn/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ===

==== ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ====
24 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਡਾਣਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੁਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਦੇ 14 ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411111/american-samoa-tightens-entry-requirements-over-covid-19|title=American Samoa tightens entry requirements over Covid-19|date=6 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=24 March 2020}}&lt;/ref&gt; 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411472/american-samoa-establishes-covid-19-govt-taskforce|title=American Samoa establishes Covid-19 govt taskforce|date=11 March 2020|website=[[Radio New Zealand]]|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt; 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੁਵਾਈ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਆਏ 210 ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411725/half-of-flight-s-passengers-to-self-quarantine-in-american-samoa|title=Half of flight's passengers to self-quarantine in American Samoa|date=14 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=24 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਪਾਲ ਲੋਲੋ ਮਤਾਲਸੀ ਮੋਲੀਗਾ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੈ-ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/411793/covid-19-american-samoa-governor-self-isolates-as-a-precaution|title=Covid-19: American Samoa governor self-isolates as a precaution|date=16 March 2020|website=[[Radio New Zealand]]|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt;

26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਆਈਓਲੋਗੋਲੋ ਜੋਸੇਫ ਪਰੇਰਾ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ [[ਅਟਲਾਂਟਾ|ਐਟਲਾਂਟਾ, ਜਾਰਜੀਆ]] ਵਿੱਚ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/health/health-care/american-samoa-s-coronavirus-conundrum-no-way-test-n1167776|title=American Samoa's coronavirus conundrum: No way to test|last=Georgiev|first=Peter|date=26 March 2020|work=[[NBC News]]|access-date=27 March 2020|last2=Kaplan|first2=Adiel}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਨੁਆਤੂ ===
28 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;rnzPacific 16 March 2020&quot;/&gt; 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਵਨੁਆਤੂ]] ਦੇ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਜੋਰਟ ਵਰਕਰ ਦੇ ਟੈਸਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਆਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412317/covid-19-tests-in-samoa-vanuatu-come-back-negative|title=Covid-19 tests in Samoa, Vanuatu come back negative|date=22 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324091322/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412317/covid-19-tests-in-samoa-vanuatu-come-back-negative|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2020|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟੈਲਿਸ ਓਬੇਦ ਮੋਸਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/412660/vanuatu-declares-state-of-emergency-over-covid-19|title=Vanuatu declares State of Emergency over Covid-19|date=26 March 2020|work=[[Radio New Zealand]]|access-date=28 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਐਨੀਟੀਅਮ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਟੈਸਟ ਪੋਜੀਟਿਵ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਇਸ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਲੋਕਡਾਊਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
{{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}}
*[[2020 in Oceania]]
*[[Bubonic plague]] Four deaths in [[Fremantle]], Western Australia, 1903
*[[Smallpox]] Epidemic in News South Wales, Australia, 1828 
*[[Influenza]] 
*[[Measles]] 40,000 died in 1875 Fiji Measles outbreak
*[[Spanish flu]] 1918 flu pandemic, killed 17 to 50 million people worldwide
*[[Epidemiology of HIV/AIDS|HIV/AIDS pandemic]]
*[[2019 Samoa measles outbreak]] 83 deaths
*[[2019–2020 dengue fever epidemic]] 276 cases and one death were reported in the Marshall Islands&lt;ref&gt;[https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/398139/marshalls-confirms-first-dengue-death Marshalls confirms first dengue death] by Giff Johnson, RNZ, 5 Sep 2019, retrieved 27 Mar 2020&lt;/ref&gt; Outbreaks were also reported in Palau, the Federated States of Micronesia, the Cook Islands, Tuvalu, and the Philippines.&lt;ref&gt;[https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/397502/who-says-2019-worse-than-usual-for-dengue-in-pacific WHO says 2019 'worse than usual' for dengue in Pacific] RNZ, 26 Aug 2019, retrieved 27 Mar 2020&lt;/ref&gt;
{{Div col end}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://corona.arrangy.com ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217020934/https://corona.arrangy.com/ |date=2020-02-17 }} - ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ। 
* [https://systems.jhu.edu/research/public-health/ncov/ ਐਨਕੋਵ - ਸੀਐਸਐਸਈ -] ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ [https://systems.jhu.edu/research/public-health/ncov/ ਫੈਲਣ ਦਾ] ਨਕਸ਼ਾ 
* [https://www.health.gov.au/news/health-alerts/novel-coronavirus-2019-ncov-health-alert/coronavirus-covid-19-current-situation-and-case-numbers ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ] - ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ 
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]]</text>
      <sha1>2cabpu2i10eqv1hk5u0etzd5olw66zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:POET MANPREET SINGH LEHRIAN</title>
    <ns>3</ns>
    <id>129537</id>
    <revision>
      <id>839780</id>
      <parentid>830466</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T08:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30434-83</username>
        <id>60169</id>
      </contributor>
      <origin>839780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257978" sha1="cn3ykeh6zwxp6il0dkb387ohtxoh3tx" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=POET MANPREET SINGH LEHRIAN}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:32, 13 ਅਗਸਤ 2020 (UTC)

== ਦੋਸਤਾਂ ਵੇ (ਕਵਿਤਾ) ==

ਦੋਸਤਾ ਵੇ

ਦੋਸਤਾ ਵੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਵਰਗਿਆ,

ਚਾਨਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ,

ਹਨੇਰਾ ਤੂੰ ਹੈ ਕਰ ਗਿਆ,

ਬਹੁਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ,

ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀ ਲਾਵਾ ਮੈਂ,

ਰੁੱਸਿਆ ਜੇ ਹੋਵੇ ਤੂੰ, 

ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਮਨਾਵਾਂ ਮੈਂ,

ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅੱਜ ਤੱਕ,

ਤੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ,

ਸਮਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦਾ ਏ,

ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਮਝ ਲਵਾਂ,

ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਾ, 

ੳ ਅ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0|2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0]] 01:22, 29 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC)

== (ਕਵਿਤਾ) ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਿੰਝ ਕਰੇ ==

ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਿੰਝ ਕਰੇ

ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਿੰਝ ਕਰੇ

ਇੱਥੇ ਹਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਮਾੜੇ ਨੇ,

ਈਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਨਹੀ,

ਬੱਸ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਾੜੇ ਨੇ,

ਧੀਆਂ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ,

ਮੂੰਹ ਅੱਡੀ ਬੈਠੇ ਲਾੜੇ ਨੇ,

ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਕੁੱਝ ਨਾ,

ਲੋਕ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੇ ਪਾੜੇ ਨੇ,

ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ,

ਘਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉਜਾੜੇ ਨੇ,

ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲ ਗਈ,

ਕੱਟੜਤਾ ਨੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਨੇ,

ਹੱਦਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ,

ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਸਿਰੇ ਚਾੜੇ ਨੇ,

ਕਈ ਕੁੱਕੜ ਖਾਧੇ ਬਿਨ ਸੌਦੇ ਨਹੀ,

ਕਈਆਂ ਦੇ ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੀ ਹਾੜੇ ਨੇ,

ਕਈ ਝੂਠ ਵੀ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਬੋਲ ਜਾਦੇ,

ਕਈ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਤਾੜੇ ਨੇ,

ਸਰਕਾਰੇ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸੋਚ ਕਦੇ,

ਹਲੇ ਵੀ ਲੋਕ ਦੱਬੇ,ਕੁਚਲੇ,ਲਤਾੜੇ ਨੇ,

ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਕਿੰਝ ਕਰੇ

ਇੱਥੇ ਹਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਮਾੜੇ ਨੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0|2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0]] 06:21, 29 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC)

== (ਕਵਿਤਾ) ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ  ==

ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ

ਜੋ ਬੋਲ ਨਹੀ ਸਕਦੇ,

ਚੈਨ ਨਾਲ ਸੌਂ ਨਹੀ ਸਕਦੇ,

ਜੋ ਹੱਸ ਨਹੀ ਸਕਦੇ,

ਜੋ ਰੋ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀ ਦੱਸਦੇ,

ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ,

ਕੁੱਝ ਚਿੜੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਨੇ,

ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਖੀਆਂ ਪਿਆਸੀਆਂ,

ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਨੇ,

ਰੱਬ ਵੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ,

ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ,

ਕਦੇ ਹੜ੍ਹ ਕਦੇ ਸੋਕਾ,

ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਮੌਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ,

ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ,

ਮਜਬੂਰਨ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ,

ਇਹ ਮੈੰ ਨਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਦੋਸਤੋ,

ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ!

ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ,

ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੁੱਕਦਾ ਏ,

ਹਿਰਨ ਜਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਜੀਵ,

ਨਾ ਰੱਜ ਕੇ ਘਾਹ ਝੁੱਗਦਾ ਏ,

ਹਾਥੀ ਵੀ ਲੁੱਕ-ਲੁੱਕ ਕੇ,

ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਬਚਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਬਾਕੀ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਜੀਵ,

ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਟਪਾਉਦੇ ਨੇ,

ਵਤਨ ਸਾਡੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ,

ਬੇਖੌਫ ਕਰਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੇ,

ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਾ ਡਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ,

ਮੌਤ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ,

ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ,

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈ ਰਿਹਾ,

ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਦੋਸਤੋ,

ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0|2409:40D1:201D:BD91:8000:0:0:0]] 06:22, 29 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC)

== ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ  ==

ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਘੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਵਾਂਗ,

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉੱਠਣ ਦੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂਗ,

ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਵਾਂਗ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਉੱਠ ਪੈਂਦਾ,

ਪਾਠੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੱਖ ਸੀ ਸੁੱਖ ਲੈਂਦਾ,

ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਸਪੀਕਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨੇ ਨੂੰ,

ਸ਼ਾਮਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੀ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਮੁੜਨੇ ਨੂੰ,

ਦੁੱਧ ਰਿੜਕੇ ਜਦ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਘਰ ਛਣ ਛਣ ਹੋਵੇ,

ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟਣ ਟਣ ਹੋਵੇ,

ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ ਯੁੱਗ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਆਇਆ,

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਲਾਇਆ,

ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਬੰਦਾ ਉੱਠੇ ਸੁਸਤੀ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ,

ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡੋ ਜੀ ਦਿਲ ਨਾ ਕਰੇ ਤੁਰਨੇ ਨੂੰ,

ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਿਲਦੀ ਲੋਕੋ ਹੁਣ ਸੁਣਨੇ ਨੂੰ,

ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਿਲਦੀ ਲੋਕੋ ਹੁਣ ਸੁਣਨੇ ਨੂੰ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:00, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ ==

ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ


ਵੱਡ ਵੱਡ ਰੁੱਖ ਦੇਣਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੌਰ ਜੀ,

ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਅਸੀਂ ਮੁਕਾ ਦੇਣਾ ਦੋਰ ਜੀ,

ਗੇੜਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਏ ਲੱਗੂ ਹਸਪਤਾਲ,

ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ,

ਇਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤੋ ਜੇ ਹਾਲ।

ਕੋਸੀ ਜਾਇਉ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਏ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਸਿਉ

ਫੂਕੀ ਜਾਇਓ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਦਿਓ ਹੋਸ਼ਿਓ,

ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਦਾ ਏ ਆਊਗਾ ਖਿਆਲ,

ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ,

ਇਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤੋ ਜੇ ਹਾਲ।

ਦੱਸੋ ਧਰਤੀ ਜੇ ਤਪਦੀ ਕਸੂਰਵਾਰ ਕਿਹੜਾ ਏ,

ਏਸੀਆਂ ਨੇ ਰਹਿੰਦਾ ਖੂੰਦਾਂ ਡੋਬ ਦੇਣਾ ਬੇੜਾ ਏ, 

ਜੇ ਸੁਧਰੇ ਨਾ ਵਿਗੜੂਗੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚਾਲ,

ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ,

ਇਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤੋ ਜੇ ਹਾਲ।

ਰੁੱਖਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੋ ਯਾਰੋ ਸੁੱਖ ਕਿਹੜਾ ਆਵੇਗਾ,

ਪੁੰਨ ਖੱਟ ਲਊ ਜਿਹੜਾ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਲਾਵੇਗਾ,

ਕਹੇ ਲੈਹੜੀਆਂ ਦਾ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਰਹਿਗੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲ,

ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਚ ਸਾਹ ਵਿਕਣੇ,

ਇਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤੋ ਜੇ ਹਾਲ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:02, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਰੱਬਾ ਦੇ ਦੇ ਬਚਪਨ ਮੋੜ ਕੇ ==

ਰੱਬਾ ਦੇ ਦੇ ਬਚਪਨ ਮੋੜ ਕੇ

ਰੱਬਾ ਦੇ ਦੇ ਬਚਪਨ ਮੋੜ ਕੇ ਜੇ ਤੂੰ ਰੱਬ ਹੈ,

ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਤੂੰ ਸਭ ਹੈ,

ਮੈਂ ਬਸਤਾ ਟੰਗ ਕੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਨਿੱਕਰ ਪਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੇੜੀ ਲਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਤਿਤਲੀ ਫੜ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਗੋਲੀਆਂ ਖੇਡ ਖੇਡ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਟਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਡੰਡੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਸਭ ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਟਰਾਂ ਤੇ ਨਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਵੇਲਣੀ ਤੇ ਤੱਤਾ ਤੱਤਾ ਗੁੜ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਹਾਂ,

ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੌਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਮਾਂ ਅੱਗੇ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਰੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੱਠੀ ਤੇ ਦਾਣੇ ਭਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,

ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰੱਬਾ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜੱਬ ਹੈ,

ਰੱਬਾ ਦੇ ਦੇ ਬਚਪਨ ਮੋੜ ਕੇ ਜੇ ਤੂੰ ਰੱਬ ਹੈ ਜੇ ਤੂੰ ਰੱਬ ਹੈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:03, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ ==

ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ

ਕੰਮ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰੀਏ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋਵੇ,

ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮੰਗੀਏ ਭਲਾ ਸਭ ਦਾ ਹੋਵੇ,

ਉਂਗਲ ਨਾ ਚੁੱਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰੋ,

ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰੋ।

ਜਿਸ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪਲਦੇ ਨੇ,

ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮੀ ਰੋਟੀ ਪੱਕਦੀ ਚੁੱਲੇ ਜਲਦੇ ਨੇ,

ਉਸ ਕਿੱਤੇ ਦਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ,

ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰੋ।

ਕੰਮ ਔਖੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੌਖੇ ਸੱਜਣਾਂ ਕਰਨੇ ਪੈਣੇ ਨੇ,

ਹੱਸਕੇ ਕਰੀਏ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਜਰਨੇ ਪੈਣੇ ਨੇ,

ਹਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਉੜੀ ਨਾ ਸਵਾਰ ਕਰੋ,

ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।

ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਿਆਣੇ,

ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬੋਝ ਨਾ ਸਮਝੋ ਵਸਦੇ ਰਹਿਣ ਨਿਆਣੇ,

ਬਣ ਜਾਈਏ ਜੱਗ ਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਭੋਰਾ ਨਾ ਹੰਕਾਰ ਕਰੋ,

ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰੋ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:04, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਜਾਗ ਮਜ਼ਦੂਰਾ ਜਾਗ ==

ਜਾਗ ਮਜ਼ਦੂਰਾ ਜਾਗ 

ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲੁੱਟ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵੀ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਏ,

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤਰਸ ਨਾ ਆਉਣਾ ਏ,

ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਸੜਨੀ ਏ,

ਜਾਗ ਮਜਦੂਰਾ ਜਾਗ ਗੱਲ ਜਾਗ ਕੇ ਬਣਨੀ ਏ।

ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਣਾ ਖੁਦ ਵੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾ,

ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਖਾਤਰ ਲੜ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਾ,

ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਝੜਨੀ ਏ,

ਜਾਗ ਮਜਦੂਰਾ ਜਾਗ ਗੱਲ ਜਾਗ ਕੇ ਬਣਨੀ ਏ।

ਬੱਚੇ ਦੋ ਹੀ ਕਾਫੀ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕਰ,

ਬੇਲੋੜੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾ ਕਰ,

ਚਾਦਰ ਵੇਖ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਜੇ ਜ਼ੰਗ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਲੜਨੀ ਏ,

ਜਾਗ ਮਜਦੂਰਾ ਜਾਗ ਗੱਲ ਜਾਗ ਕੇ ਬਣਨੀ ਏ।

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਰਕ ਚੋਂ ਕੱਢ,

ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜੀਅ,ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡ,

ਵੋਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਮਝ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਡਰਨੀ ਏ।

ਜਾਗ ਮਜਦੂਰਾ ਜਾਗ ਗੱਲ ਜਾਗ ਕੇ ਬਣਨੀ ਏ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:05, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ==

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ

ਇਨਸਾਨ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਖਾ ਖਾਰ ਰਿਹਾ,

ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵੇਖੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ,

ਬਦਲ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਹੁਣ ਰੱਬ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ,

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।

ਲਾਲਚ ਵਧ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਗਏ ਜੀ,

ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਕੁੱਝ ਸਿੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਜੀ,

ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਕੇ ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਖਾਵੇਂਗਾ,

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।

ਨਿੱਤ ਦੱਬਦਾ ਮੁਰਗੇ ਦੀ ਘੰਡੀ,

ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੋਲ ਬੈਠਾ ਦਾਰੂ ਦੀ ਮੰਡੀ,

ਅਕਲ ਉਦੋਂ ਆਉਣੀ ਜਦ ਪੁੱਤ ਰੱਜਿਆ ਆਵੇਂਗਾ,

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ,

ਰੁੱਖ ਲਗਾਕੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰ,

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਂਗਾ,

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।

ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਰੱਖ ਮਤਲਬ ਰੂਹ ਨਾ ਤੜਫਾ,

ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਬੰਦਿਆ ਨੇਕੀ ਲੈ ਅਪਣਾ,

ਜੈਸਾ ਕਰਮ ਕਰੇਗਾ ਤੂੰ ਵੈਸਾ ਫਲ ਪਾਵੇਂਗਾ,

ਸੰਭਲ ਜਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:06, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੁਰਦਾ ਬਣਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ ==

ਮੁਰਦਾ ਬਣਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ

ਦਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤਾ ਹੁਣ ਮੁਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਉਮਰ ਥੋੜੀ ਰਹਿ ਗਈ ਬੰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਜੀ,

ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਮੁਰਦਾ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ ਜੀ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਯਾਰੋ ਹੁਣ ਲੱਕ ਤੋੜਤਾ,

ਰਹਿੰਦਾ ਖੂੰਦਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ ਰੋਲਤਾ,

ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਚੱਲ ਕੇ ਜਾਵੇ ਹੁਣ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜੀ,

ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਮੁਰਦਾ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ ਜੀ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਜਾਨ ਨਾ ਰਹੀ,

ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਵੇਖੋ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾ ਰਹੀ,

ਲੈ ਕੇ ਬੈਠੇ ਕਿੱਥੋਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਜੀ,

ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਮੁਰਦਾ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ ਜੀ।

ਸਿਹਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣੂ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ,

ਤਣਾਓ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁਲ ਗਏ,

ਤਰੱਕੀ ਕਿਧਰੇ ਦਿਸਦੀ ਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਜਹਾਨ ਜੀ,

ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਮੁਰਦਾ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਨਸਾਨ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:06, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਜ਼ਮੀਰ ==

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਜ਼ਮੀਰ 

ਚਾਪਲੂਸੀ ਦੀ ਵੀ ਯਾਰੋ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,

ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਏ ਅੱਜ ਕੱਲ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰ-ਪੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ।

ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

ਸੱਚ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਕਾਇਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਯਾਰੋ ਤੁੱਕਾ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ।

ਚਾਪਲੂਸ ਕਿੱਥੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਜੇ ਇਹ ਰੱਬ ਜਾਣਦਾ,

ਦੂਰੀ ਰੱਖੋ ਉਸਤੋਂ ਜਿਹੜਾ ਲੋਭੀ ਵੱਡੀ ਖਾਣ ਦਾ,

ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਨੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ।

ਥਾਂ ਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਬਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਕਰੇ ਮਿਲੇ ਸਭ ਚਾਪਲੂਸ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਪੱਥਰ ਤੇ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ,

ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਕਸ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ,

ਬਹੁਤੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਅਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਂ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:07, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਪਿੱਪਲ ਤੇ ਬੋਹੜ ==

ਪਿੱਪਲ ਤੇ ਬੋਹੜ 


ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਪਿੱਪਲ ਬੋਹੜ ਕੱਟਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ,

ਉਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅੱਜ ਮਰਿਆ ਹੋਣਾ,

ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ,

ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਕਦੇ ਇਸਨੂੰ ਜੜਿਆ ਹੋਣਾ,

ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਲਾਇਆ ਹੋਣਾ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ,

ਕਿ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣਗੇ,

ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਪਲੋਸ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ,

ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਉੱਡਣਾ ਸਿਖਾਉਣਗੇ,

ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਣਾ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ,

ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਚ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਣਗੇ,

ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇਗਾ ਪਿੱਪਲ ਤੇ ਬੋਹੜ,

ਚੋਵੀ ਘੰਟੇ ਆਕਸੀਜਨ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਣਗੇ,

ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਣਾ ਉਸਨੇ ਕਦੇ,

ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਥੱਲੇ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਖੇਡਣਗੇ,

ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਹੋਣਾ ਕਦੇ,

ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਕੇ ਵੇਚਣਗੇ,

ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਜੀ ਇਹ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ,

ਕਿੰਝ ਸਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਖੁਦ ਸਾਹਾਂ ਲਈ ਲੜਿਆ ਹੋਣਾ,

ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਪਿੱਪਲ ਬੋਹੜ ਕੱਟਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ,

ਉਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅੱਜ ਮਰਿਆ ਹੋਣਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0|2409:40D1:6:5D2E:8000:0:0:0]] 17:08, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ==

ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ 

ਮੈਂ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ,

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁਝੀ ਹੋਈ,ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਲਈ,

ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਾਂ,ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਤਲਵਾਰ ਹੋਵੇ,

ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ,ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ।

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀ ਆਵਾਂ ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀ ਜਾਵਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਤਬਾ ਬਣਾਵਾਂ,

ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਉਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇ,

ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ,ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ‌ਹੋਵੇ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬਹਿਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ,

ਕੁੱਝ ਨੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰੋ ਕਹਿਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ,

ਮੇਰਾ ਮਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੋਵੇ,

ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ,ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੰਬੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਬੇਦਾਗ ਮਰ ਜਾਵਾਂ,

ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰੂਪੀ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕਰ ਜਾਵਾਂ,

ਨਕਲੀ ਐਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਨਾ ਲੋੜ ਕੋਈ ਬੱਸ ਕੋਲ ਇੱਜਤ ਦਾ ਹਾਰ ਹੋਵੇ,

ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ,ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:13, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਾਂ ਫੌਜੀ ਦੀ ==

ਮਾਂ ਫੌਜੀ ਦੀ ਆਮ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ,

ਉਹਦੀ ਭੁੱਖ ਦੌਲਤ ਸ਼ੋਹਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ,

ਭੇਜ ਪੁੱਤ ਬਾਡਰ ਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਏ,

ਬੱਸ ਸੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਏ ।


ਜੰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੰਨਾਂ ਚੋਂ ਸੇਕ ਨਿਕਲਦਾ ਏ,

ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਣਾਂ ਵੀ ਵਾਂਗ ਹੇਕ ਨਿਕਲਦਾ ਏ,

ਮਾੜੀ ਖਬਰ ਨਾ ਆਜੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਏ,

ਬੱਸ ਸੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਏ।


ਜਿੰਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਮਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ,

ਉਹਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਿਖਿਆ, 

ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਫਿਰ ਆਪ ਖਾਂਦੀ ਏ,

ਬੱਸ ਸੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਏ।


ਪੁੱਤ ਜਦ ਛੁੱਟੀ ਆਵੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਨੂਰ ਵੇਖਿਓ ਜੀ,

ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਿਓ ਜੀ,

ਛੁੱਟੀ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਪਲ-ਪਲ ਸਤਾਉਂਦੀ ਏ, 

ਬੱਸ ਸੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਏ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:14, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ==

ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ 

ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ

ਜਦੋਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਨੇ 

ਦੁੱਖ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਹੋ ਗਏ ਨੇ 

ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ 

ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ।

ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਨਾ ਲੱਗਦੇ

ਮੈਂ ਉਡਦੀ ਫਿਰਦੀ ਆਂ

ਅੱਜ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੇ ਆਉਣਾ

ਰਾਹਾਂ ਚੋ ਕੰਡੇ ਚੁਗਦੀ ਫਿਰਦੀ ਆਂ

ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ

ਮੇਰੀ ਤਕਦੀਰ ਹੋ ਗਏ ਨੇ

ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ

ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ।

ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਰੰਗ

ਚੜਿਆ ਚੜਿਆ ਲੱਗਦਾ ਏ

ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੇ

ਫੜਿਆ ਫੜਿਆ ਲੱਗਦਾ ਏ

ਹੁਣ ਬਰਕਤਾਂ ਹੀ ਬਰਕਤਾਂ 

ਘਾਟੇ ਤੀਰ ਹੋ ਗਏ ਨੇ

ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ 

ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ।

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਤੂੰ ਵੀ ਹੋ ਜਾ,

ਮੁਰਸ਼ਦ ਵਾਲਾ ਉਏ 

ਉਹਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾ ਫੜਦਾ ਕੋਈ

ਜੋ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲਾ ਉਏ

ਮੋਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਲੱਭਣਾ

ਜਦੋਂ ਅਖੀਰ ਹੋ ਗਏ ਵੇ

ਮੈਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ 

ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:15, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ==

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ

ਤੈਨੂੰ ਕੋਲ ਮੈਂ ਬਿਠਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸੁਣੀ ਜਾਵਾਂ ਬੋਲ,

ਗੱਲ ਮੁੱਕੇ ਨਾ ਸਾਡੀ ਲਈਏ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਲ,

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ!


ਮਹਿਕਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਜਦੋਂ ਹੋਵੇ ਸਾਡਾ ਮੇਲ,

ਵਿਹੜੇ ਗੂੰਜੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਹੋਵੇ ਵਿਹਲ,

ਚਾਅ ਸਾਂਭੇ ਨਾ ਜਾਣ ਸੁਣੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਢੋਲ,

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ!


ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਜਜਬਾਤ ਸਮਝੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਜਬਾਤ ਸਮਝਾ,

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝਾ,

ਸਾਫ ਹੋਣ ਰੂਹਾਂ ਕਿਤੇ ਜਾਈਏ ਨਾ ਡੋਲ,

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋੰ ਤੂੰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ!


ਰੱਬ ਕਰੇ ਛੇਤੀ ਮਿਹਰ ਸੁੱਖੀ-ਸਾਂਧੀ ਵੱਸ ਜਾਈਏ,

ਕਿਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਏ ਪਿਆਰ,ਜੱਗ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜਾਈਏ,

ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਮਾਨਾ &quot;ਮੋਨੂੰ&quot;ਪਵੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾ ਹੌਲ,

ਹੋਵੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:17, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਉਹੀਓ ਜਾਣਦਾ ==

ਉਹੀਓ ਜਾਣਦਾ

ਉਹੀਓ ਜਾਣਦਾ ਕਿੱਥੇ ਕਿਸਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਏ,

ਕਿਹਦੇ ਪਰਦੇ ਚੱਕਣੇ ਕਿਸਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਏ,

ਮੰਨੀਏ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨੀਏ ਉਹ ਬਹੁ ਰੰਗਾਂ ਏ,

ਮਾਲਕ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਏ!


ਤਰਸਣ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਉਹ ਬੁਰਕੀ-ਬੁਰਕੀ ਨੂੰ,

ਦੇਰ ਨੀ ਲਾਉਂਦਾ ਘਰ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਨੂੰ,

ਸਭ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਉਹ ਜੋ ਰੰਗ ਬਰੰਗਾ ਏ,

ਮਾਲਕ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਏ!


ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਰੀਂਗਣ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਏ ਸੜਕਾਂ ਤੇ,

ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾਂ ਏ ਨਰਕਾਂ ਦੇ,

ਉਹਦੀ ਨੇੜੇ ਹੋਕੇ ਸੁਣਦਾ ਜੋਂ ਮਸਤ ਮਲੰਗਾਂ ਏ,

ਮਾਲਕ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਏ!


ਉਹ ਦੇਣ ਤੇ ਆਜੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾਂ,

ਉਹ ਲੈਣ ਤੇ ਆਜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾਂ,

ਉਹਨੇ ਹੱਥ ਪਿੱਛਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਏ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨੰਗਾਂ ਏ,

ਮਾਲਕ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਏ!


ਸਬਰ ਸਕੂਨ ਦਾ ਮੋਨੂੰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਹਿਣਾ ਏ,

ਉਸਨੂੰ ਆਉਦਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗਮ ਸਹਿਣਾ ਏ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਰ ਦਾ ਕੀਟ ਪਤੰਗਾ ਏ,

ਮਾਲਕ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:23, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਦੁਨੀਆਂ ==

ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਦੁਨੀਆਂ 

ਅੱਜ ਮਾਂ ਮੱਤ ਦੇਵੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ,

ਕੱਲ ਰਹਾਂ ਨਾ ਰਹਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਜੱਗ ਤੇ,

ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੈ ਫਿਕਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ

ਕਿੰਝ ਤੁਰੇਗਾਂ ਤੂੰ ਫਿਕਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ

ਭੇਦ ਦੇਵੀਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣਾ,

ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਦਗੀ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਲਈ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈਂ।


ਬਚ ਬਚ ਕੇ ਤੂੰ ਤੁਰੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾ,

ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਨਾ ਡੁੱਬੇ ਜਦੋਂ ਬੇੜੀ ਏ,

ਹਰ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਇਥੇ ਭੇੜੀਏ

ਮਾਂ ਗੱਲ ਦੱਸੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਏ

ਕਿਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਚੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਏ ਡੋਬਕੇ,

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾ ਰੀਣ ਕਰ ਲਈਂ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ,

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈਂ।


ਮੈਨੂੰ ਖਤਰਾ ਏ ਤੇਰੇ ਭੋਲੇਪਨ ਦਾ,

ਉੱਤੋਂ ਕਰਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਫ ਮੰਨ ਦਾ,

ਸ਼ਰੀਫਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਕਾਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ,

ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਜੋੜੇ ਧੰਨ ਦਾ,

ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ,

ਦੇਖੀਂ ਗਹਿਣੇ ਨਾ ਜ਼ਮੀਨ ਧਰ ਦਈਂ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ,

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈਂ।


ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਏ

ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਦੇ

ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਜਾਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ

ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਧਰਦੇ,

ਕਿਤੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵੇਖਕੇ,

ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾ ਲੀਨ ਕਰ ਲਈਂ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ 

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈਂ।


ਚਿਹਰਾ ਖਿੜਿਆ ਰਹੇ ਤੇਰੀ ਨਾਰ ਦਾ,

ਪਰ ਜਣੀ ਖਣੀ ਨਾਲ ਨਾ ਹੱਸੀ,

ਵਿਆਹ ਕੇ ਜੋ ਲਿਆਇਆ ਘਰ ਆਪਣੇ,

ਸਦਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਵਸੀ,

ਰੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ,

ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਨਾ ਏ ਸੀਨ ਕਰ ਦਈਂ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ,

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈਂ।


ਪਿੰਡ ਲੈਹੜੀਆਂ ਚ ਹੋਵੇ ਤੇਰਾ ਰੁਤਬਾ,

ਪਰ ਪਿੰਡ ਲਈ ਖਾਸ ਨਾ ਬਣੀ,

ਮੋਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੇਡਜੇ,

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਸ਼ ਨਾ ਬਣੀ,

ਰਹੀਂ ਮਿੱਠਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜਰਾ ਬਚਕੇ,

ਪਰ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਜਰ ਲਈਂ,

ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ,

ਪੁੱਤ ਛੇਤੀ ਨਾ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

946323962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:24, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਦਾਰੂ ਦਾ ਡਰੰਮ ==

ਦਾਰੂ ਦਾ ਡਰੰਮ

ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ ਵੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਮੁੰਡਿਆਂ 

ਕਰਾਂ ਥੱਕਦੀ ਨਾ ਤੇਰੀ ਵੇ ਤਰੀਫ ਮੁੰਡਿਆਂ

ਕੱਲ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾ ਕੰਮ ਚ ਘੜੰਮ ਬੱਲਿਆ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਾਰੂ ਦਾ ਏ ਨਿਰਾ ਈ ਡਰੰਮ ਬੱਲਿਆ।


ਮੈਂ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਭੁੱਲ ਕਰ ਗਈ ਤੈਨੂੰ ਵੇ,

ਸ਼ੁੱਧ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮੁੰਡਾ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇ,

ਕੱਲ ਨਿਕਲਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਬੱਲਿਆ ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਾਰੂ ਦਾ ਏ ਨਿਰਾ ਈ ਡਰੰਮ ਬੱਲਿਆ।


ਸਭ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ ਇਹਦਾ ਕੀ ਹੋਣਾ ਏ,

ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੋਣਾਂ ਏ,

ਨੱਚਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੀਜੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਧੜੰਮ ਬੱਲਿਆ 

ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਾਰੂ ਦਾ ਏ ਨਿਰਾ ਈ ਡਰੰਮ ਬੱਲਿਆ।


ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਏ ਮਾੜੀ ਤਕਦੀਰ ਨਿਕਲੀ,

ਜਦੋਂ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜੇਬੋਂ ਫੀਮ ਨਿਕਲੀ,

ਉੱਤੋ ਔਖ਼ੇ ਔਖੇ ਭਰਦਾ ਸੀ ਦਮ ਬੱਲਿਆ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਾਰੂ ਦਾ ਏ ਨਿਰਾ ਈ ਡਰੰਮ ਬੱਲਿਆ।


ਖੂਹ ਖਾਤੇ ਪੈ ਗਈ ਮੋਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਏ,

ਮਰ ਜਾਵੇ ਵਿਚੋਲਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਸ ਤੇਰੀ ਪਾਈ ਏ,

ਤੂੰ ਚੱਲ ਲੈਹੜੀਆਂ ਮੈਂ ਵੀ ਦੇੜੂ ਤੇਰਾ ਚੰਮ ਬੱਲਿਆ

ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਈ ਏ ਦਾਰੂ ਦਾ ਡਰੰਮ‌ ਬੱਲਿਆ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:27, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੇਰਾ ਜੰਮਣ ਭੋ ==

ਮੇਰਾ ਜੰਮਣ ਭੋ

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ 

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੰਮਣ ਭੋ ਦਿਖ ਜਾਦਾਂ,

ਜਿੱਥੇ ਹੱਸੇ ਖੇਡੇ ਉਹ ਥੌਂ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ, 

ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ ਮਾਪੇ ਤੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ,

ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਲਿੱਬੜੇ ਤਿੱਬੜੇ ਯਾਰ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ,

ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ, 

ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜਿਹੜੇ ਰੁੱਖ, 

ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਛਾਂ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ,

ਠੰਡਾਂ ਸੇਕਣ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ,

ਠੁਰ ਠੁਰ ਕਰਦਾ ਪੋਹ ਦਿਖ ਜਾਦਾਂ

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, 

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੰਮਣ ਭੋ ਦਿਖ ਜਾਦਾਂ।


ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਮੰਦਿਰ,

ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਬਾਲਿਆਂ ਗਾਡਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਛੱਤ,

ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾੜਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਵੇਲਣੀ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਰਸ,

ਤੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਦੀ ਮਾਈ ਦਿਖ ਜਾਂਦੀ,

ਮੈਨੂੰ ਰਾਹ ਵਾਟੇ ਕੋਈ ਬੁਲਾਉਂਦੀ,

ਚਾਚੀ ਤਾਈ ਦਿਖ ਜਾਂਦੀ,

ਤੱਤਾ ਤੱਤਾ ਗੁੜ ਵੰਡਦਾ ਖੁਸ਼ਬੋ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਬਿਜਲੀ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ,

ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਲੋਅ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, 

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੰਮਣ ਭੋ ਦਿਖ ਜਾਦਾਂ।


ਜਿਸ ਖੱਡ ਤੇ ਮੈਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਿਆ,

ਦੂਰੋਂ ਉਹਦਾ ਬੰਨ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਜਿਸ ਵਰੇ ਮੈਂ ਜੰਮਿਆ,

ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਸੰਨ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਵੀ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ, 

ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਬੰਦੇ ਚਾਰ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ,

ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਚਾਣਨ ਵਾਲੇ,

ਮੇਰੇ ਭੋਗ ਤੇ ਬੈਠੇ ਬੰਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਖ ਜਾਂਦੇ, 

ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੋਹ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ,

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, 

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੰਮਣ ਭੋ ਦਿਖ ਜਾਦਾਂ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:29, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ ==

ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ

ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਕੰਮ,

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਏ ਰੋਟੀ ਵੀ ਸਵਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਉਗਲਾਂ ਏ ਚੱਟੇ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂਉ ਥੱਕਦਾ,

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਯਾਰੋ ਬਾਗੋ ਬਾਗ ਲੱਗਦੀ,

ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਖੁੱਲਕੇ,

ਤੜਕੇ ਵੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂਉ ਜਾਗ ਲੱਗਦੀ,

ਹੱਕ ਦੀ ਹੈ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਪਾਉਂਦੇ ਮੱਥੇ ਤਿਉੜੀ,

ਕੰਮ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੀ ਜਿਹੜੇ ਕਰਨ ਕਮਾਈ,

ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਬਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਬਰਕਤ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਕੋਲ,

ਸੋਚ ਵੀ ਹੈ ਬੰਦੇ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਕੰਮ,

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਏ ਰੋਟੀ ਵੀ ਸਵਾਦ ਲੱਗਦੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:31, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ (ਭਾਗ-2) ==

ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ (ਭਾਗ-2)

ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿਸਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਹਰ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਾਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,


ਜਾਨ ਫੂਕ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ,

ਬਹੁਤੇ ਤੜਫਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਲੱਗਿਆਂ,


ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਦੱਸੇ ਲਗਨ ਕਿੰਨੀ ਹੈ,

ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੇਕ ਦੱਸੇ ਕਿ ਅਗਨ ਕਿੰਨੀ ਹੈ,


ਨਸੀਬਾਂ ਤੇ ਡੋਰਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਦੇ ਇਹ ਲੋਕ,

ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵੇਖਕੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ ਇਹ ਲੋਕ,


ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਨਹੀਂ,

ਮਾੜੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ,


ਹਰਾਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੋਂਦੇ ਨੇ,

ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੇ  ਨੇ,


ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡਾ ਖੁਆਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,

ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿਸਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:32, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ==

ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ

ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ,

ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਹੈ,

ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ,ਬੁੱਝਦਾ ਹੈ,

ਫਿਰ ਵੀ ਸੋਚ ਪੱਖੋਂ ਕਾਣਾ ਹੈ,

ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ,

ਭੁੱਲਿਆ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਹੈ,

ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਕਹੀ ਜਾਦਾਂ,

ਕਹਿ ਵੀ ਨਹੀ ਸਕਦੇ ਅਣਜਾਣਾ ਹੈ,

ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖੋਹ ਕੇ,

ਕਹਿੰਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ,

ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੇ ਨਾ ਕੁੱਝ ਵੀ,

ਜ਼ੰਗਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ, 

ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਜੋਰ ਦੱਸੇ,

ਕਹਿ ਵੀ ਨਹੀ ਸਕਦੇ ਨਿਆਣਾ ਹੈ,

ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਰਿਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ,

ਹੱਥ ਜੋੜ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਨਿਮਾਣਾ ਹੈ ,

ਬੂਟਾ ਲਾਕੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਦਾ,

ਕਹਿੰਦਾ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਹਾਉਣਾ ਹੈ,

ਗੋਦ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੰਦੀ ਕਰਕੇ,

ਨਾਅਰਾ ਸਵੱਛਤਾ ਦਾ ਲਾਉਣਾ ਹੈ,

ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ,

ਝੂਠ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦਬਾਉਣਾ ਹੈ,

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਸਾਂ ਵੈਰੀ ਬਣਕੇ,

ਸਭ ਕੁੱਝ ਇੱਥੇ ਗਵਾਉਣਾ ਹੈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:34, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਖੂਹ  ==

ਖੂਹ

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ,

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੂਹ ਸੀ,

ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਰੱਬਾ ਜਿਵੇਂ,

ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਤੂੰ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਹਮਦਰਦੀ ਸੀ ਰਾਹੀਆਂ ਦਾ,

ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ,

ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਵੇ ਹਰ ਵੇਲੇ,

ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਰੀਕ ਸੀ,

ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ,

ਖੂਹ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ,

ਤੱਤੀ ਲੱਗਦੀ ਨਾ ਲੂ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਾ ਤੋੜ ਸੀ,

ਜਿੰਮ ਦੀ ਨਾ ਲੋੜ ਸੀ,

ਆਪੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਡੋਲੇ,

ਜਦੋਂ ਲੱਜ ਲੈਂਦੇ ਧੂ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਫਿਲਟਰ ਦੀ ਨਾ ਲੋੜ ਸੀ,

ਪੈਸੇ ਦੀ ਨਾ ਹੋੜ ਸੀ,

ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਖੂਹ ਵਾਲੀ ਜੂਹ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਜਦੋਂ ਦੇ ਖੂਹ ਸੁੱਕੇ ਨੇ,

ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਮੁੱਕੇ ਨੇ,

ਮੁੱਕਣਾ ਬਜੂਦ ਖੂਹ ਦਾ,

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਸੂਹ ਸੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖੂਹ ਸੀ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:35, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸੁਪਨੇ ਚ ਵੇਖਿਆ  ==

ਸੁਪਨੇ ਚ ਵੇਖਿਆ

ਸੁਪਨੇ ਚ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ ਡੁੱਬਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ,

ਅੱਗ ਲੱਗੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾੜੇ ਖੁਆਬ ਨੂੰ,

ਬੀਮਾਰੀਆ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਖਾ ਲਿਆ,

ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਮੋਬਾਇਲ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਲਿਆ,

ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਧੀਅ ਪੁੱਤ ਪਾਣੀ ਚਾਹ ਨੂੰ,

ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਵੇ ਨਾ ਕੋਈ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ,

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ,

ਇਹਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਲਾਇਦਾ ਹੋ ਗਏ,

ਰੋਦਾਂ ਕੁਰਲਾਉਂਦਾ ਵੇਖ ਹੋਇਆ ਨਾ ਕਿਸਾਨ ਜੀ,

ਸੁੰਘ ਸੁੰਘ ਚਿੱਟਾ ਗਰਕਿਆ ਨੌਜਵਾਨ ਜੀ,

ਨਹਿਰਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਰੰਗ ਬੇ-ਰੰਗਾਂ ਹੋ ਗਿਆ,

ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਪੇ ਜਿਵੇਂ ਬੇ-ਢੰਗਾਂ ਹੋ ਗਿਆ,

ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਵੇਖੀ ਮੈਂ ਕਮਾਈ ਵੱਧ ਗਈ,

ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਏ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਸੂਲੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ,

ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਗਈ,

ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਯਾਰੋ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ ਗਈ,

ਸੁਪਨਾ ਇਹ ਕਾਹਦਾ ਇਹ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੀ,

ਰਹਿੰਦਾਂ ਖੂੰਦਾਂ ਜਾਵੇ ਨਾ ਪੰਜਾਬ  ਵਿਕ ਜੀ,

ਰੋਕੋ ਵੇ ਰੋਕੋ ਲੋਕੋ ਸੱਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਖੁਆਬ ਨੂੰ,

ਸੁਪਨੇ ਚ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ ਡੁੱਬਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:36, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੋਟਾਪਾ ==

ਮੋਟਾਪਾ

ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਬਿਨ੍ਹਾ ਨਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਜੱਗ ਤੇ,

ਭਾਵੇਂ ਖਾਈਏ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਜੇ ਹੋਵੇ ਗੁਣਕਾਰੀ,

ਨੁਕਸ ਪਵੇ ਨਾ ਕਦੇ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਵਿਹਲੜ ਰਹਿ ਰਹਿ ਜਿਨ੍ਹਾ ਭਾਰ ਵਧਾਏ,

ਲੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਹਾਂ ਪਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਮੌਤ ਪੈਂਦੀ,

ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਗਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਢਿੱਡ ਦਿਖਣ ਨਾ ਦੇਵੇ ਪੈਰ ਆਪਣੇ,

ਗਿਣਤੀ ਹੋਵੇ ਲਾਲੇ ਲਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਕੱਪੜਾ ਜਚਦਾ ਨਹੀ ਤੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਨਾਪ ਸੌਖਾ,

ਘੁੰਮਣਾ ਪੈਂਦਾ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਾਅਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਮੁੱਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਵਿਆਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ,

ਦੁਖੀ ਰਹੇ ਬੰਦਾਂ ਦੁਸ਼ਹਿਰੇ ਦੀਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਮੋਟੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖਾ,

ਮਖੌਲ ਬਣਦਾ ਸਾਲੇ ਸਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਨਾ ਬੰਦਾਂ ਤੀਵੀਂ ਜੋਗਾ,ਨਾ ਤੀਵੀਂ ਬੰਦੇ ਜੋਗੀ,

ਜੋੜੀ ਲੱਗਦੀ ਫਿਰ ਜਾਅਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਸਿਹਤ ਰੱਖਣੀ ਜੇ ਮਿੱਤਰੋ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ,

ਜ਼ੰਕ ਫੂਡ ਨਾ ਖਾਈਏ ਕਾਹਲੀਆਂ ਵਿੱਚ,

ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣੀਏ ਨਾ ਸੁਸਤ ਬਣੀਏ,

ਬੰਦਾਂ ਬੰਦਾਂ ਲੱਗੇ ਖੜਾ ਚਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

946382362 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:37, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵੇਖਿਆ ==

ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵੇਖਿਆ

ਅਸਮਾਨੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ,

ਧਰਤੀ ਤੇ ਭੌਜਨ ਟੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜਿਗਰਿਆਂ ਵਾਲੇ,

ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਰੱਜੇ-ਪੁੱਜੇ ਤਕੜੇ ਲਾਲੇ,

ਘੱਟ ਤੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ,

ਰੋਟੀ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ

ਜਿਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਵੱਸਦਾ,

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਖੌਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਬਾਹਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ,

ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਸ ਘੌਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇਵਣ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ,

ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਰੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਦੁਸ਼ਮਣ ਲੱਭਣ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਈਏ,

ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਜਿਹੜੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਭਰੇ,

ਉਹ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:37, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਾਂ  ==

ਮਾਂ

ਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ,

ਰੱਬ ਵੀ ਨਹੀਂਉ ਇਹਦੇ ਜਿੱਡਾ,

ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਮਾਂ,

ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਮਾਂ,

ਮਾਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਜੰਨਤ,

ਹਰ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੰਗੇ ਮੰਨਤ,

ਨੋ ਮਹੀਨੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਥੱਕਦੀ,

ਆਪ ਗਿੱਲੀ ਥਾਂ ਪੈ ਸਕਦੀ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਥਾਂ ਸੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀ,

ਖੁਦ ਇਹ ਰੁੱਖੀ ਮਿੱਸੀ ਖਾਵੇ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਿੱਤ ਤਾਜੀ ਪਕਾਵੇ,

ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਏ ਮਾਂ ਦੋਸਤੋ,

ਠੰਡੀ ਮਿੱਠੜੀ ਛਾਂ ਦੋਸਤੋ,

ਮਾਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖਕੇ,

ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਉ ਰੱਬ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋਸਤੋ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:38, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ  ==

ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ

ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਉਹ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਂਝੀ,

ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਸਭ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਸੀ ਸਾਂਝੀ,

ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ ਉਹ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,

ਵਿੱਚ ਮਧਾਣੀ ਪਾਕੇ ਸਾਗ ਘੋਟਦੀ ਘੋਟਣ ਜੋਗਾ ਬਲ ਨਹੀਂ,

ਰੱਖ ਹੋਵੇ ਹੁਣ ਮੱਝ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਗੜ ਤੋਕੜ ਨਾ,

ਭਰ ਭਰ ਤੂੰ ਕਟੋਰੇ ਮੱਖਣ ਖਵਾਇਆ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਟੋਕਣ ਨਾ,

ਤੇਰੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਬੂਰੀਆਂ ਹੁਣ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਨਾ,

ਨੂੰਹ ਤੇਰੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਬਣਾਵੇ ਨਾ,

ਮਾਂ ਮੋਬਾਇਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ,

ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਚੱਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ,

ਅੱਜ ਹੋਵਾਂ ਮੈਂ ਜੇ ਘਰ ਤਾਂ ਦੱਸਦਾ ਰੋਪੜ ਹਾਂ,

ਪੁੱਤ ਤੇਰਾ ਰੋਟੀ ਸੁੱਕੀ ਖਾਵੇ ਹੁਣ ਮਿਲਦੀ ਚੋਪੜ ਨਾ,

ਮਾਂ ਤੇਰੀ ਕਮੀ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਤਾਵੇਗੀ, 

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਨਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਯਾਦ ਆਵੇਗੀ,

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਨਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਯਾਦ ਆਵੇਗੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:39, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲੇ ==

ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲੇ

ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲੇ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ,

ਰੱਬਾ ਤੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾਂ ਲਿਖ,

ਉਹ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚੇ,ਕੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਥੈਲੇ,

ਫਟੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ,ਉਹ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਮੈਲੇ,

ਨਾ ਤੇਰਾ ਮਿਹਰ ਵਾਲਾ ਹੱਥ,ਨਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛੱਤ,

ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲ ਚੁੱਗਦੇ ਨੇ ਵੇਖੇ ਕੱਚ,

ਕਦੋਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹਨਗੇ,ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਖੜਨਗੇ,

ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਬਚਪਨ,ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੜਨਗੇ,

ਅਮੀਰਾਂ ਦਾ ਗੰਦ ਥੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਨਗੇ,

ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਗੱਡੀਆਂ,ਥੱਲੇ ਆ ਆ ਮਰਨਗੇ,

ਨਾ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ,

ਹਾਲਤ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦੀ,

ਕਿਉਂ ਅਮੀਰਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਤੂੰ ਬਣੀ ਫਿਰਦਾ ਏ,

ਗਰੀਬ ਤਾਂ ਵੇਖ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਗਿਰਦਾ ਏ,

ਕਦੋਂ ਸੁਧਰੇਗੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦਿੱਖ,

ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲੇ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:39, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ==

ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਈ,

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਗ ਤੇ,

ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸੀ ਤੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ,

ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਜਾਤ ਪਾਤ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਖੁਆਬ ਵੇਖਿਆ,

ਸਮਾਂ ਲੱਗੂ ਪਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਊ ਜੱਗ ਤੇ,

ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝੁੱਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ,

ਖੁਦ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੀਵੇਂ ਕੀਤੇ ਜੱਗ ਤੇ,

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਆਏ,

ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ,ਛੂਤ ਛਾਤ ਖਤਮ ਹੋਈ,

ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜੱਗ ਤੇ,

ਹੁਣ ਵੀ ਭੇਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਆਪਣਾ,

ਗਲਤ ਰਾਹਵਾਂ ਤੇ ਚੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪਾਉਣ ਜੱਗ ਤੇ

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:39, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ==

ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੀ,

ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗਾ ਜਿਗਰਾ ਜਿਸਦਾ,

ਚੀਤੇ ਵਰਗੀ ਤੋਰ ਸੀ,

ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਤੀ ਸੀ,

ਉਹ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ ਸੀ,

ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹੱਕ ਲੈਣਾ,

ਜੋ ਸਮਝਦਾ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ,

ਜਮੀਨਾਂ ਤੇ ਗੋਰੇ ਖੜਨ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਨੇ,

ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ,

ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਜਾਨ ਦੇ ਗਿਆ,

ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜਿਸਦੀ ਯਾਰੀ ਸੀ,

ਗੋਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅੱਗੇ,

ਤੀਰ ਜਿਸਦੇ ਭਾਰੀ ਸੀ,

ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ,

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹ ਗੁੰਡਾਂ ਸੀ,

ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਉਹ ਵਾਰਿਸ,

ਨਾਮ ਜਿਸਦਾ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:40, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਆਜਾ ਮਾਹੀਆ ==

ਆਜਾ ਮਾਹੀਆ

ਆਜਾ ਮਾਹੀਆ ਚੱਲੀਏ ਸ਼ਹਿਰ,

ਚਾਲ ਨਾ ਚੱਲੀ ਖਚਰੀ ਵੇ,

ਧੁੱਪ ਬੜੀ ਹੈ ਲੱਗਦੀ ਮੈਨੂੰ,

ਨਾਲ ਲੈ ਲਵੀਂ ਛੱਤਰੀ ਵੇ,


ਜੇਬ ਚ ਪਾ ਲਵੀਂ ਪੈਸੇ ਚੰਗੇ,

ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਜਾਈਂ ਛੁੱਟੀ ਵੇ,

ਜਿੰਨੇ ਮੰਗਾਂ ਦੇਈ ਜਾਵੀ,

ਐਵੇਂ ਹੱੱਥ ਨਾ ਜਾਈ ਘੁੱਟੀ ਵੇ,


ਐਵੇਂ ਤੱਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਜਾਵੀਂ,

ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਰਾਂਹ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀਆਂ ਵੇ,

ਜਿਵੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਜਦਾ ਸੀ, 

ਫੁੱਲ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੇ,


ਲੈ ਦਵੀਂ ਇੱਕ ਸੂਟ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ,

ਸ਼ਹਿਰਨ ਮੈਂ ਵੀ ਲੱਗਾਂ ਵੇ,

ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਹੋ ਬੈਠਾ,

ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੱਬਾ ਵੇ,


ਲੈ ਦਵੀ ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਜੁੱਤੀ,

ਰੌਅਬ ਲੱਗੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇ,

ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਚਦੀ ਫਿਰਾ,

ਲੋਕੀ ਵੇਖਣ ਮੇਰਾ ਨਖਰਾ ਵੇ,


ਸ਼ਾਮਾਂ ਢਲੀਆਂ ਤੇ ਚਾਟ ਖਿਲਾਵੀ,

ਨਾਲੇ ਲੈ ਦਵੀਂ ਗੋਲ ਗੱਫੇ ਵੇ,

ਹੱਸਦੇ ਵੱਸਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆਈਏ,

ਮਾਰਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਧੱਫੇ ਵੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:41, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ==

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ,

ਖਾਦਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਏ ਤੱਤ ਤੇਰੇ ਦੱਸ ਕਿਵੇਂ ਫਸਲ ਉਗਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਡਰੰਮੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਖੇਤਾਂ ਚ ਛਿੜਕਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਧਰਤੀ ਤਰਸੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੀਹ ਉੱਤੋਂ ਨਾ ਆਉਦੇ ਨੇ,

ਕਣ-ਕਣ ਹੋ ਗਿਆ ਜ਼ਹਿਰੀ ਤੇਰਾ ਦੱਸ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ ਕਰਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਪੁੱਟ-ਪੁੱਟ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕੀ ਪਾਣੀ ਭਾਲਦੇ ਨੇ,

ਲਾਕੇ ਅੱਗ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ ਜਾਲਦੇ ਨੇ,

ਸੀਨੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ-ਕੱਟ ਕੇ ਲੋਕੀਂ ਮਾੜਾ ਧੰਦਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ,

ਸਾੜ-ਸਾੜ ਪਰਾਲੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਗੰਦਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ,

ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਅਕਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿੰਝ ਜਗਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਗੰਦਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਸਦਾ ਏ,

ਤੇਰੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੱਗ ਪਿਆ ਹੱਸਦਾ ਏ,

ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਮੋਏ-ਮੋਏ ਲੱਗਦੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਤੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਪਰ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨੇ ਵੈਰੀ,

ਕੋਈ ਨਾ ਦੁੱਖ ਤੇਰਾ ਸਮਝੇ ਕੀ ਪੇਂਡੂ ਕੀ ਸ਼ਹਿਰੀ,

ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੱਸ ਜਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!


ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀ ਤੇਰਾ ਕਰਨ ਪੂਰਾ ਨੁਕਸਾਨ,

ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਬਾਂ ਦਾ ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ ਦਿੰਦੇ ਛਾਣ,

ਅੱਜ ਹੋ ਗਿਆ ਕੈਂਸਰ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿੱਥੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਵਾਂ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਏ ਮਿੱਟੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਦੇ-ਕਿਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾਵਾਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:43, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਮੇਰੇ ਯਾਰ ==

ਮੇਰੇ ਯਾਰ

ਜੇ ਸੱਚ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂ,

ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦੇ,

ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਤੇ ਕਹਿਣ,

ਭੇਤ ਦਿੰਦਾਂ ਨਾ ਦਿਲ ਦੇ,

ਜਦ ਕਰਾਂ ਤਰੱਕੀ ,

ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਮਚਦੇ,

ਜੇ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਰਹਾਂ,

ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਵੱਧ ਜਚਦੇ,

ਵੈਸੇ ਦਿਲ ਦਾ ਨਾ ਮਾੜ੍ਹੇ,

ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਨੇ ਜਿਗਰੀ,

ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹ ਗਏ,

ਕੁੱਝ ਕੋਲ ਨਾ ਡਿਗਰੀ,

ਬੱਸ ਹੰਕਾਰ ਚ ਜਿਉਂਦੇ,

ਉਹ ਝੂਠੇ ਨਾ ਸੱਚੇ,

ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ, 

ਪਰ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੱਚੇ,

ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸ਼ਤੇ,

ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੱਚ ਦੇ,

ਉਹ ਗੱਲ ਇਵੇਂ ਕਰਦੇ,

ਜਿਵੇਂ ਹਾਣੀ ਹੈ ਸੱਚਦੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:43, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ==

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ

ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੁੱਸ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦੀਆਂ,

ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮੀਰੀਆਂ ਪਲਾਂ ਚ ਖੁਸ ਜਾਂਦੀਆਂ,

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਰਵਾਇਉ ਦੋਸਤੋ,

ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਇਉ ਦੋਸਤੋ!


ਇਹ ਹੱਸਣ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਏ,

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਹਰ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ ਏ,

ਕਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਜਾਂ ਨਾ ਬਾਹਰ ਡਾਇਉ ਦੋਸਤੋ,

ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਇਉ ਦੋਸਤੋ!


ਮੰਗਦੇ ਅਸੀਸ ਸਦਾ ਲਈ ਔਲਾਦ ਦੀ,

ਮਰਦੇ ਵੀ ਦੁਆ ਦਿੰਦੇ ਸਦਾ ਹੀ ਅਬਾਦ ਦੀ,

ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਾ ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਪਾਇਉ ਦੋਸਤੋ,

ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਇਉ ਦੋਸਤੋ!


ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕਮਾਈ ਸਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲੇਖੇ ਲਾਈ,

ਹੋਣ ਨਾ ਦਿਉ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੱਗ 'ਚ' ਹਸਾਈ,

ਆਪ ਘੱਟ ਖਾਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰਜਾਇਉ,ਦੋਸਤੋ,

ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਇਉ ਦੋਸਤੋ!


ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੀਏ 

ਜੀ ਲਾਏ ਬਿਨ ਬੇਬੇ ਬਾਪੂ ਨਾ ਕਹੀਏ,

ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਾਇਉ ਦੋਸਤੋ,

ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਇਉ ਦੋਸਤੋ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:44, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਗੁਲਾਮ  ==

ਗੁਲਾਮ

ਗੁਲਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਲਾਮ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ,

ਗਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਦਾਂ ਹੈ,

ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਗਰੀਬ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੋਂ ਖਰੀਦਕੇ,

ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋੰ ਮੁੱਲ ਲਿਆ ਜਾਦਾਂ ਹੈ,

ਇੱਥੋਂ ਉਸਦਾ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸਫਰ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ,

ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਢਾਲ ਦਿੰਦਾਂ ,

ਕੰਮ-ਕਾਰ ਦੀ ਦਲ-ਦਲ 'ਚ' ਸੁੱਟਕੇ,

ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮਾਦਾ ਗਾਲ ਦਿੰਦਾਂ,

ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ,

ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਬਣਾਕੇ,

ਇਸ ਬਦਲੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ,

ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਕੇ,

ਗੁਲਾਮ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਭੁੱਲ ਜਾਦਾਂ ਹੈ,

ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸ਼ੌਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾਂ ਹੁੰਦਾਂ,

ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਬਜ਼ੁਰਗ ਘੌਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾਂ-ਹੁੰਦਾਂ,

ਆਖਿਰ ਬੁੱਢੀ ਉਮਰੇ,ਬੁੱਢੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ,

ਤਿਲ-ਤਿਲ ਮਰਨ ਲਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ,

ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਗੁਲਾਮ ਨੂੰ ਦੇੇਕੇ ਉਸਦਾ ਮੰਜ਼ਾਂ,

ਲਾਵਾਰਿਸਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਨੇ ਰਾਹ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:45, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸਾਬਿਤ ਕਰੋ ==

ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸਾਬਿਤ ਕਰੋ


ਕਲਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕੋ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਕੇ ਪੜ੍ਹ ਲਵੋ,

ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਕੇ ਕੜ੍ਹ ਲਵੋ,

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਬਣਨ ਲਈ ਡੁੱਬ-ਡੁੱਬ ਕੇ ਤਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!


ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਉ,

ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲਉ,

ਕਿਸੇ ਨੇ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ,ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!


ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਭੈੜੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹੋ,

ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹੋ,

ਜੇ ਨਾ ਸੁਧਰੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਰਜਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!


ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ ਬਹੁਤ,ਪਰ ਡਰਿਉ ਨਾ,

ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ,ਪਰ ਖੜਿਉ ਨਾ,

ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਹਿੱਕ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!


ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਫਰਿਆਦ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨੀ,

ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਫਟੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਬੁਣਨੀ,

ਵਧੀਆ-ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!


ਬੇਸ਼ੱਕ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਸਫਰ ਲੰਮਾ ਏ,

ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜੋ ਹੋਵੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਨਿਕੰਮਾ ਏ,

ਦੌਲਤ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸਭ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਪਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਣਾ ਏ,

ਓ ਬੱਚਿਉ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:45, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸੋਨਾ ==

ਸੋਨਾ

ਸੋਨਾ-ਸੋਨਾ ਕਰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ,

ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਕਰਾਮਾਤ,

ਕਿਸਨੇ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਈ,

ਕਿਸਨੇ ਕੀਤੀ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ,

ਕਿਸਨੇ ਔਰਤ ਸੋਨੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਈ,

ਕਿਸਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਇਹ ਹਲਾਤ,

ਕਰਜੇ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਸੋਨਾ ਲੈਂਦੇ,

ਫਿਰ ਨਾ ਸੋਦੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ,

ਗਰੀਬ ਸੋਚਦਾ ਕਿੰਝ ਖਰੀਦਾਂ,

ਕਿੰਝ ਤੋਰਾਂ ਧੀਅ ਦੀ ਬਰਾਤ,

ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿੱਤਾ,ਪਾਇਆ,

ਆਂਢੀ-ਗੁਆਂਢੀ ਮਾਰਨ ਝਾਤ,

ਅਮੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਪਾ ਹੁੱਬਦੇ,

ਦੱਸਦੇ ਆਪਣੇ ਠਾਠ ਤੇ ਬਾਠ,

ਲੱਭਿਆ ਮਾੜਾ ਖੋਇਆ ਮਾੜਾ,

ਸਿਆਣੇ ਦੱਸਦੇ ਇਸਦੀ ਔਕਾਤ,

ਕੁੱਝ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗਾਂ ਦੱਸਦੇ,

ਸਮਝਣ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸੌਗਾਤ,

ਸ਼ੋਸ਼ੇਬਾਜੀ ਜਿਆਦਾ ਲੱਗਦੀ,

ਮੈਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ,

ਜੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਈਏ ਇਸਤੋਂ,

ਸੁਧਰ ਸਕਦੇ ਸਭ ਦੇ ਹਲਾਤ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:68:8000:0:0:0]] 17:46, 17 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ        ਭਾਗ-1 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

      ਭਾਗ-1

ਠੁਰ ਠੁਰ ਕਰਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਵੇ,

ਬਾਹਰ ਭਾਵੇਂ ਦੇਈਏ ਲੱਖ ਕੰਬਲ਼ ਵੰਡ ਜੀ,

ਆਪਣੇ ਔਜ਼ਾਰ ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਖੁੰਡੇ,

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਕਹੀਏ ਲਿਆ ਕਰੋ ਚੰਡ ਜੀ,

ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਈ ਤੀਵੀਂਆਂ ਨੂੰ,

ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀਅ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੈ ਰੰਡ ਜੀ,

ਸਰੀਰੋਂ ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ ਗਰਮੀ ਨਾ ਬਹੁਤੀ ਝੱਲੇ,

ਠੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਝੱਲਦਾ ਨਾ ਠੰਡ ਜੀ,

ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਦੇ ਮਿੱਠੇ,

ਭਰ ਭਰ ਪਾਈਏ ਭਾਵੇਂ ਬੋਰੀਆਂ ਹੈ ਖੰਡ ਜੀ,

ਤੁਰ ਨਹੀਂਓ ਹੁੰਦਾ ਵੱਡੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ,

ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੰਡ ਜੀ,

ਸੱਚ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿਣ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ,

ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੈਂਦੀ ਖੋਲਣੀ ਹੈ ਗੰਢ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:23, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ      ਭਾਗ-2 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

    ਭਾਗ-2

ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣੀ ਫਿਰਦੇ,

ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਨ ਘੁਮੰਡ ਜੀ,

ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇੱਥੇ ਮੰਗ ਮੰਗ ਖਾਵੇ,

ਘਰ ਹੈ ਚਲਾਵੇ ਝੁਗ ਝੁਗ ਛੰਡ ਜੀ,

ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨੀ ਵੱਧ ਚੁੱਕੇ,

ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਇਕੱਠਾ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੋਟਾ ਫੰਡ ਜੀ,

ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸੁੱਟ ਕੇਲੇ,ਛੋਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰੈਡ,

ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਤੁੜਵਾ ਦਿੰਦੇ ਘੰਡ ਜੀ,

ਰੱਜ ਰੱਜ ਵੇਚ ਦੁੱਧ ਗਾਂ ਦਾ ਹੈ ਲੋਕੀਂ,

ਬੁੱਢੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਹੈ ਦਿੰਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਜੀ,

ਅਮੀਰ ਤੇ ਗਰੀਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ,

ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਦੰਡ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:23, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ         ਭਾਗ-3 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

       ਭਾਗ-3

ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਦਰਦ ਰੱਖਦੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਦਾ,

ਬਹੁਤੇ ਤਾਂ ਦਰਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਰਦੇ ਪਾਖੰਡ ਜੀ,

ਵੱਡੀ ਧਿਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ,

ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਕੋਈ ਪਾਸ ਫੰਡ ਜੀ,

ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਲੱਭਿਆਂ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਨਾ ਹੁਣ,

ਦਰੱਖ਼ਤ ਸੀ ਟਾਹਲੀ ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਜ਼ੰਡ ਜੀ,

ਖੁਰਚ ਖੁਰਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੈ ਮੱਤ ਵੱਜ ਜਾਂਦੀ,

ਜਦ ਲੜੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲੀ ਕੰਡ ਜੀ,

ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕਰੀਏ ਨਾ ਜਿੱਦ ਕਦੇ,

ਜੇ ਬਹਿਸਣ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹੋਣ ਮੁਹਰੇ ਭੰਡ ਜੀ,

ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਹੈ ਬੀਜ ਕੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ,

ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਨਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੈ ਸੀਨੇ ਠੰਡ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:24, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ         ਭਾਗ-4 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

       ਭਾਗ-4

ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਹੈ ਪੈਸੇ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੇ ਮੌਤ ਪੈਂਦੀ,

ਭਾਵੇਂ ਮਾਲਿਕ ਹੈ ਦੇਵੇ ਪੂਰਾ ਘਰ ਰੋੜ ਜੀ,

ਅਮਲੀ ਦਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਮੁੱਕਜੇ ਸਮਾਨ ਕਿਤੇ,

ਭੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੰਗ ਕਰੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਤੋੜ ਜੀ,

ਕੀਤੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਜੇ ਹੋਣ ਕਿਸੇ ਨਾਲ,

ਲੱਗਦਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੈ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਕੋਹੜ ਜੀ,

ਲਾਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਵਿਖਾਈਏ,

ਮਾੜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਏ ਹੈ ਬਹੁਤੀ ਚੌੜ ਜੀ,

ਮਨ ਸਾਫ ਰੱਖਕੇ ਜੇ ਕਰੀਏ ਕਮਾਈਆਂ,

ਰੱਬ ਵੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇ ਕੋਈ ਥੋੜ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:24, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ       ਭਾਗ-5 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

     ਭਾਗ-5@

ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਨਿਭਾਈਏ,

ਭਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਏ ਕੋਈ ਦੌੜ ਜੀ,

ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਜੋੜ ਜੀ,

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਡੋਰ ਹੁੰਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜਿਹੀ,

ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਾ ਲਈਏ ਤੋੜ ਜੀ,

ਹਰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਿਆਰ ਭਾਲਦਾ,

ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੱਡੇ ਮੋੜ ਜੀ,

ਅੱਜ ਦਿਨ ਮਾੜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਚੰਗੇ ਹੋਣਗੇ,

ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਰੱਬ ਦਿੰਦਾ ਛੇਤੀ ਰੋੜ ਜੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:25, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ        ਭਾਗ-6 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

      ਭਾਗ-6

ਖਾਕੇ ਹਰਾਮ ਦਾ ਏ,

ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਹੈ ਭਰ ਜਾਂਦਾ,

ਪਰ ਭੁੱਖ ਕਦੇ ਮਿੱਟਦੀ ਨਾ,


ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ,

ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਹੀ ਏ ਜਾਣਦਾ,

ਹੱਟੀਆਂ ਤੇ ਇਹ ਵਿਕਦੀ ਨਾ,


ਦੌਲਤ ਹੈ ਦੋ ਨੰਬਰੀ,

ਬੀਮਾਰੀ ਵੱਲ ਤੋਰਦੀ,

ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਟਿੱਕਦੀ ਨਾ,


ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ ਹਰ ਘਰ,

ਜਰੂਰ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਜਿਹਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਿਭਦੀ ਨਾ,

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:26, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ        ਭਾਗ 7 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 

      ਭਾਗ 7

ਜਿਹੜੇ ਚੱਕ ਲੈ ਜਾਣ,

ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੱਕ,

ਉਹ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਗਾੜੀ ਨਾ।


ਜਿਹਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ,

ਰੱਖ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ,

ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ,

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜੀ ਨਾ।


ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ, 

ਜੇ ਦੋ ਘੱਟ ਖਾ ਲਈਆਂ,

ਬੇਈਮਾਨੀ ਵਾਲੀ ਰੋਟੀ, 

ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾੜੀ ਨਾ।


ਗੁੱਸਾ ਫੂਕ ਦਿੰਦਾਂ ਏ,

ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ, 

ਐਨੀ ਸੋਝੀ ਰੱਖੀ,

ਇਹਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਨਾ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:26, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ        ਭਾਗ-8 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 

      ਭਾਗ-8

ਵਸਦਿਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ, 

ਵੇਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਏ ਸਦਾ,

ਲਾਕੇ ਚੁਗਲੀ ਕਿਸੇ ਦਾ, 

ਘਰ ਨਹੀਓਂ ਪਾੜੀ ਦਾ।


ਸਿਆਣਿਆਂ ਚ ਬੈਠ,

ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸਿਆਣੀ ,

ਬਹੁਤ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾਂ ,

ਆਈ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦਾ।


ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ,

ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਅਮੀਰ,

ਭੁੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਦੋਸਤੋ, 

ਤੜ ਤੜ ਤਾੜੀ ਦਾ।


ਖੂਨ ਖੂਨ ਵਿੱਚ,

ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦਾ,

ਪਰ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਖੂਨ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ਦਾ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:27, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ         ਭਾਗ-9 ==

ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

       ਭਾਗ-9

ਫੱਕਰ ਨਾ ਛੇੜੀਏ,

ਨਾ ਰਾਹ ਘੇਰੀਏ,

ਕੋਈ ਨਾ ਤੋੜ ਹੁੰਦਾ,

ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ।


ਕਹਿਣ ਸਿਆਣੇ,

ਰੱਬ ਬਣਾਵੇ ਜੋੜੀ ਛੇਤੀ, 

ਜੇ ਦਾਨ ਪੁੰਨ,

ਕਰੀਏ ਚੋਲਾਂ ਦਾ।


ਸੱਚਾ ਤਾਂ ਡਰਦਾ,

ਝੂਠੇ ਇਲਜਾਮਾਂ ਤੋਂ,

ਉਹਨੂੰ ਨਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ,

ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਦਾ।


ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸਿੱਖੇ,

ਕਰਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਦਾ, 

ਹੋਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣਦਾ, 

ਪਾਤਰ ਮੁਖੌਲਾਂ ਦਾ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0|2409:40D1:102A:BB60:8000:0:0:0]] 15:28, 18 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)

== ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ  ==

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ 

ਤੇਰੇ ਪੰਥ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਇਆ ,

ਹਿੱਕ ਜਾਲਮਾ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਚੀਰਨੀ ਹੈ ਸਿਖਾਇਆ,

ਰਗ ਰਗ ਤੇਰੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਜਦ ਪੱਗ ਬੰਨਦੇ ਹਾਂ ਬੜਾ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਤੇਰਾ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦਾ ਏ ,

ਊਚ ਨੀਚ ਤੂੰ ਮਿਟਾਈ ਤੇਰੀਆਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਚਾਰ ਪੁੱਤ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਕੌਣ ਵਾਰ ਸਕਦਾ ਏ,

ਬਾਪ ਬਿਨਾਂ ਬਚਪਨ ਕੌਣ ਸਾਰ ਸਕਦਾ ਏ ,

ਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਦਿਆ ਲਾਲਾ ਤੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ ਲਾਭ ਹਾਨੀਆਂ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਲਮ ਛੋਟੀ ਤੇਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅੱਗੇ,

ਜਾਲਮ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਸਰਦਾਰ ਅੱਗੇ, 

ਸਿੰਘ ਤੇਰੇ ਡਰਦੇ ਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 20:52, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ 

ਦੇਖੀਂ ਵੇ ਚੰਨਾਂ ਕਿਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਜੀਂ,

ਬੇਪਰਵਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਜੀਂ,

ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਇੱਥੇ ਪੈ ਗਏ ਸ਼ੱਕ ਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਤੇਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ ਮੇਰਾ ਏ,

ਸਮਝਾਂ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮੇਰਾ ਏ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਝੱਲਿਆ ਕੋਕਾ ਮੇਰੇ ਸੋਹਣੇ ਨੱਕ ਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਅੱਖ ਤੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਂ ਕਿਧਰੇ ਮੈਲ ਨਾ ਭਰਜੇ,

ਕਿਰਦਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੋਰੀ ਨਾ ਕਰਜੇ,

ਚਿੱਟੇ ਲੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਗ ਛੇਤੀ ਹੈ ਲੱਗਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਤਾਂ ਮਾਫੀ ਏ, 

ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਏ,

ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਚੱਕਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਾ ਬਣੀ ਏਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਖੱਟ ਕੇ, 

ਵੱਸਦੇ ਨਾ ਛੇਤੀ &quot;ਮੋਨੂੰ&quot; ਇੱਥੇ ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ,

ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 20:53, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜ਼ਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ==

ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ 

ਦੇਖੀਂ ਵੇ ਚੰਨਾਂ ਕਿਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਜੀਂ,

ਬੇਪਰਵਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਜੀਂ,

ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਇੱਥੇ ਪੈ ਗਏ ਸ਼ੱਕ ਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਤੇਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ ਮੇਰਾ ਏ,

ਸਮਝਾਂ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਮੇਰਾ ਏ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਝੱਲਿਆ ਕੋਕਾ ਮੇਰੇ ਸੋਹਣੇ ਨੱਕ ਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਅੱਖ ਤੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਂ ਕਿਧਰੇ ਮੈਲ ਨਾ ਭਰਜੇ,

ਕਿਰਦਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੋਰੀ ਨਾ ਕਰਜੇ,

ਚਿੱਟੇ ਲੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਗ ਛੇਤੀ ਹੈ ਲੱਗਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਤਾਂ ਮਾਫੀ ਏ, 

ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਏ,

ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਚੱਕਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।


ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਾ ਬਣੀ ਏਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਖੱਟ ਕੇ, 

ਵੱਸਦੇ ਨਾ ਛੇਤੀ &quot;ਮੋਨੂੰ&quot; ਇੱਥੇ ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ,

ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ,

ਬਚ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਮਾਨਾ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 20:55, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰੱਖ ਹੌਂਸਲਾ ਕਾਮਿਆਂ ==

ਰੱਖ ਹੌਂਸਲਾ ਕਾਮਿਆਂ 


ਰੱਖ ਹੌਂਸਲਾ ਕਾਮਿਆਂ,

ਤੇਰਾ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਰਸ਼ਨਾਊਗਾ,

ਤੇਰੀ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਦਾ,

ਮੁੱਲ ਜਮਾਨਾ ਪਾਊਗਾ,

ਬੱਸ ਇੱਕ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ,

ਚੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਣਾ,

ਹੱਕਾਂ ਖਾਤਿਰ ਲੜਨਾਂ ਪੈਣਾ,

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਚ ਖੜਨਾ ਪੈਣਾ,

ਗਲਤ ਤਾਕਤਾਂ ਸਿਰ ਜੋ ਚੁੱਕਣ,

ਗਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫੜਨਾ ਪੈਣਾ,

ਫਿਰ ਵੇਖੀਂ ਤੇਰਾ ਵਖਤ,

ਤੇਰਾ ਗੁਲਾਮ ਹੋਊਗਾ,

ਤੇਰਾ ਵੀ ਇਸ ਜੱਗ ਤੇ,

ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਹੋਊਗਾ, 

ਤੇਰੀ ਵੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਹੋਊ,

ਤੇਰਾ ਵੀ ਦਾਮ ਹੋਊਗਾ,

ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ,

ਸਲਾਮ ਹੋਊਗਾ। 

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 20:59, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੈਂ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ ==

ਮੈਂ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ 

ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੀ ਜਾਉ,

ਭਾਈ ਮੈਂ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ

ਮੈਂ ਚਾਹੇ ਡੱਕਾ ਨਾ ਤੋੜਾਂ, 

ਚਾਹੇ ਆਵੇ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ,

ਉਂਝ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਦਾ,

ਪਰ ਲੋਕਾਂਚਾਰੀ ਮੈਂ ਨਾ ਸੜਨਾ,

ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੋ,

ਪੰਜ ਦਸ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਖੜਨਾ, 

ਫੋਟੋ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜਾਂ,

ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਫੜਨਾ 

ਵਾਅਦੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੇਂ ਹੋਣੇ

ਪਰ ਪੂਰਾ ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰਨਾ

ਮਿੱਠਾ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ,

ਭਾਈ ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਲੜਨਾ,

ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੀ ਜਾਉ,

ਭਾਈ ਮੈਂ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:00, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀ ==

ਇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀ

ਇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀ ਦੋਸਤਾ,

ਜਿਹਦਾ ਜ਼ਰਾ ਜ਼ਰਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੀ,

ਇਹਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟ ਰੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਜਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਕਦੇ ਨੀਲਾ ਸੀ,

ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ,

ਹਰ ਪਿੰਡ ਰੱਸਾ ਖਿੱਚਦਾ ਸੀ,

ਇੱਥੇ ਦੁੱਧ ਬਦਾਮਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ,

ਇੱਥੇ ਨਸ਼ਾ ਕੋਈ ਨਾ ਵਿਕਦਾ ਸੀ,

ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਸਿਰ ਨਾ ਖੇਤ ਸੀ,

ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੀ ਰੇਤ ਸੀ,

ਖੁਦ ਹੀ ਫਸਲਾਂ ਕੱਟਦੇ ਸੀ,

ਖੁਦ ਹੀ ਦਾਣੇ ਛੱਟਦੇ ਸੀ,

ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੱਠੇ ਟੁੱਕਦੇ ਸੀ,

ਬਜੁਰਗਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਸੀ,

ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬ ਸੀ,

ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬ ਸੀ,

ਇਹਦਾ ਵਿਰਸਾ ਰੰਗ ਰੰਗੀਲਾ ਸੀ,

ਇਹ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀ ਦੋਸਤਾ,

ਜਿਹਦਾ ਜ਼ਰਾ ਜ਼ਰਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:01, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਆਫ਼ਤਾਂ  ==

ਆਫ਼ਤਾਂ 

ਜੀਵ ਜਗਤ ਪ੍ਰਤੀ ਦਯਾਵਾਨ

ਬਣਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ, 

ਏਕੇ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ

ਸਿਖਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ, 

ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਸਤ

ਬਣਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ,

ਔਖੇ ਟਾਈਮ ਚ ਪਰਖ,

ਕਰਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ,

ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ

ਬਣਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ,

ਆਫ਼ਤਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ

ਸਮਝਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ,

ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ ਹੈ

ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਤਾਂ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:02, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ==

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ


ਜਿੰਨੇ ਮੈਂਬਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਓਨੇ ਹੀ ਫੌਨ ਰੱਖਦੇ,

ਫੌਨ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕ ਹੁਣ ਲੋਨ ਚੱਕਦੇ,

ਬੱਸ ਫੌਨ ਚਲਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ ਹੁਣ ਅਸਲੀ ਬੰਦਗੀ,

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।


ਨਾ ਸੈਰ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰੇ ਨਾ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰੇ,

ਸੋਣ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ ਫੌਨ ਸਿਰਹਾਣੇ ਦੇ ਥੱਲੇ ਧਰੇ,

ਸਵੇਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫੌਨ ਲੱਭੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ,

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।


ਨਾ ਖਾਣ ਚ ਧਿਆਨ ਨਾ ਪੀਣ ਚ ਧਿਆਨ, 

ਨਾ ਮਾਪਿਆਂ ਚ ਮੋਹ ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਚ ਧਿਆਨ,

ਸਭ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, 

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।


ਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਏ,

ਚਟਪਟੀਆਂ ਰੀਲਾਂ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੋ਼ਰ ਨਹੀਂ ਏ,

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ ਇਹ ਗੰਦਗੀ, 

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।


ਫ਼ਾਇਦੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਹਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ,

ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਮਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, 

ਇੱਕ A I ਜਿਹੀ ਨਵੀਂ ਆ ਗਈ ਦਰਿੰਦਗੀ, 

ਫੌਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣ ਦਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:03, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਿਹਰ ਕਰੋ ==

ਮਿਹਰ ਕਰੋ

ਸਭ ਕੁੱਝ ਉੱਜੜ ਗਿਆ ਏ, 

ਪੱਲੇ ਕੁੱਝ ਨਾ ਰਿਹਾ ਏ,

ਹੁਣ ਕੀ ਹੈ ਕਰੀਏ,

ਕੁੱਝ ਵੀ ਸੁੱਝ ਨਾ ਰਿਹਾ ਏ,

ਲੁੱਕ ਲੁੱਕ ਰੋਂਦੀ ਦੁਨੀਆਂ,

ਹੁਣ ਨਾ ਸੌਂਦੀ ਦੁਨੀਆਂ,

ਹੰਝੂ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਗਏ, 

ਔਖਾ ਜਿਉਂਦੀ ਦੁਨੀਆਂ,

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ,

ਜਿਉਣੇ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਮੁੱਕੀਆਂ, 

ਘਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੈ ਡੁੱਬ ਗਏ, 

ਫਸਲਾਂ ਹੜਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟੀਆਂ,

ਨਾ ਕਹਿਰ ਕਰੋ ਨਾ ਕਹਿਰ ਕਰੋ,

ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਕਰੋ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਕਰੋ,

ਚਾਰ ਚੁਫੇਰ ਕਰੋ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰ ਕਰੋ,

ਹੁਣ ਨਾ ਦੇਰ ਕਰੋ ਹੁਣ ਨਾ ਦੇਰ ਕਰੋ,

ਦਾਤਾ ਜੀ ਦਾਤਾ ਜੀ,

ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਮਿਹਰ ਕਰੋ,

ਦਾਤਾ ਜੀ ਦਾਤਾ ਜੀ,

ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:04, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਬੱਸ ਕਰ ਬਰਸਾਤੇ ==

ਬੱਸ ਕਰ ਬਰਸਾਤੇ 

ਬੱਸ ਕਰ ਬਰਸਾਤੇ,ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਹੜ੍ਹਨੇ ਦੀ,

ਬੰਦੇ ਦੀ ਔਕਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨੇ ਦੀ

ਛੱਤਾਂ ਚੋਂਦੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਖੁਰਦੀ,ਕਸਰ ਕੱਢ ਕੇ ਜਾਊਂ,

ਲੱਗਦਾ ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਾ ਮੁੜਦੀ,ਚੰਗਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਊ,

ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲ ਹੈ ਫਸ ਗਏ, ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ,

ਘਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਧਸ ਗਏ,ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਾ ਜਾਣੇ,

ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਕੁੱਝ ਨਾ ਚੱਲਦੇ,ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬਰਸਾਤੇ,

ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਸਭ ਉੱਜੜੇ ਫਿਰਦੇ,ਚੈਨ ਦਿਨੇ ਨਾ ਰਾਤੇ,

ਪਾਣੀਆਂ ਨੇ ਰਾਹ ਬਣਾਏ,ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ,

ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਾ ਲਏ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ,

ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ,ਹੁਣ ਨਾ ਰਹੀ ਖੜ੍ਹਨੇ ਦੀ,

ਸਕੂਲਾਂ ਚ ਹੋਈਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ,ਨਾ ਰੁੱਤ ਰਹੀ ਪੜ੍ਹਨੇ ਦੀ,

ਬੱਸ ਕਰ ਬਰਸਾਤੇ,ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਹੜ੍ਹਨੇ ਦੀ,

ਬੰਦੇ ਦੀ ਔਕਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਨੇ ਦੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:05, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਆਪ ==

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਆਪ

ਏ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨੋ,

ਸੋਚ ਆਪਣੀ ਨੂੰ ਬਦਲਾਇਉ,

ਮੈਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦਿਉ,

ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਨਾ ਦਬਾਇਉ,

ਬੱਸ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਿਉ ਮੈਨੂੰ,

ਨਾ ਹੋਇਆ ਵਾਂਗ ਨਾ ਪਛਤਾਇਉ,

ਜੰਮਣ ਤੇ ਗਲ ਲਾ ਲਿਉ,

ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਖ 'ਚ' ਨਾ ਮਰਾਇਉ,

ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਖਤਰਾ ਨਹੀ,

ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਤੋਂ ਬਚਾਇਉ,

ਮੇਰੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੁਤਰਿਉ,

ਮੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਹਿਉ,

ਮੈਨੂੰ ਹੌਸਲਾਂ ਦਿਉ ਉੱਡਣ ਦਾ,

ਮੇਰੇ ਤੇ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨਾ ਲਗਾਇਉ,

ਗੰਦ ਲਿਖਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਉ,

ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਾ ਗਾਇਉ,

ਮੈਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੇਰਨੀ ਤੁਰਾਂਗੀ,

ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਾਰੀ ਨਾ ਬਣਾਇਉ,

ਮੈਨੂੰ ਦਿਉ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁੰਮਣ ਦੀ,

ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਾਇਉ,

ਮੈਨੂੰ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਦਿਉ,

ਮਰਦਾਂ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ,

ਮੈਨੂੰ ਹੱਕ ਤਾਂ ਦਿਉ,

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਆਪ ਮਰਨ ਦਾ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

ਸ.ਸ ਮਾਸਟਰ

ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ

ਖੱਡਰਾਜਗਿਰੀ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:11, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ==

ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ

ਸਕੂਲੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਹਟਿਆ,ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ਯਾਦ ਆਈ,

ਮਿਲੇ ਨਾ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ,ਨਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਸਹਾਈ,

ਮਾਪੇ,ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ,

ਮਾਪਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਹਾੜੀ ਭੇਜਿਆ,ਉਹ ਵੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ,

ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕਾਂਡੀ ਮਾਰੀ,ਕਹੇ ਇੱਟ ਸਾਫ ਕਰ ਫੜਾਈਂ,

ਜੇ ਪੁੱਤਰਾ ਤੈਨੂੰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨਾ ਆਈਂ,

ਰੋਣ ਲੱਗਾ ਮੈਂ ਖੁਦ ਤੇ ਯਾਰੋ,ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਮ ਜਿਹੀ ਆਈ,

ਸਕੂਲੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਹਟਿਆ,ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ਯਾਦ ਆਈ।


ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ,ਮਾਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਣਾ,

ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ,ਮਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੱਸਣਾ,

ਡੰਡੇ ਵੱਜਣ ਤੇ ਰੋਣਾ, ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਭੱਜਣਾ,

ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ,ਰੋਅਬ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਲਈ ਗੱਜਣਾ,

ਪਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਯਾਰੋ,ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਗਈ,

ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ,ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਸਾਰ ਲਈ,

ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ&quot;ਬੱਚਾ&quot;ਕਰਿਆ ਕਰ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ,

ਸਕੂਲੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਹਟਿਆ,ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਕੀਮਤ ਯਾਦ ਆਈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:14, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ==

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ

ਕੋਈ ਧਰਮੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਧਰਮੀ ਆ

ਕੋਈ ਸਖਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਰਮੀ ਆ,

ਕੋਈ ਸਾਧ ਹੈ ਜਾਂ ਚੋਰ ਹੈ,

ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹੈ,

ਕੋਈ ਪੰਡਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਜੀ ਆ,

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ਆ।


ਕੋਈ ਵਿਆਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਆਰੀ ਏ,

ਕੋਈ ਵਿਧਵਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਏ,

ਕੋਈ ਲੋਭੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਤਿਆਗੀ ਆ

ਕੋਈ ਰੋਗੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੁਜਾਗੀ ਆ,

ਕੋਈ ਭੈਣ ਜੀ ਹੈ ਜਾਂ ਭਰਾ ਜੀ ਆ

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ਆ।


ਪੁੱਤ ਗੋਦ ਲਿਆ ਜਾਂ ਸਕਾ ਏ,

ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਖਫਾ ਆ,

ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ,

ਕੋਈ ਜੁਲਮੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦਾਨੀ ਹੈ,

ਕੋਈ ਖਾਦਾਂ ਬਾਸੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ੀ ਆ,

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ਆ।


ਕੋਈ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਏ,

ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੇਵਕ ਏ,

ਕੋਈ ਨੇੜੇ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੂਰ ਆ,

ਕੋਈ ਗੁੰਮਨਾਮ ਹੈ ਜਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆ,

ਕੋਈ ਗਵੱਈਆ ਹੈ ਕੋਈ ਸਾਜੀ ਆ

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ਆ।


ਘਰ ਪੱਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੱਚਾ ਏ,

ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਏ,

ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਹੈ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਹੈ,

ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਨਸੀਬ ਹੈ,

ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਆ,

ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਭ ਰਾਜੀ ਆ ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:15, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਦ ==

ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਦ

ਗਰੀਬ ਝੂੰਗੀ ਵੀ ਬਣਾਵੇ,

ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਜਲਦੀ ਏ,

ਇੱਥੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ

ਕੋਈ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲਾਵੇ ਨਾ,

ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੀ ਜਿੱਦ,

ਵੱਡੇ- ਵੱਡੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰੀਬ,

ਬਣਾਉੁਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਗੁਆਵੇ ਨਾ,

ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਆਜੇ,

ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਨਾ,

ਅਨਪੜ੍ਹ ਰਹਿਜੇ ਗਰੀਬ ਦਾ ਬੱਚਾ,

ਪੜ੍ਹਕੇ ਕਿਤੇ ਅਫ਼ਸਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਨਾ,

ਨਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਤੋਰੀ ਜਵਾਨੀ,

ਬੁਢੇਪੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਨਹੀ,

ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਜੜੇ,

ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਸਾਵੇ ਨਾ,

ਪੁੱਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੰਗੇ ਰਾਹ ਤੁਰਜੇ,

ਤਾਂ ਵੀ ਦੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ,

ਰੁੱਖੀ ਸੁੱਖੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ,

ਕੋਈ ਰੋਟੀ ਚੋਪੜੀ ਖਾਵੇ ਨਾ,

ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ,

ਮੈਂ ਰੱਬ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,

ਜਿੰਨਾਂ ਮੰਨਿਆ ਰੱਬ ਨੂੰ,

ਓਨਾ ਹੀ ਨੇੜੇ ਆਵੇ ਨਾ,

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

ਰੂਪਨਗਰ, ਪੰਜਾਬ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:17, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਅਸਲੀ ਮਿੱਤਰ ==

ਅਸਲੀ ਮਿੱਤਰ

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਦੇਣ ਸੁਣਾਵਾਂ,

ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ,

ਰੁੱਖ ਥੱਲੇ ਮੈਂ ਜਦ ਮੰਜ਼ਾ ਡਾਵਾਂ,

ਚੁਣ-ਚੁਣ ਸ਼ਬਦ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਵਾਂ,

ਰੁੱਖ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅਸਲੀ ਮਿੱਤਰ,

ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਚਿੱਤਰ,

ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰੇ,

ਧਰਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਹਿਕਾਂ ਖਿਲਾਰੇ,

ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਸਾਂ ਗਾਵਾਂ,

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ ਮਾਵਾਂ,

ਇਹ ਦੇਵਣ ਫਲ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ,

ਮਿੱਠੇ,ਨਰਮ ਤੇ ਅੱਕਰੇ-ਅੱਕਰੇ,

ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਆਵਣ,

ਗੂੰਦ,ਬਰੋਜਾ,ਕਾਗਜ ਵੀ ਬਣਾਵਣ,

ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀਅ ਪੀਂਘਾਂ ਪਾਂਉਦੀ,

ਰੁੱਖ ਤੇ ਕੋਇਲ ਕੂਕਦੀ ਗਾਉਂਦੀ,

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਬਸੇਰਾ,

ਇਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ,

ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਚਦੇ ਵਿਹੜੇ,

ਰੁੱਖ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਕੇ ਸਹੇੜੇ,

ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਖੋਹ ਖੋਹ ਲਿਆਵਣ,

ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹਨੋ ਬਚਾਵਣ,

ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਖੁਦ ਤੇ ਜਰਦੇ,

ਬੰਦੇ ਲਈ ਇਹ ਕੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ,

ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੇ

ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:18, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸੁਆਰਥੀ ਲੋਕ ==

ਸੁਆਰਥੀ ਲੋਕ

ਸੁਆਰਥੀ ਲੋਕ ਵੀ ਅਜੀਬ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

ਦਿਲੋਂ ਕਾਲੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦੇ ਨੇ,

                   ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣਾ ਉੱਥੇ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀ,

                   ਜਿੱਥੇ ਸੁਣਨਾ ਉੱਥੇ ਕੰਨ ਖੋਲਦੇ ਨਹੀ,

ਆਪਣੇ ਲਾਲਚ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੁਣਦੇ ਨੇ,

ਆਪਣੇ ਲਾਲਚ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੋਲਦੇ ਨੇ,

                   ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ,

                   ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾ ਕਦੇ ਤੋਲਦੇ ਨੇ,

ਖੁਦ ਆਪ ਸਿਆਣੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਗੋਲਦੇ ਨੇ,

                   ਬਾਹਰੀ ਜੰਨਤ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ,

                   ਆਪਣਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਕਦੇ ਟੋਲਦੇ ਨੇ,

ਇਹ ਗੂੰਗੇ ਬੋਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,

ਵੇਖ ਜੁਲਮ ਤੇ ਜਾਲਮ ਨੂੰ,

                   ਖੁਦ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਘਟੀਆ ਰੱਖਦੇ ਨੇ,

                   ਪਰ ਮਿਹਣਾ ਦਿੰਦੇ ਕੁੱਲ ਆਲਮ ਨੂੰ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:18, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ  ==

ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ

ਬਹੁਤਾ ਏ ਗੁਣੀ ਬੰਦਾ,

ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਬਚਦਾ ਨਾ,

ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਪੈਸਾ ਲੋਕੋ,

ਸੌਖਾ ਏ ਪਚਦਾ ਨਾ,

ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਭੇਦ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਸੁੰਨੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ,

ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਵਾਂ ਦਾ!


ਮਾੜਾ ਨਾ ਧੀਅ ਪੁੱਤ ਜੰਮੇ,

ਚੱਲਣ ਨਾ ਕੇਸ ਲੰਮੇ,

ਵੈਲੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਲੱਗੀਆਂ ਧਰਾਵਾਂ ਦਾ,

ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਵਾਂ ਦਾ!


ਦਾਜ਼ ਲਈਏ ਨਾ ਦਈਏ,

ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਹੀ ਕਹੀਏ,

ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,

ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾਂ ਏ ਲਾਵਾਂ ਦਾ,

ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਵਾਂ ਦਾ!


ਬਾਪੂ ਦੀ ਪੱਗ ਨਾ ਰੋਲੀਏ,

ਵੱਡਿਆਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਬੋਲੀਏ,

ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਫਰਕ ਹੈ ਕਰੀਏ,

ਮੱਝੀਆਂ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦਾ,

ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂਵਾਂ ਦਾ!


ਭਾਈ ਨੂੰ ਭਾਈ ਐਥੇ,

ਪੈਸੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ ਵੱਡ ਦਿੰਦਾਂ,

ਦਾਜ਼ ਦਾ ਲੋਭੀ ਬੰਦਾਂ,

ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾਂ,

ਕਦੇ ਵੀ ਗਲ ਨਾ ਘੁੱਟੀਏ,

ਗਰੀਬ ਦੇ ਚਾਵਾਂ ਦਾ,

ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਵਾਂ ਦਾ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:20, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ ==

ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ,

ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਾਂ,

ਵਕਤ ਦਾ ਮਾਰਿਆ,

ਲੋੜਵੰਦ ਜਰੂਰ ਹਾਂ,

ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ,

ਕਦੇ ਟਲਦਾ ਨਹੀਂ,

ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ,

ਮੈਂ ਹੀ ਛੱਤਦਾ ਹਾਂ,

ਪਰ ਕਦੇ ਜਲਦਾ ਨਹੀਂ,

ਮੇਰੀ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਤਰੱਕੀ ਵੀ,

ਅਮੀਰ ਦੇ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ,

ਇਸੇ ਲਈ ਅਮੀਰ ਕਦੇ ਵੀ,

ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਨਹੀਂ,

ਮੈਂ ਕਰਜ਼ੇ ਨਹੀ ਲੈਂਦਾ,

ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿੰਦਾਂ ਹੈ,

ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਨਹੀ ਖਾਂਦਾ,

ਮੈਂ ਫਾਹੇ ਨਹੀ ਲੈਂਦਾ,

ਬੱਚੇ ਚਾਹੇ ਮੇਰੇ,

ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਵਣ,

ਪਰ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,,

ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ,

ਸਬਰ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ,

ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਵੱਲ,

ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਕਦਾ ਹਾਂ,

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ,

ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ,

ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਮੀਰੀ ਤੋਂ,

ਹਲੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਾਂ,

ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ,

ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਾਂ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:21, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਹਿਸੂਸਤਾ  ==

ਮਹਿਸੂਸਤਾ

ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ,

ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ,

ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ,

ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਕਾਪੀ ਤੇ ਚੇਪਦਾ ਹੈ,

ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ,

ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ,,

ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਓਹੀਓ ਦੱਸਦਾ,

ਉਹਦੀ ਤਸਵੀਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀ,

ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਬਣਾ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ,

ਬੱਸ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰੋਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾਂ,

ਸ਼ਾਇਦ ਤਾਹੀਉਂ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੱਸਦਾ,

ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ,

ਉਸਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਰ ਏ,

ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਬੜੇ ਸੌਖੇ,

ਪਰ ਉਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਸਫਰ ਹੋਰ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:22, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਗਾਲੜ੍ਹੀ ==

ਗਾਲੜ੍ਹੀ

ਗਾਲੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਰੱਬ ਬਚਾਵੇ,

ਸਦਾ ਕੰਮ ਲੱਗਿਆਂ ਤੇ ਆਵੇ,

                ਨਾ ਕਰਨਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇਣਾ,

                ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਲਿਆਵੇ,

ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣਦੇ,

ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਦਾ ਸਿਰ ਦੁਖਾਵੇ,

                ਧਰਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਕਰ ਵਿਖਾਊ,

                ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਾਊ,

ਜਿੰਨਾਂ ਕੋਈ ਦੂਰ ਨੂੰ ਜਾਊ,

ਓਨੀਆਂ ਇਹ ਗੱਪਾਂ ਸੁਣਾਊ,

                ਇਹ ਨਾ ਕਦੇ ਮਜਬੂਰੀ ਵੇਖਦੇ

                ਇਹ ਨਾ ਕੰਮ ਜਰੂਰੀ ਵੇਖਦੇ,

ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਵੇ,

ਝੋਟੇ ਵਾਂਗ ਘੇਰ-ਘੇਰ ਲਿਆਵੇ,

                ਕੋਈ ਨਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਵੇ,

                ਗਾਲੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਰੱਬ ਬਚਾਵੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:22, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਤਵੱਜੋ  ==

ਤਵੱਜੋ

ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਵੱਜੋ ਦਿਉ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ,

ਜੇ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਲੈਣੀਆਂ ਨੇ ਨਸਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ,

ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੋੜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਾਉਂਡ ਨਾਲ,

ਬਣਕੇ ਨਾ ਰਹਿਜੇ ਕਿਤੇ ਤਿੱਤਰ ਫੰਗੀਆਂ,

ਬੀਜਿਆ ਕਰੋ ਜੀ ਖਾਧ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਖੇਤ ਨੂੰ,

ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਊ ਫਸਲਾਂ ਦਵਾਈ ਰੰਗੀਆਂ,

ਚੰਗੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਖਾਉ ਚੰਗੇ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖੋ ਜੀ,

ਮੁੜ ਨਹੀਂਉ ਆਉਣੀਆ ਏ ਉਮਰਾਂ ਲੰਘੀਆਂ,

ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਤੋਂ ਰੱਖਿਉ ਗੁਰੇਜ ਜੀ,

ਆਦਤਾਂ ਇਹ ਬੜੀਆਂ ਹੀ ਬੇਢੰਗੀਆਂ,

ਜੇ ਗੰਨਾਂ ਵੀ ਨਾ ਚੂਪ ਹੋਇਆ ਧੀਅ ਪੁੱਤ ਤੋਂ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਿਓ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖਤਮ ਦੰਦੀਆਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਾਅ ਪੂਰੇ ਕਰੀ ਜਾਇਉ ਨਾ,

ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਤੰਗੀਆਂ,

ਵੇਖਿਉ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਲਵਾਉਣੇ ਚਸ਼ਮੇ  ,

ਤਰਸ ਜਾਣਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨੰਗੀਆਂ,

ਰੁਲ ਜਾਣਗੇ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੋਸਤੋ,

ਗੱਲਾਂ ਜੇ ਨਾ ਬੰਨੀਆਂ ਇਹ ਪੱਲੇ ਚੰਗੀਆਂ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:23, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਜ਼ਦੂਰ  ==

ਮਜ਼ਦੂਰ

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾਂ ਆਇਆ,

ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕਾ,

ਅੱਜ ਵੀ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀ,

ਉਹ ਉਦੋਂ ਵੀ ਝੁਕਿਆ ਨਹੀਂ,

ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਝੁਕਦਾ ਨਹੀਂ,

ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ,

ਸੱਤਾ ਬਦਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ,

ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਕਾਂ ਖਾਤਿਰ,

ਮਜ਼ਦੂਰ ਝਗੜਦਾ ਆਇਆ ਹੈ,

ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਹੁਣ ਦੀ ਨਹੀਂ,

ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ,

ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਧੁਰ ਤੋਂ,

ਮਾੜ੍ਹੀ ਹੀ ਗੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ,

ਕਿਉਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ,

ਨਜਾਇਜ਼ ਗਿਣੇ ਜਾਦੇ ਨੇ,

ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖਾਣੇ ,

ਜਾਇਜ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,

ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੋਚਣ ਦੀ ਹੈ,

ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਹੈ,

ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਰਹੇ,

ਜਾਂ ਤਿਆਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਹੈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:24, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ==

ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ

ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ, 

            ਪੈਂਦਾ ਏ ਹਜ਼ੂਰ,

ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ,

            ਭੱਜੋ ਨਾ ਹੈ ਦੂਰ,

ਲੱਖ ਹੋਈਏ ਕੱਲੇ,

            ਹੋਈਏ ਭਾਵੇਂ ਝੱਲੇ,

ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ ਪੱਕਾ,

            ਆਸ ਰੱਖੋ ਜਰੂਰ,

ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਰਾਤ,

            ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਝਾਤ,

ਪਾਈਏ ਨਾ ਤਿਉੜੀ,

            ਹੋਵੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਨੂਰ,

ਝੰਡੇ ਹੋਣ ਚਾਹੇ ਡੰਡੇ,

            ਫੁੱਲ ਹੋਣ ਚਾਹੇ ਕੰਡੇ,

ਸੱਪ ਦੀ ਸਿਰੀ ਦਾ,

            ਭੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਗਰੂਰ,

ਨਸ਼ਾ ਕਰੀਏ ਨਾ ਚਿੱਟਾ,

            ਚੰਗਾਂ ਵੀ ਨਾ ਕਾਲਾ,

ਦਾਰੂ ਵੀ ਹੈ ਮਾੜੀ,

            ਇਹਦਾ ਰੱਖੋ ਨਾ ਸਰੂਰ,

ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਹੀਏ ਨਾ ਮਹਾਨ,

            ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ ਹਮੇਸ਼ਾ,

ਮੁਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ ਜਾਨ,

            ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰੋ ਨਾ ਮਜਬੂਰ,

ਹੋਵੇ ਰੰਡਾਂ ਜਾਂ ਕੁਆਰਾ,

            ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਦਾ ਨਾ ਸਾਰਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਉੱਚਾ,

            ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਏ ਖਜੂਰ,

ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੂਰ,

            ਪੈਂਦਾ ਏ ਹਜ਼ੂਰ,

ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ,

            ਭੱਜੋ ਨਾ ਹੈ ਦੂਰ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:25, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ ==

ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ

ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਕਰ ਗਏ,

ਦੇਕੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਖੁਆਬ ਸਾਡੇ ਕਰ ਗਏ,

ਸਿੱਖਿਆ ਪੁੱਜੇ ਹਰ ਆਮ ਤੱਕ ਐਸੀ ਸੋਚ ਉਹ ਰੱਖਦੇ ਸੀ,

ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਸੀ।


ਹੋਏ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ,

ਸਮਾਜ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਰਕ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ,

ਪੜ੍ਹੋ ਜੁੜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਕੱਸਦੇ ਸੀ,

ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਸੀ।


ਕਿਵੇਂ ਨਾਰੀ ਕਰੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੋਚਦੇ ਸੀ,

ਵਿਚਾਰ ਮਨੂ ਦੇ ਮਨੂਵਾਦੀ ਸਾਡੇ ਤੇ ਠੋਸਦੇ ਸੀ,

ਲੋਹਾ ਸੋਨਾ ਬਣਾਉੁਣ ਲਈ ਉਹ ਪਾਰਸ ਵਾਂਗੂੰ ਘਸਦੇ ਸੀ,

ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਸੀ।


ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਜੋ ਸੌਖਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਗਏ,

ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਮਰਜੋਗੇ ਜੇ ਹੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਮਰ ਗਏ,

ਉਹੀਉ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਵਸਦੇ ਸੀ,

ਕਿਵੇਂ ਛੂਹਣਾ ਅਸਮਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਸੀ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:26, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਯਾਰ ਬੇਲੀ ==

ਯਾਰ ਬੇਲੀ

ਜਦ ਯਾਰ ਬੇਲੀ ਨਾ ਰਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੇ,

                   ਤਾਂ ਸਮਝਿਉ ਖਾਰਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ,

ਜਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਚਿੜਦੇ ਨੇ,

                   ਜਾਂ ਮਨਾਂ ਚ ਦਰਾਰਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ,

ਹੋ ਸਕਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਈ ਬਾਜ਼ੀ ਜਿੱਤ ਲਈ,

                   ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਲੇ ਹਾਰਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ,

ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੁਸੀਂ ਗਰੀਬ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ,

                  ਤੇ ਯਾਰਾਂ ਕੋਲ ਬਹਾਰਾਂ ਬਹਿ ਗਈਆਂ,

ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਨਾ ਜੁੜਦੀ,

                  ਤੇ ਯਾਰਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ,

ਹੋ ਸਕਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਿਆ,

                  ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ,

ਹੋ ਸਕਦਾ ਯਾਰਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਹੈਲੋ ਹੈਲੋ ਹੁੰਦੀ,

                  ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:26, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰਹਿਮਤ  ==

ਰਹਿਮਤ

ਉਸਦੀ ਰਹਿਮਤ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ,

ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਹੀ ,

ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਤੱਕਿਆ ਏ,

ਉਸਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ,

ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਹੀ ਹਰ ਵਾਰ, 

ਉਸਨੇ ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਰੱਖਿਆ ਹੈ,

ਉਹ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਦੇਵੇ ਮੈਨੂੰ,

ਲੋਕੀ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਨੇ,

ਉਹ ਆਕੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਜਾਦਾਂ,

ਲੋਕੀ ਬੜਾ ਅਜਮਾਉਦੇ ਨੇ,

ਉਹ ਹਾਰਨ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾ ਮੈਨੂੰ,

ਮੇਰਾ ਖੁਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ,

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,

ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸ ਪਾਸ ਹੈ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:27, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਾਂ ਮੇਰੀ ==

ਮਾਂ ਮੇਰੀ

ਫਿਕਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰੀ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸੋ ਸੋ ਵਾਰ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਭੱਜੇ,

ਜਦ ਤੱਕ ਆਵਾਂ ਨਾ ਘਰ ਉਹਦਾ ਨਾ ਜੀਅ ਜਿਹਾ ਰੱਜੇ,

ਉਹਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਯਾਰੋ ਬੜੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆ,

ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੀ ਆ।


ਰੱਖਦੀ ਖਿਆਲ ਉਹ ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਜੀਅ ਦਾ,

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਕਰ ਹੈ ਉਹਨੂੰ ਕੁੱਖੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀਅ ਦਾ,

ਸੋਚੇ ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਧੀਅ ਦਾ ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਆ,

ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੀ ਆ।


ਅੱਕੇ ਨਾ ਥੱਕੇ ਉਹ ਪੋਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਚੱਕੇ ਉਹ,

ਬਾਪੂ ਮੇਰੇ ਦਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਿਆਲ ਵੀ ਰੱਖੇ ਉਹ,

ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ ਨਿੱਤ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆ,

ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੀ ਆ।


&quot;ਮੋਨੂੰ&quot;ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹਦੇ ਅਹਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੜੀ ਹੋਈ,

ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ,

ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰਮਝ ਉਸਨੇ ਮੇਥੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਆ,

ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੀ ਆ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 21:29, 10 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸ਼ੁਕਰ ਤੇਰਾ ==

ਸ਼ੁਕਰ ਤੇਰਾ

ਇਹ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦਾਤਾ,

ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਲੱਖ ਲੱਖ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਾਂ,

ਪਤਾ ਨਹੀਉਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਜੂਨਾ ਟੱਪਕੇ,

ਅੱਜ ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਹੰਡਾਵਾਂ,

ਕਮੀ ਰੱਖੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦੀ,

ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਦੀ ਸਦਾ ਹੀ ਖਾਵਾਂ,

ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਉਂ ਟੌਰ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ,

ਬੱਸ,ਸਾਦਾ ਖਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਦਾ ਪਾਵਾਂ,

ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਚੰਗੇ ਕਿੱਤੇ ਲੱਗਿਆ,

ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਵਫਾ ਕਮਾਵਾਂ,

ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਹੈ ਰੱਖਿਆ,

ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਲਾਵਾਂ,

ਦੁੱਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,

ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ,

ਕਲਮ ਤੇਰੀ ਤੇ ਆਮਦ ਵੀ ਤੇਰੀ,

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਵਾਂ,

ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਈ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ,

ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਵਾਂ,

ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਖਸ਼ੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ,

ਤੁਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਵਾਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:22, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਨਿਭੀ ਨਾ ਮੇਰੀ ==

ਨਿਭੀ ਨਾ ਮੇਰੀ

ਨਿਭੀ ਨਾ ਕਦੇ ਮੇਰੀ,

             ਬੰਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਕੰਨਾਂ ਦਿਆਂ ਕੱਚਿਆਂ,

             ਖਾਲੀ ਠੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਬਾਹਰੋਂ ਜੋ ਬਣਨ ਸੁੱਚੇ,

             ਅੰਦਰੋਂ ਜੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਹਵਾ ਵੀ ਨਾ ਝੱਲਣ ਜੋ,

             ਉਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਛੱਡ ਗਏ,

             ਉਹਨਾਂ ਛੁੱਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਜੋ ਮੁੱਠੀ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕੇ,

             ਉਹ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਧੇ ਨਾ ਚੱਲੇ,

             ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ,

             ਜਿਉਂਦੇ ਸੂਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,

ਨਿਭੀ ਨਾ ਕਦੇ ਮੇਰੀ,

             ਬੰਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:23, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ==

ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਹੁੰਦੇ

ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਹੁੰਦੇ,ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ,

ਆਉ ਕਰੀਏ ਵਿਚਾਰ ਬਹਿਕੇ,

ਨੰਗੇ ਜੰਮ ਕੇ ਨੰਗੇ ਮਰਨਾ ਸੀ,

ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਲੰਘਣਾ ਸੀ ਸ਼ੂਦਰ ਕਹਿਕੇ,

ਅੱਗੇ ਕਟੋਰਾ,ਪਿੱਛੇ ਝਾੜੂ,

ਡੰਡੌਤ ਕਰਨੀ ਸੀ ਲੰਮੇ ਪੈਕੇ,

ਨਾ ਵੋਟ ਹੋਣੀ ਸੀ ਨਾ ਨੋਟ ਹੋਣੇ ਸੀ,

ਇੱਕ ਹੱਡਾਰੋੜੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ਦੇ ਲੈ ਕੇ,

ਪੜੵਨ ਪੜਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ,

ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਨਾਂ ਸਕੂਲ ਦਾ ਲੈਕੇ,

ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋਣਾ ਸੀ,

ਜੀਵਨ ਲੰਘਣਾ ਸੀ ਦੁੱਖੜੇ ਸਹਿਕੇ,

ਬੜ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ,

ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਨਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਲੈ ਕੇ,

ਗੁਲਾਮੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ,

ਮਰੇ ਮਰੇ ਲੱਗਣਾ ਸੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿ ਕੇ,

ਔਰਤ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ,

ਦੱਸਦੀ ਮਰਦ ਬਰਾਬਰ ਬਹਿ ਕੇ,

ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਹੁੰਦੇ,ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ,

ਆਉ ਕਰੀਏ ਵਿਚਾਰ ਬਹਿਕੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:23, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਵੋਟਾਂ ਤੱਕ ==

ਵੋਟਾਂ ਤੱਕ

ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਭ ਚੰਗੇ ਲੱਗਣੇ ਤੇ ਸਭ ਡੋਰਾਂ ਪਾਉਣਗੇ,

ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ ਪਤੰਗ ਵਾਂਗ ਉਡਾਣਗੇ,


ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੱਢ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ,

ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਖਾਣਗੇ,


ਵੋਟਾਂ ਪੈਣ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਆਣੇ ਵੀ ਖਿਡਾਉਣਗੇ,

ਨਕਲੀ ਦਾਰੂ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਫੜਾਉਣਗੇ,


ਭਾਈ ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਲੜਾਉਣਗੇ,

ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤੁੜਾਉਣਗੇ,


ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਝੰਡੀ ਸਾਡੇ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਲਗਾਉਣਗੇ,

ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਚਿਪਕਾਉਣਗੇ,


ਪੈਰੀ ਵੀ ਪੈਣਗੇ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਵੀ ਘੁੱਟਣਗੇ,

ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਨੋਟ ਵੀ ਸੁੱਟਣਗੇ,


ਹੱਥ ਜੋੜ-ਜੋੜ ਵੇਖਿਉ ਕਿੰਝ ਸਭ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਗੇ,

ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਚਲਾਉਣਗੇ,


ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਵੀ ਕਰਨਗੇ,

ਆਟਾ ਦਾਲ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵੀ ਭਰਨਗੇ,


ਪਰ ਸੋਚਣਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਹੈ ਪੈਣਾ ਦੋਸਤੋ,

ਚੰਗਾਂ ਜੇ ਨਾ ਚੁਣ ਸਕੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਤਾਂ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਦੋਸਤੋ,


ਕਿਉਂ ਨਾ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਚੁਣ ਲਈਏ ਜੀ,

ਗੰਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਚੰਗਾਂ ਪੁਣ ਲਈਏ ਜੀ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:25, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ  ==

ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ

ਝੂਠ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬੜਾ ਗਰਮ ਏ,

ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਬੜਾ ਨਰਮ ਏ,

ਪਾ ਲਏ ਕੁੜਤੇ ਪਜਾਮੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ,

ਕਾਲੀ ਜਿਹੀ ਪਤੂਹੀ ਪਾਕੇ ਵੋਟ ਵੇਖੋ ਮੰਗਦੇ,

ਹੱਥ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਜੋੜਨਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗਏ,

ਜੋ ਵਿਕ ਨਹੀ ਸੀ ਸਕਦੇ ਉਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ਵਿਕ ਗਏ,

ਦਲ ਬਦਲੂ ਲਾਲਚ ਲਈ ਦਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਨੇ,

ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਨੇ,

ਹੁਣ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਸਭ ਸਮਾਨ ਨੇ,

ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਅਣਜਾਣ ਨੇ,

ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਸਵਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਹੁਣ ਉੱਜੜੀ ਹੋਈ ਕੁੱਲੀ ਵੀ ਆਬਾਦ ਲੱਗਦੀ,

ਪਰ ਗਰੀਬ ਤਾਂ ਜਾਕੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਏ,

ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਨੇਤਾ ਜੀ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਾ ਵਿਖਾਉਦਾਂ ਏ,

ਲੰਘ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਜੀ,

ਬਣ ਜਾਣਾ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿਰਾਗ ਵਾਲਾ ਜਿੰਨ੍ਹ ਜੀ,

ਮਾਲਕ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਨੀ ਅਡਾਨੀ ਹੋਣਗੇ, 

ਉੱਨਾ ਕੁ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ ਜਿੰਨਾਂ ਕੁ ਘਸਾਉਣਗੇ,

ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਕਸਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ,

ਵੋਟਾਂ ਪੈਣ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨੇ,

ਬਾਕੀ ਵੋਟ ਤਾਂ ਦੋਸਤੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪਾਉਣੀ ਏ,

ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਾਂ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਬਣਾਉਣੀ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:25, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰਾਵਣ ਨਾ ਫੂਕਿਉ ==

ਰਾਵਣ ਨਾ ਫੂਕਿਉ

ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਨਾ ਫੂਕਿਉ,

ਫੂਕਿਉ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ,

ਦਿਮਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਗੰਦਗੀ,

ਕੱਢੋ ਸਦਾ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨੂੰ,

ਹੇ ਇਨਸਾਨ ਮਾਰ ਝਾਤੀ ਅੰਦਰ,

ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਵਫਾਦਾਰ ਤੂੰ,

ਗੁਣੀ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਹਿੰਦਾ,

ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਝਦਾਰ ਤੂੰ,

ਸੋਚ ਜਰਾ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਫੂਕੇ,

ਫੂਕੇ ਭੈਣ ਭਾਈ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ,

ਅਣਖੀ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ,

ਔਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ,

ਖੁਸ਼ ਸੀ ਗਰੀਬ ਜਿਹਦੇ ਰਾਜ ਚ,

ਤੂੰ ਫੂਕੇ ਉਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ,

ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ,

ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਈਮਾਨਦਾਰ ਨੂੰ,

ਫੂਕਣਾ ਤਾਂ ਫੂਕਿਉ ਉਸਨੂੰ,

ਜੋ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਕਰੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ,

ਫੂਕੋ ਭੰਵੀਸ਼ਣ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ,

ਤੇ ਫੂਕੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੱਦਾਰ ਨੂੰ,

ਪਰ ਰਾਵਣ ਨਾ ਫੂਕਿਉ, 

ਫੂਕਿੳ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:26, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਕਲਮ ਤਿੱਖੀ  ==

ਕਲਮ ਤਿੱਖੀ

ਜੇ ਕਲਮ ਤਿੱਖੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਕਲਮਾਂ ਵਾਲਿਓ,

ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣਗੇ ਹਕੂਮਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ,

ਹਾਕਮ ਆਪਣੀਆਂ ਮਰਜੀਆਂ ਕਰਨਗੇ,

ਹੋਂਸਲੇ ਮੁਕਾ ਲੈਣਗੇ ਜਾਲਮਾਂ ਅੱਗੇ ਅੜਨ ਵਾਲੇ,

ਸਹੀਦਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰੇਗੀ

ਤੋਹਮਤਾਂ ਲਗਾਉਣਗੇ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ,

ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਥੂ-ਥੂ ਕਰਨਗੀਆਂ,

ਘੱਟ ਜਾਣਗੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ,

ਸੱਚ ਝੋਕਿਉ ਨਾ ਝੂਠ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ,

ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ ਸੱਚ ਲਈ ਖੜਨ ਵਾਲੇ,

ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਿੳ, ਕਲਮ ਦੀ ਕਲਮਕਾਰੋ,

ਕਿਤੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ,

ਜੇ ਕਲਮ ਤਿੱਖੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਕਲਮਾਂ ਵਾਲਿਓ,

ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣਗੇ ਹਕੂਮਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:27, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ ==

ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ

ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆ,

ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆ,

ਮੈਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਕੇ ਫੜ ਉਗਲਾਂ,

ਖੁਆਬ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਏ ਪੁੱਤ ਦੇ,

ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ

ਚਾਅ ਸਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁਗਾਏ ਪੁੱਤ ਦੇ।


ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਰੱਖਿਆ ਅਮੀਰ ਤੂੰ,

ਭਾਵੇ ਆਪ ਤੰਗੀਆਂ ਚ ਸਮਾਂ ਕੱਟਿਆ,

ਮੇਰੀ ਕੱਲੀ ਕੱਲੀ ਜਿੱਦ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਵਾਰਤੀ,

ਕਦੇ ਕਦਮ ਨਾ ਤੇਰਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ,

ਕਮੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਰੱਖੀ ਤੂੰ,

ਮੇਵੇ ਪੁੱਤ ਤੂੰ ਖਵਾਏ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ,

ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ

ਚਾਅ ਸਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁਗਾਏ ਪੁੱਤ ਦੇ।


ਤੇਰਾ ਹੀਰੋ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਚੇਤਕ ਸਕੂਟਰ,

ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਮਾਰਦੇ,

ਸੱਚ ਦੱਸਾਂ ਤੂੰ ਐਨੇ ਯੋਗਾ ਕਰਤਾ,

ਝੂਟੇ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਦੇਈਦੇ ਹੈ ਕਾਰ ਦੇ,

ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਿਆ,

ਜਿਹਨੇ ਗਿੱਲੇ ਪੋਤੜੇ ਸੁਕਾਏ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੇ,

ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ

ਚਾਅ ਸਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁਗਾਏ ਪੁੱਤ ਦੇ!


Monu ਮੰਗਦਾ ਦੁਆਵਾਂ ਉਸ ਰੱਬ ਤੋਂ,

ਤੈਨੂੰ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਡੇਡ ਸਦੀ ਮਿਲਜੇ,

ਪਿੰਡ ਲੈਹੜੀਆਂ ਚ ਹੋਵੇ ਟੌਰ ਵੱਖਰੀ,

ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇਰੇ ਕਦਮਾਂ ਚ ਝੁੱਲਜੇ,

ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਹੱਥ ਰਹੇ ਸਿਰ ਤੇ,

ਚੱਲੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਗਾਏ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੇ,

ਧੰਨਵਾਦ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਿਆ

ਚਾਅ ਸਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁਗਾਏ ਪੁੱਤ ਦੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:29, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ==

ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ

ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਮੈਨੂੰ,

ਕੰਨ ਖੋਲ ਸੁਣਾਵਾ ਤੈਨੂੰ,

ਕਾਲੀਉਂ ਹੋ ਗਈ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ,

ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆੜੀ,

ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਨਿਕਲਿਆ,

ਰਾਹ ਮੇਰਾ ਸਮਸ਼ਾਨ ਨਿਕਲਿਆ,

ਮਿਲੇ ਸਾਥੀ ਚਾਰ ਚੱਕਣ ਲਈ,

ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ,

ਲੱਗਿਆ ਲਾਂਬੂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬਚਿਆ,

ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ ਵੀ ਪਚਿਆ,

ਕਣ ਕਣ ਹੋਇਆ ਮੇਰਾ ਮਿੱਟੀ,

ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਤੀਵੀਂ ਪਿੱਟੀ,

ਸਕੇ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੋਏ,

ਬਾਅਦ ਚ ਕਦੇ ਦਰਸ਼ ਨਾ ਹੋਏ,

ਅੱਖ ਖੁੱਲੀ ਤੇ ਲਾਇਆ ਅੰਦਾਜ਼ਾ,

ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਹੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਰਾਜਾ,

ਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਾ ਪੁੱਛਦਾ,

ਜਿਉਂਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਕੋਈ ਰੁੱਸਦਾ,

ਸਾਹਾਂ ਬਿਨ ਨਾ ਮੁੱਲ ਹੈ ਚੰਮ ਦਾ,

ਜਿਉਂਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:29, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ ==

ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ

ਜੇ ਬਣਨ ਲੱਗਾ ਤੂੰ ਕਵੀ,

ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਮੰਨ ਲਵੀਂ,

ਬਣ ਗਰੀਬ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ,

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ ਸਿੱਖ,

ਚੱਕ ਕਾਪੀ ਤੇ ਲਿਖ,

ਕਲਮ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ, 

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣਾ ਉੱਥੇ ਬੋਲ,

ਜਿੱਥੇ ਸੁਣਨਾ ਉੱਥੇ ਕੰਨ ਖੋਲ,

ਰੱਖੀ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਕਿਰਦਾਰ,

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਸੱਚ ਹਰੇ ਨਾ ਸੱਚ ਡਰੇ ਨਾ,

ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰੇ ਨਾ,

ਪਰ ਚੁਭਦਾ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ,

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਵੇਖ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗ,

ਬਦਲ ਨਾ ਆਪਣੇ ਢੰਗ,

ਰੱਖ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਖਾਰ,

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ ਕੀ,

ਇਹ ਵੇਖ ਨਾ ਜੀਅ,

ਜਾਲਮ ਘੁੰਮਣ ਬਣਾਕੇ ਡਾਰ,

ਸੱੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਬਣ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ,

ਮਨੋ ਕੱਢ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ,

ਹੋਵੇ ਯਾਰ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ,

ਸੱਚ ਲਿਖਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਰ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:30, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਦੁਨਿਆਵੀ ਰੰਗ ==

ਦੁਨਿਆਵੀ ਰੰਗ

ਦੁਨਿਆਵੀ ਰੰਗ, ਸੋਹਣੇ ਤਾਂ ਲੱਗਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਨ ਜਿਹੀ ਹੈ ਨਹੀ,

ਐਵੇਂ ਦਿਖਾਵਾ ਜਿਹਾ ਏ, ਬਹੁਤੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ ਨਹੀ,

ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਹਾਲ, ਘੁਮੰਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ,

ਬੱਸ ਇਸੇ ਹੋੜ ਚ ਉਹ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੰਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ,

ਦੂਜੇ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖ ਵੇਖ, ਸੜੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ ,

ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਲੜੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ,

ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੋ ਲਵਾਂਗਾਂ,

ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੋਅ ਲਵਾਂਗਾਂ,

ਬੱਸ ਇਹੋ ਕੁੱਝ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ,

ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਕੋੜੀ ਜਾਪੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ,

ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਬਾਦ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ,

ਸਿੱਖਣਾ ਨਹੀ, ਪਰ ਉਸਤਾਦ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ,

ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀ, ਪਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ,

ਪੰਜੀ ਦੇਣੀ ਨਹੀ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:31, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਵਿਗਿਆਨੀ ==

ਵਿਗਿਆਨੀ

ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਰੱਖੋ ਬੱਚਿਓ ਜੇ ਕੁੱਝ ਬਣਨਾ ਹੈ,

ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਖੌਜਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜਨਾ ਹੈ,

ਬੇਸ਼ੱਕ ਬੱਚਿਓ,ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾਦਾਨੀ ਏ,

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ!

ਪੜ੍ਹੋ ਲਿਖੋ ਹੈ ਰੱਜਕੇ ਜੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ,

ਮਾਂ ਪਿਉ ਦਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਨਾਂ ਚਮਕਾਉਣਾ ਹੈ,

ਬੇਸ਼ੱਕ ਬੱਚਿਉ,ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਏ,

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ!

ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਵਰਗੀ ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾ ਲਉ,

ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਲਉ,

ਬੇਸ਼ੱਕ ਚੰਨ ਤੇ ਜਾਣਾ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਏ,

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ!

ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਰਾਹ ਵਿਖਾ ਗਿਆ,

ਮਿਸਾਇਲਮੈਨ ਅਖਵਾਇਆ ਏਸੀ ਮਿਸਾਈਲ ਬਣਾ ਗਿਆ,

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਦੀ ਦੇ ਗਿਆ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਏ,

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

ਸ.ਸ ਮਾਸਟਰ 

ਸ.ਮਿ.ਸ ਖੱਡਰਾਜਗਿਰੀ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:31, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ==

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ

ਮਾਂ ਪਿਉ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬੋਲਣੀ ਸਿੱਖੀ,

ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਪੈਂਤੀ ਲਿਖੀ,

ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ,ਇਹ ਕਿਤਾਬੀ ਬੋਲੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ,ਮੇਰੀ ਨਵਾਬੀ ਬੋਲੀ!

ਗੁੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਮਿਸਰੀ ਵਰਗੀ,

ਬਚਪਨ ਦੀ ਇਹ,ਬੇਫਿਕਰੀ ਵਰਗੀ,

ਗੁਲਾਬ ਜਿਹੀ ਇਹ ਗੁਲਾਬੀ ਬੋਲੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ,ਮੇਰੀ ਨਵਾਬੀ ਬੋਲੀ!

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਜਿਹੀ,

ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਰਗੀ,

ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਇਹ ਸ਼ਬਾਬੀ ਬੋਲੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ,ਮੇਰੀ ਨਵਾਬੀ ਬੋਲੀ!

ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਸੰਤ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ,

ਦੇਸ਼ ਭਗਤ,ਸਹੀਦਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ,

ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਇਹ ਰਬਾਬੀ ਬੋਲੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ,ਮੇਰੀ ਨਵਾਬੀ ਬੋਲੀ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:32, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ==

ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ

ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਆਉਦੀਆਂ ਨੇ,

                   ਤਾਂ ਕਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ,

ਓਹਦਾ ਜਰਾ-ਜਰਾ ਛੂਹ ਕੇ ਵੇਖ,

                   ਹਰ ਰੰਗ ਵਾਹ ਕਮਾਲ,

ਉਹਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖ,

                   ਉਹਦਾ ਪੁੱਛ ਹਾਲ-ਚਾਲ,

ਉਹਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਮਾਣ,

                   ਉਹਦਾ ਰੱਖ ਜਰਾ ਖਿਆਲ ,

ਵੇਖ ਉਹਦੇ ਬਣਾਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ,

                   ਉਹਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ,

ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖ

                   ਕਿੰਝ ਰਹੀ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲ,

ਵੇਖ ਪਰਬਤ,ਸਮੁੰਦਰ,ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ,

                   ਪੰਛੀ ਉੱਡ-ਉੱਡ ਪਾਉਣ ਧਮਾਲ,

ਵੇਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ,

                   ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ ਹੈ ਧਰਤ ਸ਼ੰਭਾਲ,

ਹਰ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਦਵਾਈ ਕੁਦਰਤ,

                   ਰੱਖੀ ਫਿਰਦੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ,

ਵੇਖ ਪਿੱਪਲਾਂ ਤੇ ਬੋਹੜਾਂ ਨੂੰ,

                    ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾਲ,

ਹਵਾ ਵਰਖਾ ਦਾ ਸ਼ੰਗੀਤ ਸੁਣ,

                    ਕਿੰਨੇ ਸੋਹਣੇ ਸੁਰ ਤੇ ਤਾਲ,

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਕੇ,

                    ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛ ਇੱਕ ਸਵਾਲ,

ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛ ਉਸਦੇ ਹੀ ਬਾਰੇ,

                    ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਣਿਆ ਐਡਾ ਜਾਲ,

ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਆਉਦੀਆਂ ਨੇ,

                    ਤਾਂ ਕਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:32, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਘਾੜਤਾਂ ==

ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਘਾੜਤਾਂ

ਇਹ ਘਾੜਤਾਂ ਰੱਬਾ ਜੋ ਤੂੰ ਘੜਦਾ,

ਸੁਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ,

ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਜੜਦਾ,

ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਭਰਦਾ,

ਪਰਬਤ ਕਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਰਦਾ,

ਮੌਸਮ ਕਦੇ ਗਰਮ ਕਦੇ ਹੈ ਠਰਦਾ,

ਪਾਣੀ ਥੱਲਿਉ ਚੱਕ ਕਿਹੜੀ ਟੈਂਕੀ ਭਰਦਾ,

ਫਿਰ ਮੀਹ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਰਦਾ,

ਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾਂ,

ਭੁੱਖਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੋਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾ,

ਬਹੁਤੀ ਨਹੀ ਥੌੜੀ ਤਾਂ ਦਿੰਦਾਂ,

ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ,

ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸੋਦਾਗਰ ਤੂੰ ਏ,

ਗਮੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਾਗਰ ਤੂੰ ਏ,

ਨੀਅਤ ਉਸਦੀ ਰੱਜੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰਜਾਵੇਂ,

ਮਿਲਦਾ ਉਸਨੂੰ ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹਵੇ,

ਬਾਕੀ ਮੈਂ ਨਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ

ਬੱਸ ਤੇਰੀਆਂ ਰਹਿਮਤਾ ਮਾਣਦਾ ਹਾਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:33, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਛੱਡ ਦਿਲਾ ==

ਛੱਡ ਦਿਲਾ

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ,

ਜਿਹੜਾ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ,

ਰਹਿ ਗਏ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ 

ਯਾਰ ਗੈਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ,

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ!


ਪਿਆਰ ਸਾਡਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗਾ

ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਕੰਡਿਆਂ ਦਾ ਹੋਇਆ,

ਰੋਣਾ ਉਹਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀ

ਉਹ ਤਾਂ ਯਾਰ ਦੇ ਰੋਏ ਤੇ ਨਾ ਰੋਇਆ,

ਲੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਤੂੰ ਏ ਦਿਲਾ 

ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਉਹਨੇ ਦੱਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ,

ਰਹਿ ਗਏ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ 

ਯਾਰ ਗੈਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ,

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ!


ਲੇਖ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਿਕਲੇ

ਯਾਰ ਧੋਖੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਗਏ,

ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਅਸੀ ਕਰਿਆ

ਉਹ ਓਨਾ ਹੀ ਗਮ ਪੱਲੇ ਪਾ ਗਏ,

ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਮੁੱਕ ਚੱਲੇ ਆਂ 

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਾਹ ਸੀ ਖਲੋ ਗਿਆ,

ਰਹਿ ਗਏ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ 

ਯਾਰ ਗੈਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ,

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ!


'ਮੋਨੂੰ' ਨੇ ਰੋਣਾ ਲੜ੍ਹ ਬੰਨਿਆਂ

ਹੁਣ ਖੁੱਲੂ ਸਿਵਿਆਂ ਤੇ ਜਾਕੇ,

ਉਏ ਅੱਗ ਲਾਇਉ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ
 
ਜਿਹਨੂੰ ਯਾਰ ਪਰਖਣਾ ਨਾ ਆਵੇ,

ਐਥੇ ਹੀ ਮੁਕਾ ਕੇ ਗੱਲ ਨੂੰ

ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਚਾਅ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ,

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ,

ਜਿਹੜਾ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ,

ਛੱਡ ਦਿਲਾ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:34, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ! ==

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!

ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਰਸਤਾ,

ਹਲਾਤ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਖਸਤਾ,

ਬੋਰੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਬਸਤਾ,

ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾਂ ਸੀ ਸਸਤਾ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮੌਸਮ ਹੋਣਾ ਜਦੋਂ ਖਰਾਬ,

ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਬੇ-ਹਿਸਾਬ,

ਚੁੱਕਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬੂਟ ਜੁਰਾਬ,

ਭਿੱਜਣੋ ਬਚਾਉਣੀ ਕਾਪੀ ਕਿਤਾਬ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਵਰਦੀ ਸੀ ਨੀਲੀ ਖਾਖੀ,

ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਨਹੀ ਸੀ ਰਾਖੀ,

ਫੀਸ ਦੀ ਸੀ ਲੱਗਭਗ ਮਾਫੀ,

ਬੜੀ ਸਸਤੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਕਾਪੀ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੁੰਦਾਂ ਸੀ ਨਾਹੁਣਾ,

ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣਾ,

ਸਿਰ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣਾ,

ਵਾਲ ਸਿੱਧ ਪੱਧਰੇ ਜਿਹੇ ਵਾਹੁਣਾ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮਾਸਟਰ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਚੰਗੇ,

ਡਸਟਰ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਬੇਢੰਗੇ,

ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਸੀ ਅੱਧਰੰਗੇ,

ਸੁਪਨੇ ਰੱਖਣੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਜਦੋਂ ਪੜਾਉਣਾ,

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ,

ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਣਾ,

ਚੱਜ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਪਾਉਣਾ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਸਾਰੀ ਘੰਟੀ ਜੀਅ ਘਬਰਾਉਣਾ,

ਕੰਨ ਫੜ੍ਹਕੇ ਮੁਰਗੇ ਬਣਾਉਣਾ,

ਪੈਂਟਾਂ ਦੋ-ਦੋ ਪਾਕੇ ਜਾਣਾ,

ਡੰਡਾ ਰੂਹ ਨਾਲ ਵਰਾਉਣਾ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮੋੜਾਂ ਤੇ ਨਾ ਸੀ ਖੜਦੇ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ,

ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸੜਦੇ,

ਸਦਾ ਰਹੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮਿਲਦਾ ਨਹੀ ਸੀ ਖਰਚਾ ਪਾਣੀ,

ਫਿਰ ਵੀ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣੀ,

ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੀ ਮੇਰੇ ਹਾਣੀ,

ਕਦੇ ਸੋਚ ਨਾ ਰੱਖੀ ਕਾਣੀ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਟਾਵਾਂ-ਟਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾਂ ਸੀ ਪਾਸ ,

ਸਭ ਦੀ ਹੋਣੀ ਰੱਬ ਤੇ ਆਸ,

ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬੜਾ ਖਾਸ,

ਔਖੇ-ਔਖੇ ਆਉਣੇ ਸੁਆਸ,

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਨਤੀਜਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਆਉਣਾ,

ਮੂੰਹ ਤੇ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦਾਂ ਸੀ ਗਾਣਾ,

31 ਮਾਰਚ ਦਿਨ ਕਲੱਛਣਾ,

ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੋਣਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਸਣਾ!

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:40, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ==


ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਰਗਾ ਜਿਹਦਾ ਯਾਰ ਹੋਵੇ,

ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੋਂ,

ਸੋ-ਸੋ ਵਾਰ ਇਬਾਦਤ ਕਰਕੇ ਸੱਜਣ ਮਿਲਦਾ ਏ,

ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ,

ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਰਗਾ ਜਿਹਦਾ ਯਾਰ ਹੋਵੇ,

ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੋਂ!


ਮੈਂ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੁਲਦੀ ਸੀ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ,

ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀਰਿਆਂ ਵਰਗੀ ਕੀਮਤ ਪਾਤੀ ਯਾਰਾ ਵੇ,

ਐਂਵੇ ਤਾਂ ਨੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੌਲਾ ਪੀਰ ਕਿਹਾ,

ਸ਼ਾਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹ ਬਣ ਗਈ ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰੀ ਤੋਂ,

ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਰਗਾ ਜਿਹਦਾ ਯਾਰ ਹੋਵੇ,

ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੋਂ!


ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇਰੀ ਰੱਬ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਏ,

ਜ਼ਿੰਦ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਹੀ-ਮਾਹੀ ਕਰਦੀ ਏ,

ਦੀਦਾਰ ਤੇਰਾ ਜਦ ਹੁੰਦਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ,

ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹਾਰੀ ਤੋਂ,

ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਰਗਾ ਜਿਹਦਾ ਯਾਰ ਹੋਵੇ,

ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੋਂ!


ਨੀ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਉੱਡਦੀ ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ,

ਨਾ ਅੱਕਦੀ ਨਾ ਥੱਕਦੀ &quot;ਮੋਨੂੰ&quot;ਕਹਿ-ਕਹਿ ਕੇ ,

ਕਸਮ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਡਰਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਡਰ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਤਿੱਖੀ ਆਰੀ ਤੋਂ,

ਚੰਨ ਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਰਗਾ ਜਿਹਦਾ ਯਾਰ ਹੋਵੇ,

ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਤੋਂ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:41, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਬਾਪੂ  ==

ਬਾਪੂ

ਬਾਪੂ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਸਦੀ,

ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਏ,

ਉਹਦੀ ਚਿੱਟੀ ਚੁੰਨੀ ਮੈਨੂੰ,

ਬੜਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦੀ ਏ,

ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ ਤੂੰ,

ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ,

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜਾਦਾਂ ਨਹੀ

ਮੇਰਿਆਂ ਖਿਆਲਾਂ ਚੋਂ!


ਤੇਰੀ ਫੋਟੋ ਬਾਪੂ ਇੰਝ ਲੱਗਦੀ,

ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਤੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਏ,

ਮੇਰੀ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ,

ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਮਾਂ ਯਾਦ ਬਥੇਰਾ ਕਰਦੀ ਤੈਨੂੰ,

ਜਦ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਮੇਰਿਆਂ ਵਾਲਾਂ ਚੋਂ,

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜਾਦਾਂ ਨਹੀ

ਮੇਰਿਆਂ ਖਿਆਲਾਂ ਚੋਂ!


ਤੇਰੇ ਖੇਤ ਬੰਜ਼ਰ ਹੋਣ ਨਾ ਦਿੱਤੇ,

ਹਰ ਵਾਰੀ ਬੀਜ਼ ਮੈਂ ਬੋਦਾਂ ਏ,

ਤੇਰਾ ਲਿਆ ਉਹ ਫੌਰਡ ਟਰੈਕਟਰ,

ਭਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਾ ਏ,

ਮਾੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਮਾੜ੍ਹੇ ਹਲਾਤ ਹੋਏ ਪਰ,

ਪੁੱਤ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇਰਾ ਹਰ ਹਾਲਾਂ ਚੋ,

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜਾਦਾਂ ਨਹੀ

ਮੇਰਿਆਂ ਖਿਆਲਾਂ ਚੋਂ!


ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੈ ਕੱਲ ਨੂੰ,

&quot;ਮੋਨੂੰ&quot;ਨੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾ ਦੇਣੇ,

ਤੇਰੀ ਕਮੀ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਊ,

ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਅ ਪੁਗਾ ਦੇਣੇ,

ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣਗੇ,

ਜੋ ਰੋਕੇ ਸੀ ਅਸੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ,

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਪੂ ਜਾਦਾਂ ਨਹੀ

ਮੇਰਿਆਂ ਖਿਆਲਾਂ ਚੋਂ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:42, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੁੱਤ ==


ਪੁੱਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਦੋਂ ਕਹਿਣੋ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਮਾੜ੍ਹੀ-ਮਾੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਾਰੋ-ਮਾਰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਮਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਪੁੱਤ ਮਲੇ ਜਦੋਂ ਜਰਦਾ,

ਫੇਰ ਦੱਸੋ,ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ!


ਨਸ ਵਿੱਚ ਲਾਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਟੀਕੇ,

ਦਿਨ ਰਾਤ ਦਾਰੂ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਪੀਕੇ,

ਵਿਗੜਿਆ ਪੁੱਤ ਜਦੋਂ ਡਿੱਗ-ਡਿੱਗ ਘਰ ਬੜਦਾ,

ਫੇਰ ਦੱਸੋ,ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ!


ਬੁਲਟ ਦੇ ਪਟਾਖੇ ਜਦੋਂ ਹੁੱਬ-ਹੁੱਬ ਮਾਰਦਾ,

ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਡਾਰ ਦਾ,

ਥਾਣਿਆ 'ਚ' ਬਾਪ ਜਦ ਨੀਵੀਂ ਪਾਕੇ ਖੜਦਾ,

ਫੇਰ ਦੱਸੋ,ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ!


ਬਾਪ ਜਦੋਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ,ਤੂੰ ਜੰਮਦਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਰਿਆ,

ਤੈਨੂੰ ਭੇਜੇ ਬਿਨ੍ਹਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵੀ ਨਾ ਸਰਿਆ,

ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਧੀਅ ਇੱਕ,ਮੈਂ ਪਲ-ਪਲ ਨਾ ਮਰਦਾ,

ਫੇਰ ਦੱਸੋ,ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ!


ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਉਹ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਉ ਏ,

ਪੁੱਤ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਏ,

ਦੁੱਖ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾਂ ਜਦੋਂ ਪੁੱਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਗਲ ਫੜਦਾ,

ਫੇਰ ਦੱਸੋ,ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:44, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਗੱਲ ਕੋੜੀ ==

ਗੱਲ ਕੋੜੀ

ਗੱਲ ਕੌੜੀ ਏ ਬੇਸ਼ੱਕ ਥੋੜੀ ਏ,

ਸੱਜਣਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਏ,

ਅੱਜ ਕਲਮ ਮੇਰੀ ਤੋਂ ਬੋੜ੍ਹੀ ਏ,

ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਤਿੱਖੀ ਏ,

ਕੁੱਝ ਯਾਰ ਟੱਕਰੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ,

ਕੁੱਝ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰਾਂ ਨੇ,

ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਲਏ ,

ਕੁੱਝ ਰੱਖੀ ਬੈਠੇ ਖਾਰਾਂ ਨੇ,

ਲੱਗਦਾ ਕੁੱਝ ਮੈਨੂੰ ਜਰਦੇ ਨਹੀ,

ਕੁੱਝ ਸਿਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਿਠਾ ਬੈਠੇ,

ਕੁੱਝ ਉਗਾਵੇ ਫੁੱਲ ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਤੇ,

ਕੁੱਝ ਸਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡੇ ਬਣਾ ਬੈਠੇ,

ਕੁੱਝ ਵੀ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ,

ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ ਕਤਲ ਗਈ,

ਜਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਨਹੀ ਰਿਹਾ,

ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਬਦਲ ਗਈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:45, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਵਿਲੱਖਣ ਕੁਰਬਾਨੀ ==

ਵਿਲੱਖਣ ਕੁਰਬਾਨੀ

ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ,

ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੋਂ,

ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ,

ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਉਹਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ,

ਸਾਡੇ ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਅੱਜ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ,

ਅਸੀਂ ਲੁੱਕ-ਲੁੱਕ ਆਏ ਪਾਰ ਤੋਂ,

ਸਾਨੂੰ ਜਬਰਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਦੇਣਾ,

ਕੁੱਝ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾਂ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਲਾਚਾਰ ਤੋਂ,

ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੋਈ,

ਬਾਲ ਗੌਬਿੰਦ ਬੋਲੇ ਦਰਬਾਰ ਚੋਂ,

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਲਾਜ ਬਚਾਓ,

ਅਜਾਦ ਕਰਵਾਉ ਅਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ,

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਮਝ ਗਏ,

ਪੁੱਤ ਡਰਦਾ ਨਹੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਭਾਰ ਤੋਂ,

ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸਮਰੱਥ ਹੁਣ,

ਮੈਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ,

ਭੇਜਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤਾਂਈ,

ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ,

ਸਭ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਵਾ ਲਵੀਂ ,

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬਦਲ ਮੇਰੇ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ,

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਇਆ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ,

ਦਿੱਤਾ ਹੁਕਮ ਸ਼ਰੇਆਮ ਮਾਰ ਦਿਉ,

ਚਾਦਨੀ ਚੌਂਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ,

ਸੀਸ ਧੜੋਂ ਛੇਤੀ ੳਤਾਰ ਦਿਉ,

ਛਾਇਆ ਸੋਗ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ,

ਸੀਸ ਵੱਖ ਹੋਗਿਆ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਤੋਂ,

ਜਲਾਦ ਭੱਜਿਆ,ਦਿੱਲੀ ਕੰਬਿਆ,

ਚੀਕਾਂ ਵੱਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰ ਤੋਂ,

ਸਿਰ ਦੇਕੇ ਬਣੇ ਸਤਿਗੁਰ *ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ*,

ਮੁੱਖ ਮੋੜਿਉ ਨਾ ਇਸ ਪਰਉਪਕਾਰ ਤੋਂ,

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ,

ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀ ਸੰਸਾਰ ਚੋਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:46, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸ਼ਡਯੰਤਰ ==

ਸ਼ਡਯੰਤਰ

ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਜਦ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾਂ,

ਪੇਪਰ ਖਾਲੀ ਛੱਡਕੇ ਵੀ ਜਦ ਕੋਈ ਫੇਲ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾਂ,

ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਾਤਿਲ ਜਦ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਦਾ ਏ,

ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਗੂੰ ਜਦ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੈੜ੍ਹਾਂ ਸੁੰਘਦਾ ਏ,

ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਦ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਨੀਵੀਆਂ ਪਾਕੇ ਕੋਲੋਂ ਜਦ ਕੋਈ ਉਡੰਤਰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ,

ਧਾਗੇ ਤਬੀਤ ਤੇ ਮੰਤਰ ਜਦ ਕੋਈ ਘਰਾਂ ਚ ਗੱਡ ਜਾਂਦਾਂ,

ਘਰ ਦੇ ਭੇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੇਤੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾਂ,

ਗਲਤ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਹੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਦ ਕੋਈ ਕਹਿਣੋ ਟਲਦਾ ਹੈ,

ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,

ਕੋਈ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਜਦ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਏ,

ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਲਾਚਾਰ ਨੂੰ ਜਦ ਕੋਈ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦਾ ਏ,

ਮੁਲਕ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਕੇ ਵੀ ਜਦ ਜੁਲਮ ਨਿਰੰਤਰ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ,

ਸੱਚ ਜਾਣਿਉ ਮਿੱਤਰੋ,ਉਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਡਯੰਤਰ ਹੁੰਦਾਂ ਏ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:46, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ ==

ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ

ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ!

ਬਥੇਰੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾ ਲਈ ਤੂੰ,

ਹੁਣ ਤਪਜਾ ਖਪਜਾ ਕਿਤੇ,

ਡਰਾ ਡਰਾ ਕੇ ਜਾਨ ਹੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ,

ਡੁੱਬਜਾ ਕੰਜ਼ਰਾ ਮਰਜਾ ਕਿਤੇ!


ੳਏ ਕਰੋਨਿਆ!

ਤੇਰੀ ਲੋੜ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ,

ਗਰੀਬੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰਦੀ ਇੱਥੇ,

ਭਵਿੱਖ ਫੁਟਪਾਥਾਂ ਤੇ ਸੌਦਾਂ,

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਲ-ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਹਾਰਦੀ ਇੱਥੇ!


ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ!

ਨਿਆਣੇ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਔਖੇ ਪੜ੍ਹਦੇ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰਵਾਤੇ ਉਏ,

ਘਰ ਸਿਰ ਖਾਂਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ,

ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੇਪਰ ਵੀ ਰੁਕਵਾਤੇ ਉਏ!


ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ!

ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਬ ਪਾ ਲਏ ਅਸੀ,

ਜੋ ਹੱਥ ਆਇਆ ਖੜਕਾ ਲਏ ਅਸੀ,

ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਉਏ,

ਹਿੱਕ ਤਾਣ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਤਣਿਆ ਉਏ!


ਉਏ ਕਰੋਨਿਆ!

ਹੁਣ ਠਹਿਰ ਜਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਸਬਕ ਸਿਖਾਵਾਂਗੇ,

ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਨੁਕਤੇ ਅਪਨਾਵਾਂਗੇ,

ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਹੇਜ ਕਰਕੇ,

ਤੈਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਅਸੀ ਮੁਕਾਵਾਂਗੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:47, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਬੰਦਾ ਉਹੀਉ ==

ਬੰਦਾ ਉਹੀਉ

ਬੰਦਾ ਉਹੀਉ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣ ਜਾਵੇ,

ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਚ ਮਸਤ ਰਹਿ ਕੇ,

ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅੱਗੇ ਤਣ ਜਾਵੇ!


ਧਰਮੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾ ਕੋਈ,

ਜਿਹੜਾ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇ,

ਕੋਈ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਕਦੇ ਨਾ ਸੋਚੋ,

ਕੋਈ ਬੋਲੇ ਚਾਹੇ ਨਾ ਬੁਲਾਵੇ!


ਹੌਸਲੇ ਤੋੜਨ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ,

ਬੰਦਾ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਘਬਰਾਵੇ,

ਮਾੜੇ ਮੋਟੇ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ,

ਐਵੇਂ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਨਾ ਪਛਤਾਵੇ!


ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਤੇ ਨੀਅਤ ਖੋਟੀ,

ਦੋਵੇਂ ਲੱਛਣ ਦੂਰ ਭਜਾਵੇ,

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜ਼ੰਗ ਤਾਂ ਉਹੀਉ ਜਿੱਤਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਡਰਾਵੇ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:49, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ ==

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ,

ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦਾ,

ਮੇਰਾ ਬੇਫਿਕਰਾ ਸੀ ਸਰੀਰ,

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ!


ਮੈਨੂੰ ਲਾਡ ਲਡਾਇਆ ਮਾਂ ਪਿਉ,

ਦਾਦੀ ਚੂਰੀ ਕੁੱਟੇ ਦੇਸੀ ਘਿਉ,

ਮੈਨੂੰ ਟੋਕੇ ਨਾ ਕੋਈ ਭੈਣ ਵੀਰ,

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ!


ਮੇਰਾ ਨੱਕ ਵੱਗੇ ਵਾਂਗ ਨਦੀ,

ਜਿਹਨੂੰ ਪੋਚ ਪੋਚ ਨਾ ਥੱਕਾ ਕਦੀ,

ਮੈਂ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫਕੀਰ,

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ!


ਕਈ ਵਾਰ ਰੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦਾ ਸੀ,

ਉੱਤੌ ਥੱਪੜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦਾ ਸੀ,

ਪਰ ਅੱਖੀਆਂ ਚੋਂ ਵਗਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਨੀਰ,

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ!


ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ,

ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖੋਇਆ,

ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਚੰਗਾਂ ਅਖੀਰ,

ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਅਮੀਰ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:51, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਬਕ ==

ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਬਕ


ਕੁੱਝ ਹਲਾਤ ਮੇਰੇ ਠੀਕ ਨਹੀ ਸੀ,

ਕੁੱਝ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਲਿਆ,

ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਲਤ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਈ,

ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿਉਦੇ ਜੀਅ ਸਾੜ ਲਿਆ,

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਚਰਚਾ ਸੀ ਮੇਰੀ,

ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਨਸ਼ਾ ਇਹਦੇ ਘਰ ਕਰ ਜਾਣਾ,

ਸਮਝਾ ਲਉ ਜੇ ਸਮਝਾ ਹੁੰਦਾਂ,

ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਾਂ ਛੇਤੀ ਮਰ ਜਾਣਾ,

ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਐਸਾ ਆਇਆ,

ਇੱਕ ਬਜੁਰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਲ ਬਿਠਾਇਆ,

ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ,

ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ,

ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੰਤਰ,

ਉਸ ਬਜੁਰਗ ਨੇ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ,

ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਅੱਡੇ ਨਾ ਚੜੀਏ,

ਚੰਗਾਂ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜਾਇਆ,

ਮਾੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮੜ੍ਹੀਏ,

ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੁੜਵਾਇਆ,

ਕਿੰਨਾ ਸੁੱਖ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਵਣ ਦਾ,

ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵਣ ਦਾ,

ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ,

ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੀ ਸਮਝ ਗਿਆ ਮੈਂ,

ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਕੇ,

ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ,

ਚੁੱਕੀ ਡਾਇਰੀ ਤੇ ਲਿਖ ਲਈਏ ਬਹਿਕੇ,

ਪੁਰਾਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਲਿਖਦੇ,

ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖ ਲਿਆ ਮੈਂ,

ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਬਕ,

ਉਸ ਬਜੁਰਗ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਮੈੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:52, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਫੌਜੀ ਵੀਰੋ ==

ਫੌਜੀ ਵੀਰੋ

ਤੁਸੀਂ ਅਸਲੀ ਰਾਖੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ,

ਜੋ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣ ਤਿਰੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ,

ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਨਾ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾ,

ਜੋ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਛੋਟਾ ਸਮਝਣ ਜਾਨ ਨੂੰ,

ਤੁਸਾਂ ਲੜਦੇ ਲੜਦੇ ਜਾਨਾਂ ਦੇਵਣ,

ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਤਹਾਡੇ ਅਹਿਸਾਨ ਨੂੰ,

ਤੁਹਾਡੇ ਖੂਨ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਕਤਰਾ,

ਰੰਗ ਦਿੰਦਾਂ ਧਰਤੀ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ,

ਸਹੀਦ ਅਖਵਾਉਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀ,

ਤੁਸਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹੱਸਦੇ-ਵੱਸਦੇ ਜਹਾਨ ਨੂੰ,

ਅਸੀਂ ਸੌਂਦੇ ਤੁਸਾਂ ਜਾਗਦੇ,

ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਤਿਆਗਦੇ,

ਫੌਜੀ ਵੀਰੋ ਦੇਸ਼ ਖੜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਮੌਢਿਆ ਤੇ,

ਡਿੱਗਣ ਦਿਉ ਨਾ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਮਹਾਨ ਨੂੰ,

ਤੁਸੀਂ ਅਸਲੀ ਰਾਖੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ,

ਜੋ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣ ਤਿਰੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:53, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਾਂ  ==

ਮਾਂ

ਮੈੰ ਨਹੀਂਉ ਵੇਖੀ ਕਦੇ,

ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਥੱਕਦੀ,

ਬੀਮਾਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ,

ਪਰ ਰੋਟੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੀ ਪੱਕਦੀ,

ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ,

ਕਮੀ ਵੀ ਕੋਈ ਆਈ ਨਾ,

ਕਿੰਨੀ ਤੜਫਦੀ ਸੀ,ਮੇਰੇ ਲਈ,

ਰੋਟੀ ਬਹੀ ਕਦੇ ਖਵਾਈ ਨਾ,

ਉਹਦੀ ਘੂਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਕਮਾਲ ਸੀ,

ਰੋਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ,

ਚੁੱਪ ਕਰਾੳਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ,

ਵੱਡਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ,

ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ,

ਥੌੜਾ ਲੇਟ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,

ਉਹ ਸੋ ਸੋ ਵਾਰ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਭੱਜਦੀ,

ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ,

ਹੁਣ ਤਾਂ ਪੋਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੱਕਦੀ,

ਮਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੈ,

ਪਰ ਸਭ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾਂ ਕਾਰਣ ਪਈਆਂ

ਇੱਕ ਵੀ ਤਿਉੜੀ ਆਪਣੇ,

ਫਰਜਾਂ ਤੋਂ ਜੀਅ ਚੁਰਾਉਣ ਦੀ ਨਹੀ,

ਮੈਨੂੰ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ,

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁੱਖਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹੈ,

ੳਹਦੇ ਜਿਹਾ ਜਿਗਰਾ ਨਾ ਦਿਸਦਾ,

ਮੈਨੂੰ ਜੱਗ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਦਾ,

ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਵੀ ਬੱਸ ਹੈ,

ਮੈਂ ਤਾਂ ੳਹ ਹੱਦ ਵੀ ਵੇਖੀ ਟੱਪਦੀ,

ਮੈਂ ਨਹੀਂਉ ਵੇਖੀ ਕਦੇ,

ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਥੱਕਦੀ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:55, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਬਰ ਸਕੂਨ ==

ਸਬਰ ਸਕੂਨ

ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਸੱਜਣਾ,

ਝੂਠੇ ਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਵਸਾਅ ਸੱਜਣਾ,

ਇੱਥੇ ਆਸਤਿਕ ਨਾਸਤਿਕ ਦੋਵੇਂ ਵੱਸਦੇ,

ਜੋਰ ਵਾਲਾ ਲਵੇ ਆਪਣੀ ਮਨਾ ਸੱਜਣਾ,

ਨਾ ਆਸਤਿਕ ਸੱਚਾ ਨਾ ਨਾਸਿਤਕ ਸੱਚਾ,

ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰਾਹ ਸੱਜਣਾ,

ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਸਭ ਮਤਲਬ ਦੇ,

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾ ਹੁਣ ਚਾਅ ਸੱਜਣਾ,

ਭਾਂਵੇਂ ਰੋਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹੁਣ ਚੱਲਦੇ  ਨੇ,

ਪਰ ਪੁਰਾਣਿਆ ਵਰਗਾ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾਂ ਗਾ ਸੱਜਣਾ,

ਸਬਰ ਸਕੂਨ ਜੇ ਮਿਲਦਾ ਹੁੰਦਾਂ ਦੁਕਾਨੋਂ,

ਲੋਕੀ ਰੱਜ-ਰੱਜ ਲੈਂਦੇ ਖਾ ਸੱਜਣਾ,

ਪਰ ਇਹ ਮਿਲੇ ਨਾ ਮੰਗਿਆ ਖੋਹਿਆ,

ਲੱਖ ਲਾਕੇ ਵੇਖ ਲਵੀਂ ਦਾਅ ਸੱਜਣਾ,

ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ,

ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤੀ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੀ ਲੈਦੇਂ ਖਾ ਸੱਜਣਾ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 05:58, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਨ ਦੇ ਸਵਾਲ  ==

ਮਨ ਦੇ ਸਵਾਲ

ਬੜੇ ਸਵਾਲ ਨੇ ਮਨ ਅੰਦਰ,

ਹੱਲ ਕਰੇ ਨਾ ਕਰਾਉਦਾ ਤੂੰ,

ਕੀ ਹੈ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਰੱਬਾ,

ਕੀ ਕੁੱਝ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਤੂੰ,

ਕਿੱਥੋਂ ਰੂਹਾਂ ਭੇਜਦਾ,

ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਮੁੜ ਬੁਲਾੳਦਾ ਤੂੰ,

ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਜੋੜਕੇ,

ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੜਾਉਦਾ ਕਿਉਂ,

ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਦਾ,

ਕਦ ਕਦ ਕਿੱਥੇ ਆਉਦਾ ਤੂੰ,

ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਹੋਰ ਈ ਨੇ,

ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ ਦਿਖਾਉਦਾ ਤੂੰ,

ਕਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਰੱਬਾ,

ਕਦ ਖਾਂਦਾ ਪੀਦਾ ਕਦ ਨਾਉਦਾ ਤੂੰ,

ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ,

ਪੱਤੇ ਤੱਕ ਵੀ ਹਿਲਾਉਦਾ ਤੂੰ,

ਮੈਂ ਸਮਝਾਂ,ਰੱਬ ਰੱਬ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਨਾ ਰੱਜਦਾ,

ਨਾ ਸੌਖਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਜਾਉਦਾ ਤੂੰ,

ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸ਼ੱਕ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਦਾਂ,

ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਧਰੇ ਹੈ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਬਣਾੳਦਾਂ ਤੂੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:29, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਅਸਲੀ ਗੱਲ  ==

ਅਸਲੀ ਗੱਲ

ਰੱਬਾ ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਧਰੇ ਵੱਸਦਾ,

ਕਿਤੇ ਆ ਢੁੱਕ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜੇ,

ਤੈਨੂੰ ਦੋ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੀਏ,

ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ,

ਤੇਰੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਬੁਰਾ,

ਤਾਰਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਜੱਗ ਦੀਆਂ ਛੇੜੇ,

ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਲੈਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਵਣ,

ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਜਿਹੜੇ,

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਵਣ,

ਆਪ ਮਾਣਨ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ,

ਗੱਡੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਵੱਡੜੀਆਂ,

ਰੱਖੇ ਗੰਨਮੈਨ ਸਕੇ ਸਹੇੜੇ,

ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਲੋਭ ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ,

ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ,

ਜਬਰ ਜੁਲਮ ਤਾਂ ਏਨਾ ਵਧਿਆ,

ਵੇਖ ਮਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੇੜੇ,

ਤੈਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਭੁੱਖੇ ਵਿਲਕਣ,

ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਹੱਥ ਪੇੜੇ,

ਚਰਾਸੀ ਵਾਲਾ ਗੇੜ ਵੀ ਸਮਝਾਈ,

ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਵੀ ਹੋਣ ਨਬੇੜੇ,

ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਹਿਕੇ ਅਸੀ ਤਾਂ ਰੱਜ ਗਏ,

ਤੂੰ ਸੁਣ ਸੁਣ ਵੀ ਨਾ ਆਇਆ ਨੇੜੇ

ਰੱਬਾ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸਜਾ,

ਕਿਵੇਂ ਅਸਲ ਚ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਬੇੜੇ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962p [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:29, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਧੂੰਆਂ ਚਿਤਾ ਦਾ ==

ਧੂੰਆਂ ਚਿਤਾ ਦਾ

ਚਿਤਾ ਜਲਦੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ,

ਉੱਡੇ ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਰ ਗਿਆ,

ਇਸ਼ਾਰਾ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਕਹੇ ਸਭ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਇਹੋ,

ਤੁਰ ਆਉਣਾ ਸਭ ਨੇ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਿਆਂ ਨੇ ਚਿਣ ਜਾਣਾ,

ਵਿੱਚ ਚਿਤਾ ਕਰ ਪੈਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਲਾਬੂੰ ਲਾਏ ਜਾਣਗੇ,ਕੀਰਨੇ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ,

ਸੱਜਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹਵਾ ਜਲ ਤੇ ਥਲ ਨੂੰ,

ਕੁੱਝ ਬੈਠਣਗੇ ਤੇਰੀ ਚਿਤਾ ਠੰਡੀ ਹੋਣ ਤੱਕ,

ਕੁੱਝ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣਗੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਫੁੱਲ ਚੁਗੇ ਜਾਣਗੇ ਤੇਰੇ,

ਸੁੱਟੇ ਜਾਣਗੇ ਵਗਦੇ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਨੂੰ,

ਤੇਰੀ ਏਨੀ ਕੁ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਬੰਦਿਆ,

ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਜੀਅ ਲੈ ਹਰ ਪਲ ਨੂੰ,

ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹੀ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੇ ਤੇਰੇ,

ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨੀ ਹੋਣੀ ਗੱਲ ਕੱਲ ਨੂੰ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:30, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ==

ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ

ਕੁੜੀ ਧੀ,ਕੁੜੀ ਪਤਨੀ,ਕੁੜੀ ਹੀ ਮਾਂ ਭੈਣ,

ਪਰ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀ ਲਾਹਨਤ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,

ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਨੇ,

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਜੜਨਾ ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।


ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾਂਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਮਾਣ ਬਥੇਰਾ ਏ,

ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਘਰ ਆਏ ਯਾਰ ਨੂੰ ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,

ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਰ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਵੱਸਦੇ  ਨੇ,

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਜੜਨਾ ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।


ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਉਹਦੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ,

ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਮੰਨਦੇ ਨੇ,

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਜੜਨਾ ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।


ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੋਂ ਮਹੀਨੇ ਪੇਟ ਚ' ਰੱਖਦੀ ਏ,

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਡਿਗਦੀ ਨੂੰ ਬੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,

ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਉੱਜੜਨਾ ਰੱਬ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:31, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਬਦਕਿਸਮਤ ਔਲਾਦਾਂ ==

ਬਦਕਿਸਮਤ ਔਲਾਦਾਂ

ਬਦਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਹ ਔਲਾਦਾਂ,

ਜੋ ਧੱਕੇ ਮਾਰਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ,

ਡੇਰਿਆਂ 'ਚ' ਜਾ ਨੱਕ ਰਗੜਨ,

ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਸੁਰਗਾਂ ਨੂੰ!


ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁਣ ਔਲਾਦ ਹੋਈ,

ਕੁੱਤੇ ਮਾਣਨ ਘਰਾਂ 'ਚ' ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ,

ਸਿਆਣੇ ਤਰਸਣ ਰੋਟੀ ਨੂੰ, 

ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਲਾਉਣ ਕਮਾਈ!


ਕੀੜੇ ਪੈ-ਪੈ ਹੁਣ ਮਰਨ ਮਾਵਾਂ,

ਪੁੱਤ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਪਾਈਆਂ,

ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਨਾ ਜੁੜਦਾ ਕਮਰਾ,

ਜਿਨ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਮੂਹੋਂ ਕੱਢ ਖਵਾਈਆਂ!


ਤਿਲ-ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਪਾਲ ਦਿੰਦੇ,

ਜਿੰਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ ਕਰਦੇ ਸਿਆਣੇ,

ਜਦ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ,

ਫਿਰ ਭੱਜਦੇ ਫਿਰਨ ਨਿਆਣੇ!


ਵੇਖਿਉ,ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਉ,

ਕਿਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗੀਆਂ ਨਾ ਰੋਲ ਲਿਉ,

ਇਹ ਦਿਨ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਵੀ ਝੱਲਣੇ,

ਬੂਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ,ਖੁਦ ਲਈ ਨਾ ਖੋਲ ਲਿਉ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:32, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੇਰਾ ਸਾਈਕਲ ==

ਮੇਰਾ ਸਾਈਕਲ

ਮੇਰਾ ਸਾਈਕਲ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ,

ਹੀ,ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀ ਰੱਖਦਾ,

ਮੈਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ,

ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ,ਗੱਡੀ,ਸਕੂਟਰ,ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ,

ਬੱਸ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ,ਹੱਥ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਪਰ ਮੇਰਾ ਸਾਈਕਲ ਕਿਤੇ ਵੀ,ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਲੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

ਮੇਰੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ,ਸਭ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਬਾਕੀ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲੋੰ ਜਿਆਦਾ,ਇਸਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖੀ,

ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਕੇ ਕੁਦਰਤ,ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਉਂ ਦਿਖੀ,

ਇਸਤੇ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ,ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ,ਰਚ ਹੋਈਆਂ,

ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ,ਇਸਤੇ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਸੱਚ ਹੋਈਆਂ,

ਇਸਤੋਂ ਕੋਈ ਜਲਦਾ ਵੀ ਨਹੀ,ਸਗੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ,

ਇਹ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤਾ ਖਰਚ ਕਰਵਾਕੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀ ਹੈ,

ਸੱਟ ਚੋਟ ਤਾਂ ਸੋਖੀ ਜਿਹੀ,ਲੱਗਣ ਹੀ ਨਹੀ ਦਿੰਦਾ,

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਮੈਂਨੂੰ ਇਹ,ਸਭ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ,

ਕਿੳਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ,ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੀ ਨਹੀ ਰੱਖਦਾ,

ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:32, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ==

ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ

ਉਹ ਰਹਿਬਰ ਭਾਰਤ ਦਾ,

ਕਿਉਂ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋ,

ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਲੜਿਆ ਸੀ,

ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਦੌੜਦੇ ਹੋ,

ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ,

ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਰਤਨ,

ਉਹ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ,

ਭੈੜੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਲਈ ਪਤਨ,

ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਾਝਾਂ,

ਰਚੇਤਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ,

ਨਾਰੀ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੀ ਕਰਕੇ,

ਰਾਖਾ ਬਣਿਆ ਸਨਮਾਨ ਦਾ,

ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ,

ਹੱਕ ਦੇ ਗਿਆ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ,

ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਦੁੱਖੀ ਲਚਾਰਾਂ ਨੂੰ,

ਜੂਨੀ ਪਾ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ,

ਪਰਿਵਾਰ ਉਜਾੜ ਲਿਆ,

ਸ਼ੋੋਸ਼ਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ,

ਸਮਾਂ ਤੰਗੀ ਚ ਗੁਜਾਰ ਲਿਆ,

ਸਾਡੀ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾਉਣ ਲਈ,

ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਕਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ,

ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਿਆ ਏ,

ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸੀ,

ਜਿਹੜਾ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਲੜਿਆ ਹੈ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:33, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਰਿਸ਼ਤੇ ==

ਰਿਸ਼ਤੇ

ਜਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਿੜਕਦੇ ਨੇ,ਵਕਤ ਸੂਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁਭਦਾ ਏ,

ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦਾ ਤਾਅਨਾ ਫਿਰ ਖੰਜ਼ਰ ਵਾਂਗ ਖੁਬਦਾ ਏ,

ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੂ ਹੋਕੇ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,

ਇਹ ਡੋਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,

ਲੋੜਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ,ਸੁਭਾਅ ਹੈਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,

ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੁੱਲੇ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂਫਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,

ਸਾਹ ਟੁੱਟਦੇ-ਟੁੱਟਦੇ ਲੱਗਦੇ,ਰਾਹਾਂ ਇਕਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ,

ਭੀੜ ਚ ਖੜਕੇ ਵੀ ਜੁਬਾਨਾਂ ਸ਼ਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ,

ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਦਾਂ ਛੇਤੀ,ਕੋਈ ਜਰ-ਜਰ ਕੇ ਮੁੱਕਦਾ ਏ,

ਕੋਈ ਲਾਟਾਂ ਮਾਰਦਾ ਏ,ਕੋਈ ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਧੁਖਦਾ ਏ,

ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ,ਜਮਾਨਾ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੱਬਦਾ ਏ,

ਜਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਿੜਕਦੇ ਨੇ,ਵਕਤ ਸੂਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁਭਦਾ ਏ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:34, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵੇਖਿਆ ==

ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵੇਖਿਆ

ਅਸਮਾਨੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ,

ਧਰਤੀ ਤੇ ਭੌਜਨ ਟੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜਿਗਰਿਆਂ ਵਾਲੇ,

ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਰੱਜੇ-ਪੁੱਜੇ ਤਕੜੇ ਲਾਲੇ,

ਘੱਟ ਤੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ,

ਰੋਟੀ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ

ਜਿਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਵੱਸਦਾ,

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਖੌਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਬਾਹਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ,

ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਸ ਘੌਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇਵਣ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ,

ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਰੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਦੁਸ਼ਮਣ ਲੱਭਣ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਈਏ,

ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ,

ਜਿਹੜੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਭਰੇ,

ਉਹ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖੇ ਮੈਂ!

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:34, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ ==

ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ

ਰੱਬ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫਾ,ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੋਸਤੋ,

ਇਹਦੇ ਤੇ ਨਿਰਭਿਰ ਕਰਦੀ,ਸਾਡੀ ਤਕਦੀਰ ਦੋਸਤੋ,

ਸਰੀਰ ਚੰਗਾਂ ਤਾਂ ਮਨ ਵੀ ਚੰਗਾਂ,ਅਕਲਾਂ ਦੇ ਤਾਲੇ ਖੁੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ,

ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ,ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ!


ਰੱਜਕੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿਉ,ਜੇ ਦੱਬਕੇ ਵਾਹ ਹੁੰਦਾਂ ਨਾ,

ਬਰਗਰ,ਪੀਜੇ ਦਿਲਾਂ ਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿਉ,ਜੇ ਸੈਰ ਨੂੰ ਜਾ ਹੁੰਦਾਂ ਨਾ,

ਸਾਦਾ ਖਾਉ ਸੈਰ ਕਰੋ ਚਿਹਰੇ ਖਿਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ,

ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ,ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ!


ਦਾਰੂ ਪੀਣੀ ਛੱਡ ਦਿਉ,ਜਰਦੇ ਗੁੱਟਕੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉ,

ਬੀੜੀ ਸਿਗਰਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀ,ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਜੱਗ ਲਾਉ,

ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਖਾਕੇ ਵੇਖੋ,ਅਰਮਾਨ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਗੇ,

ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ, ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ!


ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਉ,ਮੁੱਲ ਪਾਉ ਜਵਾਨੀ ਦਾ,

ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰੋ,ਮੁੱਲ ਪਾਉ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ,

ਇਹ ਦੋ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲਉ,ਰੱਬ ਤੋਂ ਸਾਹ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ,

ਸਿਹਤ ਜਰੂਰੀ ਦੋਸਤੋ, ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ!


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ,

ਪਿੰਡ ਲੈਹੜੀਆਂ ਡਾਕ ਭਾਉਵਾਲ,

ਤਹਿ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ 

ਰੂਪਨਗਰ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:35, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਖਰਾਬ ਚਰਿੱਤਰ ==

ਖਰਾਬ ਚਰਿੱਤਰ

ਜੋਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਦਾ ਹੋਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਾ,

ਖੜਕੇ ਦੜਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਸ ਕੰਮ ਕਰਦਾ,

ਚੰਗੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਚਾੜਦਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾੜਦਾ।


ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕੈਮਿਸਟ ਹੀ ਜਾਣਦਾ,

ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਸਦਾ ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਸਿਆਣਦਾ,

ਸੱਚਾ ਯਾਰ ਗਲਤੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਵਾਂਗ ਤਾੜਦਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾੜਦਾ।


ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾਂ ਟਕਾ ਜੀ, 

ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਖੜਦਾ ਏ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਕਾ ਜੀ,

ਸ਼ਰਾਬੀ ਬੰਦਾ ਉੱਠਕੇ ਸਵੇਰੇ ਜੇਬ ਝਾੜਦਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾੜਦਾ।


ਬਦਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾਂ ਕੋਈ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਦਾ ,

ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੁੰਦਾ ਏ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਚ ਟਾਪੂ ਦਾ,

ਮਾੜੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਤੀਰ ਪੱਥਰ ਤੱਕ ਪਾੜਦਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾੜਦਾ।


ਪਾਪ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂਓ ਟਿਕਦੀ,

ਸੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਖਰੀ ਚੀਜ ਨਹੀਂਓ ਵਿਕਦੀ,

ਜਾਲਮਾਂ ਦਾ ਯਾਰੋ ਹਰ ਕੋਈ ਬੁੱਤ ਸਾੜਦਾ,

ਚਰਿੱਤਰ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਨਾ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾੜਦਾ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:37, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਬਣੋ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ==

ਬਣੋ ਸਾਇੰਸਦਾਨ

ਆਉ ਬੱਚਿਉ ਪੜ੍ਹੀਏ ਲਿਖੀਏ,

ਬਣ ਜਾਈਏ ਸਾਇੰਸਦਾਨ,

ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ,

ਰਹਿ ਜਾਈਏ ਨਾ ਅਣਜਾਣ।


ਸਾਇੰਸ ਤਰੱਕੀ ਕਿੰਨੀ ਕਰ ਗਈ,

ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਗਿਆਨ,

ਚੰਨ ਵੀ ਦੂਰ ਰਿਹਾ ਨਾ ਹੁਣ,

ਪੁੱਜ ਗਏ ਉੱਥੇ ਇਨਸਾਨ।


ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਅਵਸ਼ਕਾਰ ਹੋ ਗਏ,

ਹਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੋ ਗਈ ਅਸਾਨ,

ਕੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੀ ਮੋਬਾਈਲ,

ਸਭ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਹੀ ਯੋਗਦਾਨ।


ਸਾਇੰਸ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਜਾਣੀਏ,

ਕਲਪਨਾ, ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ,

ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਕਰਕੇ,

ਜਿੱਤ ਲਈਏ ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:37, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਨਾ ਛੇੜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ  ==

ਨਾ ਛੇੜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ

ਦੌੜ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੋ,

ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਦੌੜੇ ਕੋਈ ਹੋਲੀ,

ਇਸ ਦੌੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ,

ਖਾਲੀ ਕਰੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਝੋਲੀ,

ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਕੁਦਰਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ,

ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ,ਹੋਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਰੋਲੀ,

ਹਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਛੇੜੇ,

ਸਭ ਲੋਕੀਂ ਕਹਿਣ ਤਰੱਕੀ,

ਪਾਣੀ ਵੀ ਖਾਰਾ ਖਾਰਾ ਜਾਪੇ,

ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਤੇ ਮੱਕੀ,

ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਿਆ ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ,

ਜਿਹੜੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕਦੇ ਸੀ ਲਾਏ,

ਵਰਖਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ,

ਡੂੰਘੇ ਬੌਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਰਵਾਏ,

ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ,

ਭਲਾ ਕਰ ਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅੱਕੀ,

ਠੰਡੇ ਝੋਲੇ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ,

ਹੁਣ ਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਪੱਖੀ,

ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਝੋਂ ਨਾ ਸਾਹ ਜੱਗ ਤੇ,

ਇਹ ਗੱਲ ਸੋ ਟਕੇ ਹੈ ਪੱਕੀ,

ਨਾ ਛੇੜੋ ਨਾ ਛੇੜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ,

ਇਹਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਝ ਨਾ ਧਰਤ ਸੁਨੱਖੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:40, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਕੁੱਝ ਲੋਕ  ==

ਕੁੱਝ ਲੋਕ

ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਜੰਮੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ,

                   ਜਿਹੇ ਜੰਮੇ ਜਿਹੇ ਨਾ ਜੰਮੇ,

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਪੈਂਦਾ,

                   ਵਿਹਲੇ ਆਲਸੀ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ,

ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਉੱਤੇ,

                   ਕੋਈ ਹਾਵ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਜੱਗੋਂ ਵੱਖਰਿਆਂ ਦਾ,

                   ਕੋਈ ਖੁਆਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,

ਸੁਆਰਥੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ,

                   ਕਮੀਨਗੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਭਰੀ,

ਸੋਚ ਪੱਖੋ ਖਤਮ ਪੂਰੇ,

                   ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਨਸ ਗਰੀ,

ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ,

                   ਹੱਕਾਂ ਖਾਤਰ ਨਾ ਲੜਦੇ,

ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਤੁਰ ਵੀ ਪੈਣ,

                   ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਖੜਦੇ,

ਲੁਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨਾਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ,

                   ਮੁਫਤੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਭਾਲਦੇ ਨੇ,

ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਚ ਮਾਹਿਰ,

                   ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਨਾਲ ਦੇ ਨੇ,

ਬੱਸ ਕਮੀ ਇੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,

                   ਬਿੱਲੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਨਹੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:41, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ==

ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਈ,

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਗ ਤੇ,

ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸੀ ਤੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ,

ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਜਾਤ ਪਾਤ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਖੁਆਬ ਵੇਖਿਆ,

ਸਮਾਂ ਲੱਗੂ ਪਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਊ ਜੱਗ ਤੇ,

ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝੁੱਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ,

ਖੁਦ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੀਵੇਂ ਕੀਤੇ ਜੱਗ ਤੇ,

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਆਏ,

ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ,ਛੂਤ ਛਾਤ ਖਤਮ ਹੋਈ,

ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜੱਗ ਤੇ,

ਹੁਣ ਵੀ ਭੇਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਈ ਰੂਪ ਆਪਣਾ,

ਗਲਤ ਰਾਹਵਾਂ ਤੇ ਚੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪਾਉਣ ਜੱਗ ਤੇ

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:42, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ==

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ

ਹੱਕ ਸੱਚ ਤੇ ਏਕੇ ਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸੰਦੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ,

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜਿਆ ਮਿਟ ਗਈ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ,

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕਰੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ,

ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਬਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤਾਰਦੀ ਏ,

ਹੰਕਾਰੀ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਆਕੜ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰਦੀ ਏ,

ਧਰਤੀ ਵੀ ਗਦ ਗਦ ਹੋਈ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ,

ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਰਾਜੇ ਰਾਣੇ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾਂ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸੀ,

ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਸਬਕ ਦੇ ਗਏ ਲਾਲਚੀ ਨਾ ਉਹ ਧੰਨ ਦੇ ਸੀ,

ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੀਏ ਜਦ ਤੱਕ ਤਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸ ਨੇ,

ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਜੂਨ ਸੁਧਰ ਗਈ ਉਸਦੀ ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਉਹ ਰਸਿਆ ਏ,

ਕੱਖ ਤੋਂ ਲੱਖ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹਦੇ ਮਨ ਮੰਦਿਰ ਉਹ ਵਸਿਆ ਏ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮੋਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਿਆ ਉਸਨੂੰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਨੇ,

ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:43, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ==

ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਈ,

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਗ ਤੇ,

ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸੀ ਤੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ,

ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ

ਜੱਗ ਤੇ,


ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆ ਗਈ ਕ੍ਰਾਤੀ ਜੱਗ ਤੇ,

ਹੋ ਗਿਆ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੰਗਤੋ ਪਾਣੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਤੇ,

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆ ਗਈ ਕ੍ਰਾਤੀ ਜੱਗ ਤੇ।


ਦੇਣ ਹੈ ਵਧਾਈਆਂ ਲੋਕ ਮਾਤਾ ਕਲਸਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੰਤੋਖ ਹੋਏ ਭੱਬਾਂ ਭਾਰ,

ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੰਤ ਕਹਿਣ ਆਇਆ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਕਰੂ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਪਾਰ,

ਭੰਨੂ ਇਹ ਹੰਕਾਰ ਵਜਾਕੇ ਸੰਖ ਸੱਚ ਦਾ ਛੇੜੂ ਨਵੀਂ ਹੀ ਲੜਾਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆ ਗਈ ਕ੍ਰਾਤੀ ਜੱਗ ਤੇ।


ਜਾਤ ਪਾਤ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਇਹਨੇ ਕਰ ਦੇਣਾ ਪੰਡਤ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਹੈਰਾਨ,

ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਇਹਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਵੀ ਬਣੇ ਮਹਿਮਾਨ,

ਮੀਰਾ ਸੁਣ ਸੁਣ ਬਾਣੀ ਇਹਦੀ ਹੋਈ ਦੀਵਾਨੀ ਤੇਲ ਪਾਵੇ ਵਲੀ ਅੱਗ ਤੇ,

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆ ਗਈ ਕ੍ਰਾਤੀ ਜੱਗ ਤੇ।


&quot;ਮੋਨੂੰ&quot; ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹੇ ਸੁਣੇ ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਿੰਡ ਲੈਹੜੀਆਂ ਵੀ ਕਰੇ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ,

ਦਿੱਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੱਚ ਅਤੇ ਏਕੇ ਦਾ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਜਾਈਏ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਲਿਹਾਰ,

ਮਿਹਨਤ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਦੱਸਿਆ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਰ ਹੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਜੱਗ ਤੇ,

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਆ ਗਈ ਕ੍ਰਾਤੀ ਜੱਗ ਤੇ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:45, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਮਾਜ ਜਗਾਇਆ  ==

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ

ਹੱਕ ਸੱਚ ਤੇ ਏਕੇ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲੈ ਆਏ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ,

ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜਿਆ ਮਿਟ ਗਈ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ,

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕਰੇ ਨੂਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ,

ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸਮਾਜ ਜਗਾਇਆ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਬਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤਾਰਦੀ ਏ,

ਆਕੜ ਭਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਠਾਰਦੀ ਏ,

ਧਰਤੀ ਵੀ ਗਦ ਗਦ ਹੋਈ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ,

ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸਮਾਜ ਜਗਾਇਆ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਰਾਜੇ ਰਾਣੇ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾਂ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸੀ,

ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਸਬਕ ਦੇ ਗਏ ਲੋਭੀ ਨਾ ਉਹ ਧੰਨ ਦੇ ਸੀ,

ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੀਏ ਜਦ ਤੱਕ ਤਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸ ਨੇ,

ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸਮਾਜ ਜਗਾਇਆ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।


ਜੂਨ ਸੁਧਰ ਗਈ ਉਸਦੀ ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਉਹ ਰਸਿਆ ਏ,

ਕੱਖ ਤੋਂ ਲੱਖ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹਦੇ ਮਨ ਮੰਦਿਰ ਉਹ ਵਸਿਆ ਏ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮੋਨੂੰ ਤਾਰਿਆ ਉਸਨੂੰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਨੇ,

ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸਮਾਜ ਜਗਾਇਆ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:46, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ==

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ

ਚਿਹਰੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਭ ਦੇ

ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਵੇਖਣਾ 

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ

ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ


ਸਭ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਹੋਵੇ 

ਜਾਤ ਵੱਡੀ ਨਾ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ

ਰੂਹਾਂ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵਣ

ਲਾਲਚ ਨਾ ਏ ਬਹੁਤੀ ਹੋਵੇ

ਚਾਹੁੰਦਾ ਵਾਂਗ ਮਖੀਰਾ 

ਸਭ ਨੂੰ ਰਲ ਮਿਲ ਵੇਖਣਾ

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ


ਉਹ ਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ 

ਰੱਬ ਇਕ ਦੀ ਮੰਨਦੇ ਰਜ਼ਾ 

ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਨੇ

ਰੱਬ ਪਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ ਦੂਜਾ

ਸਬਦ ਸਤਿਨਾਮ ਦੇ ਉੱਤੇ 

ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਡੁੱਲ ਵੇਖਣਾ 

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ


ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲਜੇ

ਊਚ ਨੀਚ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ ਭੁੱਲਜੇ

ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਕੇ

ਰਗ ਰਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਹੈ ਘੁਲਜੇ 

ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਲਈ 

ਚਾਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਲ ਵੇਖਣਾ

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ


ਚਾਲੀ ਸਬਦ ਹੈ ਇੱਕ ਆਰਤੀ 

ਮੋਨੁੰ ਦੀ ਰੂਹ ਤੱਕ ਹੈ ਠਾਰਤੀ

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਦੀ

ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜੂਨ ਸੁਧਾਰਤੀ

ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਜੇ ਕਰਨਾ ਸੰਗਤੋਂ 

ਪੜ੍ਹ ਬਾਣੀ ਕੁਲ ਵੇਖਣਾ

ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਾਹੁੰਦਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁੱਲ ਵੇਖਣਾ

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:51, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

ਜੈ ਜੈ ਜੈਕਾਰ==(ਗੀਤ)

ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ 

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ ਜੋ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ,

ਰਵਿਦਾਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਬੇੜੇ,

ਸਿਫਤ ਕਰਾਂ ਵਾਰੋਂ ਵਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ,

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ।


ਕਾਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਰਿਆ,

ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਮੈਂ ਪੱਲਾ ਭਰਿਆ, 

ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਅਪਰੰਪਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ,

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ।


ਆਰਤੀ ਗਾਕੇ ਸਕੂਨ ਹੈ ਮਿਲਦਾ, 

ਸਤਿਗੁਰ ਮੇਰਾ ਭੇਤੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ,

ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ,

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ।


ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ ਦਿਖਾਜਾ, 

ਮੋਨੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾਜਾ ,

ਮੂਰਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਤਿਆਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ,

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:52, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ==

ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ 


ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਹਰਦਾ,

ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਕਰਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਭ ਦਾ ਵਿਕਾਸ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, 

ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ,

ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ ਬਣ ਗਏ ਜਿਹਦੇ ਦਾਸ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ,

ਪਰ ਰੱਬ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਰੀ ਸੀ,

ਭਾਈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੈ ਖਾਸ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਾਡੀ ਹੱਲ ਕਰੀ,

ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀ,

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ ਸੁਆਸ, 

ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਕਹਿੰਦੇ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਹੀਦਾ, 

ਜਾਤ ਪਾਤ ਜਿਹਾ ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਚਾਹੀਦਾ,

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਊਚ ਨੀਚ ਨਾ ਆਈ ਰਾਸ

ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਚਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਇੱਕ ਆਰਤੀ, 

ਮੋਨੂੰ ਦੀ ਰੂਹ ਤੱਕ ਹੈ ਠਾਰਤੀ,

ਜੋ ਈਰਖਾ ਹਉਮੇਂ ਦਾ ਕਰੇ ਵਿਨਾਸ਼, 

ਉਹ ਇੱਕੋ  ਹੀ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:53, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ(ਗੀਤ) ==

ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ 

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਹਰਦਾ,

ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਕਰਦਾ,

ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ, 

ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਭ ਦਾ ਵਿਕਾਸ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਈ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣਾ, 

ਜਾਤ ਪਾਤ ਜਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰ ਮੁਕਾਉਣਾ,

ਊਚ ਨੀਚ ਨੂੰ ਲਾਕੇ ਲਾਂਬੂ ,

ਛੂਆ ਛਾਤ ਦਾ ਕਹਿਰ ਮਿਟਾਉਣਾ,

ਜੋ ਈਰਖਾ ਹਉਮੇਂ ਦਾ ਕਰੇ ਵਿਨਾਸ਼, 

ਉਹ ਇੱਕੋ ਈ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਮੀਰਾ ਝਾਲਾਂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਮੰਨਿਆ ,

ਕਿੰਨਿਆਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ ਭੰਨਿਆ,

ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਨੇ,

ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨਾਲ ਹੈ ਬੰਨਿਆ ,

ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ ਬਣੇ ਜਿਹਦੇ ਦਾਸ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਈ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਮੋਨੂੰ ਸੋਚ ਉਹਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ

ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੈ ਉਹਦੀ ਯਾਰੀ ,

ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੇ ਉਹ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਮੰਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਰੀ,

ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਏ ਜਿਹਨੇ ਸੁਆਸ ,

ਉਹ ਇੱਕੋ ਈ ਆ ਜਗਤਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 17:54, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ (ਗੀਤ) ==

ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ 

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ ਜੋ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ

ਰਵਿਦਾਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਮੇਰੇ ਬੇੜੇ

ਸਿਫਤ ਕਰਾਂ ਵਾਰੋਂ ਵਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ


ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਿਆ 

ਕਮਾਈਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਿਆ 

ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਅਪਰੰਪਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ 

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ


ਆਰਤੀ ਗਾਵਾਂ ਜਦ ਸਕੂਨ ਹੈ ਮਿਲਦਾ 

ਸਤਿਗੁਰ ਮੇਰਾ ਭੇਤੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ

ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ


ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ ਦਿਖਾਜਾ 

ਮੋਨੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾਜਾ 

ਮੂਰਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਤਿਆਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ 

ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਂ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦੀ


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-20711-3|&amp;#126;2026-20711-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-20711-3|talk]]) 18:01, 11 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ ==

ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ


ਜਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੜਕੇ ,

ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣਾ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਲੱਗੇ,

ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,

ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।


ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ,

ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰ ਲੈਣਾ,

ਪਰ ਰਗ ਰਗ ਚੀਕ ਚੀਕ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,

ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।


ਜ਼ਮੀਰੋਂ ਗਿਰਨ ਨੂੰ ਜਦ ਕੋਈ,

ਆਪਣੀ ਟੌਹਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ,

ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੌਲਾ ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ,

ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।


ਜਦੋਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰੀਏ ,

ਤੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਵੇ,

ਤਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਪੇ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,

ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੀ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:29, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਮਾਹੀ ==

ਮਾਹੀ


ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀ ਨੇ,

ਮੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਹੈ, 

ਫੋਨ ਕਰ ਕਰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ,

ਜਦ ਲੰਘੂਗਾ ਮੈਂ ਖੰਗਣਾ ਏ,

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀ ਨੇ,

ਮੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਏ। 


ਕਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਲਈ,

ਖਿੜਕੀ ਨੂੰ ਖੋਲ ਬੱਲੀਏ,

ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰ ਲਈ,

ਕੁਝ ਦੇਵੀ ਨਾ ਬੋਲ ਬਲੀਏ, 

ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਕੋਲ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਦਾ,

ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਊ ਮੰਗਣਾ ਏ, 

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀ ਨੇ,

ਮੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਏ।


ਸੁਣੋ ਸਖੀਓ ਸਹੇਲੀਓ ਨੀ,

ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਤੱਕਣੀ ਚ ਜੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, 

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਚੰਦਰਾ,

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੱਚ ਗਿਆ ਸੀ,

ਉਹਦੇ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ,

ਫੁੱਲ ਗੁੱਤ ਵਿੱਚ ਟੰਗਣਾ ਏ,

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀ ਨੇ,

ਮੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਣਾ ਏ।


ਪਿੰਡ ਉਹਦਾ ਲੈਹੜੀਆਂ ਏ,

ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮੋਨੂੰ ਮੋਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਆ, 

ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਏ, 

ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਜਾਨੂ ਜਾਨੂ ਕਹਿੰਦੀ ਆ,

ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ,

ਉਹਨੂੰ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣਾ ਏ, 

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀ ਨੇ,

ਮੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਣਾ ਏ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:30, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਪੋਟ ==

ਸਪੋਟ 

ਜਿਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਪੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਉਹਨੂੰ ਘਾਟੇ ਵੀ ਹੈ ਵਾਧੇ ਲੱਗਦੇ, 

ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਨਾ ਤੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਜਿਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਪੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ, 

ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ।


ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮਿਊਟ ਲੱਗਦੇ,

ਆਉਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਸਲੂਟ ਵੱਜਦੇ,

ਰੰਨ ਆਪਣੀ ਵੀ ਕਹਿਦੀ ਸੋਹਣਿਓ,

ਬੜੇ ਹੀ ਕਿਊਟ ਲੱਗਦੇ,

ਉਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੇਲੀਓ,

ਹਰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਜਿਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਪੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ।


ਇਹ‌ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੱਚ ਦੋਸਤੋ,

ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਕੱਚ ਦੋਸਤੋ,

ਪੈਰ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਖਤਰੇ,

ਤੁਰੀਏ ਹੈ ਬਚ ਬਚ ਦੋਸਤੋ,

ਬੰਦਾ ਪਿੰਡ ਲਈ ਉਹੀ ਖਰਾ,

ਜਿਹਦੀ ਸਾਫ ਹੈ ਲੰਗੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਜਿਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਪੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ, 

ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ।


ਮੋਨੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੈ ਓਟ ਕਰਦਾ,

ਰਹੇ ਲੈਹੜੀਆਂ ਸਪੋਟ ਕਰਦਾ, 

ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਨਾਮ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਲਾਕੇ ਜੀ,

ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਦਾ,

ਜੇ ਹੋਵੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸਿਰ ਤੇ,

ਜਿੱਤ ਡੰਕੇ ਵਾਲੀ ਚੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ,

ਜਿਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਪੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ, 

ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲੋਟ ਹੁੰਦੀ ਏ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:32, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ==

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ

ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਕਿ ਰੱਬ ਕੁੱਝ ਕਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ,

ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਕਿ ਰੱਬ ਬਿਨ ਸਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀ,

ਜਿਹਦੇ ਅੰਦਰ ਦਰਦ ਹਜਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦੱਸਣਾ ਈ ਆ,

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਵੱਸਣਾ ਈ ਆ।


ਬੜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਣੇ ਨਾ,

ਜਿਹੜੇ ਮਿਲੇ ਨੇ ਸਾਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣੇ ਨਾ,

ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕਰਲੋ ਭਾਵੇਂ ਪਿਆਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਡਸਣਾ ਈ ਆ,

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਵੱਸਣਾ ਈ ਆ।


ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਭੁੱਖੇ ਰੱਜਦੇ ਰੱਜੇ ਰੱਜਦੇ ਨਾ,

ਮੋਨੂੰ ਨੀਅਤਾਂ ਦੇ ਰੱਜੇ ਬੰਦੇ ਬਹੁਤਾ ਭੱਜਦੇ ਨਾ,

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਲਓਗੇ ਚਾਰ ਕਦੇ ਤਾਂ ਫਸਣਾ ਈ ਆ

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਵੱਸਣਾ ਈ ਆ।


ਕਰ ਕਮਾਈਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਦੁੱਖ ਆਵਣਗੇ, 

ਦਸਾਂ ਨੁਹਾ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵਾਲੇ ਸੁੱਖ ਪਾਵਣਗੇ,

ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਚਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਹੱਸਣਾਂ ਈ ਆ,

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਵੱਸਣਾ ਈ ਆ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:33, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਬਾਰਕ ==

ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਬਾਰਕ 

ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਬਾਰਕ, 

ਨਵਿਆਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਸਭ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਹੋਵੇ, 

ਨਾ ਤਰਸੇ ਕੋਈ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਹੱਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਰੱਖੇ ਮਾਲਕ,

ਧੀਆਂ ਤੇ ਧਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ,

ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ, 

ਅਕਲ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇ,

ਸੋਚੋਂ ਕਾਣਿਆ ਨੂੰ, 

ਸਕੂਨ ਮਿਲੇ ਰੂਹ ਤਾਂਈਂ,

ਬੇਸਬਰੇ ਲਾਣਿਆਂ ਨੂੰ, 

ਲੱਚਰਤਾ ਮੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਜੇ, 

ਨਵਿਆਂ ਗੀਤਾਂ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ, 

ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਿਹੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਮਿਲਜੇ,

ਨਿਆਣਿਆਂ ਤੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ, 

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸਦਬੁੱਧੀ ਬਖਸ਼ੇ, 

ਦਲਾਲੀ ਤੇ ਵੱਢੀ ਖਾਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਮੁੱਕਜੇ,

ਤਾਲੇ ਲੱਗਣ ਕਚਹਿਰੀ ਥਾਣਿਆਂ ਨੂੰ,

ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਬਾਰਕ, 

ਨਵਿਆਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ।

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:34, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਫ਼ਕੀਰੀ ==

ਫ਼ਕੀਰੀ 

ਨਾ ਪਾ ਰੋਲਾ ਸੱਜਣਾਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰੀ ਦਾ,

ਕੀ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣਾ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਫ਼ਕੀਰੀ ਦਾ,

ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੋਂ ਦੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ,

ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਫ਼ਕੀਰੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।


ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਦੇਵੇ ਫ਼ਕੀਰੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਏ,

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੱਲਾ ਅੱਡ ਲਿਆ ਜੋ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਏ,

ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਨਕਲੀ ਸਾਜ਼ ਕੀਲੀ ਟੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, 

ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਫ਼ਕੀਰੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।


ਨਾ ਰਿਹਾ ਲੋਭ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੰਕਾਰ ਵੇ,

ਵੰਡਦੇ ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਰੂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਵੇ,

ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਚੋਂ ਕਦੋਂ ਦੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, 

ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਯਾਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।


ਸਜ ਧਜ ਹੁਣ ਅਸਾਂ ਕਿਹਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣਾ ਏ,

ਕੋਈ ਪਰਖਿਉ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਏ,

ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਿਆਰ ਕੋਲੋਂ ਕਦੋਂ ਦੇ ਸੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, 

ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਫ਼ਕੀਰੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।


ਪਤਾ ਨਹੀਂਓ ਮੋਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, 

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਕਾਹਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾੜਾ, 

ਰੂਹ ਤੱਕ ਉਹਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, 

ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਫ਼ਕੀਰੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:34, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ==

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ 


ਤੇਰੇ ਪੰਥ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਇਆ ,

ਹਿੱਕ ਜਾਲਮਾ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਚੀਰਨੀ ਹੈ ਸਿਖਾਇਆ,

ਰਗ ਰਗ ਤੇਰੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਜਦ ਪੱਗ ਬੰਨਦੇ ਹਾਂ ਬੜਾ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਏ,

ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਤੇਰਾ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦਾ ਏ ,

ਊਚ ਨੀਚ ਤੂੰ ਮਿਟਾਈ ਤੇਰੀਆਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਚਾਰ ਪੁੱਤ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਕੌਣ ਵਾਰ ਸਕਦਾ ਏ,

ਬਾਪ ਬਿਨਾਂ ਬਚਪਨ ਕੌਣ ਸਾਰ ਸਕਦਾ ਏ ,

ਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਦਿਆ ਲਾਲਾ ਤੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ ਲਾਭ ਹਾਨੀਆਂ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਲਮ ਛੋਟੀ ਤੇਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅੱਗੇ,

ਜਾਲਮ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਸਰਦਾਰ ਅੱਗੇ, 

ਸਿੰਘ ਤੇਰੇ ਡਰਦੇ ਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆ ਵੇ,

ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਝ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀਆਂ ਵੇ ।


ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲੈਹੜੀਆਂ 

9463823962 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-25091-1|&amp;#126;2026-25091-1]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-25091-1|talk]]) 17:35, 12 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ  ==

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ,

ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ,

ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕਰ ਗਏ,

ਦੱਸਿਓ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ,

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ।


ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ,

ਗੋਰੇ ਲਾਉਣ ਸਟੈਚੂ ਭੀਮ ਦੇ,

ਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਤੋੜਦੇ ਨੇ,

ਸਿੰਬਲ ਆਫ ਨੋਲੇਜ ਆਖਣ,,

ਨਾਲੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਨੇ,

ਕਹਿਣ ਦੇਸ਼ ਜੇ ਸਾਡੇ ਜੰਮਦੇ,

ਦੱਸਦੇ ਕੁਲ ਦੁਨਿਆਵ ਨੂੰ,

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, 

ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ।


ਬਹੁਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਭੀਮ ਨੇ,

ਸਾਨੂੰ ਅਕਲਾਂ ਦੇਣ ਲਈ,

ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਵਾਰ ਗਿਆ,

ਬੇਸ਼ਕਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇਣ ਲਈ,

ਸੀਨਾ ਚੌੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ,

ਜਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ, 

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ,

ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ।


ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਡਾ ਜੋ ਵੀ ਸੀ,

ਫਿਊਚਰ ਵਰਾਈਟ ਕਰ ਗਏ,

ਹੱਥੋਂ ਖੋ ਕੇ ਝਾੜੂ ਸਾਥੋਂ, 

ਕਲਮ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰ ਗਏ, 

ਆਓ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ,

ਕਰੀਏ ਉਹਦੇ ਖਾਬ ਨੂੰ,

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ,

ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ।


ਮਨੂਵਾਦ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਭੰਨਕੇ,

ਮਿੱਟੀ ਖਿਸਕਾਈ ਪੈਰਾਂ ਚੋਂ,

ਲੈਹੜੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਉਹਦੀ ਬੜਕ ਨੇ,

ਬੜਕ ਵਜਾਈ ਕਾਇਰਾਂ ਤੋਂ, 

ਲਾਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਉਹਨੇ ਮੋਨੂੰ,

ਸਾਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲੇ ਨਕ਼ਾਬ ਨੂੰ, 

ਜੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ,

ਤਾਂ ਪੜਿਓ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-68528-3|&amp;#126;2026-68528-3]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-68528-3|talk]]) 16:48, 31 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)

Bebe

[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-30434-83|&amp;#126;2026-30434-83]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-30434-83|talk]]) 08:40, 21 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cn3ykeh6zwxp6il0dkb387ohtxoh3tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਆਰ. ਰਾਜ ਰਾਓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134656</id>
    <revision>
      <id>839767</id>
      <parentid>802538</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T00:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9607" sha1="regpcpn42akglp2kku5galaj05iaphc" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਆਰ. ਰਾਜ ਰਾਓ|image=R. Raj Rao, Goa 2015.jpg|birth_name=|birth_date={{birth year and age|1955}}|birth_place=[[ਬੰਬੇ]], [[ਭਾਰਤ]]|notableworks=''ਦ ਬੋਏਫ੍ਰੈਂਡ''|occupation=ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਰ|alma_mater=ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ&lt;br/&gt;ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|genre=ਉੱਤਰ-ਸਰੰਚਨਾਵਾਦ, ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸਾਹਿਤ|influences=}}'''ਰਾਮਚੰਦਰਪੁਰਾ ਰਾਜ ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 1955) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੇਖਕ]], [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੇਅ-ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Massachusetts Institute of Technology: [http://web.mit.edu/cms/betweenthelines/speakers.html &quot;Speaker Profiles,&quot; April 2004], accessed 15 May 2011&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ 2003 ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਦ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ''  ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ [[ਗੇਅ]] ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-07/india/28358351_1_gay-issues-love-story-gay-theme|title=Authors get bold as gay literature picks up in India|last=Arora|first=Kim|date=7 February 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=15 May 2011|archive-date=30 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630094412/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-07/india/28358351_1_gay-issues-love-story-gay-theme|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Pink Pages'': [http://pink-pages.co.in/culture/books/the-boyfriend/ ''The Boyfriend''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004111900/https://pink-pages.co.in/culture/books/the-boyfriend/ |date=2017-10-04 }}, accessed 15 May 2011&lt;/ref&gt; ਰਾਓ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕਿਉਬਿਕ-ਇੰਡੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;Concordia University: [http://mediarelations.concordia.ca/pressreleases/archives/2008/01/quebecindia_visiting_scholar_a.php &quot;Quebec-India Visiting Scholar Awards Program Welcomes Two Professors,&quot; January 29, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023022346/http://mediarelations.concordia.ca/pressreleases/archives/2008/01/quebecindia_visiting_scholar_a.php|date=23 October 2008}}, accessed 15 May 2011&lt;/ref&gt;

==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਆਰ.ਰਾਜ ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਬੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਲਈ ਨਹਿਰੂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=concordia /&gt; ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਆਇਓਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=read&gt;[http://www.3dsyndication.com/dna/City-Pune/dna_english_news_and_features/Raj-Rao-to-read-his-plays-today/DNPUN37603 &quot;Raj Rao to read his plays today,&quot; April 1, 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211007224125/http://www.3dsyndication.com/dna/City-Pune/dna_english_news_and_features/Raj-Rao-to-read-his-plays-today/DNPUN37603 |date=ਅਕਤੂਬਰ 7, 2021 }}, accessed 15 May 2011&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਵਿਉ ਵਿੱਚ ਦਸ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਇਮੇਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਇਨ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਵਲ ਇਨ ਇੰਗਲਿਸ਼' (1960-1980) ਨੂੰ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਓ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਵਰਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਰਾਓ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: &quot;ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰੀ ਗਲਪ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ [[ਕੁਈਰ]] ਥਿਉਰੀ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਤੀਜਾ ਹਨ।&quot;&lt;ref name=concordia&gt;''Concordia Journal'': [http://cjournal.concordia.ca/archives/20080214/international_interdisciplinarity.php Karen Herland, &quot;International Interdisciplinary,&quot; February 14, 2008], accessed 15 May 2011&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਿਵੇਂ 'ਦ ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੀਕੌਕ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=brook&gt;{{cite news|last1=Grove|first1=Richard|title=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|accessdate=5 January 2015|issue=current|publisher=Hidden Brook Press, Canada|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=press&gt;{{cite web|last1=Press|first1=Hidden Brook|title=Hidden Brook Press|url=http://hiddenbrookpress.com/|publisher=Hidden Brook Press|accessdate=5 January 2015|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217053047/http://hiddenbrookpress.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==

* ''ਸਲਾਇਡਸ਼ੋ'' ( ਪੀਪਲ ਟ੍ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1992), ਕਵਿਤਾਵਾਂ
* ''ਇਮੇਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਇਨ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਵਲ ਇਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ (1960–1985)'' (ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਆ ਬੁਕਸ, 1993), ਸੁਧਾਕਰ ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ
* ''[[ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ|ਨਸੀਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ]] : ਦ ਅਥਰਾਇਜ਼ਡ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀ''  (ਵਾਈਕਿੰਗ, 2000)
* ਵਨ ਡੇ ਆਈ ਲੋਕਡ ਮਾਈ ਫਲੈਟ ਇਨ ਸੋਲ ਸਿਟੀ ( ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ, 2001), ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
* ''ਦ ਵਿਜ਼ੈਸਟ ਫੂਲ ਆਨ ਅਰਥ ਐਂਡ ਅਦਰ ਪਲੇਅ'' (ਦ ਬ੍ਰਾਉਨ ਕ੍ਰਿਟਿਕ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] )
* ''ਦ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ'' ( ਪੇਂਗੁਇਨ, 2003), ਨਾਵਲ
* ''ਵਿਸ਼ਲਿੰਗ ਇਨ ਦ ਡਾਰਕ'': ਇਕਵਿਨ ਕੁਈਅਰ ਇੰਟਰਵਿsਜ਼ (ਸੇਜ, 2009), ਦਿਬਯਜਯੋਤੀ ਸਰਮਾ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ
* ''ਹੋਸਟਲ ਰੂਮ 131'' (2010), ਨਾਵਲ
* ''ਲੇਡੀ ਲੋਲੀਤਾ'ਜ ਲਵਰ'' ( ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ, 2015), ਨਾਵਲ
* ''ਟੇਨ ਇੰਡੀਅਨ ਆਥਰ ਇਨ ਇੰਟਰਵਿਉ'', ਸੰਪਾਦਕ
* ''ਮੈਡਮ, ਗਿਵ ਮੀ ਮਾਈ ਸੈਕਸ'' (ਬਲੂਮਸਬੇਰੀ ਇੰਡੀਆ, 2019), ਨਾਵਲ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://expressbuzz.com/magazine/The-secrets-of-a-boys%E2%80%99-hostel/200997.html ਇੰਟਰਵਿਉ, 28 ਅਗਸਤ, 2010]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬੁਜ਼
* [https://penguin.co.in/book_author/r-raj-rao/ ਆਰ. ਰਾਜ ਰਾਓ] ਪੇਂਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]]</text>
      <sha1>regpcpn42akglp2kku5galaj05iaphc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਝੀਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169374</id>
    <revision>
      <id>839769</id>
      <parentid>838988</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;History&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355299859|Jhinwar]]&quot;</comment>
      <origin>839769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16090" sha1="f0oqzdfszpolcgpkt5vrii3hpalt9uy" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ]] ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Shah |first=Pankaj |title=Political parties eye Lok Sabha polls, bank on |date=6 April 2013 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Political-parties-eye-Lok-Sabha-polls-bank-on-boatmen-to-claim-pole-position/articleshow/19409283.cms |work=The Times of India |access-date=14 April 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt; ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਤਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲੇ, ਟੋਕਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਸੋਈਏ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਮਛੇਰੇ ਅਤੇ ਲੱਕੜਹਾਰੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jaffrelot |first=Christophe |date=2002 |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://archive.org/details/historyofpakista0000unse |website=Internet Archive |page=209}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ}}

ਝੀਵਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਝੀਵਰ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਕਹਾਰ''' ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਸੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਹਿਨਵਰ ਜੋ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਲਕੀ ਢੋਣ ਵਾਲੇ। '''ਸੋਦੀਆ''' ਉਸ ਝੀਵਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਸਿੱਖ ਝੀਵਰ ਕਈ ਵਾਰ ''ਝਟਕਾ'' ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਸਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਰ (ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Rose |first=H.A. |date=1911 |title=Glossary of the tribes and castes of the Punjab and North-West frontier province vol.2 |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.13438/page/383/mode/2up |url-status=live |page=383-384}}&lt;/ref&gt;

ਸਧਾਰਣ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਪਲਕੀ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। '''ਪਾਣਿਹਾ''' ਅਤੇ '''ਕਹਾਰ''' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਇਸੇ ਜਾਤ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ '''ਸੋਦੀਆ''' ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ ਝੀਵਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Srivastava |first=Piyush |title=BJP castes a wider UP net, uses Modi's background to attract OBC votes while seeking blessings by feeding Brahmins |date=25 February 2014 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/bjp-leads-in-the-caste-game-in-up-2014-lok-sabha-polls/1/345392.html |work=India Today |access-date=14 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ  ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹੱਥ-ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1875 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਨ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;


== ਇਤਿਹਾਸ ==

ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|editor1-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt; ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।

 [[ਤਸਵੀਰ:Photograph_captioned_&quot;A_Panjabi_Street&quot;,_published_in_'Panjabi_Sketches_-_By_Two_Friends'_(1899)_by_William_Muir.jpg|alt=A Water Carrier in Punjab, 1899.|thumb|286x286px|ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਕੈਰੀਅਰ, 1899]]
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|location=England}}&lt;/ref&gt; ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>f0oqzdfszpolcgpkt5vrii3hpalt9uy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839770</id>
      <parentid>839769</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Added sources</comment>
      <origin>839770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12550" sha1="24pxxfpgk9bjdphzukrimxjqe76f4tq" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ]] ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ ਹੈ।  &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ  ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹੱਥ-ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1875 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;


== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>24pxxfpgk9bjdphzukrimxjqe76f4tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839771</id>
      <parentid>839770</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Added Source</comment>
      <origin>839771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13090" sha1="2ctea5v2ee9cikp5uvdom4s71s458sc" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹੱਥ-ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1875 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;


== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>2ctea5v2ee9cikp5uvdom4s71s458sc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839772</id>
      <parentid>839771</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Spelling</comment>
      <origin>839772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12960" sha1="k7notqljtxl1a7u8b0gyflp3n80xkm7" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, 1875 ]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;

ਝੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਧੁਨੀਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿਮਰ, ਝੀਵਰ, ਝਿਓਰ, ਝੀਰ, ਚੀਰ, ਧੇਨਵਰ ਅਤੇ ਧੀਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>k7notqljtxl1a7u8b0gyflp3n80xkm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839773</id>
      <parentid>839772</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Cultural Practices&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355299859|Jhinwar]]&quot;</comment>
      <origin>839773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13906" sha1="8hr3xj135jnig5dym1jf0cffwizqtqv" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, 1875 ]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;

ਝੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਧੁਨੀਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿਮਰ, ਝੀਵਰ, ਝਿਓਰ, ਝੀਰ, ਚੀਰ, ਧੇਨਵਰ ਅਤੇ ਧੀਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
== Cultural Practices ==

[[ਭਗਤ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ]], ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਝੀਵਰ ਤਪੱਸਵੀ, ਝੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੂਪੰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਾਨਾ ''[[ਵਿਸਾਖੀ|ਵੈਸਾਖੀ ਮੇਲਾ]]''  ਅਤੇ ''ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ'' ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>8hr3xj135jnig5dym1jf0cffwizqtqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839774</id>
      <parentid>839773</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T02:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cultural Practices */ Added Source</comment>
      <origin>839774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14174" sha1="k04jhpjjql67jkkudav919y5o8qb8s7" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝਿੱਵਾਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਐੱਸ. ਜੀ. ਪੀ. ਸੀ. ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''[[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਹੁਕਮਨਾਮਾ]]'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਚੇਲੇ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਝੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, 1875 ]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;

ਝੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਧੁਨੀਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿਮਰ, ਝੀਵਰ, ਝਿਓਰ, ਝੀਰ, ਚੀਰ, ਧੇਨਵਰ ਅਤੇ ਧੀਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==

[[ਭਗਤ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ]], ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਝੀਵਰ ਤਪੱਸਵੀ, ਝੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੂਪੰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਾਨਾ ''[[ਵਿਸਾਖੀ|ਵੈਸਾਖੀ ਮੇਲਾ]]''  ਅਤੇ ''ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ'' ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2014 |title=Social Sciences Research Journal Vol. 22–23 |url=https://www.google.ca/books/edition/Social_Sciences_Research_Journal/8ha5xa0FOFcC?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar%20caste |publisher=Panjab University, Chandigarh |pages=27, 28}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>k04jhpjjql67jkkudav919y5o8qb8s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839775</id>
      <parentid>839774</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T03:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Spelling</comment>
      <origin>839775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13414" sha1="jjvgty63yer8g2mvyl3329wdfo7gy0j" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt; ਝੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਧੁਨੀਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿਮਰ, ਝੀਵਰ, ਝਿਓਰ, ਝੀਰ, ਚੀਰ, ਧੇਨਵਰ ਅਤੇ ਧੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।  ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਝੀਵਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝੀਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''ਹੁਕਮਨਾਮਾ''  ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt;  

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, 1875 ]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==

[[ਭਗਤ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ]], ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਝੀਵਰ ਤਪੱਸਵੀ, ਝੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੂਪੰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਾਨਾ [[ਵਿਸਾਖੀ|ਵੈਸਾਖੀ ਮੇਲਾ]] ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2014 |title=Social Sciences Research Journal Vol. 22–23 |url=https://www.google.ca/books/edition/Social_Sciences_Research_Journal/8ha5xa0FOFcC?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar%20caste |publisher=Panjab University, Chandigarh |pages=27, 28}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>jjvgty63yer8g2mvyl3329wdfo7gy0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839776</id>
      <parentid>839775</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T03:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>spelling</comment>
      <origin>839776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13256" sha1="8galycvhv8p6ueuzuycxelupf6r5vs2" xml:space="preserve">
'''ਝੀਵਰ''' ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਝੀਵਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schwartzberg |first=Joseph E. |title=Structure and Change in Indian Society |page=96 |year=2007 |editor-last=Singer |editor-first=Milton B. |chapter=Caste Regions of the North Indian Plain |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_g-_r-9Oa_sC&amp;pg=PA96 |edition=Reprinted |publisher=Transaction Publishers |isbn=9780202361383 |editor2-last=Cohn |editor2-first=Bernard S. |editor2-link=Bernard Cohn (anthropologist)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=A History of Pakistan and Its Origins |url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA211 |page=211 |year=2004 |edition=Reprinted |publisher=Anthem Press |isbn=9781843311492 |author-link=Christophe Jaffrelot}}&lt;/ref&gt; ਝੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਧੁਨੀਤਮਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿਮਰ, ਝੀਵਰ, ਝਿਓਰ, ਝੀਰ, ਚੀਰ, ਧੇਨਵਰ ਅਤੇ ਧੀਵਰ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

{{Infobox caste|caste_name=ਝੀਵਰ/ ਝੀਰ|languages=ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ|religions=ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ|image_1=}}

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਝੀਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਥੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਡ਼ਨ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਝੀਵਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਝੀਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਠਿਆਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੇਕਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤੰਦੂਰ''  ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੀਰ ਔਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾਈਆਂ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਂਡਪੰਪਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਰਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਅਪਣਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਝੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਟ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1997 |editor-last=Enloe |editor-first=Cynthia H. |editor2-last=Jr |editor2-first=DeWitt C. Ellinwood |title=Ethnicity and the Military in Asia |url=https://books.google.ca/books?id=4EqRBIz9GtgC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |isbn=978-1-4128-2290-9|page=119}}&lt;/ref&gt; 

1911 ਅਤੇ 1921 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਝੀਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਝੀਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਝੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Joginder |year=1997 |title=The Sikh Resurgence |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Resurgence/uAVuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar |page=41 |isbn=978-81-85135-87-8}}&lt;/ref&gt;

== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ==

ਪਾਣੀ-ਵਾਹਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dogra |first=R.C. |year=1997 |title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr |publisher=Vikas Publication House New Delhi |page=238 |isbn=978-0-7069-8368-5}}&lt;/ref&gt;

=== ਝੀਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਝੀਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧ 1664 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੱਜੂ ਰਾਮ ਝੀਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਲਈ ''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |year=1997 |title=The Sikh Reference Book |url=https://www.google.ca/books/edition/The_Sikh_Reference_Book/mRpuAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;dq=guru+tegh+bahadur+lehal&amp;printsec=frontcover |isbn=978-0-9695964-2-4|pages=240, 326}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ''ਹੁਕਮਨਾਮਾ''  ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Gurdwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |url=https://dukhniwaransahib.com/history/ |access-date=2026-05-01 |website=Gurudwara Dukhniwaran Sahib, Patiala |publisher=Shiromani Gurudwara Parbandhak Committe, Amritsar |language=en-US |quote=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਝਿਊਰ ਸਿੱਖ ਭਾਗ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਹਿਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁ:ਸ੍ਰੀ ਦੂਖ ਨਵਾਰਨ ਸਾਹਬਿ ਕਰਕੇ ਜਾਣਆਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ ਗੁਰੂ  ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਬਿ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਖਿਆਿ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਤਿ ਹੈ। |trans-quote=Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji, while moving from Saifabad (Bahadargarh) and delighting the Sangat through the preaching of Naam-Bani, accepted the request of a Jheor Sikh Bhag Ram and sat on the bank of a water tank towards the village of Lehal. This place is known as Guru Sri Dukh Nawaran Sahib, where the lotus feet of Sri Guru Tegh Bahadur Sahib Ji were touched. This place is also adorned with the Hukamnama written with pious hands of Guru Tegh Bahadur Sahib Ji.}}&lt;/ref&gt;  

[[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]], ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰਾ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਝੀਰ ਸਿੱਖ, [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ]], ਇੱਕ ਝੀਵਰ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-05-08 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Himmat_Singh,_detail_from_a_hand-coloured_woodblock_print_depicting_Guru_Gobind_Singh_initiating_the_first-five_members_of_the_Khalsa_(Panj_Piare)_in_1699,_Amritsar,_Punjab,_published_by_Bhai_Buta_Singh,_1875_(cropped).jpg|thumb|222x222px|ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, 1875 ]]

=== ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ===
ਜਾਟ ਅਤੇ ਛਿੰਬਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਵਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜੋ 1920 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਝੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਯੂ. ਕੇ. ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma |first=Archana |year=2002 |title=The making of Little Punjab in Canada |url=https://archive.org/details/makingoflittlepu0000verm |publisher=Sage Publications |isbn=978-81-7829-005-8}}&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==

[[ਭਗਤ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ]], ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਝੀਵਰ ਤਪੱਸਵੀ, ਝੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੂਪੰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਾਨਾ [[ਵਿਸਾਖੀ|ਵੈਸਾਖੀ ਮੇਲਾ]] ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2014 |title=Social Sciences Research Journal Vol. 22–23 |url=https://www.google.ca/books/edition/Social_Sciences_Research_Journal/8ha5xa0FOFcC?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=jhiwar%20caste |publisher=Panjab University, Chandigarh |pages=27, 28}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>8galycvhv8p6ueuzuycxelupf6r5vs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Dodseal</title>
    <ns>10</ns>
    <id>174952</id>
    <revision>
      <id>839753</id>
      <parentid>818103</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T12:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Illegitimate Barrister</username>
        <id>12946</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:USS Port Royal CG-73 Crest.png]] → [[File:Crest of USS Port Royal (CG-73).png]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]</comment>
      <origin>839753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43615" sha1="kz1esdupdpjr08batqb3813f5jl64lh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[File:{{#switch:{{{1|{{{branch|}}}}}}
|42MPB
|42dMPB
|42nd Military Police Brigade
|42d Military Police Brigade
|42ndMPB=Distinctive unit insignia of the 42nd Military Police Brigade.png
|AGFF-1=USS Glover (AGFF-1) Crest.png
|Albanians
|Albanian
|Albania=Coat of arms of Albania.svg
|ARBIH
|ARBiH=Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg
|Armed Forces Expeditionary Medal
|Armed Forces Expeditionary
|US Armed Forces Expeditionary Medal
|US Armed Forces Expeditionary
|U.S. Armed Forces Expeditionary Medal
|U.S. Armed Forces Expeditionary
|AFEM=Armed Forces Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border
|Armed Forces Service Medal
|Armed Forces Service
|AFSM=Armed Forces Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|Army Good Conduct Medal
|Army Good Conduct
|United States Army Good Conduct Medal
|United States Army Good Conduct
|U.S. Army Good Conduct Medal
|U.S. Army Good Conduct
|US Army Good Conduct Medal
|US Army Good Conduct
|USAGCM
|AGCM=Army Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border
|Distinguished Army Service Medal
|U.S. Army Distinguished Service Medal
|U.S. Army Distinguished Service
|Army Distinguished Service Medal
|Army Distinguished Service
|US Army Distinguished Service Medal
|US Army Distinguished Service
|ADSM
|USADSM=U.S. Army Distinguished Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|airforce
|Airforce
|USAF
|US Air Force
|Air Force=Military service mark of the United States Air Force.svg
|Air Guard
|Air National Guard
|AFNG
|ANG=US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg
|AFROTC
|USAFJROTC
|Air Force JROTC
|Air Force Junior ROTC
|AFJROTC=AF Junior Reserve Officer Training Corps.svg
|Army Com
|Army Comm
|Army Commendation Medal
|Army Commendation
|ARCOM=Army Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border
|USA
|U.S. Army
|United States Army
|US Army
|Army
|army=Military service mark of the United States Army.svg
|Army Reserve
|US Army Reserve
|U.S. Army Reserve
|United States Army Reserve
|Army Reserves
|Army Reservist
|USAR=Seal of the United States Army Reserve.svg
|AS39
|AS-39=USS Emory S. Land AS-39 Crest.png
|AS40
|AS-40=USS Frank Cable AS-40 Crest.png
|AS41
|AS-41=AS-41 COA.png
|Army Junior Reserve Officer Training Corps
|Army Junior Reserve Officer's Training Corps
|Army Junior Reserve Officers Training Corps
|Army Junior Reserve Officers' Training Corps
|US Army Junior Reserve Officer Training Corps
|US Army Junior Reserve Officer's Training Corps
|US Army Junior Reserve Officers Training Corps
|US Army Junior Reserve Officers' Training Corps
|U.S. Army Junior Reserve Officer Training Corps
|U.S. Army Junior Reserve Officer's Training Corps
|U.S. Army Junior Reserve Officers Training Corps
|U.S. Army Junior Reserve Officers' Training Corps
|Army JROTC
|Army Junior ROTC
|AJROTC=USAJROTC-SSI.svg
|Army National Guard
|US Army National Guard
|United States Army National Guard
|U.S. Army National Guard
|ARNG=Seal of the United States Army National Guard.svg
|ATF, 1972-3003
|ATF, 1972
|ATF, 2003
|2003ATF
|1972ATF
|1972-ATF
|2003-ATF
|ATF2003
|ATF1972
|ATF-2003=US-AlcoholTobaccoAndFirearms-Seal.svg
|Board
|Board of War
|Board of War and Ordnance
|United States Board of War
|United States Board of War and Ordnance
|U.S. Board of War
|U.S. Board of War and Ordnance
|US Board of War
|US Board of War and Ordnance
|board=Seal of the United States Board of War and Ordnance.svg
|FBOP
|USBOP
|USFBOP
|Prisons Bureau
|Prison Bureau
|prisons
|prison
|Federal Bureau of Prisons
|Bureau of Prisons
|BOP=Seal of the Federal Bureau of Prisons.svg
|BPC=Emblem of the Army of Republika Srpska.svg
|Bronze Star
|Bronze Star Medal
|BSM=Bronze Star Medal ribbon.svg{{!}}border
|Canadians
|Canadian
|Canada=Great Seal of Canada.png
|California Highway Patrol
|State of California Highway Patrol
|California State Highway Patrol
|CHP=CHP Door Insignia.png
|Coalition Provisional Authority
|CPA=Seal of the Coalition Provisional Authority Iraq.svg
|CJTF-OIR
|CJTFOIR=Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg
|Air Force Department
|United States Air Force Department
|U.S. Air Force Department
|US Air Force Department
|United States Department of the Air Force
|U.S. Department of the Air Force
|US Department of the Air Force
|Department of the Air Force=Seal of the United States Department of the Air Force.svg
|Army Department
|United States Army Department
|U.S. Army Department
|US Army Department
|United States Department of the Army
|U.S. Department of the Army
|US Department of the Army
|Department of the Army=Emblem of the United States Department of the Army.svg
|Navy Department
|United States Navy Department
|U.S. Navy Department
|US Navy Department
|United States Department of the Navy
|U.S. Department of the Navy
|US Department of the Navy
|DON
|DoN
|naval
|Department of the Navy=Seal of the United States Department of the Navy.svg
|D.H.S.
|Department of Homeland Security
|US Department of Homeland Security
|U.S. Department of Homeland Security
|Homeland Security
|Homeland Security Department 
|United States Department of Homeland Security
|DHS=Seal of the United States Department of Homeland Security.svg
|North Korea
|D.P.R.K.
|PRK
|Democratic People's Republic of Korea
|Korea DPR
|Korea D.P.R.
|D.P.R. Korea
|P.R.K.
|DPR Korea
|DPRK=Emblem of North Korea.svg
|Defense Meritorious Service
|Defense Meritorious Service Medal
|DMSM=Defense Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|USDSSM
|Defense Superior Service Medal
|Defense Superior Service
|U.S. Defense Superior Service Medal
|U.S. Defense Superior Service
|US Defense Superior Service Medal
|US Defense Superior Service
|DSSM=US Defense Superior Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|Legion of Merit
|LOM=Legion of Merit ribbon.svg{{!}}border
|CSTO=Emblem of the CSTO.svg
|CMOH
|Medal of Honor
|Congressional Medal of Honor
|MOH=Medal of Honor ribbon.svg{{!}}border
|Meritorious Service Medal
|MSM=Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|NAMCCM=Navy and Marine Corps Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border
|Navy Achievement Medal
|Navy Achievement
|Navy and Marine Corps Achievement
|Navy and Marine Corps Achievement Medal
|NAM
|NAMCAM=Navy and Marine Corps Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border
|Navy and Marine Corps Medal
|NAMCM=Navy and Marine Corps Medal ribbon.svg{{!}}border
|National Defense Service Medal
|National Defense Service
|National Defense Medal
|Defense Service Medal
|NDSM=National Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|Drug
|drug
|Drug Enforcement Administration
|DEA=US-DrugEnforcementAdministration-Seal.svg
|City of Detroit
|Detroit, MI
|Detroit, Michigan
|Detroit=Seal of Detroit (B&amp;W).svg
|DE-1040=USS Garcia (DE-1040) insignia 1964.png
|DEG-4=USS Talbot (DEG-4) insignia 1967.png
|environment
|environmental
|Environmental Protection
|Environmental Protection Agency
|Environment
|Environmental
|EPA=Environmental Protection Agency logo.svg
|DOD
|DoD
|Defense Department
|Department of Defense
|U.S. Defense Department
|U.S. Department of Defense
|US Defense Department
|US Department of Defense
|United States Defense Department
|United States Department of Defense
|dod=US Department of Defense seal.svg
|Defense Intelligence
|USDIA
|US Defense Intelligence Agency
|U.S. Defense Intelligence Agency
|United States Defense Intelligence Agency
|Defense Intelligence Agency
|DIA=Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg
|U.S. Federal Communications Commission
|US Federal Communications Commission
|Federal Communications Commission
|FCC=Seal of the United States Federal Communications Commission.svg
|Federal Bureau of Investigation
|FBI=Seal of the Federal Bureau of Investigation.svg
|US Central Intelligence Agency
|U.S. Central Intelligence Agency
|Central Intelligence Agency
|USCIA
|United States Central Intelligence Agency
|CIA=Seal of the Central Intelligence Agency.svg
|Justice Department
|US Justice Department
|U.S. Justice Department
|United States Justice Department
|United States Department of Justice
|U.S. Department of Justice
|Department of Justice
|DOJ=Seal of the United States Department of Justice.svg
|Alcohol, Tobacco, Firearms
|Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives
|Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives
|ATFE
|BATF
|BATFE
|Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms
|Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives
|Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives
|ATF=US-AlcoholTobaccoFirearmsAndExplosives-Seal.svg
|CG47
|CG-47=USS Ticonderoga CG-47 COA.png
|CG48
|CG-48=USS Yorktown CG-48 Crest.png
|CG49
|CG-49=USS Vincennes CG-49 Crest.png
|CG50
|CG-50=USS Valley Forge CG-50 Crest.png
|CG51
|CG-51=USS Thomas S. Gates CG-51 Crest.png
|CG52
|CG-52=USS Bunker Hill CG-52 Crest.png
|CG53
|CG-53=USS Mobile Bay CG-53 Crest.png
|CG54
|CG-54=USS Antietam CG-54 Crest.png
|CG55
|CG-55=USS Leyte Gulf CG-55 Crest.png
|CG56
|CG-56=USS San Jacinto CG-56 Crest.png
|CG57
|CG-57=USS Lake Champlan CG-57 Crest.png
|CG58
|CG-58=USS Philippine Sea COA.png
|CG59
|CG-59=USS Princeton CG-59 Crest.png
|CG60
|CG-60=USS Normandy CG-60 Crest.png
|CG61
|CG-61=USS Monterey CG-61 Crest.png
|CG62
|CG-62=USS Chancellorsville CG-62 Crest.png
|CG63
|CG-63=USS Cowpens CG-63 Crest.png
|CG64
|CG-64=USS Gettyburg CG-64 Crest.png
|CG65
|CG-65=USS Chosin CG-65 Crest.png
|CG66
|CG-66=USS_Hue_City_CG-66_Crest.png
|CG67
|CG-67=USS Shiloh CG-67 Crest.png
|CG68
|CG-68=USS Anzio CG-68 Crest.png
|CG69
|CG-69=USS Vicksburg CG-69 Crest.png
|CG70
|CG-70=USS Lake Erie CG-70 Crest.png
|CG71
|CG-71=USS Cape St. George (CG-71) crest.png
|CG72
|CG-72=Crest of USS Vella Gulf (CG-72).png
|CG73
|CG-73=Crest of USS Port Royal (CG-73).png
|Croatian
|Croatians
|Hrvatska
|Croatia=Coat of arms of Croatia.svg
|CVN72
|CVN-72=CVN-72 Crest.png
|CVN76
|CVN-76=USS Ronald Reagan COA.png
|CVN77
|CVN-77=CVN-77 insignia.svg
|CVN78
|CVN-78=USS Gerald R. Ford (CVN-78) crest.png
|DD963
|DD-537=Emblem of USS The Sullivans (DD-537).png
|DD-963=USS Spruance DD-963 Crest.png
|DD964
|DD-964=DD964crest.png
|DD965
|DD-965=DD965crest.png
|DD966
|DD-966=DD966crest.png
|DD967
|DD-967=DD967crest.png
|DD968
|DD-968=DD968crest.png
|DD969
|DD-969=DD969crest.png
|DD970
|DD-970=DD970crest.png
|DD971
|DD-971=DD971crest.png
|DD972
|DD-972=DD972crest.png
|DD973
|DD-973=DD-973 crest.png
|DD974
|DD-974=DD-974 crest.png
|DD975
|DD-975=DD975crest.png
|DD976
|DD-976=DD-976 crest.png
|DD977
|DD-977=USS Briscoe (DD-977) patch.png
|DD978
|DD-978=DD-978 crest.png
|DD979
|DD-979=DD-979 crest.png
|DD980
|DD-980=DD-980 crest.png
|DD981
|DD-981=DD-981 crest.png
|DD982
|DD-982=DD-982 crest.png
|DD983
|DD-983=DD-983 crest.png
|DD984
|DD-984=DD-984 crest.png
|DD985
|DD-985=USS Cushing (DD-985) crest.png
|DD986
|DD-986=DD-986 crest.png
|DD987
|DD-987=DD-987 crest.png
|DD988
|DD-988=DD-988 crest.png
|DD989
|DD-989=USS Deyo (DD-989) crest.png
|DD990
|DD-990=USS Ingersoll (DD-990) crest 1978.png
|DD991
|DD-991=USS Fife (DD-991) crest.png
|DD992
|DD-992=Crest of USS Fletcher (DD-992).png
|DDG993
|DDG-993=USS Kidd (DDG-993) crest.png
|DDG994
|DDG-994=USS Callaghan (DDG-994) crest.png
|DDG995
|DDG-995=USS Scott (DDG-995) crest.png
|DDG996
|DDG-996=USS Chandler (DDG-996) crest.png
|DD997
|DD-997=USS Hayler (DD-997) crest.png
|DDG51
|DDG-51=USS Arleigh Burke DDG-51 Crest.png
|DDG52
|DDG-52=USS Barry DDG-52 Crest.png
|DDG53
|DDG-53=USS John Paul Jones DDG-53 Crest.png
|DDG54
|DDG-54=USS Curtis Wilbur DDG-54 Crest.png
|DDG55
|DDG-55=USS Stout DDG-55 Crest.png
|DDG56
|DDG-56=USS John S. McCain DDG-56 Crest.png
|DDG57
|DDG-57=USS Mitscher DDG-57 Crest.png
|DDG58
|DDG-58=USS Laboon DDG-58 Crest.png
|DDG59
|DDG-59=USS Russell DDG-59 Crest.png
|DDG60
|DDG-60=USS Paul Hamilton DDG-60 Crest.png
|DDG61
|DDG-61=USS Ramage (DDG-61) crest.png
|DDG62
|DDG-62=USS Fitzgerald DDG-62 Crest.png
|DDG63
|DDG-63=USS Stethem DDG-63 Crest.png
|DDG64
|DDG-64=USS Carney DDG-64 Crest.png
|DDG65
|DDG-65=USS Benfold DDG-65 Crest.png
|DDG66
|DDG-66=USS Gonzalez DDG-66 Crest.png
|DDG67
|DDG-67=USS Cole DDG-67 Crest.png
|DDG68
|DDG-68=USS The Sullivans crest.png
|DDG69
|DDG-69=USS Milius DDG-69 Crest.png
|DDG70
|DDG-70=USS Hopper DDG-70 Crest.png
|DDG71
|DDG-71=USS Ross DDG-71 Crest.png
|DDG72
|DDG-72=USS Mahan DDG-72 Crest.png
|DDG73
|DDG-73=USS Decatur DDG-73 Crest.png
|DDG74
|DDG-74=USS McFaul DDG-74 Crest.png
|DDG75
|DDG-75=USS Donald Cook DDG-75 Crest.png
|DDG76
|DDG-76=USS Higgins DDG-76 Crest.png
|DDG77
|DDG-77=USS O'Kane DDG-77 Crest.png
|DDG78
|DDG-78=USS Porter DDG-78 Crest.png
|DDG79
|DDG-79=USS Oscar Austin DDG-79 Crest.png
|DDG80
|DDG-80=USS Roosevelt DDG-80 Crest.png
|DDG81
|DDG-81=USS Winston Churchill DDG-81 Crest.png
|DDG82
|DDG-82=USS Lassen DDG-82 Crest.png
|DDG83
|DDG-83=USS Howard DDG-83 Crest.png
|DDG84
|DDG-84=USS Bulkeley DDG-84 Crest.png
|DDG85
|DDG-85=USS McCampbell DDG-85 Crest.png
|DDG86
|DDG-86=USS Shoup DDG-86 Crest.png
|DDG87
|DDG-87=USS Mason DDG-87 Crest.png
|DDG88
|DDG-88=USS Preble DDG-88 Crest.png
|DDG89
|DDG-89=USS Mustin DDG-89 Crest.png
|DDG90
|DDG-90=USS Chafee DDG-90 Crest.png
|DDG91
|DDG-91=USS Pinckney DDG-91 Crest.png
|DDG92
|DDG-92=USS Momsen DDG-92 Crest.png
|DDG93
|DDG-93=USS Chung Hoon DDG-93 Crest.png
|DDG94
|DDG-94=USS Nitze DDG-94 Crest.png
|DDG95
|DDG-95=USS James E. Williams DDG-95 Crest.png
|DDG96
|DDG-96=USS Bainbridge DDG-96 Crest.png
|DDG97
|DDG-97=USS Halsey DDG-97 Crest.png
|DDG98
|DDG-98=USS Forrest Sherman DDG-98 Crest.png
|DDG99
|DDG-99=USS Farragut DDG-99 Crest.png
|DDG100
|DDG-100=USS Kidd DDG-100 Crest.png
|DDG101
|DDG-101=USS Gridley DDG-101 Crest.png
|DDG102
|DDG-102=USS Sampson DDG-102 Crest.png
|DDG103
|DDG-103=USS Truxtun DDG-103 Crest.png
|DDG104
|DDG-104=USS Sterett DDG-104 Crest.png
|DDG105
|DDG-105=USS Dewey COA.png
|DDG106
|DDG-106=USS Stockdale COA.png
|DDG107
|DDG-107=USSGravelyDDG107coatofarms.png
|DDG108
|DDG-108=USS Wayne E. Meyer COA.png
|DDG109
|DDG-109=USS Jason Dunham COA.png
|DDG110
|DDG-110=USS William P. Lawrence.png
|DDG111
|DDG-111=USS Spruance COA.png
|DDG112
|DDG-112=USS Michael Murphy COA.png
|DDG113
|DDG-113=USS John Finn DDG-113 Crest.png
|DDG114
|DDG-114=USS Ralph Johnson (DDG-114) Crest.png
|DDG115
|DDG-115=USS Rafael Peralta DDG-115 Crest.png
|DDG116
|DDG-116=USS Thomas Hudner DDG-116 Crest.png
|DDG117
|DDG-117=USS Paul Ignatius-DDG 117-Coat of Arms.png
|DDG119
|DDG-119=USS Delbert D. Black (DDG-119) Crest.png
|DDG1000
|DDG-1000=USS Zumwalt DDG-1000 Crest.png
|DE1089=USS Jesse Brown (DE-1089) Crest.png 
|DE-1089=USS Jesse Brown (DE-1089) COA.png 
|Enlisted Surface Warfare Specialist
|Enlisted Surface Warfare 
|Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia
|ESWS=Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia.png
|FF-1038=USS McCloy (FF-1038) COA.png
|FF1089=USS Jesse Brown (FF-1089) COA.png 
|FF-1089=USS Jesse Brown (FF-1089) Crest.png
|FF1097=USS Moinester (FF-1097) Crest.png
|FF-1097=USS Moinester (FF-1097) COA.png
|FF1098=USS Glover (FF-1098) COA.png
|FF-1098=USS Glover (FF-1098) Crest.png
|FFG-1 = FFG-1 COA.png
|FFG-4=FFG-4 COA.png
|FFG-7=USS Oliver Hazard Perry (FFG-7) insignia, 1977.png
|FFG8=FFG-8 COA.png
|FFG-8=FFG-8 Crest.png
|FFG-9=FFG-9 COA.png
|FFG10=FFG-10 Crest.png
|FFG-10=FFG-10 COA.png
|FFG11=FFG-11 Crest.png
|FFG-11=FFG-11 COA.png
|FFG-12=FFG-12 COA.png
|FFG 13=USS Morrison (FFG-13) COA.png
|FFG13=FFG-13 Crest.png
|FFG-13=FFG-13 COA.png
|FFG-14=FFG-14 COA.png
|FFG 15=USS Estocin (FFG-15) COA.png
|FFG15=FFG-15 Crest.png
|FFG-15=FFG-15 COA.png
|FFG-16=FFG-16_COA.png
|FFG19=FFG-19 Crest.png
|FFG-19=FFG-19 COA.png
|FFG 20=USS Antrim (FFG-20) Crest.png
|FFG20=FFG-20 Crest.png
|FFG-20=FFG-20 COA.png
|FFG-21=FFG-21_COA.png
|FFG22=FFG-22 Crest.png
|FFG-22=FFG-22 COA.png
|FFG23=FFG-23 Crest.png
|FFG-23=FFG-23 COA.png
|FFG-24=FFG-24 COA.png
|FFG-25=USS Copeland (FFG-25) insignia, 1981 (NH 100913-KN).png
|FFG-26=FFG-26 COA.png
|FFG 27=USS Tisdale (FFG-27) COA.png
|FFG27=USS Tisdale FFG-27 COA.png
|FFG-27=FFG-27 COA.png
|FFG-28=FFG-28 COA.png
|FFG-29=USS Stephen W. Groves (FFG-29) insignia, 1990.png
|FFG-30=FFG-30 COA.png
|FFG-31=FFG-31 COA.png
|FFG-32=FFG-32_COA.png
|FFG33=FFG-33_Crest.png
|FFG-33=FFG-33_COA.png
|FFG-34=USS Aubrey Fitch (FFG-34) insignia, 1995.png
|FFG-36=USS Underwood FFG-36 Crest.png
|FFG-37=USS Crommelin FFG-37 Crest.png
|FFG-38=USS Curts FFG-38 Crest.png
|FFG39=FFG-39 Crest.png
|FFG-39=FFG-39 COA.png
|FFG-40=USS Halyburton FFG-40 Crest.png
|FFG-41=USS McCLusky FFG-41 Crest.png
|FFG-42=USS Klakring FFG-42 Crest.png
|FFG-43=USS Thach FFG-43 Crest.png
|FFG-45=USS DeWert FFG-45 Crest.png
|FFG-46=USS Rentz FFG-46 Crest.png
|FFG-47=USS Nicholas FFG-47 Crest.png
|FFG-48=USS Vandegrift (FFG-48) insignia 1984.png
|FFG-49=USS Robert G. Bradley FFG-49 Crest.png
|FFG-50=USS Taylor FFG-50 Crest.png
|FFG-51=USS Gary FFG-51 Crest.png
|FFG-52=USS Carr FFG-52 Crest.png
|FFG-53=Insignia of USS Hawes (FFG-53) 1984.png
|FFG-54=USS Ford FFG-54 Crest.png
|FFG-55=USS Elrod FFG-55 Crest.png
|FFG-56=USS Simpson FFG-56 Crest.png
|FFG-57=USS Reuben James. FFG-57 Crest.png
|FFG-58=USS Samuel B. Roberts FFG-58 Crest.png
|FFG-59=USS Kauffman FFG-59 Crest.png
|FFG-60=USS Rodney M. Davis FFG-60 Crest.png
|FFG-61=USS Ingraham (FFG-61) insignia, 1989.png  
|FMFE=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg
|FMFEW=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.png
|Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist
|Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device
|FMFEWS=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg
|GB=Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg
|Global War on Terrorism Service
|Global War on Terrorism Service Medal
|War on Terrorism Service
|War on Terrorism Service Medal
|War on Terror Service
|War on Terror Service Medal
|Global War on Terror Service
|Global War on Terror Service Medal
|WOT Service
|WOT Service Medal
|GWOT Service
|GWOT Service Medal
|GWOTSM=Global War on Terrorism Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|Global War on Terrorism Expeditionary
|Global War on Terrorism Expeditionary Medal
|War on Terrorism Expeditionary
|War on Terrorism Expeditionary Medal
|War on Terror Expeditionary
|War on Terror Expeditionary Medal
|Global War on Terror Expeditionary
|Global War on Terror Expeditionary Medal
|WOT Expeditionary
|WOT Expeditionary Medal
|GWOT Expeditionary
|GWOT Expeditionary Medal
|GWOTEM=Global War on Terrorism Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border
|Health and Human Services
|Department of Health and Human Services
|Health and Human Services Department
|U.S. Health and Human Services Department
|U.S. Department of Health and Human Services
|US Department of Health and Human Services
|US Health and Human Services Department
|HHS=US Department of Health and Human Services seal.svg
|Housing
|Housing and Urban
|Housing and Urban Development
|Department of Housing
|Department of Housing and Urban Development
|Housing and Urban Development Department
|US Housing and Urban Development Department
|U.S. Housing and Urban Development Department
|United States Department of Housing and Urban Development
|U.S. Department of Housing and Urban Development
|US Department of Housing and Urban Development
|hud
|USHUD
|HUD=Seal of the United States Department of Housing and Urban Development.svg
|Humanitarian Service Medal
|Humanitarian Service
|US Humanitarian Service Medal
|U.S. Humanitarian Service Medal
|US Humanitarian Service
|U.S. Humanitarian Service
|HSM=Humanitarian Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|HVO=Logo of Croatian Defence Council.svg
|Immigration and Naturalization Service
|Immigration and Naturalization
|US Immigration and Naturalization Service
|U.S. Immigration and Naturalization Service
|United States Immigration and Naturalization Service
|INS=Seal of the United States Immigration and Naturalization Service.svg
|IRGC=Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
|Joint Special Operations Command
|JSOC=Seal of the Joint Special Operations Command (JSOC).svg
|Joint Meritorious Unit Award
|Joint Meritorious Unit
|JMUA=Joint Meritorious Unit Award ribbon.svg{{!}}border
|U.S. Joint Service Achievement Medal
|U.S. Joint Service Achievement
|US Joint Service Achievement Medal
|US Joint Service Achievement
|Joint Service Achievement Medal
|Joint Service Achievement
|JSAM=U.S. Joint Service Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border
|Joint Service Commendation
|Joint Service Commendation Medal
|JSCM=Joint Service Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border
|JTF GTMO
|JTFGTMO
|GTMO
|JTF-GTMO=JTFGTMO logo.png
|Kenyan
|Kenyans
|Kenya=Coat of arms of Kenya (Official).svg
|Korea Defense Service
|Korea Defense Service Medal
|KDSM=Korea Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|LA Police
|L.A. Police
|LA City P.D.
|L.A. City P.D.
|Los Angeles Police Department
|L.A. Police Department
|LA Police Department
|Los Angeles City Police
|Los Angeles City Police Department
|City of Los Angeles Police Department
|City of Los Angeles Police
|City of Los Angeles P.D.
|City of Los Angeles PD
|LAPD=Seal of the Los Angeles Police Department.png
|LAPD-SWAT
|LAPD SWAT
|LAPDSWAT=Seal of LAPD Special Weapons and Tactics.svg
|LAPD-ASD
|LAPD ASD
|LAPDASD=Seal of the LAPD Air Support Division.svg
|LHA1
|LHA-1=USS Tarawa COA.png
|LHA2
|LHA-2=USS Saipan COA.png
|LHA3
|LHA-3=USS Belleau Wood COA.png
|LHA4
|LHA-4=USS Nassau COA.png
|LHA5
|LHA-5=USS Peleliu COA.png
|LHA6
|LHA-6=USS America LHA-6 Crest.png
|LHD1
|LHD-1=USS Wasp (LHD-1) crest.png
|LHD2
|LHD-2=USS Essex LHD-2 Crest.png
|LHD3
|LHD-3=USS Kearsarge LHD-3 Crest.png
|LHD4
|LHD-4=USS Boxer COA.png
|LHD5
|LHD-5=USS Bataan COA.png
|LHD6
|LHD-6=USS Bonhomme Richard COA.png
|LHD7
|LHD-7=USS Iwo Jima COA.png
|LHD8
|LHD-8=USS Makin Island COA.png
|LPD17
|LPD-17=USS San Antonio LPD-17 Crest.png
|LPD18
|LPD-18=USS New Orleans (LPD-18) crest.png
|LPD19
|LPD-19=USS Mesa Verde (LPD-19) crest.png
|LPD20
|LPD-20=USS Green Bay (LPD-20) crest.png
|LPD21
|LPD-21=USS-New-York-(LPD-21)-COA.png
|LPD22
|LPD-22=LPD-22 COA.png
|LPD23
|LPD-23=LPD-23 COA.png
|LPD24
|LPD-24=LPD-24 COA.png
|LPD25
|LPD-25=LPD-25 COA.png
|LPD26
|LPD-26=USS John P. Murtha LPD-26 Crest.png
|LPD27
|LPD-27=LPD-27 crest.png
|Maritime Administration
|Maritime
|US Maritime Administration
|U.S. Maritime Administration
|United States Maritime Administration
|MARAD=US-MaritimeAdministration-Seal.svg
|MCM1
|MCM-1=USS Avenger MCM-1 Crest.png
|MCM2
|MCM-2=USS Defender MCM-2 Crest.png
|MCM3
|MCM-3=USS Sentry MCM-3 Crest.png
|MCM4
|MCM-4=USS Champion MCM-4 Crest.png
|MCM5
|MCM-5=USS Guardian MCM-5 Crest.png
|MCM6
|MCM-6=USS Devastator MCM-6 Crest.png
|MCM7
|MCM-7=USS Patriot MCM-7 Crest.png
|MCM8
|MCM-8=USS Scout MCM-8 Crest.png
|MCM9
|MCM-9=USS Pioneer MCM-9 Crest.png
|MCM10
|MCM-10=USS Warrior MCM-10 Crest.png
|MCM11
|MCM-11=USS Gladiator MCM-11 Crest.png
|MCM12
|MCM-12=USS Ardent MCM-12 Crest.png
|MCM13
|MCM-13=USS Dextrous MCM-13 Crest.png
|MCM14
|MCM-14=USS Chief MCM-14 Crest.png
|United States Information Agency
|Information Agency
|U.S. Information Agency
|US Information Agency
|USIA=Seal of the United States Information Agency.svg
|Yugoslav People's Army
|Yugoslavian People's Army
|JNA=Logo of the JNA.svg
|marine
|Marines
|Marine
|USMC
|United States Marine
|United States Marines
|United States Marine Corps
|US Marines
|U.S. Marines
|US Marine
|U.S. Marine
|US Marine Corps
|U.S. Marine Corps
|marines=USMC logo.svg
|DCPD
|D.C. Police
|DC Police
|Washington Police Department
|Washington Police 
|Washington P.D.
|Washington PD
|DC Police Department
|D.C. Police Department
|MPDC=Seal of the Metropolitan Police Department of the District of Columbia.png
|NAVSTA Norfolk
|NAVSTANorfolk=NAVSTA Norfolk patch.png
|N.J. State Police
|NJ State Police
|New Jersey State Police
|NJSP=New Jersey State Police Seal.svg
|Los Angeles
|Los Angeles, California
|LA
|City of Los Angeles
|L.A. City
|LA City
|L.A.=Seal of Los Angeles, California.svg
|National Security Agency
|USNSA
|U.S. National Security Agency
|United States National Security Agency
|US National Security Agency
|NSA=Seal of the U.S. National Security Agency.svg
|NSCC
|U.S. Navy Sea Cadet
|U.S. Navy Sea Cadets
|United States Navy Sea Cadet
|United States Navy Sea Cadets
|US Navy Sea Cadet
|US Navy Sea Cadets
|U.S. Naval Sea Cadet
|U.S. Naval Sea Cadets
|United States Naval Sea Cadet
|United States Naval Sea Cadets
|US Naval Sea Cadet
|US Naval Sea Cadets
|Naval Sea Cadet
|Naval Sea Cadets
|Navy Sea Cadet
|Navy Sea Cadets
|Sea Cadets
|Sea Cadet
|USNSCC=Seal of the United States Naval Sea Cadet Corps.png
|OOTSODIB=Office of the Secretary of Defense Identification Badge.png
|Odense=Coat of arms of Odense.svg
|Marine Corps Reserve
|USMCR=Marine Forces Reserve insignia (transparent background).png
|USAF roundel
|Roundel=Roundel of the USAF.svg
|Marine Corps JROTC
|MJROTC
|Marine Corps Junior ROTC
|Marine JROTC
|Marine Junior ROTC
|USMCJROTC
|USMC Junior ROTC
|MCJROTC=USMCJROTC.svg
|Merchant
|Merchant Marine
|US Merchant Marine
|U.S. Merchant Marine
|United States Merchant Marine
|merchant
|USMM=Usmm-seal.png
|NY
|New York City
|New York
|City of New York
|NYC=Seal of New York City.svg
|NYCPD
|NYC Police Department
|NY Police Department
|N.Y. Police Department
|New York Police Department
|New York City Police Department
|NYPD=Patch of the New York City Police Department.svg
|NYSPD
|N.Y. State Police
|NY State Police
|New York State Police Department
|New York State Police
|NYSP=Seal of the New York State Police.svg
|National Aeronautics and Space Administration
|U.S. National Aeronautics and Space Administration
|US National Aeronautics and Space Administration
|NASA=NASA seal.svg
|National Oceanic and Atmospheric Administration
|US National Oceanic and Atmospheric Administration
|U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration
|NOAAO9
|NOAACCO9
|NOAACOC vice admiral
|NOAACOCO9=NOAACOC O9 infobox.svg
|NOAAO8
|NOAACCO8
|NOAACOC rear admiral
|NOAACOCO8=NOAACC O8 infobox.svg
|NOAA=NOAA logo.svg
|National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps
|US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps
|U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps
|National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps
|US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps
|U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps
|United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps
|National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps
|US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps
|U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps
|United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps
|NOAACC
|NOAA Commissioned Corps
|NOAA Commissioned Officer's Corps
|NOAA Commissioned Officers Corps
|NOAA Commissioned Officer Corps
|NOAA Commissioned Officers' Corps
|NOAA Corps
|NOAACOC=NOAA Commissioned Corps.png
|USN
|US Navy
|U.S. Navy
|Navy
|navy=Emblem of the United States Navy.svg
|Nazi
|NSDAP=NSDAP-Logo.svg
|Purple Heart
|Purple Heart Medal
|PHM=Purple Heart ribbon.svg{{!}}border
|SEAC=SEAC-collar1.jpg
|Yugoslavia
|Yugoslav
|Yugoslavian
|SFRY=Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg
|SASM1991
|SASM-1991
|2016-SASM
|2016SASM
|1991SASM
|1991-SASM
|SWASM1991
|SWASM-1991
|2016-SWASM
|2016SWASM
|1991SWASM
|1991-SWASM
|SASM-2016=Southwest Asia Service Medal ribbon (1991-2016).svg{{!}}border
|SWASM
|Southwest Asia Service
|Southwest Asia Service Medal 
|SASM=Southwest Asia Service Medal ribbon.svg{{!}}border
|SCG=Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg
|SSN 21=USS Seawolf (SSN-21) crest patch.png
|SSN21=Patch of the USS Seawolf (SSN-21).png
|SSN-21=USS Seawolf (SSN-21) crest.png
|SSN22
|SSN-22=USS Jimmy Carter SSN-23 Crest.png
|SSN23
|SSN-23=USS Connecticut (SSN-22) crest.png
|SSN688
|SSN-688=SSN-688 insignia.png
|SSN723
|SSN-723=723insig.png
|SSGN726
|SSGN-726=USS Ohio SSBN-726 Crest.png
|SSGN727
|SSGN-727=USS Michigan SSGN-727 Crest.png
|SSBN727
|SSBN-727=727insig.png
|SSGN728
|SSGN-728=USS Florida (SSGN-728) crest.png
|SSBN728
|SSBN-728=SSBN-728 insignia.png
|SSGN729
|SSGN-729=USS Georgia (SSGN-729) crest.png
|SSBN729
|SSBN-729=USS Georgia (SSBN-729) crest.png
|SSBN742
|SSBN-742=742insig.png
|SSBN743
|SSBN-743=743insig.png
|SSN749
|SSN-750=750insig.png
|SSN751
|SSN-751=751insig.png
|SSN752
|SSN-752=752insig.png
|SSN753
|SSN-753=753insig.png
|SSN754
|SSN-754=754insig.png
|SSN755
|SSN-755=USS Miami (SSN-755) insignia.png
|SSN772
|SSN-772=USS Greeneville SSN-772 Crest.png
|United Nations
|U.N.
|UNO
|United Nations Organization
|UN=Emblem of the United Nations.svg
|UNTAET=Coat of arms of East Timor (UNTAET).svg
|United States
|United States of America
|America
|American
|US
|U.S.=Great Seal of the United States (obverse).svg
|United States Navy Good Conduct Medal
|United States Navy Good Conduct
|U.S. Navy Good Conduct Medal
|U.S. Navy Good Conduct
|US Navy Good Conduct Medal
|US Navy Good Conduct
|Navy Good Conduct Medal
|Navy Good Conduct
|USN Good Conduct Medal
|USN Good Conduct
|USNGCM=United States Navy Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border
|NPUC
|NAMCPUC
|USMCPUC
|USNAUSMCPUC
|Navy Presidential Unit
|US Navy Presidential Unit
|U.S. Navy Presidential Unit
|USN Presidential Unit
|Navy Presidential Unit Citation
|US Navy Presidential Unit Citation
|U.S. Navy Presidential Unit Citation
|USN Presidential Unit Citation
|USNPUC=United States Navy Presidential Unit Citation ribbon.svg{{!}}border
|United States Department of the Treasury
|US Department of the Treasury
|U.S. Department of the Treasury
|Department of the Treasury
|Treasury Department
|U.S. Treasury Department
|US Treasury Department
|Treasury=Seal of the United States Department of the Treasury.svg
|United States Department of Agriculture
|Department of Agriculture
|US Department of Agriculture
|U.S. Department of Agriculture
|Agriculture Department
|U.S. Agriculture Department
|US Agriculture Department
|Agriculture
|USDA=Seal of the United States Department of Agriculture.svg
|Navy Reserve
|USNR=Seal of the United States Navy Reserve.svg
|USNR2017
|USNR-2005
|USNR2005
|Navy Reserve (2005-2017)
|Navy Reserve (2005–2017)
|USNR-2017=Seal of the United States Navy Reserve (2005-2017).svg
|Military Sealift
|Military Sealift Command
|USMSC
|USNMSC
|USN Military Sealift Command
|US Navy Military Sealift Command
|U.S. Navy Military Sealift Command
|US Military Sealift Command
|U.S. Military Sealift Command
|US Military Sealift
|U.S. Military Sealift
|MSC=Seal of the Military Sealift Command.png
|Navy Junior Reserve Officers Training Corps
|US Navy Junior Reserve Officers Training Corps
|U.S. Navy Junior Reserve Officers Training Corps
|United States Navy Junior Reserve Officers Training Corps
|U.S. Naval Junior Reserve Officers Training Corps
|United States Naval Junior Reserve Officers Training Corps
|US Naval Junior Reserve Officers Training Corps
|Navy JROTC
|Navy Junior ROTC
|Naval JROTC
|Naval Junior ROTC
|US Navy JROTC
|US Navy Junior ROTC
|US Naval JROTC
|US Naval Junior ROTC
|U.S. Navy JROTC
|U.S. Navy Junior ROTC
|U.S. Naval JROTC
|U.S. Naval Junior ROTC
|USNJROTC
|NJROTC=Seal of the Navy Junior Reserve Officers Training Corps.svg
|USCG
|US Coast Guard
|Coast Guard
|coastguard=US-CoastGuard-Seal.svg
|USCGJROTC
|Coast Guard JROTC
|Coast Guard Junior ROTC
|CGJROTC=Seal of the United States Coast Guard Junior Reserve Officers' Training Corps.png
|Texas Air National Guard
|Texas ANG
|Texas Air Guard
|Texas Air NG
|Texan Air National Guard
|Texan ANG
|Texan Air Guard
|Texan Air NG
|TXANG=Texas Air National Guard patch.png
|Soviet
|Soviets
|USSR=State Emblem of the Soviet Union.svg
|1989-Veterans
|1989-Veteran
|1989-Veterans Affairs
|1989-USVA
|1989-V.A.
|1989-veteran
|1989-veterans
|1989Veterans
|1989Veteran
|1989Veterans Affairs
|1989USVA
|1989V.A.
|1989veteran
|1989veterans
|2012-Veterans
|2012-Veteran
|2012-Veterans Affairs
|2012-USVA
|2012-V.A.
|2012-veteran
|2012-veterans
|2012Veterans
|2012Veteran
|2012Veterans Affairs
|2012USVA
|2012V.A.
|2012veteran
|2012veterans
|Veterans1989
|Veteran1989
|Veterans Affairs1989
|USVA1989
|V.A.1989
|veteran1989
|veterans1989
|Veterans2012
|Veteran2012
|Veterans Affairs2012
|USVA2012
|V.A.2012
|veteran2012
|veterans2012
|Veterans-1989
|Veteran-1989
|Veterans Affairs-1989
|USVA-1989
|V.A.-1989
|veteran-1989
|veterans-1989
|Veterans-2012
|Veteran-2012
|Veterans Affairs-2012
|USVA-2012
|V.A.-2012
|veteran-2012
|veterans-2012
|VA-2012=Seal of the United States Department of Veterans Affairs (1989-2012).svg
|Veterans
|Veteran Affair
|Veterans'
|Veterans' Affairs
|Veterans' Affair
|Veteran
|Veterans Affairs
|Veterans Affair
|USVA
|V.A.
|veteran
|veterans
|VA=Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg
|Washington Metropolitan Area Transit Authority
|D.C. Metro
|Washington Metro
|D.C. Metropolitan Area Transit Authority
|WMATA=WMATA Metro Logo.svg
|US Army Air Corps
|USAAC=Roundel of the United States (1919–1941).svg
|United States Border Patrol
|US Border Patrol
|U.S. Border Patrol
|USBP=Logo of the United States Border Patrol.svg
|US Army Air Forces
|USAAF=US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg
|TUKOGBANI
|Britain
|British
|Tukogbani
|UKGB
|UK=Royal Coat of Arms of the United Kingdom (2022).svg
|ARCAM
|Army Reserve Components Achievement Medal
|Army Reserve Components Achievement
|US Army Reserve Components Achievement Medal
|U.S. Army Reserve Components Achievement Medal
|US Army Reserve Components Achievement
|U.S. Army Reserve Components Achievement
|USARCAM=U.S. Army Reserve Components Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border
|National Guard
|USNG
|NG
|N.G.
|US National Guard
|U.S. National Guard
|national guard
|nationalguard=Seal of the United States National Guard.svg
|USNSWO
|Surface Warfare Officer
|Surface Warfare Officer Badge
|Surface Warfare Officer Insignia
|SWO=Surface Warfare Officer Insignia.png
|Army-1956
|army-1956
|Army1956
|army1956
|1956army
|1956Army
|Army1880
|Army-1880
|army1880
|army-1880
|1880Army
|1880army
|War
|War Office
|War Department
|US War Office
|U.S. War Department
|US War Department
|Department of War
|US Department of War
|U.S. Department of War
|United States Department of War
|United States War Department 
|United States War Office
|war=Seal of the United States Department of War.png
|VRS=Patch of the Army of Republika Srpska.svg
|Washington, D.C.
|Washington
|Washington, DC
|DC
|D.C.=Seal of the District of Columbia.svg
|USPHSCC
|US Public Health Service Commissioned Corps
|U.S. Public Health Service Commissioned Corps
|United States Public Health Service Commissioned Corps
|Public Health Service Commissioned Corps
|PHSCC=USPHS Commissioned Corps insignia.png
|ASDR
|U.S. Army Sea Duty Ribbon
|U.S. Army Sea Duty
|US Army Sea Duty Ribbon
|US Army Sea Duty
|Army Sea Duty Ribbon
|Army Sea Duty
|USASDR=U.S. Army Sea Duty Ribbon.svg{{!}}border
|USAFRICOM
|AFRICOM=Seal of the United States Africa Command.svg
|CYBERCOM
|USCYBERCOM=Seal of the United States Cyber Command.svg
|USCENTCOM
|Seal of United States Central Command.svg
|USEUCOM
|EUCOM=USEUCOM.svg
|USNORTHCOM
|NORTHCOM=Seal_of_the_United_States_Northern_Command.svg
|USPACOM
|PACOM=Emblem of the United States Pacific Command.png
|USSOUTHCOM
|SOUTHCOM=Seal_of_the_United_States_Southern_Command.svg
|USSOCOM
|SOCOM=United_States_Special_Operations_Command_Insignia.svg
|USSTRATCOM
|STRATCOM=Seal_of_the_United_States_Strategic_Command.svg
|USTRANSCOM
|TRANSCOM=US-TRANSCOM-Emblem.svg
|US O-10
|USO10=US-O10 insignia.svg
|US O-9
|USO9=US-O9 insignia.svg
|US O-8
|USO8=US-O8 insignia.svg
|US O-7
|USO7=US-O7 insignia.svg
|US O-6
|USO6=US-O6 insignia.svg
|US O-5
|USO5=US-O5 insignia.svg
|US O-4
|USO4=US-O4 insignia.svg
|US O-3
|USO3=US-O3 insignia.svg
|US O-2
|USO2=US-OF1A.svg
|US O-1
|USO1=US-OF1B.svg
|USAF general of the air force
|USAFO11=US Air Force O11 shoulderboard with seal-horizontal.png
|USAF general
|USAFO10=US Air Force O10 shoulderboard rotated.svg
|USAF lieutenant general
|USAFO9=US Air Force O9 shoulderboard rotated.svg
|USAF major general
|USAFO8=US Air Force O8 shoulderboard rotated (1949–1994).svg
|USAF brigadier general
|USAFO7=US Air Force O7 shoulderboard rotated.svg
|USAF colonel
|USAFO6=US Air Force O6 shoulderboard rotated.svg
|USAF lieutenant colonel
|USAFO5=US Air Force O5 shoulderboard rotated.svg
|USAF major
|USAFO4=US Air Force O4 shoulderboard rotated.svg
|USAF captain
|USAFO3=US Air Force O3 shoulderboard rotated.svg
|USAF first lieutenant
|USAFO2=US Air Force O2 shoulderboard rotated.svg
|USAF second lieutenant
|USAFO1=US Air Force O1 shoulderboard rotated.svg
|USA general of the armies
|USAO12=Army-USA-OF-11.svg{{!}}border
|USA general of the army
|USAO11=Army-USA-OF-10.svg{{!}}border
|USAO-10=Army-U.S.-OF-09.png
|USA general
|USA GEN
|USAO10=Army-USA-OF-09.svg{{!}}border
|USAO-9=Army-U.S.-OF-08.png
|USA lieutenant general
|USA LTG
|USAO9=Army-USA-OF-08.svg{{!}}border
|USAO-8=Army-U.S.-OF-07.png
|USA major general
|USA MG
|USAO8=Army-USA-OF-07.svg{{!}}border
|USAO-7=Army-U.S.-OF-06.png
|USA brigadier general
|USA BG
|USAO7=Army-USA-OF-06.svg{{!}}border
|USAO-6=Army-U.S.-OF-05.png
|USA colonel
|USA COL
|USAO6=Army-USA-OF-05.svg{{!}}border
|USAO-5=Army-U.S.-OF-04.png
|USA lieutenant colonel
|USA LTC
|USAO5=Army-USA-OF-04.svg{{!}}border
|USAO-4=Army-U.S.-OF-03.png
|USA major
|USA MAJ
|USAO4=Army-USA-OF-03.svg{{!}}border
|USAO-3=Army-U.S.-OF-02.png
|USA captain
|USA CPT
|USAO3=Army-USA-OF-02.svg{{!}}border
|USAO-2=Army-U.S.-OF-01a.png
|USA first lieutenant
|USA 1LT
|USAO2=Army-USA-OF-01a.svg{{!}}border
|USAO-1=Army-U.S.-OF-01b.png
|USA second lieutenant
|USA 2LT
|USAO1=Army-USA-OF-01b.svg{{!}}border
|USA command sergeant major
|USA CSM
|USAE9b=Army-U.S.-OR-09b.png
|USA sergeant major
|USA SGM
|USAE9
|USAE9c=Army-U.S.-OR-09c.png
|USA first sergeant
|USA 1SG
|USAE8a=Army-U.S.-OR-08a.png ‎
|USA master sergeant
|USA MSG
|USAE8
|USAE8b=Army-U.S.-OR-08b.png ‎
|USA sergeant first class
|USA SFC
|USAE7=Army-U.S.-OR-07.png ‎
|USA staff sergeant
|USA SSG
|USAE6=Army-U.S.-OR-06.png ‎
|USA sergeant
|USA SGT
|USAE5=Army-U.S.-OR-05.png ‎
|USA corporal
|USA CPL
|USAE4=Army-U.S.-OR-04.png ‎
|USMC general
|USMCO10=US Marine 10 shoulderboard.svg
|USMC lieutenant general
|USMCO9=US Marine O9 shoulderboard.svg
|USMC major general
|USMCO8=US Marine O8 shoulderboard.svg
|USMC brigadier general
|USMCO7=US Marine O7 shoulderboard.svg
|USMC colonel
|USMCO6=US Marine O6 shoulderboard.svg
|USMC lieutenant colonel
|USMCO5=US Marine O5 shoulderboard.svg
|USMC major
|USMCO4=US Marine O4 shoulderboard.svg
|USMC captain
|USMCO3=US Marine O3 shoulderboard.svg
|USMC first lieutenant
|USMCO2=US Marine O2 shoulderboard.svg
|USMC second lieutenant
|USMCO1=US Marine O1 shoulderboard.svg
|USN admiral of the navy
|USNO12=U.S. Navy O12 infobox.png
|USN fleet admiral
|USNO11=US Navy O11 infobox.svg
|USN admiral
|USNO10=US Navy O10 infobox.svg
|USN vice admiral
|USNO9=US Navy O9 infobox.svg
|USN rear admiral
|USNO8=US Navy O8 infobox.svg
|USN rear admiral lower half
|USNO7=US Navy O7 infobox.svg
|USN captain
|USNO6=US Navy O6 infobox.svg
|USN commander
|USNO5=US Navy O5 infobox.svg
|USN lieutenant commander
|USNO4=U.S. Navy O-4 infobox.svg
|USN lieutenant
|USNO3=US Navy O3 infobox.svg
|USN lieutenant junior grade
|USNO2=US Navy O2 infobox.svg
|USN ensign
|USNO1=US Navy O1 infobox.svg
|Midshipman
|MIDN=US Navy OC infobox.svg
|MCPON=MCPON Full.png
|USNE10=U.S. Navy E10 infobox.png
|USN command master chief petty officer
|USNCMDCM=Badge of a U.S. Navy command master chief petty officer.png
|USN master chief petty officer
|USNE9=U.S. Navy E9 infobox.png
|USN senior chief petty officer
|USNE8=U.S. Navy E8 infobox.png
|USN chief petty officer
|USNE7=U.S. Navy E7 infobox.png
|USCG admiral
|USCGO10=USCG O-10 shoulderboard.svg
|USCG vice admiral
|USCGO9=USCG O-9 shoulderboard.svg
|USCG rear admiral
|USCGO8=USCG O-8 shoulderboard.svg
|USCG rear admiral lower half
|USCGO7=USCG O-7 shoulderboard.svg
|USCG captain
|USCGO6=USCG O-6 shoulderboard.svg
|USCG commander
|USCGO5=USCG O-5 shoulderboard.svg
|USCG lieutenant commander
|USCGO4=USCG O-4 shoulderboard.svg
|USCG lieutenant
|USCGO3=USCG O-3 shoulderboard.svg
|USCG lieutenant junior grade
|USCGO2=USCG O-2 shoulderboard.svg
|USCG ensign
|USCGO1=USCG O-1 shoulderboard.svg
|MCPOCG=USCG - MCPOCG.png
|USCGE10=USCG MCPOCG Collar.png
|USCG command chief petty officer
|USCGCMDCM=Badge of a U.S. Coast Guard command master chief petty officer.png
|USCGE-6
|USCG petty officer first class
|USCGE6=Insignia of a United States Coast Guard petty officer first class.svg
|USCGE-5=USCG-PO2.png
|USCG petty officer second class
|USCGE5=Insignia of a United States Coast Guard petty officer second class.svg
|USCGE-4
|USCG petty officer third class
|USCGE4=Insignia of a United States Coast Guard petty officer third class.svg
|USA general, UCP ACU
|USA general, UCP
|USAO10-UCP=GEN-ACU.png
|USA lieutenant general, UCP ACU
|USA lieutenant general, UCP
|USAO9-UCP=LTG-ACU.jpg
|USA major general, UCP ACU
|USA major general, UCP
|USAO8-UCP=United States Army, Major general, Combat uniform stars, 2007.jpg
|USA brigadier general, UCP ACU
|USA brigadier general, UCP
|USAO7-UCP=BG-ACU.jpg
|USA colonel, UCP ACU
|USA colonel, UCP
|USAO6-UCP=COL-ACU.jpg
|USA lieutenant colonel, UCP
|USAO5-UCP=LTC-ACU.jpg
|USA major, UCP ACU
|USA major, UCP
|USAO4-UCP=MAJ-ACU.jpg
|USA captain, UCP ACU
|USA captain, UCP
|USAO3-UCP=CPT-ACU.jpg
|USA captain, Scorpion W2 ACU
|USA captain, Scorpion ACU
|USA captain, Scorpion W2
|USA captain, OCP ACU
|USA captain, OCP
|USAO3-OCP=Captain rank, U.S. Army OCP.png
|USA first lieutenant, UCP ACU
|USA first lieutenant, UCP
|USAO2-UCP=1LT-ACU.jpg
|USA second lieutenant, UCP ACU
|USA second lieutenant, UCP 
|USAO1-UCP=2LT-ACU.jpg
|USA corporal, UCP ACU
|USA corporal, UCP
|USAE4-UCP=CPL-ACU.png
|2015USAO12
|2015-USAO12
|1981USAO12
|1981-USAO12
|USAO12-1981
|USA general of the armies, 1981
|USA general of the armies, 1981-2015
|USAO12-2015=U.S. Army O-12 shoulderboard, rotated (1981–2015).png
|2015USAO11
|2015-USAO11
|1959USAO11
|1959-USAO11
|USAO11-1959
|USA general of the army, 1959-2015
|USAO11-2015=US Army O11 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO10
|2015-USAO10
|1959USAO10
|1959-USAO10
|USAO10-1959
|USA general, 1959-2015
|USAO10-2015=US Army O10 shoulderboard rotated (1959–2015).svg
|2015USAO9
|2015-USAO9
|1959USAO9
|1959-USAO9
|USAO9-1959
|USA lieutenant general, 1959-2015
|USAO9-2015=US Army O9 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO8
|2015-USAO8
|1959USAO8
|1959-USAO8
|USAO8-1959
|USA major general, 1959-2015
|USAO8-2015=US Army O8 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO7
|2015-USAO7
|1959USAO7
|1959-USAO7
|USAO7-1959
|USA brigadier general, 1959-2015
|USAO7-2015=US Army O7 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO6
|2015-USAO6
|1959USAO6
|1959-USAO6
|USAO6-1959
|USA colonel, 1959-2015
|USAO6-2015=US Army O6 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO5
|2015-USAO5
|1959USAO5
|1959-USAO5
|USAO5-1959
|USA lieutenant colonel, 1959-2015
|USAO5-2015=US Army O5 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO4
|2015-USAO4
|1959USAO4
|1959-USAO4
|USAO4-1959
|USA major, 1959-2015
|USAO4-2015=US Army O4 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO3
|2015-USAO3
|1959USAO3
|1959-USAO3
|USAO3-1959
|USA captain, 1959-2015
|USAO3-2015=US Army O3 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO2
|2015-USAO2
|1959USAO2
|1959-USAO2
|USAO2-1959
|USA first lieutenant, 1959-2015
|USAO2-2015=US Army O2 shoulderboard rotated.svg
|2015USAO1
|2015-USAO1
|1959USAO1
|1959-USAO1
|USAO1-1959
|USA second lieutenant, 1959-2015
|USAO1-2015=US Army O1 shoulderboard rotated.svg
|#default=&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;Invalid or missing parameter value&lt;/span&gt;
}}|{{Str number/trim|{{{2|{{{size|25}}}}}}}}px]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kz1esdupdpjr08batqb3813f5jl64lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਮਾ ਮਾਇਰਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182816</id>
    <revision>
      <id>839781</id>
      <parentid>805066</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T09:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9128" sha1="cdcr0b1mskim6xu7exrrejvd85mxi6m" xml:space="preserve">
'''ਐਮਾ ਮਾਇਰਸ''' (ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2002) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;popbuzz&quot;&gt;{{Cite web |title=What movies and TV shows has Emma Myers been in? |url=https://www.popbuzz.com/tv-film/features/emma-myers/movies-tv-shows/ |access-date=November 30, 2022 |website=PopBuzz |archive-date=ਦਸੰਬਰ 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208084538/https://www.popbuzz.com/tv-film/features/emma-myers/movies-tv-shows/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ ''ਗਲੇਡਸ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।[1] ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਲਡ਼ੀ ''[[ਵੈੱਡਨਸਡੇ (ਟੀਵੀ ਲੜ੍ਹੀ)|ਬੁੱਧਵਾਰ]]'' (2022-ਵਰਤਮਾਨ) ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਮਿਲੀ ਸਵਿੱਚ (2023) ਵਿੱਚ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਐਮਾ ਮਾਇਰਸ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2002 ਨੂੰ ਓਰਲੈਂਡੋ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲ ਅਤੇ ਜੇਰੇਮੀ ਮਾਇਰਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 2, 2022 |title=Emma Myers: How old is 'Wednesday' star Enid Sinclair who has became [sic] a fan favourite? |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/emma-myers-how-old-is-wednesday-star-enid-sinclair-who-has-became-a-fan-favourite/articleshow/95921667.cms |access-date=December 18, 2022 |website=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ozzy |date=2023-06-09 |title=Emma Myers: Actress, Model, Dancer |url=https://fashionrepublicmagazine.com/emma-myers/ |access-date=2023-06-18 |website=Fashion Republic Magazine |language=en-US |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303025718/https://fashionrepublicmagazine.com/emma-myers/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਮਸਕੂਲ ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, &quot;ਕਦੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ&quot;।&lt;ref name=&quot;teenvogue&quot;&gt;{{Cite web |date=November 24, 2022 |title=Netflix Star Emma Myers Is Wednesday's Biggest Fan |url=https://www.teenvogue.com/story/wednesday-star-emma-myers-on-fandom-seventeen-enid-interview#intcid=_teen-vogue-bottom-recirc_27983287-1a7d-478d-83e8-3b7d362ad887_text2vec1 |access-date=November 30, 2022 |website=Teen Vogue}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਹ [[ਯੂਨਾਨੀ]] ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Emma |date=2022-12-12 |title=Emma Myers family: mother, father, siblings |url=https://familytron.com/emma-myers/ |access-date=2023-03-25 |website=Familytron |language=en-US |archive-date=2023-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206202638/https://familytron.com/emma-myers/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਾਇਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੀਵੀ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਦ ''ਗਲੇਡਸ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;popbuzz&quot; /&gt; ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roth |first=Jaclyn |date=November 21, 2022 |title=Emma Myers Hopes To Inspire Young Girls With Her Role In Netflix's 'Wednesday' |url=https://graziamagazine.com/us/articles/emma-myers-gushes-cast-netflix-wednesday/ |access-date=December 1, 2022 |website=Grazia USA}}&lt;/ref&gt; ਮਾਇਰਸ ਏ ਸਵਾਦ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਮਸ (2020) ਅਤੇ ਗਰਲ ਇਨ ਦ ਬੇਸਮੈਂਟ (2021) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=December 15, 2022 |title=Emma Myers and Brady Noon Join the Cast of Family Leave |url=https://movieweb.com/emma-myers-brady-noon-family-leave/ |access-date=December 18, 2022 |website=Movie Web}}&lt;/ref&gt; 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''[[ਵੈੱਡਨਸਡੇ (ਟੀਵੀ ਲੜ੍ਹੀ)|ਬੁੱਧਵਾਰ]]'' ਨੂੰ ਐਨੀਡ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖਿਡ਼ਦਾ ਵੇਅਰਵੌਲਫ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਐਡਮਜ਼ ਦਾ ਰੂਮਮੇਟ ਸੀ ([[ਜੇਨਾ ਓਰਟੇਗਾ]] ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;premiere&quot;&gt;{{Cite web |last=Nesvig |first=Kara K. |date=November 28, 2022 |title=Get Ready with Emma Myers for the &quot;Wednesday&quot; Premiere |url=https://www.teenvogue.com/story/emma-myers-for-the-wednesday-premiere |access-date=November 30, 2022 |website=[[Teen Vogue]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elite&quot;&gt;{{Cite web |last=Kickham |first=Dylan |date=November 23, 2022 |title=Emma Myers Wants Wenclair Shippers To Know: &quot;They Were Roommates&quot; |url=https://www.elitedaily.com/entertainment/emma-myers-wednesday-wenclair-interview |access-date=November 30, 2022 |website=Elite Daily}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਦੱਖਣੀ ਇੰਜੀਲ'' (2023) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਮਾਈਰਸ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਮਿਲੀ ਸਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਗਾਰਨਰ, ਐਡ ਹੈਲਮਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡੀ ਨੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਵਲ ਏ ਗੁੱਡ ਗਰਲਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਮਰਡਰ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪਿੱਪਾ ਫਿਟਜ਼-ਅਮੋਬੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=December 12, 2022 |title='Wednesday's Emma Myers &amp; Brady Noon Join McG-Directed Body-Swap Comedy 'Family Leave' For Netflix |url=https://deadline.com/2022/12/wednesdays-emma-myers-brady-noon-join-jennifer-garner-comedy-family-leave-1235196611/ |access-date=December 18, 2022 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DiLillo |first=John |date=December 12, 2022 |title='Wednesday' Ray of Sunshine Emma Myers Is Taking Some 'Family Leave' |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/family-leave-emma-myers-cast-announcement |access-date=December 18, 2022 |website=Netflix Tudum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Goldbart |first=Max |date=2023-06-19 |title='Wednesday' Star Emma Myers To Lead The BBC's 'A Good Girl's Guide To Murder' Adaptation |url=https://deadline.com/2023/06/wednesday-star-emma-myers-to-lead-bbc-a-good-girls-guide-to-murder-adaptation-1235419988/ |access-date=2023-06-20 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਇਰਸ ਕੇ-ਪੌਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਰੁੱਪ ਸਤਾਰਾਂ ਦਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 5, 2023 |title=Emma Myers on Preparing to be a Werewolf in Wednesday and Her SEVENTEEN Obsession |url=https://www.youtube.com/watch?v=vmfqlkWLIDE |website=[[YouTube]] |publisher=The Tonight Show Starring Jimmy Fallon}}&lt;/ref&gt; ਟੀਨ ਵੋਗ ਨਾਲ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦ ਲਾਰਡ ਆਫ਼ ਦ ਰਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ''[[ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼]]'' ਫੈਨਡਮ &quot;ਔਨਲਾਈਨ ਫੈਨਡਮ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਥੰਮ੍ਹ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮਾ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।&quot; ਮਾਇਰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ|ਅੰਤਰਮੁਖੀ]] ਦੱਸਦੀ ਹੈ &lt;ref name=&quot;elite&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;teenvogue&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>cdcr0b1mskim6xu7exrrejvd85mxi6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰਦੁਮ ਸ਼ੁਕਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200952</id>
    <revision>
      <id>839754</id>
      <parentid>838154</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T15:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30298-87</username>
        <id>60150</id>
      </contributor>
      <comment>ਨਵੀਂ ਡੀਟੇਲ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰੋ</comment>
      <origin>839754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4125" sha1="exbgo25l9e9pyfecou94a8atkvjj8eb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਪ੍ਰਦੁਮ ਸ਼ੁਕਲਾ
| birth_date         = {{Birth date and age|2006|6|24}}
| birth_place        = [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਉਦਯਮੀ, ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ
| education          = IIMT Group of Colleges (B.Tech)
}}

'''ਪ੍ਰਦੁਮ ਸ਼ੁਕਲਾ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: '''प्रदुम शुक्ला'''; ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯਮੀ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ। ਉਹ Desh Crux ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਟਾਰਟਅਪ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.varthabharati.in/business/how-pradum-shukla-desh-crux-is-helping-startups-build-their-online-presence|title=How Pradum Shukla Desh Crux Is Helping Startups Build Their Online Presence|last=Bharathi|first=Vartha|access-date=2026-05-20|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From IIMT Group of Colleges to Entrepreneurship: Pradum Shukla Desh Crux for Startups |url=https://firstindia.co.in/news/business/pradum-shukla-desh-crux-iimt-group-of-colleges-entrepreneurship |access-date=2026-05-20 |website=firstindia.co.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਪ੍ਰਦੁਮ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 2006 ਨੂੰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਡਿਵਾਈਨ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗ੍ਰੇਟਰ ਨੋਇਡਾ ਦੇ IIMT Group of Colleges ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ (ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pradum Shukla |url=https://www.goodreads.com/author/show/40068516.Pradum_Shukla |access-date=2026-05-20 |website=www.goodreads.com}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਪ੍ਰਦੁਮ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ Desh Crux ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਟਾਰਟਅਪ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਨਵੀਨਤਾ, ਆਨਲਾਈਨ ਉਦਯਮਤਾ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Giri |first=Sushil |date=2026-02-19 |title=Indian AI Summit 2026 Encourages Startup Innovation and Digital Visibility {{!}} Ai Summit 2026 Encourages Startup Innovation |url=https://english.newstrack.com/india-news/indian-ai-summit-2026-startup-innovation-digital-visibility-desh-crux-579578 |access-date=2026-05-20 |website=english.newstrack.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ''The Power to Outgrow'' ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==

* ''The Power to Outgrow''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Power to Outgrow by Pradum Shukla {{!}} Open Library |url=https://openlibrary.org/works/OL43807592W/The_Power_to_Outgrow |access-date=2026-05-20 |website=Open Library |language=pa}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* {{IMDb name|id=nm14553401}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਪਤੀ]]</text>
      <sha1>exbgo25l9e9pyfecou94a8atkvjj8eb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>203558</id>
    <revision>
      <id>839755</id>
      <parentid>839603</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T15:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>839755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62012" sha1="nvky0eurdqbets17n14lv8uw74ayytk" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}

== ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ]

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

:ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
:-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)
::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।

* ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz
* ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397
* ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0

--'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ ==

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ।

ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।
ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)]

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications ==

ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ,

ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

[[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] 

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST

ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ,

ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, 

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ==
ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ,

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ)
:ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ -
:ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]]
:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]]
:ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - 
:[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]]
:ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]]
:-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
:‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC)
:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
:ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
:ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ:
:•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।
:• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ।
:• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ।
:• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ।
:ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।
:ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC)

--- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
*:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ।
:ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ:
:ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ।
:ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
:ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। &lt;font color=&quot;green&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &amp;#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC)
* ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC)
*ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ  ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nvky0eurdqbets17n14lv8uw74ayytk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839756</id>
      <parentid>839755</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T15:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ */</comment>
      <origin>839756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62153" sha1="98fqm9patpggu13w4ar590wirusi8mj" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}

== ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ]

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

:ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
:-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)
::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।

* ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz
* ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397
* ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0

--'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ ==

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ।

ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।
ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)]

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications ==

ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ,

ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

[[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] 

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST

ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ,

ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, 

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ==
ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ,

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ)
:ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ -
:ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]]
:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]]
:ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - 
:[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]]
:ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]]
:-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
:‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC)
:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
:ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
:ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ:
:•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।
:• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ।
:• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ।
:• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ।
:ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।
:ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC)

--- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
*:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ।
:ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ:
:ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ।
:ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
:ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। &lt;font color=&quot;green&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &amp;#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC)
* ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC)
*ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ  ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>98fqm9patpggu13w4ar590wirusi8mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੈਂਥੜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204644</id>
    <revision>
      <id>839778</id>
      <timestamp>2026-05-21T07:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harvinder Chandigarh</username>
        <id>10026</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>839778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="te45ium9ekh6uq4wsx87r6trz49r3fx" xml:space="preserve">'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ ==
ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 185.67 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

== ਆਬਾਦੀ ==
[[2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਥੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 475 ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲਗਭਗ 90 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 252 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 223 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 86.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 885 ਸੀ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 972 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/village/21941-kainthri-himachal-pradesh.html&lt;/ref&gt;

ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੈਂਥੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html](https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html) ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>te45ium9ekh6uq4wsx87r6trz49r3fx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839779</id>
      <parentid>839778</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T07:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harvinder Chandigarh</username>
        <id>10026</id>
      </contributor>
      <origin>839779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="p85778b92qiwg0cwfhxy9by2xvye3o9" xml:space="preserve">[[File:Kainthri , a village of Solan district ,Himachal Pradesh ,India.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ]]
'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ ==
ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 185.67 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

== ਆਬਾਦੀ ==
[[2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਥੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 475 ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲਗਭਗ 90 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 252 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 223 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 86.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 885 ਸੀ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 972 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/village/21941-kainthri-himachal-pradesh.html&lt;/ref&gt;

ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੈਂਥੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html](https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html) ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>p85778b92qiwg0cwfhxy9by2xvye3o9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>