ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 1 602 839786 839782 2026-05-21T15:14:53Z Kuldeepburjbhalaike 18176 /* Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong */ ਜੁਆਬ 839786 wikitext text/x-wiki == ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ == । [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23759-79|&#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == One rule order ministry == End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2060 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-26957-31|&#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC) == Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong == The logo should be '''ਇੱਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, '''not ਇਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:20, 21 ਮਈ 2026 (UTC) :hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]], thanks for noticing this small typo, although both the spellings are correct and used in punjabi language. but ਇੱਕ is more prominent. so will request to change it. thanks again. -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:14, 21 ਮਈ 2026 (UTC) gl9l2to6z5883br1woayk5bhntd3ccq 0 2788 839803 836443 2026-05-21T22:07:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839803 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰ ਹਰਿਰਾਇ | alt = ਗੁਰ ਹਰਿਰਾਇ | image = Harrai.jpg | caption = ਗੁਰ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = | birth_date = ਜਨਵਰੀ 16, 1630 | birth_place = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰੂਪਨਗਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1661|10|06|1630|01|31}} | death_place = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | period = 1644–1661 | other_names = ''ਸਤਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | predecessor = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] | successor = [[ਗੁਰ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | father = ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ | mother = ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ | ਸੁਪਤਨੀ = ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵੀ | children = ਰਾਮ ਰਾਇ ਅਤੇ [[ਗੁਰ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰ ਹਰਿਰਾਇ''' (16 ਜਨਵਰੀ 1630 – 20 ਅਕਤੂਬਰ 1661)<ref name=eosghr>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/HAR%20RAI%20GURU%20(1630-1661).html |title=Har Rai, Guru (1630–1661) |author=Bhagat Singh |editor=Harbans Singh|display-editors=etal| website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |accessdate=16 January 2017}}</ref> [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸਤਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ।<ref name=britharrai>[https://www.britannica.com/biography/Har-Rai Har Rai: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica (2015)</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਬਣੇ।<ref name="Mandair2013p50">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA50 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=50–51}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਲਗਭਗ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Mandair2013p50"/><ref name="Grewal1998p67">{{cite book|author=J. S. Grewal|title=The Sikhs of the Punjab|url= https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|url-access=registration|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/67 67]–69}}</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ [[ਸੁੰਨੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="Mandair2013p50"/> 1658 ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1660 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਤੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ - ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ - ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=britharrai/><ref name="Grewal1998p67"/> ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੇਕਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA33 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=33–34}}</ref> 1661 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=britharrai/> == ਨਾਂ == ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰੀ ਰਾਇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Singh2014p400">{{cite book |author1=Pashaura Singh |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |author2=Louis E. Fenech |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-969930-8 |page=400}}</ref> ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰੀ ਗੁਰੂ (ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":02">{{Cite book |last=Prill |first=Susan E. |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |date=27 March 2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191004117 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |pages=223–234 |chapter=19. Ecotheology |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨੰਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 8 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1640 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇਵੀ (ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਲੱਖਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦਇਆ ਰਾਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਰੂਪ ਕੌਰ <ref>Harjinder Singh Dilgeer: Sikh History in 10 Volumes. </ref> ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅੱਠਵਾਂ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ)।<ref>{{cite book|author=J. S. Grewal|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|url-access=registration| year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/62 62]–63, 67–69}}</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਜ਼ਮੀਨ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸਾਹਿਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ "ਹਰੀ ਰਾਇ" ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title= Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA148 |year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=148}}</ref><ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|page=41}}</ref> 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜੀਵਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੰਗਤ ਹਨ।<ref>{{cite book|author=Surjit Singh Gandhi|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E |url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&pg=PA590 |year=2007|publisher=Atlantic Publishers |isbn=978-81-269-0858-5|pages=590–591 with note 2}}</ref> === ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ === ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=britharrai/><ref name="Mandair2013p50"/> ਮੁਗਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 1660 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ।<ref name="Mandair2013p50"/> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA226 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=226 with note 7}}</ref> 1658 ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1660 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ - ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ - ਦੀ ਇੱਕ ਆਇਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਤ ਦੇ ਅਰਥ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। === ਪ੍ਰਭਾਵ === ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਤਕ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਗਾਇਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਗਾਇਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਲੋਕ ਗਾਇਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref name="Singh2014p400" /> ==== ਸੁਧਾਰ ==== ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੇ ਮੰਜੀ (ਸੰਗਤੀਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਯੁਕਤ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref name="cole20">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref><ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref> ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦਸਵੰਧ ("ਆਮਦਨ ਦਾ ਦਸਵਾਂ") ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ,<ref name="Farhadian2015p342">{{cite book|author=Charles E. Farhadian|title=Introducing World Religions |url=https://books.google.com/books?id=5VV-BAAAQBAJ&pg=PT342 |year=2015|publisher=Baker Academic|isbn=978-1-4412-4650-9|pages=342}}</ref> ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੰਗਰ ਪਰੰਪਰਾ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ, ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /> ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਮਸੰਦ (ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਦੇ ਆਗੂ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ - ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ, ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਗੁਰੂਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ<ref name="eosghr" /> ਹਰ ਰਾਏ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਰੱਖਣਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=Surjit Singh Gandhi|title=History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E |url=https://books.google.com/books?id=qw7-kUkHA_0C&pg=PA365 |year=2007|publisher=Atlantic Publishers |isbn=978-81-269-0857-8|pages=365–367}}</ref><ref>{{cite book|title=Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&pg=PA345 |year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-355-1|page=345}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਜੋਧ, ਭਾਈ ਗੋਂਡਾ, ਭਾਈ ਨੱਥਾ, ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ (ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਲਈ), ਭਾਈ ਫੇਰੂ (ਰਾਜਥਨ ਲਈ), ਭਾਈ ਭਗਤ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਰਾਗੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਮਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। === ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ === [[File:Miniature depicting Guru Har Rai with Guru Har Krishan as the fly-whisk attendant, kept within the Kartarpur Bir.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਫਲਾਈ-ਵਿਸਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਗੁਰੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। == ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਭਾਲ == ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name=":02" /> ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name=":02" /> [[File:Miniature painting of Guru Har Rai holding a flower, circa 1685.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਛੋਟੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਲਗਭਗ 1685। ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਮਹੰਤ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ।]] ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਾਖੀ (ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ), ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜਵਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਚੋਗਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।<ref name=":02" /> ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਲਈ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।<ref name=":02" /> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":02" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":02" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":02" /> === ਚਿਕਿਤਸਕ ਗਿਆਨ === ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿੱਖ ਬਾਗ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਗ਼ (ਭਾਵ "900,000 ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਬਾਗ਼") ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":02" /> ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚਿਕਿਤਸਕ ਕਿਸਮਾਂ ਸਨ।<ref name=":02" /> ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਘ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇਲਾਜ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।<ref name=":02" /> ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਹਰ ਇਲਾਜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref name=":02" /> ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦੇ ਭੇਜੇ।<ref name=":02" /> ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਰਹਿਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ।<ref name=":02" /> ==ਗੁਰਗੱਦੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ == [[1644]] ਈ: ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ 2200 ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਜੁਝਾਰੂ ਰੂਪ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ [[ਪਲਾਹੀ]] [[ਪਿੰਡ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਣ ਪਾਏ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਿਆਲੂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਸਵਾਲੀ ਜਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦਿੰਦੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪਦਾਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦਾ ਬੇਟਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਹਕੀਮਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਨਾਲ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1707 ਈ ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] [[ਲਾਹੌਰ]] ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਆਇਆ। [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ]] ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਟਕਰਾਉ ਵਾਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ]] ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਜੀ ਨੂੰ ਅਸਹਿ ਅਤੇ ਅਕਹਿ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਬਿਰਦ ਹੈ '''ਜੋ ਸਰਣਿ ਆਵੈ ਤਿਸੁ ਕੰਠਿ ਲਾਵੈ ਇਹੁ ਬਿਰਦੁ ਸੁਆਮੀ ਸੰਦਾ॥''' ਗੁਰੂ ਅਕਾਲ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਦ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਲੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਯਾਬ, ਰਿਸ਼ਟਪੁਸ਼ਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੱਲ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਠਾੜ ਵਾਲਾ ਰਾਣਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਜੱਸ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਝੋਲੇ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਆਏ ਤਾਂ [[ਭਾਈ ਰੂਪਾ]], [[ਕਾਂਗੜ]] ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ [[ਮਹਿਰਾਜ]] ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਧਰੀ ਕਾਲੇ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਚੌਧਰੀ ਕਾਲਾ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਫੂਲ ਅਤੇ ਸμਦਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਲਕ ਭੁੱਖੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ,“ਬਾਲਕ ਕੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ?” ਚੌਧਰੀ ਕਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੰਗਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਚੱਲਣਗੇ!” [[ਬਾਬਾ ਫੂਲ]] ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਤਰਲੋਕਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੇ [[ਨਾਭਾ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਅਤੇ [[ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੀਂਦ]] ਰਿਆਸਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ। ਸ਼ੇਰੇ-ਪੰਜਾਬ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਫੂਲਕੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਗੱਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਸੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਚਮਕ ਉੱਠੀ ਸੀ। ==ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ== [[ਭਾਈ ਭਗਤੂ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਸੀ। [[ਭਾਈ ਭਗਤੂ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਗੋਰਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜਦੋਂ [[ਮਾਲਵੇ]] ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਤਾਂ ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਈ। ਭੁੱਖੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੌਰ-ਬਰਦਾਰ ਭਾਈ ਜੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਈ ਜੱਸੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੋਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਆਏ। ਭਾਈ ਗੋਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਹੀਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਵਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਭੁੱਲ ਬਖਸ਼ਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਡੋਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜ-ਸਾਮਾਨ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰ ਖਾਂ]], ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਡੋਲੇ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮੁਖਲਸ ਖਾਂ ਦਾ ਵੈਰ ਲੈਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਡੋਲੇ ਅਤੇ ਸਾਜ-ਸਾਮਾਨ ਸਭ ਲੁੱਟ ਲਵੋ। ਭਾਈ ਗੋਰਾ ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨ ਲੈ ਕੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਉਂ ਖੂਬ ਤੇਗ ਚੱਲੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਨੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਵਹੀਰ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਜਦੋਂ ਵਹੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅਸਵਾਰ ਭੇਜੇ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਗੋਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਗੋਰੇ ਦੇ ਸਭ ਗੁਨਾਹ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} [[7 ਜੁਲਾਈ]] ਸੰਨ [[1661]] ਈ: ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖ, ਪੰਜ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ [[ਭਾਈ ਭਾਨਾ]] ਪਾਸੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਵਿਆਹ == ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908585 |volume=2: 1606-1708 C.E |pages=563–592 |chapter=8: Guru Har Rai}}</ref> ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਲੱਖਣੀ/ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ, ਕਲਿਆਣੀ, ਟੋਕੀ, ਅਨੋਖੀ, ਲਾਡੀਕੀ, ਚੰਦ ਕੌਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ, ਰਾਮ ਕੌਰ, ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਸ਼ੱਕੀ ''ਗੁਰਪਰਨਾਲੀ'' ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":3" /> ਜਦੋਂ ਕਿ ''[[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]'' ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ''[[ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ]]'', ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੀਆਂ ''ਪਾਂਡਾ ਵਹੀਆਂ'', ਕਵੀ ਸੌਂਧ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਅਤੇ ''ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ'' ਕੇਵਲ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ/ਸੁਲੱਖਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name=":3" /> == ਸਾਹਿਤ == ਆਮ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ'' ਰਚਨਾ ਲਿਖੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Sardar Harjeet |url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100 |title=Faith & Philosophy of Sikhism |date=2009 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-7835-721-8 |pages=103–104 |language=en}}</ref> ਇਹ ਮਹੱਲਾ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤਪੁਰੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ, ਸੱਤਵੀਂ ਮੀਨਾ ਗੁਰੂ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ ਵੀ ਮਾਰਕਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਸਲੋਕ ਮਿਹਰਬਾਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੁਆਰਾ ਬਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦੋਹੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: ''ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ।'' == ਵਿਰਾਸਤ == 2011 ਵਿੱਚ, 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ (ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ) ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੀ।<ref name=":02" /> 2013 ਵਿੱਚ, ਈਕੋਸਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ-ਰਿਲੀਜ਼ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ "ਹਰਾ ਗੁਰੂ" ਦੱਸਿਆ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।<ref name=":02" /> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ == 2013 ਵਿੱਚ, ਰਾਹੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਈਕੋਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਰੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਇੱਕ ਯੂਕੇਲਿਪਟਸ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਾਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref name=":02" /> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru Hargobind with his grandson, the young Guru Har Rai.jpg|[[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]] (ਸੱਜੇ) ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਹਰ ਰਾਏ (ਖੱਬੇ) ਨਾਲ। File:Painting of Guru Har Rai holding a flower, kept in the Sursinghwala collection.jpg|ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ, ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ। File:Painting of Guru Har Rai holding a flower, kept in the Bhai Rupa Chand collection.jpg|ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਨੀਲੇ ਫੁੱਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ File:Guru Har Rai painting.jpg|ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ, ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ (ਸੀ. 1800-1825 ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ) </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} === ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ === * {{cite book | author=Macauliffe, M.A. | title=The Sikh Religion: Its Gurus Sacred Writings and Authors| publisher=Low Price Publications | year=1909 | isbn=81-7536-132-8}} * {{cite book | author=Singh, Khushwant | title=A History of the Sikhs: 1469-1839 Vol.1 (2nd ed.)| publisher=Oxford University Press | year=1963| isbn=0-19-567308-5}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Guru Har Rai}} {{Portal|India|Biography|Punjab}} * [http://www.sikhs.org/guru7.htm Guru Har Rai], Sikhs.org * [https://web.archive.org/web/20141014223945/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html Guru Har Rai], Sikh-History.com * [https://www.guruharraiji.com/ Guru Har Rai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260312130645/https://guruharraiji.com/ |date=2026-03-12 }}, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਪਿੰਡ ਭੋਂਗਰਨੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1630]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1661]] r2l6fcq4mm1sjtlt9005bqu69cd1q9f 0 2791 839788 839762 2026-05-21T17:08:07Z Nitesh Gill 8973 /* ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ */ 839788 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ | native_name_lang = | image = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | caption = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]] | location = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | map_type = India Punjab#India#Asia | map_size = 200 | coordinates = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}} | year_completed = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | groundbreaking = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | website = {{Official URL}} }} '''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।<ref name=eos>{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}</ref> ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/>{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}} ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।<ref name="eos" /><ref name="Cole2004p7">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}</ref> ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [["ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ"]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। === ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ === ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ। === ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।<ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html</ref> 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਇਮਾਰਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਈ: ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]] == ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) == ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: #ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ #ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ #ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ #ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ #ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ) #ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ<ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] fdjbeq0175qamiekcblesnotdw5kmsf 839790 839788 2026-05-21T17:13:28Z Nitesh Gill 8973 /* ਇਮਾਰਤ */ 839790 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ | native_name_lang = | image = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | caption = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]] | location = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | map_type = India Punjab#India#Asia | map_size = 200 | coordinates = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}} | year_completed = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | groundbreaking = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | website = {{Official URL}} }} '''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।<ref name=eos>{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}</ref> ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/>{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}} ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।<ref name="eos" /><ref name="Cole2004p7">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}</ref> ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [["ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ"]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। === ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ === ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ। === ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।<ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html</ref> 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਇਮਾਰਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]] == ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) == ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: #ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ #ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ #ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ #ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ #ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ) #ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ<ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] m04z3esx8oucwqv6x437iubtx776i8z 0 18012 839801 746188 2026-05-21T21:37:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839801 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | conventional_long_name = ਗੁਇਆਨਾ ਦਾ ਸਹਿਕਾਰੀ ਗਣਰਾਜ<ref name="parliament">{{cite web |url=http://www.parliament.gov.gy/ |title=Parliament of the Co-operative Republic of Guyana |publisher=Parliament.gov.gy |date=2012-02-16 |accessdate=2012-03-04 |archive-date=2018-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |url-status=dead }}</ref> | common_name = ਗੁਇਆਨਾ | image_flag = Flag of Guyana.svg | image_coat = Coat of Arms of Guyana.svg|100px|[[Coat of arms of Guyana]] | national_motto = "One People, One Nation, One Destiny"<br>"ਇੱਕ ਲੋਕ, ਇੱਕ ਮੁਲਕ, ਇੱਕ ਤਕਦੀਰ" | national_anthem = ''Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains''<br>''ਗੁਇਆਨਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧਰਤੀ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ'' | image_map = Guyana (orthographic projection).svg | capital = [[Georgetown, Guyana|Georgetown]] | largest_city = capital | latd=6 |latm=46 |latNS=N |longd=58 |longm=10 |longEW=W | official_languages = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | languages_type = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ | languages = ਗੁਇਆਨੀ ਕ੍ਰਿਓਲੇ | regional_languages = {{nowrap|[[ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੁਰਤਗਾਲੀ]]{{·}}[[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]<br/>ਆਕਾਵਾਈਓ{{·}}ਮਕੂਸ਼ੀ{{·}}ਵਾਈਵਾਈ<br/>ਅਰਾਵਾਕ{{·}}ਪਾਤਾਮੋਨਾ{{·}}ਵਰਾਊ<br/>ਕੈਰੀਬਿਆਈ{{·}}ਵਪੀਸ਼ਾਨਾ{{·}}ਅਰੇਕੂਨਾ}} | ethnic_groups = 43.5% ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ<br/>30.2% ਕਾਲੇ (ਅਫ਼ਰੀਕੀ)<br/>16.7% ਮਿਸ਼ਰਤ<br/>9.1% ਅਮੇਰ-ਭਾਰਤੀ<br/>0.5% ਹੋਰ | ethnic_groups_year = 2002<ref name="cia"/><ref name="2002Census"/> | demonym = ਗੁਇਆਨੀ | government_type = ਇਕਾਤਮਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ | leader_title1 = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਡਾਨਲਡ ਰਾਮੋਤਾਰ | leader_title2 = ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | leader_name2 = ਸੈਮ ਹਾਇੰਡਜ਼ | legislature = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ | area_rank = 84ਵਾਂ | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 214,970 | area_sq_mi = 83,000 | percent_water = 8.4 | population_estimate = 752,940<ref name="cia" />^a | population_estimate_rank = 161ਵਾਂ | population_estimate_year = ਜੁਲਾਈ 2010 | population_census = 751,223<ref name="2002Census">[http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal Guyana 2002 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909144129/http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal |date=2012-09-09 }} Bureau of Statistics – Guyana. Retrieved 25 June 2009.</ref> | population_census_year = 2002 | population_density_km2 = 3.502 | population_density_sq_mi = 9.071 | population_density_rank = 225ਵਾਂ | GDP_PPP = $5.783 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="imf2" /> | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $7,465<ref name="imf2" /> | GDP_nominal = $2.480 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $3,202<ref name="imf2" /> | currency = ਗੁਇਆਨੀ ਡਾਲਰ | currency_code = GYD | sovereignty_type = ਸੁਤੰਤਰਤਾ | established_event1 = {{nowrap[[ਬਰਤਾਨੀਆ]]}} ਤੋਂ | established_date1 = 26 ਮਈ 1966 | established_event2 = ਗਣਰਾਜ | established_date2 = 23 ਫਰਵਰੀ 1970 | HDI = {{nowrap|{{increase}} 0.611<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2010 |year=2010 |publisher=United Nations |accessdate=5 November 2010 |archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |dead-url=yes }}</ref>}} | HDI_rank = 107ਵਾਂ | HDI_year = 2010 | HDI_category = <span style="color:#fc0;white-space:nowrap;">ਦਰਮਿਆਨਾ</span> | country_code = | time_zone = GYT (Guyana Time) | utc_offset = -4 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ਖੱਬੇ | cctld = .gy | calling_code = 592 | footnotes = 1. ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ (230,000) ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਾਰਜਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।}} '''ਗੁਇਆਨਾ''', ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਗੁਇਆਨਾ ਦਾ ਸਹਿਕਾਰੀ ਗਣਰਾਜ''',<ref name="parliament"/> ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਟਾਪੂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਦੇ ਸਕੱਤਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਰਜਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼]] kwnqp30z83ocv412l82kxl7dky4jyo2 0 21584 839791 808569 2026-05-21T17:16:15Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354098660|Reshma (singer)]]" 839791 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੇਸ਼ਮਾ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | alias = | birth_date = ਅੰ.1947<ref name="Dawn"/> | birth_place = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = 3 ਨਵੰਬਰ 2013 (ਉਮਰ 66)<ref name="Dawn"/> | death_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | occupation = [[ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ]] | years_active = 1968– 2004 | awards = }} '''ਰੇਸ਼ਮਾ''' ({{lang-ur|{{nq|ریشماں}}}}; ਅੰ. 1947 &ndash; 3 ਨਵੰਬਰ 2013) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬਣਜਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="BBC">Srivastara, Sanjeev (2000) "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/941408.stm Festive celebrations in Rajasthan]" [[BBC News]], 25 September 2000. Retrieved 14 July 2019</ref><ref name="menon"/> Her father, Haji Muhammad Mushtaq, was a camel and horse trader from Malashi.<ref name="Siddiqui">Siddiqui, Rana (2004) "[https://web.archive.org/web/20040430183615/http://www.hindu.com/mp/2004/02/16/stories/2004021600480100.htm The singer, the song (Reshma's profile)]", ''[[The Hindu]]'' (newspaper), Published 16 February 2004, Retrieved 14 July 2019</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰਤਨ ਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਊਠਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ<ref name="BBC" /> ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੌਕ ਸੀ। {{Quote box |width=265px |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=left |quote = ਮੈਂ ਬੀਆਬਾਨ ਤੇ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਦੀ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਰਿਆਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰਿਆਜ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਿਆਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਹ ਅੱਲਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੇ ਅੱਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਊਠ ਵੇਚਣ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੈਂ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਸੁਣਦੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਰੱਬ ਕਰੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗਾ ਸਕੇਂ। ਤੇਰਾ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਗਾਣਾ ਸਿਖਿਆ। ਤੁਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰੇਸਿਸਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹੁੰਦੀ ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਬਣਜਾਰਨ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਵੇਗੀ ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰੇਗੀ। ਮੈਂ ਅੱਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਾ ਕਰਮ ਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਫ਼ਜ਼ਲ। |source = (ਰੇਸ਼ਮਾ - ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ [http://www.seerat.ca/may2011/article01.php]) }} ==ਪਿਛੋਕੜ== ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਤੇ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਰਹਿਣਾ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ‘ਖਾਸ’ ਹੁੰਦਿਆਂ ‘ਆਮ’ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਰੇਸ਼ਮਾ ਹਿੱਸੇ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਹੁੰਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਲੋਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੈਨਲ ’ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ‘‘ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਛਪੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮਾਪੇ ਤੇ ਬਰਾਦਰੀ ਇਹ ਨਾ ਸੋਚਣ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਚੰਦ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੈ…ਪਰ ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੇਡੀਓ ’ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ। ਬਰਾਦਰੀ ਤੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫੇਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ…ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਰੇਸ਼ਮਾ..ਰੇਸ਼ਮਾ ਕਹਿ ਵਡਿਆਉਣ ਲੱਗ ਗਏ।’’ == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੂਰੁ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਹਾ, ਰਤਨਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="menon">{{Cite web |last=Menon |first=Meena |date=3 November 2013 |title=Legendary folk singer Reshma of Lambi Judai fame passes away |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/legendary-folk-singer-reshma-of-lambi-judai-fame-passes-away/article5309204.ece |access-date=14 July 2019 |website=[[The Hindu]] (newspaper)}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ, ਮਲਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਊਠ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਬੀਲਾ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੀ।<ref name="BBC" /> ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਲੀਮ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਗਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ "ਲਾਲ ਮੇਰੀ ਪੱਤ ਰੱਖੀਓ" ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਝੱਟ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਸ਼ਮਾ 1968 ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ<ref>{{cite book|last1=Abbas|first1=Shemeem Burney|title=The Female Voice in Sufi Ritual: Devotional Practices of Pakistan and India|url=https://archive.org/details/femalevoiceinsuf0000shem|date=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292784505|page=[https://archive.org/details/femalevoiceinsuf0000shem/page/26 26]}}</ref>, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਫੌਰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Uebtl6WYW5c Reshma's TV interview on YouTube] Retrieved 14 July 2019</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ "ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ", "ਹੈ ਓ' ਰੱਬਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ", "ਸੁਣ ਚਰਖੇ ਦੀ ਮਿੱਠੀ-ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਮਾਹੀਆ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ", "ਵੇ ਮੈਂ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਤੇਰੀ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ ਅੱਖੀਆਂ" (ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਮਨਜੂਰ ਹੁਸੈਨ ਝੱਲਾ ਦੇ ਗਾਣੇ), “ਕਿਥੈ ਨੈਨ ਨਾ ਜੋੜੀ”, “ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ” ਅਤੇ “ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ” ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਗਾਣੇ "ਅੱਖੀਓਂ ਕੋ ਰੇਹਨੇ ਦੇ ਅੱਖੀਓਂ ਕੇ ਆਸ ਪਾਸ" ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੌਬੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਖ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ, ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਇਰੇਟਡ ਟੇਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹੀਰੋ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣਾ "ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Chopra">Chopra, Dinesh (2004) "[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lambi-judai-Reshma-asks-whos-Tendulkar/articleshow/614861.cms Lambi judai? Reshma asks who's Tendulkar]" ''[[Times of India]]'', 14 April 2004. Retrieved 14 July 2019</ref> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।.<ref name="Puniyani">Puniyani, Ram (2003) ''Communal Politics: Facts versus Myths'', Sage, {{ISBN|978-0761996675}}, p. 101</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਲੀ ਵੀ ਮੁਕਾਮ ਦੇ ਗਿਆ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੋਹ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਥਾ' ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ।<ref name="Siddiqui" /><ref name="TOI1">"[https://web.archive.org/web/20121024005919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-01-20/india/28331534_1_reshma-bollywood-movie-song Reshma sings for Bollywood]" ''[[Times of India]]'', 20 January 2004. Retrieved 14 July 2019</ref> ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਸੀ। ਬੱਸ ਵਿੱਚ 26 ਯਾਤਰੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਸੱਤ ਸੀਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤ 'ਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4630726.stm India-Pakistan bus links Punjab]", [[BBC News]], 20 January 2006. Retrieved 14 July 2019</ref> ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਛਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="Siddiqui" /> ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕਨੀਜ਼ ਰੇਸ਼ਮਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>"[https://www.outlookindia.com/newswire/story/kaneez-reshma-crosses-border-to-embrace-bollywood/381199 Kaneez Reshma crosses border to embrace Bollywood]" ''Outlook India'' (magazine), 28 April 2006, Retrieved 14 July 2019</ref> ==ਗੀਤ== ਉਸ ਦੇ ‘ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ’ ਤੇ ‘ਹਾਇ ਓ ਰੱਬਾ ਨਹੀਂਓਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ’, ‘ਵੇ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ’ ਤੇ ‘ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ’ ਗੀਤ ਚੇਤੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ। [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਹਾਏ ਓ ਰੱਬਾ, ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ‘ 1969 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਹੁਸਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੂਕ ਸੀ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣੀ ਕਿਸੇ ਨੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।"<ref>http://www.seerat.ca/may2011/article01.php</ref> ==ਮੌਤ== ਰੇਸ਼ਮਾ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨੂੰ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 10,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ 'ਡਾਕਟਰਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਤ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ 3 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ==ਸਨਮਾਨ== ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਅਜ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸੋਲੰਗੀ, ਜੋ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਚੋਲੀਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਉਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫੁੱਲ ਸੀ, ਪਿਆਰ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ " ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|2143141}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] clrsqae0xphpu8wuxynllejljoqblum 0 27913 839802 806786 2026-05-21T21:55:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839802 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ ''' (7 ਅਪਰੈਲ 1911 -9 ਅਪਰੈਲ 1986) ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ==ਜੀਵਨੀ== ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬੇ ਮੂਣਕ, ਜ਼ਿਲਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ 7 ਅਪਰੈਲ 1911 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੈ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 1927 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਚੱਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। 1940 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ। 1949 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਉਹ ‘ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। 1969 ਤਕ ਇਹ [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਅਤੇ 1973 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ। 1973 ਵਿਚ, ਤਾਲਿਬ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੇਅਰ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਆ ਕੇ, 1976 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=July 21, 2015 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | dead-url=yes }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ, ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ। == ਮੌਤ == ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ== ===ਪੰਜਾਬੀ=== ====ਆਲੋਚਨਾ==== * ''ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ)'' (1955) * ''ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਰਤਿਕ ਲਿਖਾਰੀ (1957) ====ਵਾਰਤਕ==== * ''ਅਣਪਛਾਤੇ ਰਾਹ'' (1952) ====ਜੀਵਨੀ==== * ''ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ'' (1971) * ''ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ: ਜੀਵ, ਵਾਰਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ'' (1975) ====ਸਹਿਲੇਖਨ==== * ''ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ'' (1956, ਪ੍ਰੋ. ਸ.ਸ. ਅਮੋਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ) ===ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ=== {{div col}} ====ਜੀਵਨੀ==== * ''ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ'' (1974)[http://www.apnaorg.com/books/english/farid-talib/book.php?fldr=book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140403152601/http://www.apnaorg.com/books/english/farid-talib/book.php?fldr=book |date=2014-04-03 }} ====ਸੱਭਿਆਚਾਰ==== * ''ਦ ਇਮਪੈਕਟ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਨ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਸਾਇਟੀ'' (1966) ====ਆਲੋਚਨਾ==== * ''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ: ਹਿਜ਼ ਪਰਸਨੈਲੀਟੀ ਐਂਡ ਵਿਜ਼ਨ'' (1969) * ''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ'' (1984) ====ਕੋਸ਼==== * ''ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਫਰਾਮ ਦਾ ਹੋਲੀ ਗਰੰਥ'' (1975, 82) ====ਸੰਕਲਨ==== * ਦ ਓਰਿਜਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ ਰਿਲੀਜਨ (1975) * ਸਪਿਰਿਟ ਆਫ ਦ ਸਿੱਖ (ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ, ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ) ====ਲੈਕਚਰ==== * ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਇੰਡਿਯਨ ਪੋਇਟਰੀ: ਸੇਕਰਿਡ ਐਂਡ ਸੈਕੂਲਰ (1984) ====ਇਤਿਹਾਸ==== * ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ: ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਐਂਡ ਸੁਪਰੀਮ ਸੈਕਰੀਫਾਇਸ (1976) ====ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ==== * ''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਲਾਈਫ਼, ਟਾਈਮਸ ਐਂਡ ਵਰਕਸ'' (1973) * ''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਪੋਇਟ ਆਫ ਦ ਸਿਖਸ'' ====ਅਨੁਵਾਦ==== * ''ਜਪੁਜੀ: ਦ ਇਮਮੋਰਟਲ ਪ੍ਰੇਅਰ-ਚੈਂਟ'' (1977) * ''ਬਾਣੀ ਆਫ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ'' (1979) * ''ਨਿਤਨੇਮ'' (1983) * ''[[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] (ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ (1984) * ''ਦ ਐਪਿਕ ਆਫ ਰਾਨਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ'' (1986) {{div col end}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] 3dr27ouqdzfrnfrk2lk32oqug1q6u0k 0 28949 839854 535448 2026-05-22T10:42:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839854 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (?-25 ਜਨਵਰੀ 2012) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਇਪਟਾ]] (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪੁਲਜ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧ-ਚੜਕੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. [[ਸੈਫ ਉਦ ਦੀਨ ਕਿਚਲੂ]] ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮਨ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਪ੍ਰੋ ਨਿਰੰਜ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸੀ।<ref>[http://www.maplepunjabimedia.com/2012/09/11/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%8B-%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%A3-%E0%A8%B8/ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰੋ ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਲਹਿਰ]</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ, ਨਿਰੰਜ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਕਲਵੰਤ ਮਾਨ, ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹੁਕਮ ਚੰਦ ਖਲੀਲੀ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਘੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਫਦਰ ਮੀਰ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪ੍ਰੋ ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ 1994-95 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ''ਇਪਟਾ ਤੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਤਾਨ'' ਵੀ ਛਪੀ ਹੈ।<ref>http://apnaorg.com/books/gurmukhi/sureeli-taan/book.php?fldr=book{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{ਅਧਾਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] lpgluh91z4xn7g8wh3xriw20hqfgz94 0 29912 839792 831289 2026-05-21T17:17:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839792 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ | image =Kirpal Kazak 03.jpg | imagesize =280px | caption =2018 ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ | birth_name = ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1943|1|15}} | birth_place = [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਵਾਰਤਕਕਾਰ, [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | death_date = | death_place = | years_active = }} [[ਤਸਵੀਰ:ਕਿਰਪਾਲ ਕਜਾਕ.png|thumb]] [[ਤਸਵੀਰ:ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ.jpg|thumb|ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ''' [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਤੇ [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਦਸਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾ ਨੇ [[ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਕਾਲਾ ਇਲਮ 1976'' *''ਅੱਧਾ ਪੁੱਲ 1983'' *''ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ'' *''ਜਿਥੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ'' *''ਸ਼ਰੇਆਮ'' *ਅੰਤਹੀਣ ===ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ=== *''ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ'' *''ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ'' *''ਸੈਲਾਬ'' *''ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਪੁਛਦੇ ਨੇ'' *''ਹੁੰਮਸ'' *''ਅੰਤਹੀਣ'' *''ਕਾਲਾ ਇਲਮ'' ===ਨਾਵਲ=== *''ਕਾਲਾ ਪੱਤਣ'' *ਇਤਿ ਕਥਾ ===ਵਾਰਤਕ=== *''ਸਿਗਲੀਗਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ'' (ਖੋਜ ਕਾਰਜ) *ਗਾਡੀ ਕਬੀਲਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ == ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਅੰਤਹੀਣ'' ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/12/%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%89%e0%a8%b8%e0%a8%a4%e0%a8%be%e0%a8%a6-%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80%e0%a8%97%e0%a8%b0-%e0%a8%95%e0%a8%bf%e0%a8%b0/|title=ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਕਾਰੀਗਰ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ|date=2019-12-22|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222233240/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/12/%E0%A8%B6%E0%A8%AC%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%A6-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%97%E0%A8%B0-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B0/|url-status=dead}}</ref>''<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/2903343.cms#sthash.LyQrj4yT.dpbs |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-18 |archive-date=2019-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218153005/http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/2903343.cms#sthash.LyQrj4yT.dpbs |url-status=dead }}</ref>'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] k08y8ziawxtb7m7g2t1xd365hluokkx 0 37974 839796 620182 2026-05-21T18:16:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839796 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = ਕੇਕੀ ਐਨ ਦਾਰੂਵਾਲਾ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1937<!-- uncomment the template to use it: {{Birth date and age|year|mo|da}} --> | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation =ਕਵੀ, ਲੇਖਕ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | ethnicity = [[ਪਾਰਸੀ]] | citizenship = | education = | alma_mater = | period = 1957–ਹਾਲ ਤੱਕ | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1984) | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ਕੇਕੀ ਐਨ ਦਾਰੂਵਾਲਾ''' (ਜਨਮ 1937) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 12 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ "For Pepper and Christ" 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=loc>[http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/kekidaruwalla.html Keki N. Daruwalla] The South Asian Literary Recordings Project.[[Library of Congress]].</ref><ref>{{cite news|title=A long story|url=http://www.expressindia.com/latest-news/a-long-story/457656/|publisher=[[The।ndian Express]]|date=May 12, 2009|access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 10, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002220820/http://www.expressindia.com/latest-news/a-long-story/457656/|dead-url=yes}}</ref> ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕੇਕੀ ਨਸੇਰਸਨਜੀ ਦਾਰੂਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਿਹਾਰ|ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਨ ਸੀ ਦਾਰੂਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੂਨਾਗੜ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਰਾਮਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਮਪੁਰ]] ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news |title=Mapping memories |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/04/stories/2003060400370200.htm |publisher=[[The Hindu]] |date=4 June 2003 |access-date=2 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009011338/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/04/stories/2003060400370200.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.poemhunter.com/keki-daruwalla/ |title=Keki Daruwalla |publisher=PoemHunter.com |accessdate=August 13, 2017 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6sgmxOJe8?url=https://www.poemhunter.com/keki-daruwalla/ |archivedate=ਅਗਸਤ 13, 2017 |dead-url=no }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਲ (1980-81) ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹਾਊਸ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਇਆ। ==ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 1958 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ (ਆਈਪੀਐਸ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤਕ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।<ref name=loc/> ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ '' ਅੰਡਰ ਓਰਿਅਨ '' ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ]], ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਐਪਾਰੀਸ਼ਨ ਇਨ ਐਪਰਿਲ'' 1971 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੇਨਕਾ ਸ਼ਿਵਦਾਸਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ '',<ref>{{cite web|title=Anthology of Contemporary Indian Poetry|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Keki_N_Daruwalla.html|publisher=BigBridge.Org|accessdate=9 June 2016|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007222623/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Keki_N_Daruwalla.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਡਾ: ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਝਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''[[ਦ ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੀਕੌਕ]]''ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।<ref name=brook>{{cite news|last1=Grove|first1=Richard|title=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|accessdate=5 January 2015|issue=current|publisher=Hidden Brook Press, Canada|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|dead-url=yes}}</ref><ref name=press>{{cite web|last1=Press|first1=Hidden Brook|title=Hidden Brook Press|url=http://hiddenbrookpress.com/|publisher=Hidden Brook Press|accessdate=5 January 2015|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217053047/http://hiddenbrookpress.com/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: "ਸੰਗਠਨ (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{cite news|title=Daruwalla returns his award|url=http://scroll.in/article/762194/akademi-has-not-stood-up-for-beleaguered-writers-poet-keki-daruwalla-returns-his-award|agency=Scroll|publisher=scroll.in|date=14 October 2015}}</ref> [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਵਲੋਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਾਰੂਵਾਲਾਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।<ref name="thestatesman">{{cite web|url=http://www.thestatesman.com/news/india/after-54-days-sahitya-akademi-breaks-silence/98935.html|title=The Statesman: After 54 days, Sahitya Akademi breaks silence|publisher=thestatesman.com|accessdate=24 November 2015|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125035443/http://www.thestatesman.com/news/india/after-54-days-sahitya-akademi-breaks-silence/98935.html|dead-url=yes}}</ref>[[ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ (ਭਾਰਤ)|ਸਟੇਟਸਮੈਨ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਦਾਰੂਵਾਲਾ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਵਾਰਡ ਵਾਪਸ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "<ref>{{cite news|last1=Suman|first1=Saket|title='We can only throw back our awards'|url=http://www.thestatesman.com/news/opinion/-we-can-only-throw-back-our-awards/102169.html|accessdate=24 November 2015|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125035459/http://www.thestatesman.com/news/opinion/-we-can-only-throw-back-our-awards/102169.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। [[ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕੀਏਲ]] ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਦਾਰੂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ"। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ]] 3h4jwt956xsz4shfdc5wjgplr2pda12 0 79331 839794 700216 2026-05-21T17:38:44Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Emergence as a national artist" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351669984|Hemant Kumar]]" 839794 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਜਾਂ ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ | background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ | image = Hemant Kumar 2003 stamp AI.jpg | imagesize = | caption = | native_name = হেমন্ত কুমার মুখোপাধ্যায় | native_name_lang = bn | birth_name = ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆ | birth_date = {{birth date|df=yes|1920|06|16}} | birth_place = [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|1989|09|26|1920|06|16}} | death_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | instrument = ਗਾਇਕ | genre = ਸਾਜ, ਪੋਪ | occupation = ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ | years_active = 1935–1989 }} '''ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ''' ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1920 ਨੂੰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] 'ਚ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 'ਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਦੱਤ ਗੁਪਤਾ ਤੋਂ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਤਾਦ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਲਈ। ਸਾਲ 1930 ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1930 'ਚ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਲਈ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>Debashis Dasgupta, ''Desh'', Bengali weekly magazine from [[Anandabazar Patrika]] Ltd., Calcutta, 11 Nov. 1989. P. 36</ref> ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲੋਂ ਇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ 'ਯਾਦ ਕੀਆ ਦਿਲ ਨੇ ਕਹਾਂ ਹੋ ਤੁਮ'। ==ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫਰ== ਸੰਨ 1937 'ਚ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਦੱਤ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਈ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨਿਕ ਕੰਪਨੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ 1940 'ਚ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨਿਕ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਹੀ ਕਮਲ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ 'ਕਿਤਨਾ ਦੁਖ ਭੁਲਾਇਆ ਤੁਮਨੇ' ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਸੀ। ਸਾਲ 1941 'ਚ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ 1951 'ਚ ਫ਼ਿਲਮਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਨੰਦਮੱਠ' ਲਈ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ। 1954 'ਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਨਾਗਿਨ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਾਲ 1959 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਬੇਲਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ ਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਨੀਲ ਆਕਾਸ਼ੇਰ ਨੀਚੇ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਨਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Hemanta_Mukherjee_with_Rajendra_Prasad_and_Jwaharlal_Nehru,_1950.JPG|thumb|ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ), ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ, 1950]] 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ [ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਦੋਂ], ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਇਪਟਾ) ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਥ ਬਣਾਇਆ 1943 ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਬੰਗਾਲ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਨੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ "ਗੰਨੇਰ ਬਧੂ" ("ਦਿ ਰੂਰਲ ਬ੍ਰਾਈਡ") ਦੀ ਉਸਦੀ 1947 ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਨ ਛੇ-ਮਿੰਟ ਦੀ ਰਚਨਾ, 78 ਆਰ ਪੀਐਮ ਡਿਸਕ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥੀਮਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸਨੇ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਗੀਤ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਰਦ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਫਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।[1] ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਮੰਤਾ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਕੇ ਮਿਲੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੇਮਨ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਪਤਾ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਫਿਲਮਿਸਤਾਨ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ''ਆਨੰਦਮਠ'' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੇਮੰਤ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਿਲਮਿਸਤਾਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੰਬਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਆਨੰਦ ਮੱਠ (1952) ਨੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੀ '[[ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ]]' ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਮੰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਉਤੇਜਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਧੁਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ''ਆਨੰਦਮਠ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਮੰਤ ਨੇ ''ਸ਼ਰਤ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਫਿਲਮਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":1">{{Cite web |title=69th & 70th Annual Hero Honda BFJA Awards 2007 |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196427.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108082149/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196427.htm |archive-date=8 January 2010 |access-date=22 February 2022 |website=www.bfjaawards.com}}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ('ਜਾਲ' ਤੋਂ '<nowiki/>''ਯੇ ਰਾਤ ਯੇ ਚਾਂਦਨੀ ਫਿਰ ਕਹਾਂ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਚੁਪ ਹੈ ਧਰਤੀ''<nowiki/>' ਅਤੇ 'ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਜੀਨੇ ਸੇ' ਹਾਊਸ ਨੰਬਰ 44, '<nowiki/>''ਹੈ ਅਪਨਾ ਦਿਲ ਤੋ ਆਵਾਰਾ''<nowiki/>' '<nowiki/>''ਸੋਲਵਾ ਸਾਲ''<nowiki/>' ਅਤੇ '<nowiki/>''ਬਾਤ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਨਾ ਤੁਮ ਹਮੇਂ ਜਾਨੋ'। ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ (''ਨਾਗਿਨ'', ਡਿਟੈਕਟਿਵ) [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] ('ਏਕ ਹੀ ਰਾਸਤਾ "ਤੋਂ' ਸਾਵਲੇ ਸਲੋਨੇ ਆਏ ਦਿਨ", '<nowiki/>''ਓ ਨੀਂਦ ਨਾ ਮੁਝਕੋ'' " (''ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ 999''), ਗੁਮਸੁਮ ਸਾ ਜਹਾਂ (''ਦੁਨੀਆ ਝੁਕਤੀ ਹੈ''") ਅਤੇ ਬਿਸਵਜੀਤ ('ਬੀਜ ਸਾਲ ਬਾਦ "ਤੋਂ' ਬੇਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਹਮੇਂ", '<nowiki/>''ਬਿਨ ਬਾਦਲ ਬਰਸਾਤ'' "ਤੋਂ' ''ਏਕ ਬਾਰ ਜ਼ਰਾ ਫਿਰ''", '<nowiki/>''ਕੋਹਰਾ'' "ਤੋਂ' ''ਯੇ ਨਯਨ ਡਰੇ ਡੇਰੇ'' " ਅਤੇ '''ਅਨੁਪਮਾ'' "ਵਿੱਚ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਸਨਮਾਨ== ** 1956: [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]: ''[[ਨਾਗਿਨ]]'' ** 1971: [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]: ਨਿਮਾਤਰਨ ** 1986: [[ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]: [[ਲਾਲਨ ਫਕੀਰ]] ** 1975: [[BFJA ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]: ''ਫੁਲੇਸ਼ਵਰੀ ਜੇਤੂ ** 1976: [[BFJA ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]: ''ਪ੍ਰੀਆ ਬੰਧੋਬੀ: ਜੇਤੂ ** 1985: ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡੀ ਲਿਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ** 1986: [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡੀ ਸਨਮਨਾ]] ** 1989: ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਅਵਾਰਡ ** ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, ਫ਼ਿਲਮ 'ਨੀਲ ਆਕਾਸ਼ੇਰ ਨੀਚੇ' ==ਦਿਹਾਂਤ== ਲੱਗਭਗ 5 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਦਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ 26 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] a9uij0tv2txfuojcp10kkt9lykdam33 0 85741 839843 811984 2026-05-22T06:50:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839843 wikitext text/x-wiki '''ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਮਲੇਸ਼ਿਆ]] ਸਿੰਗਾਪੋਰ, [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਅਤੇ ਪੁਛੱਮੀ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਹੀ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੰਦੂਰ ਤੋ ਲੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ==ਤਿਆਰੀ== ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਹੀ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਿਨੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲੇਵਰ ਵਾਸਤੇ ਤੰਦੂਰੀ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਕਚਰ ਦਇ ਹਲਕੀ ਪਰਤ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਪਾਉਡਰ ਜਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਅਗਨੀ (ਲਾਲ ਰੰਗ) ਆਭਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਪਾਉਣ ਤੇ ਇਹ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਹਲਕਾ ਰੰਗ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ ਫੂਡ ਕਲਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਚਮਕ ਦਾਰ ਰੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ.<ref>For instance, see the recipe in Madhur Jaffrey's Pakistani Cookery pp66-69</ref> ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੰਦੂਰ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਬਾਰਬਿਕਯੂ ਗਰਿੱਲ ਤੇ ਵੀ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਮੇਰਿਨੇਟ ਕੀਤੇ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਸ੍ਕਿਵਰ (ਸ਼ੀਖ) ਵਿੱਚ ਸਕਿਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਓਵਨ (ਜੋ ਕਿ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਪਕਾਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਲੇ ਜਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਹੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੋਕਿ ਫਲੇਵਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ==ਇਤਿਹਾਸ== ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ ਮੂਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ.<ref name="google.co.uk">{{cite web|url=http://books.google.co.uk/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA104&lpg=PA104&dq=tandoori+chicken+origins+afghanistan&source=bl&ots=EYYp3P_cUH&sig=K89UcECLqP2_NM1ynWOIQzaZ5KE&hl=en&sa=X&ei=1nZ7VKS5H-Pl7gaXqoDABg&ved=0CEAQ6AEwBQ#v=onepage&q=tandoori%20chicken%20origins%20afghanistan&f=false|title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghv|author=Vir Sanghvi|work=google.co.uk}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm |title=Metro Plus Delhi / Food: A plateful of grain |publisher=The Hindu |date=24 November 2008 |accessdate=7 May 2009 |location=Chennai, India |archive-date=29 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015351/http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm |dead-url=yes }}</ref> ਹਾਲਾਕਿ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾ ਮੁਗਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇਜਾਦ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਗੁਜਰਾਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਮਹਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰੇਸਟੋਰੇਨਟ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ. ਗੁਜਰਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਬਾਦ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਏ ਸਨ<ref>{{cite web|url=http://qz.com/528366/what-does-it-mean-to-be-a-punjabi/|title=What does it mean to be a Punjabi|work=Quartz|access-date=2016-10-13|archive-date=2017-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205235904/https://qz.com/528366/what-does-it-mean-to-be-a-punjabi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/Londons-Moti-Mahal-restaurant-lauded-for-food-hygiene/articleshow/48577841.cms|title=London’s Moti Mahal restaurant lauded for food hygiene|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://scroll.in/article/801182/five-exhilarating-dance-moves-that-celebrate-the-traumas-of-modernity|title=Five exhilarating dance moves that celebrate the traumas of modernity|author=Ananya Jahanara Kabir|work=Scroll.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.desiblitz.com/content/tandoori-chicken-a-royal-punjabi-dish|title=Tandoori Chicken - A Royal Punjabi Dish - DESIblitz|work=DESIblitz}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਮਬ੍ਧਿਤ ਹੈ<ref>The Rough Guide to Rajasthan, Delhi and Agra By Daniel Jacobs, Gavin Thomas</ref> ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋ ਬਾਦ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੁਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਈਇਆ.<ref>{{cite news |last=Raichlen |first=Steven |title=A Tandoor Oven Brings India's Heat to the Backyard |url=http://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html?pagewanted=all&_r=0 |accessdate=14 June 2015 |work=The New York Times |date=10 May 2011}}</ref> ਦੇਹਾਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ (ਕੋਮੁਨਲ) ਤੰਦੂਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਗਲ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://www.apnaorg.com/books/gurmukhi/kehal-1/book.php?fldr=book|title=Alop Ho Reha Punjabi Virsa Harkesh Singh Kehal|publisher=|access-date=2016-10-13|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808023118/http://apnaorg.com/books/gurmukhi/kehal-1/book.php?fldr=book|url-status=dead}}</ref> ਕੁੱਛ ਪਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਫਿਰਕੂ (ਕੋਮੁਨਲ) ਤੰਦੂਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 1947 ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ. ==ਪਕਵਾਨ== ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਰੀ ਵਿੱਚਬੇਸ ਚਿਕਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਸਟਾਟਰ ਅਤੇ ਏਪੇਟਾਈਜਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਨਾਨ (ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਨ ਬ੍ਰੇਡ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫੁਲ ਕੋਰਸ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੀ ਤਰਹ ਦੇ ਕਰੀ ਚਿਕਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਟਰ ਚਿਕਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.<ref>Nancie McDermott, Pauline Cilmi Speers (1999) The Curry Book: Memorable Flavors and Irresistible Recipes from Around the World [https://books.google.co.uk/books?id=4w7QRZzv0TQC&pg=PA100&dq=tandoori+chicken+and+cream&hl=en&sa=X&ei=0rNoVbDlAuiG7QbC3IOYCA&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=tandoori%20chicken%20and%20cream&f=false]</ref> ਕੁੱਛ ਸਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਈ ਪੋਸਤੋ ਤੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕੀ ਸਥਾਨਕ ਜਗਹ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਉਪਲਬਦ ਹਨ, ਇਹ ਜਗਹ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਕੋਲਘਾਟ ਅਤੇ ਕੋਲਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ ਖਾਸ ਤੋ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਬਾਦ ਮੋਤੀ ਮਹਲ ਡੀਲਕਸ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ<ref>{{cite web |url=http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/eating_out/crystal_awards.jsp |title=Hindustan Times: Crystal Awards for Best Restaurants |work=Delhi Tourism |date= |accessdate=22 August 2014}}</ref><ref name="indianexpress1">{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/motimahal-celebrates-kabab-festival/734816/ |title=Motimahal celebrates Kabab festival |work=Indian Express |date=7 January 2011 |accessdate=22 August 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ. ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ]] hygu5stojcidtzlpt2zw80l0lks2a9t 0 97672 839807 577973 2026-05-22T02:49:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839807 wikitext text/x-wiki '''ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਵੇਲਟਰ'''(ਜਨਮ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1977) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਅਤੇ ਕੋਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਕਾਰਡਿਨਲਾਂ ਲਈ ਲਾਈਨਬੈਕਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਕਾਰਡੀਨੇਲਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕੋਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name=YAHOO/><ref name="AZCARDS"/><ref name="fortune140120"/> == ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ == ਵੇਲਟਰ ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੈਮੀ-ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ (ਡੱਲਾ ਡਾਇਮੰਡਸ ਅਤੇ ਡੱਲਾਸ ਡਰੈਗਨਜ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ 2010 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲਸ (ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ) ਵੂਮੈਨ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਯੂ.ਐਸ.ਏ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="fox140124"/><ref name="aas140121"/><ref name="kxas140128"/> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਵੀ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2015/08/03/sports/football/jen-welter-is-teaching-men-and-girls-as-nfls-first-female-coach.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&module=mini-moth&region=top-stories-below&WT.nav=top-stories-below|title = First female coach|last = |first = |date = |work = |access-date = |via = }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਵੇਲਟਰ ਨੇ ਬੋਸਟਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸਪੋਰਟ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਕੈਪੀਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਮਿਨੇਆਪੋਲਿਸ, ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.ਕੀਤੀ।<ref name="linkedIn">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/in/welter47|title=Dr. Jen Welter|publisher=LinkedIn|access-date=July 29, 2015}}</ref> == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * Kathryn Smith * List of female American football players * Justine Siegal == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em|refs= <ref name="fortune140120">{{cite news |first=Daniel |last=Roberts |website=Fortune |publisher=Time Inc. |title=The NFL's first female coach is no longer coaching |url=http://fortune.com/2015/09/02/jen-welter-cardinals-over/?xid=soc_socialflow_twitter_FORTUNE |date=September 2, 2015 |accessdate=September 2, 2015}}</ref> <ref name="aas140121">{{cite news |first=Matt |last=Welch |newspaper=Allen American |publisher=Star Local News |location=[[Allen, Texas|Allen, TX]] |title=Female football standout Welter to try out for Texas Revolution |url=http://starlocalmedia.com/allenamerican/sports/female-football-standout-welter-to-try-out-for-texas-revolution/article_b0b625ea-82cb-11e3-8b3f-0019bb2963f4.html |date=January 21, 2014 |accessdate=January 21, 2014}}</ref> <ref name="fox140124">{{cite news |first=Louis Jr. |last=Ojeda |publisher=[[Fox Sports Southwest]] |title=Indoor football team signs first female running back |url=http://msn.foxsports.com/southwest/story/indoor-football-team-signs-first-female-running-back-012414 |date=January 24, 2014 |accessdate=January 25, 2014}}</ref> <ref name="kxas140128">{{cite web |first=Catherine |last=Ross |publisher=[[KXAS-TV]] |title=Addison Woman Tries Out For Indoor Football League |url=http://www.nbcdfw.com/video/#!/news/sports/Addison-Woman-Tries-Out-For-Indoor-Football-League/242494011 |date=January 28, 2014 |accessdate=January 29, 2014}}</ref> <ref name="AZCARDS">{{cite news |first=Darren |last=Urban |publisher=azcardinals.com |title=Cardinals Add First Female Coach |url=http://www.azcardinals.com/news-and-events/article-2/Cardinals-Add-First-Female-Coach/aa370599-8d8e-4e73-85d3-fc77515bf40a |date=July 27, 2015 |accessdate=July 28, 2015 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 29, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729010459/http://www.azcardinals.com/news-and-events/article-2/Cardinals-Add-First-Female-Coach/aa370599-8d8e-4e73-85d3-fc77515bf40a |dead-url=yes }}</ref> <ref name=YAHOO>{{cite news |first=Eric |last=Edholm |publisher=Yahoo Sports |title=Arizona Cardinals hire NFL's first-ever female coaching intern |url=https://sports.yahoo.com/blogs/nfl-shutdown-corner/arizona-cardinals-hire-nfl-s-first-ever-female-coaching-intern-011112847.html |date= |accessdate=July 28, 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rqv2h90v807xyiv2nidk9rp8idhv57m 3 116278 839845 460609 2026-05-22T07:19:18Z Exusiai 52628 Exusiai ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Harold Lee]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Haroël Lee]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harold Lee|Harold Lee]]" to "[[Special:CentralAuth/Haroël Lee|Haroël Lee]]" 460609 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Harold Lee}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:04, 28 ਮਾਰਚ 2019 (UTC) 3c6gu6zc4yg8pbpkpob67zi554dml7n 0 120960 839785 795878 2026-05-21T14:10:20Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:JAL_Hubs.gif|JAL_Hubs.gif]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: The license is OK for WP and Commons, but NC for other uses, so it is not acceptable here.. 839785 wikitext text/x-wiki '''ਜਪਾਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Japan Airlines Co. Ltd.''') <span>(</span>'''ਜੇ.ਏ.ਐਲ.'''<span>)</span> (ਜਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ: <span>''ਨਿਹੋਂ ਕੋਕੂ ਕਬੁਸ਼ੀਕੀ-ਗੈਸ਼ਾ'' )</span>, ਜਿਸ ਨੂੰ {{ਨਿਹੋਂਗੋ|'''Nikkō'''|日航}} ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਸਿਨਾਗਾਵਾ [[ਟੋਕੀਓ|ਟੋਕਿਓ]], ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਟੋਕਿਓ ਦਾ ਨਰੀਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਹੈਨੇਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਓਸਾਕਾ]] ਦਾ ਕੰਸਾਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਓਸਾਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਜੇ.ਏ.ਐਲ. ਦੇ ਗਰੁੱਪ '''ਜਪਾਨ''' '''ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼''' ਵਿੱਚ ਜੇ-ਏਅਰ, ਜੇਏਐਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਜਪਾਨ ਤੱਕ Air Commuter, ਜਪਾਨ ਟ੍ਰਾੰਸਓਸ਼ਨ ਹਵਾਈ, ਜ਼ਿੱਪੇਅਰ ਟੋਕੀਓ ਅਤੇ ਰੁਕਿਉ ਹਵਾਈ ਕਮਿਊਟਰ ਘਰੇਲੂ ਫੀਡਰ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਏਐਲ ਕਾਰਗੋ, ਮਾਲ ਅਤੇ ਮੇਲ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇ.ਏ.ਐਲ. ਸਮੂਹ ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਿਊਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 35 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਡਸ਼ੇਅਰਾਂ ਸਮੇਤ 220 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਲਈ ਕਾਰਗੋ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਕੋਲ 279 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। 31 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਵਿੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ, ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਸਮੂਹ ਨੇ 52 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ 1.1 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਾਰਗੋ ਅਤੇ ਮੇਲ ਨੂੰ ਸਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਪਾਨ, ਜੇ-ਏਅਰ, ਜੇਏਐਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਟ੍ਰਾਂਸਓਸ਼ਨ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ, ਵਨਵਰਲ੍ਡ ਏਅਰਲਾਈਨ ਗਠਜੋੜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਜੇ.ਏ.ਐਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1951 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1953 ਵਿਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=POxrDQAAQBAJ&pg=PA203|title=Historical Dictionary of Japanese Business|last=Picken|first=Stuart D. B.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2016|isbn=978-1-4422-5589-0|page=203}}</ref> ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1987 ਵਿਚ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2002 ਵਿਚ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਜਪਾਨ ਏਅਰ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਈ, ਜਪਾਨ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਬਣ ਗਈ। ਜਪਾਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਾਪਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ, ਸਿਮੀਜੂ ਐਸ-ਪਲਸ ਅਤੇ ਕੌਨਸੈਡੋਲ ਸਪੋਰੋ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕ ਹੈ। ਆਲ ਨਿਪਨ ਏਅਰਵੇਜ, ਜਪਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਜੇਏਐਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣੇ (ਪਹੁੰਚ) == [[ਤਸਵੀਰ:Kansai_International_Airport_(1).jpg|alt=The inside view of an airport terminal building|thumb| ਕੰਸਾਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਜੇਏਐਲ ਟਰਮੀਨਲ ਦੀ ਲਾਬੀ ]] ਜਾਪਾਨ ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼, ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਵਿਚ 33 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਬ ਹਨ। ਟੋਕਿਓ ਦਾ ਨਰੀਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਹੈਨੇਡਾ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਓਸਾਕਾ ਦਾ ਕੰਸਾਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਇਟਮੀ ਦਾ ਓਸਾਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਸਮੂਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ 59 ਘਰੇਲੂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jal.com/en/corporate/gaiyo/flight.html|title=Company Profile – Flight|publisher=Japan Airlines|access-date=7 September 2009}}</ref> 31 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਵਿੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਦਸ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਰੰਭੀਆਂ ਜਾਂ ਵਧਾਈਆਂ, ਟੋਕਿਓ (ਨਰੀਤਾ) ਅਤੇ ਨਿ York ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਓਸਾਕਾ (ਕੰਸਾਈ) ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ; ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਚਾਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਕਿਓ (ਨਰੀਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼ੀਆਨ, ਅਤੇ ਓਸਾਕਾ (ਕਾਂਸਾਈ) ਅਤੇ ਕਿੰਗਦਾਓ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜੇਏਐਲ ਨੇ 14 ਰੂਟ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ, ਸਮੇਤ ਸਪੋਰੋ ਅਤੇ ਓਕਿਨਾਵਾ ਵਿਚਕਾਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਸਾਥੀ ਓਨਵਰਲਡ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼, ਨਾਲ ਕੋਡਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਕੈਥੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਅਤੇ ਫਿਨਨੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ, ਏਅਰ ਫਰਾਂਸ, ਚਾਈਨਾ ਈਸਟਰਨ ਅਤੇ ਜੇਟਸਟਰ ਸਮੇਤ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jal.com/en/ir/finance/annual/2009/pdf/09_all.pdf|title=Annual Report 2009|year=2009|publisher=Japan Airlines|pages=14, 16|access-date=7 September 2009|7=|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201042231/http://www.jal.com/en/ir/finance/annual/2009/pdf/09_all.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਟੋਕਿਓ ਨਰੀਤਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲ ਉਡਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ, ਟੋਕਿਓ ਹੈਨੇਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਬ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟੋਕਿਓ ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰੀ ਪਸਾਰ ਕਰਕੇ। === ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਸਮਝੌਤੇ === ਜਪਾਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਸਮਝੌਤੇ ਹਨ:<ref name="CAPA JAL profile">{{Cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/japan-airlines-jl|title=Profile on Japan Airlines|website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029180418/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/japan-airlines-jl|archive-date=29 October 2016|access-date=29 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jal.co.jp/en/inter/boarding/codeshare/|title=For a CodeShare Flight|website=Japan Airlines}}</ref>{{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=17em}} * [[ਐਰੋਮੈਕਸਿਕੋ]] <ref> http://press.jal.co.jp/en/release/201710/004453.html </ref> * [[ਏਅਰ ਫਰਾਂਸ]] * [[ਏਅਰ ਟਾਹੀਟੀ ਨੂਈ]] * [[ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਬੈਂਕਾਕ ਏਅਰਵੇਜ਼]] * [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼]] * [[ਕੈਥੇ ਪੈਸੀਫਿਕ]] * [[ਚੀਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਚੀਨ ਪੂਰਬੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਚੀਨ ਦੱਖਣੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਅਮੀਰਾਤ (ਏਅਰਲਾਈਨ) | ਅਮੀਰਾਤ]] * [[ਫਿਜੀ ਏਅਰਵੇਜ਼]] * [[Finnair]] * [[ਗਰੁੜ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] <ref>https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Garuda-expands-US-routes-with-Japan-Ailers-code-share-deal{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ਹਵਾਈ ਏਅਰ ਲਾਈਨ]] * [[ਆਇਬੇਰੀਆ (ਏਅਰਲਾਇਨ) | ਆਈਬੇਰੀਆ]] * [[ਜੇਟ ਬਲੂ]] * [[ਜੇਟਸਟਰ ਏਅਰਵੇਜ਼]] * [[ਜੇਟਸਟਰ ਜਪਾਨ]] * [[ਕਲਿੱਟਾ ਏਅਰ]]<ref>{{cite press release|url=https://press.jal.co.jp/en/release/201908/005253.html|title=Japan Airlines Announces Freighter Codeshare Agreement with Kalitta Air|website=Japan Airlines|date=1 August 2019|access-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archivedate=19 ਦਸੰਬਰ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219155554/https://press.jal.co.jp/en/release/201908/005253.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/80539-jal-japan-airlines-resumes-cargo-ops-through-a-codeshare|title=JAL - Japan Airlines resumes cargo ops through a codeshare|website=Ch-Aviation|date=7 August 2019}}</ref> * [[ਕੋਰੀਅਨ ਏਅਰ]] * [[ਲਾਤਮ ਬ੍ਰਾਸੀਲ]] * [[ਲਾਤਮ ਚਿਲੀ]] * [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਕਵਾਂਟਸ]] * [[ਕਤਰ ਏਅਰਵੇਜ਼]]<ref>{{cite news|title= Airline Routes|work= [[Air Transport World]]|date= 30 June 2014|url= http://atwonline.com/airports-routes/airline-routes-25|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140630205114/http://atwonline.com/airports-routes/airline-routes-25|archivedate= 30 June 2014|quote= Japan Airlines and Qatar Airways, both members of oneworld, began codesharing on Qatar operated flights between Doha and Tokyo Haneda. This is in addition to JAL’s codeshare on Qatar flights between Tokyo Narita and Doha, as well as between Osaka KIX and Doha from last 3 Dec..}}</ref> * [[ਰਾਇਲ ਜੌਰਡਿਅਨ]] * [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ]] * [[ਐਸ 7 ਏਅਰਲਾਇੰਸ]]<ref>{{cite news|last1=Hofmann|first1=Kurt|title=JAL, Russia’s S7 Airlines to expand codeshare agreement|url=http://atwonline.com/airports-routes/jal-russia-s-s7-airlines-expand-codeshare-agreement|publisher=[[Air Transport World]]|date=13 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180505214618/http://atwonline.com/airports-routes/jal-russia-s-s7-airlines-expand-codeshare-agreement|archivedate=5 May 2018}}</ref> * [[ਵੀਅਤਜੈੱਟ ਏਅਰ]]<ref>{{cite news|url=http://atwonline.com/airports-routes/jal-russia-s-s7-airlines-expand-codeshare-agreement|title=JAL / Vietjet Air plans codeshare service from late-Oct 2018|publisher=Routesonline|date=23 October 2018}}</ref> * [[ਵੈਸਟਜੈੱਟ]] * [[ਜ਼ਿਆਮਨ ਏਅਰ]] {{Div col end}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] 57771wp76srt43wvn0tg1gs80oe46wm 0 125257 839795 806913 2026-05-21T17:48:15Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348296289|Shovana Narayan]]" 839795 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|occupation= ਡਾਂਸਰ|dances=[[ਕਥਕ]]|former_groups=|current_group=|website=<!-- {{URL|website}} -->|children= ਇਰਵੀਨ ਟਰੈਕਸਲ|partner=|spouse=ਹਰਬਰਟ ਟਰੈਕਸਲ|height=|home_town=|years_active=1970-ਵਰਤਮਾਨ|education=|image=Shovana Narayan.jpg|citizenship=|nationality=|residence=|death_place=|death_date=<!-- {{death date and age|deathyear|mm|dd|birthyear|mm|dd}} -->|birth_place=[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_date={{birth date and age|df=yes|1950|9|2}}|birth_name=|caption=|alt=|module=}} '''ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਾਰਾਇਣ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ [[ਕਥਕ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ, ਇੱਕ ਉਹ [[ਕਥਕ]] ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਆਡਿਟ ਅਤੇ ਅਕਾਉਂਟਸ ਸਰਵਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|title=Famous Kathak Dancers|website=Bhavalaya|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423213717/http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|archive-date=23 April 2012|access-date=25 January 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-dance/dancers/shovana-narayan.html|title=Shovana Narayan Biography {{!}} Childhood, Family, Contribution to Kathak Dance, Facts|website=www.culturalindia.net|language=en|access-date=2019-05-07|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507030217/https://www.culturalindia.net/indian-dance/dancers/shovana-narayan.html|url-status=dead}}</ref> == ਅਰਲੀ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ == ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਿਫੈਂਸ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਟਿਕਜ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਡਿਟ ਅਤੇ ਅਕਾਉਂਟਸ ਸਰਵਿਸ<ref>{{Cite web|url=http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_ShovanaNarayan.htm|title=Shovana Narayan|website=Miranda House's website|access-date=25 January 2012|archive-date=23 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623072337/http://mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_ShovanaNarayan.htm|dead-url=yes}}</ref> ਕਰੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਡਾ ਹਰਬਰਟ ਟ੍ਰੈਕਸਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਇੱਕ '''ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ''' ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਥਕ ਮਾਸਟਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ, ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੌਖੇਪਣ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਗਡੰਡੀ ਬੁਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਥਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ' '''ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ-ਪਰਫਾਰਮਰ'''' ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬੈਲੇ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਲੇਮੇਨਕੋ, ਟੈਪ ਡਾਂਸ, ਬੁੱਧ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 1994 ਵਿੱਚ “ਦਿ ਡਾਨ ਅੱਟਰ” ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ-ਕਥਕ-ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਲੇਮੇਂਕੋ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਕੜੀ ਦੀ ਕਰੀਏਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਨਿਰਮਾਤਾ-ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 6 ਵੀਂ ਐਬਾਈਲਿਮਪਿਕਸ 2003 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਕਰੀਏਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਰਜਵੀਂ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਦੇ ਲਈ ਕਰੀਏਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਸੀ। * ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, 1997 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸੀਕੁਇੰਸ। * ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ। * ਬੈਲੇ ਫਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, 1999। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉੱਘੀਆਂ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਹਨ: * ਡਾਂਸ ਬੈਲੇ "ਕਡੰਬਰ, ਦਿ ਪੋਇਟ ਮਿ" (2012) ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] 'ਤੇ ਭੈਣ, ਕਾਦੰਬਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ' ਤੇ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * ਉੱਘੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਥੀਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜੋ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ (ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ, ਰਮਣਾ ਮਹਾਰਸ਼ੀ, ਅਸੀਸੀ ਦੇ ਫਰਾਂਸਿਸ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ)। * "ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ" (ਮਾਈਥਲੀ ਸ਼ਰਨ ਗੁਪਟ ਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ, ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ' '''ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ'''' ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰ ਸਾਲ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: * ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੈਟ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ 'ਲਲਿਤਿਰਪਨ ਫੈਸਟੀਵਲ' (ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ) ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੇਲਾ। * ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ (ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਅਸਾਵਰੀ ਤਿਉਹਾਰ। * ਕਥਕ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਦਿਵਸ 'ਰਿਦਮ ਐਂਡ ਜਯ'। ਸ਼ੋਵਨਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ. ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਵਚਨਬੱਧ, ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਅਤੇ ਜਾਣੂ ਸਨ, ਉਹ ਸੰਗਠਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ, ਸੁਨਾਮੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ 'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ' ਤੇ ਕਾਬਲ 'ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੋਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਬਲੇਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ। == ਖੋਜ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == ਸ਼ੋਵਨਾ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਗਯਾ ਦੇ ਨੇੜੇ 8 ਕਥਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਏਪੀਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਕੇ ਕੇ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਨ-ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਥਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਥਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ।ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸੰਕਲਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰ ਖਜੂਰਹੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਥਾ 'ਤੇ' ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ 'ਸਿਰਲੇਖ' ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਵੀਡੀਓ ਲਿਆਇਆ. ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ <nowiki>''</nowiki> ਅਕਬਰਜ਼ ਬ੍ਰਿਜ <nowiki>''</nowiki> (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ <nowiki>''</nowiki> ਦਾਸ ਗੇਹਿਮਨੀਸ ਡੇਸ ਇੰਡੀਸ਼ਿਜ਼ ਟਾਂਜ਼ <nowiki>''</nowiki> (ਜਰਮਨ) ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿ,ਨ, ਦਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਕੌਮੀ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਸਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਖੋਜ ਵਾਲੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਸਨ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਕਈ ਡਾਂਸ-ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ * ''ਆਵਰਤਨ'' (2020-2021), ਇੱਕ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ (116 ਮਿੰਟ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਆਈ.) ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਮਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਦ ਟੈਂਪਲਜ਼ (1999) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਡਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਖਜੁਰਾਹੋ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। * ਮੋਕਸ਼ਾ ਇਨ ਮਦੁਰਾਈ (1997) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਾਂਸ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ''ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁਲ'' (1996) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == ; ਸ਼ੋਵਣਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vxBq4xq94ZYC|title=Indian Classical Dances|last=Narayan|first=Shovana|date=14 March 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-84557-169-6|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vxBq4xq94ZYC|title=Indian Classical Dances|last=Narayan|first=Shovana|date=14 March 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-84557-169-6|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vxBq4xq94ZYC|title=Indian Classical Dances|last=Narayan|first=Shovana|date=14 March 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-84557-169-6|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kll9QgAACAAJ|title=Performing arts in India: a policy perspective|last=Narayan|first=Shovana|publisher=Kanishka Publishers, Distributors|year=2003|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sVNQAAAAMAAJ|title=Indian theatre and dance traditions|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2004|publisher=Harman Pub. House in association with Iādyant|isbn=978-81-86622-61-2|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sVNQAAAAMAAJ|title=Indian theatre and dance traditions|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2004|publisher=Harman Pub. House in association with Iādyant|isbn=978-81-86622-61-2|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sVNQAAAAMAAJ|title=Indian theatre and dance traditions|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2004|publisher=Harman Pub. House in association with Iādyant|isbn=978-81-86622-61-2|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IvdnQgAACAAJ|title=Rhythmic echoes and reflections: kathak|last=Narayan|first=Shovana|date=1 February 1998|publisher=Roli Books|isbn=978-81-7436-049-6|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IvdnQgAACAAJ|title=Rhythmic echoes and reflections: kathak|last=Narayan|first=Shovana|date=1 February 1998|publisher=Roli Books|isbn=978-81-7436-049-6|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IvdnQgAACAAJ|title=Rhythmic echoes and reflections: kathak|last=Narayan|first=Shovana|date=1 February 1998|publisher=Roli Books|isbn=978-81-7436-049-6|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XJhFAQAACAAJ|title=Dance legacy of Patliputra|last=Narayan|first=Shovana|last2=India. Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|year=1999|isbn=978-81-230-0699-4|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XJhFAQAACAAJ|title=Dance legacy of Patliputra|last=Narayan|first=Shovana|last2=India. Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|year=1999|isbn=978-81-230-0699-4|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XJhFAQAACAAJ|title=Dance legacy of Patliputra|last=Narayan|first=Shovana|last2=India. Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|year=1999|isbn=978-81-230-0699-4|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S0slPwAACAAJ|title=Kathak|last=Raghuvanshi|first=Alka|last2=Narayan|first2=Shovana|last3=Pasricha|first3=Avinash|publisher=Wisdom Tree|year=2004|isbn=978-81-86685-14-3|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S0slPwAACAAJ|title=Kathak|last=Raghuvanshi|first=Alka|last2=Narayan|first2=Shovana|last3=Pasricha|first3=Avinash|publisher=Wisdom Tree|year=2004|isbn=978-81-86685-14-3|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S0slPwAACAAJ|title=Kathak|last=Raghuvanshi|first=Alka|last2=Narayan|first2=Shovana|last3=Pasricha|first3=Avinash|publisher=Wisdom Tree|year=2004|isbn=978-81-86685-14-3|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s8vfAAAAMAAJ|title=Folk dance traditions of India|last=Narayan|first=Shovana|publisher=Shubhi Publication|year=2004|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bYBdK0algM8C|title=Meandering pastures of memories|last=Narayan|first=Shovana|publisher=Macmillan|year=2007|isbn=978-1-4039-3102-3|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bYBdK0algM8C|title=Meandering pastures of memories|last=Narayan|first=Shovana|publisher=Macmillan|year=2007|isbn=978-1-4039-3102-3|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bYBdK0algM8C|title=Meandering pastures of memories|last=Narayan|first=Shovana|publisher=Macmillan|year=2007|isbn=978-1-4039-3102-3|access-date=30 January 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rYfaNwAACAAJ|title=Krishna in performing arts|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2007|publisher=Shubhi|isbn=978-81-8290-042-4|access-date=30 January 2012}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rYfaNwAACAAJ|title=Krishna in performing arts|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2007|publisher=Shubhi|isbn=978-81-8290-042-4|access-date=30 January 2012}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rYfaNwAACAAJ|title=Krishna in performing arts|last=Narayan|first=Shovana|date=1 January 2007|publisher=Shubhi|isbn=978-81-8290-042-4|access-date=30 January 2012}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] kkr1ftf679oy20s0t7nsdq72af7h3xl 0 138217 839835 705698 2026-05-22T05:04:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839835 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=David Denson |position=[[First baseman]] / [[Outfielder]] |bats=Left |throws=Right |birth_date={{birth date and age|1995|1|17}} |birth_place=[[La Puente, California]] }} '''ਡੇਵਿਡ ਲੈਮੋਂਟ ਡੇਨਸਨ''' (ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ, 1995) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬੇਸਬਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੇਸਮੈਨ ਅਤੇ ਆਊਟਫੀਲਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲਵੌਕੀ ਬਰੂਅਰਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਮਾਈਨਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਡੇਨਸਨ ਇੱਕ [[ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ]] ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਗੇਅ]] ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਡੇਨਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਲਾ ਪੁਏਂਟੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਅਮਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਸਟ ਕੋਵੀਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਹਿਲਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੋਫੋਮੋਰ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="robledo_01032013">{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/20130103/video-south-hills-highs-david-denson-17-hits-515-foot-home-run-at-florida-competition|title=Video: South Hills High's David Denson, 17, hits 515-foot home run at Florida competition|last=Robledo|first=Fred J.|date=January 3, 2013|website=dailynews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212740/http://www.dailynews.com/20130103/video-south-hills-highs-david-denson-17-hits-515-foot-home-run-at-florida-competition|archive-date=September 23, 2015|access-date=August 16, 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਵਾਈ ਰੇਨਬੋ ਵਰੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਕਾਲਜ ਬੇਸਬਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ, ਡੇਨਸਨ ਨੇ {{Convert|515|ft|adj=on}}{{Convert|502|ft}} ਤੇ, ਸਾਲਾਨਾ ਐਮੇਚਿਓਰ ਹੋਮ ਰਨ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਰਨ (ਐਚ.ਆਰ.) 2009 ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਈਸ ਹਾਰਪਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਾਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ 19 ਘਰੇਲੂ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/blogs/mlb-big-league-stew/high-school-slugger-david-denson-mashes-515-foot-235126094--mlb.html|title=High School slugger David Denson mashes 515-foot homer at Marlins Park in Miami (Video)|date=January 2, 2013|website=Yahoo Sports|access-date=August 16, 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://losangeles.cbslocal.com/2013/01/02/17-year-old-baseball-player-from-west-covina-hits-515-foot-hr-at-marlins-park/|title=17-Year-Old Baseball Player From West Covina Hits 515-Foot HR At Marlins Park|website=cbslocal.com|access-date=August 16, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.foxsports.com/wisconsin/story/brewers-shore-up-farm-system-through-mlb-draft-060813|title=Brewers shore up farm system through MLB Draft|last=Gruman|first=Andrew|date=June 8, 2013|work=FoxSports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222175234/http://www.foxsports.com/wisconsin/story/brewers-shore-up-farm-system-through-mlb-draft-060813|archive-date=December 22, 2015}}</ref> ਉਸਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਮਰ ਦਾ ਇੱਕ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ।<ref name="robledo_01032013" /><ref>{{Cite news|url=http://www.wearegreenbay.com/sports/record-holder-denson-brings-power-potential-to-rattlers|title=Record-Holder Denson Brings Power Potential to Rattlers|last=Rodig|first=Ryan|date=July 23, 2014|work=WeAreGreenBay.com|archive-url=https://www.webcitation.org/6arpQX88j?url=http://www.wearegreenbay.com/sports/record-holder-denson-brings-power-potential-to-rattlers|archive-date=August 18, 2015|publisher=Nexstar Broadcasting, Inc}}</ref> ਡੇਨਸਨ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬੇਸਬਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਏ.ਬੀ.ਡੀ. ਅਕੈਡਮੀ, ਸੈਨ ਬਰਨਾਰਡੀਨੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਸਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="robledo_01032013" /><ref>{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/varsitytimesinsider/2013/01/baseball-palisades-infielder-elliott-barzilli-wont-play-for-team.html|title=Baseball: Palisades infielder Elliott Barzilli won't play for team|last=Sondheimer|first=Eric|date=January 8, 2013|work=Los Angeles Times|archive-url=https://www.webcitation.org/6arZaAiOM?url=http://latimesblogs.latimes.com/varsitytimesinsider/2013/01/baseball-palisades-infielder-elliott-barzilli-wont-play-for-team.html|archive-date=August 18, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/may/21/alternative-to-high-school-baseball/|title=Alternative to high school baseball|last=Daniel|first=P. K.|date=May 21, 2012|work=The San Diego Union-Tribune|archive-url=https://www.webcitation.org/6arqa7XmE?url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/may/21/alternative-to-high-school-baseball/|archive-date=August 18, 2015}}</ref> ਰਨਜ਼ ਬੇਟਲ ਇਨ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੱਤ ਐਚ.ਆਰ., 11 ਡਬਲਜ਼, ਦੋ ਤੀਹਰੇ ਅਤੇ 27 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਊਥ ਹਿਲਸ ਨੂੰ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੀਅਰਾ ਲੀਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.com/sports/20130613/2013-all-area-baseball-team-south-hills-adrian-de-horta-leads-san-gabriel-valley-tribune-picks|title=2013 All-Area Baseball Team: South Hills' Adrian De Horta leads San Gabriel Valley Tribune picks|last=Robledo|first=Fred J.|date=June 13, 2014|work=Los Angeles Daily News|archive-url=https://www.webcitation.org/6arZv3Wk5?url=http://www.dailynews.com/sports/20130613/2013-all-area-baseball-team-south-hills-adrian-de-horta-leads-san-gabriel-valley-tribune-picks|archive-date=August 18, 2015}}</ref> 2015 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਬੇਸਮੈਨ ਵਜੋਂ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇਨਸਨ 2016 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਊਟਫੀਲਡਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20160316&content_id=167791470&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|title=Brewers' Denson shifts focus to defense: After historic 2015 season, Milwaukee slugger moving to the outfield|last=Maun|first=Tyler|date=March 16, 2016|website=MiLB.com|access-date=March 17, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318084455/http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20160316&content_id=167791470&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਨਾਲ 2016 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸ ਏ-ਐਡਵਾਂਸਡ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸਟੇਟ ਲੀਗ ਦੇ ਬ੍ਰੇਵਾਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਮੈਨੇਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2017 ਵਿੱਚ ਸਪਰਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਡੇਨਸਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬੇਸਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20170321&content_id=220252220&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|title=Brewers' Denson announces retirement: Milwaukee infielder was affiliated baseball's lone openly gay player|last=Wild|first=Danny|date=March 21, 2017|website=MiLB.com|access-date=March 21, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111503/http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20170321&content_id=220252220&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਡੇਨਸਨ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਲੈਮੋਂਟ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਐਥਲੀਟ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਸੇਲੇਸਟੀਨ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref name="jsonline">{{Cite web|url=http://www.jsonline.com/sports/brewers/brewers-minor-leaguer-makes-baseball-history-by-coming-out-publicly-as-gay-b99557156z1-321977731.html|title=Brewers minor-leaguer makes baseball history by coming out publicly as gay|last=Tom Haudricourt|website=jsonline.com|access-date=August 16, 2015}}</ref> 2015 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਲੇਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਡੇਨਸਨ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ [[ਗੇਅ|ਗੇ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ, ਬਿਲੀ ਬੀਨ [[ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ]] ਦੇ (ਐਮ.ਐਲ.ਬੀ.) ਅੰਬੈਸਡਰ ਫਾਰ ਇਨਕਲੂਜ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਡੇਨਸਨ ਨੇ ''ਮਿਲਵਾਕੀ ਜਰਨਲ ਸੈਂਟੀਨੇਲ'' ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ। ਡੇਨਸਨ ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।<ref name="jsonline"/><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/08/18/sports/baseball/david-denson-gay-minor-leaguer-has-power-but-faces-long-odds.html|title=David Denson, Gay Minor Leaguer, Has Power but Faces Long Odds|last=Daniel|first=Victor|date=August 17, 2015|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821032226/http://www.nytimes.com/2015/08/18/sports/baseball/david-denson-gay-minor-leaguer-has-power-but-faces-long-odds.html?_r=0|archive-date=August 21, 2015}}</ref> ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰੋ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_LGBT_sportspeople|ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{baseballstats|brm=denson000dav}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਖਿਡਾਰੀ]] n0onn7twol1odi5j5okifd6fw21z850 0 143970 839808 766713 2026-05-22T03:05:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839808 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਜੋ ਸਿੱਧੂ|honorific_suffix=<small>ਕਿਊ ਸੀ (ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਸਲ)</small>|image=[[File:Jo Sidhu QC speaking at an event in parliament.jpg|200px|right]]|alt=|caption=ਸੰਸਦ ਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ|native_name=ਜੋ ਸਿੱਧੂ|native_name_lang=pa|birth_name=|birth_place=[[ਲੰਡਨ]]|death_date=|death_place=|death_cause=|resting_place=|nationality=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼|other_names=|alma_mater=[[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]]<br />[[ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ]]|occupation=[[ਵਕੀਲ]]|years_active=1993–ਵਰਤਮਾਨ|employer=|organization=|agent=|notable_works=}}'''ਜੋ ਸਿੱਧੂ QC''' ਬ੍ਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਂਸਲ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ਾ == ਸਿੱਧੂ ਨੇ 1993 ਤੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਨੂੰਨ ਬੈਰਿਸਟਰ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.counselforleadership.com/jo-sidhu-qc/|title=Jo Sidhu QC {{!}} Counsel for Leadership|website=www.counselforleadership.com|language=en|access-date=2018-06-24}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਈ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ BAME ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ<ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/abpl/docs/britishpunjabi2014|title=British Punjabis 9th August 2014 (p. 13)|work=British Punjabi Magazine|access-date=2018-06-25|language=en|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614064030/https://issuu.com/abpl/docs/britishpunjabi2014|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ ਉਹ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.legal500.com/firms/9383/offices/9383/lawyers/73809|title=The Legal 500 > 25 Bedford Row (Chambers of Paul Mendelle QC, George Carter-Stephenson QC and Je) > London, ENGLAND > Lawyer profiles > Jo Sidhu QC|website=www.legal500.com|language=en-us|access-date=2018-06-25|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625161510/http://www.legal500.com/firms/9383/offices/9383/lawyers/73809|url-status=dead}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਵਕੀਲ (ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਂਸਲ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲਗਭਗ 8% ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਰਿਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.getwestlondon.co.uk/news/local-news/ealing-barrister-attains-highest-legal-5978690|title=Ealing barrister attains highest of legal honours|last=Gates|first=James|date=2012-03-12|work=getwestlondon|access-date=2018-06-25}}</ref> ਉਹ ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 BAME ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨੇਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.barstandardsboard.org.uk/media-centre/research-and-statistics/statistics/queen's-counsel-statistics/|title=Queen's Counsel statistics - Bar Standards Board|website=www.barstandardsboard.org.uk|access-date=2018-06-25}}</ref> ਹੋਰ ਸਫਲ ਫੌਜਦਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਧੂ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਡਕੈਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਜਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/gravesend/news/fraudster-jailed-for-stalking-barrister-47919/|title=Fraudster jailed for stalking barrister|work=Kent Online|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸਮੀਅਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਈਬਰ-ਅਪਰਾਧੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਰਾਧੀ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/barrister-hit-with-death-threats-in-revenge-for-his-war-on-corruption-a3141831.html|title=Barrister hit with death threats in revenge for his war on corruption|work=Evening Standard|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਖਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://metro.co.uk/2016/01/02/this-is-why-the-government-must-do-more-to-tackle-cyber-threats-5596328/|title=This is why the government must do more to tackle cyber threats|date=2016-01-02|work=Metro|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.lawgazette.co.uk/commentary-and-opinion/law-should-protect-not-curtail-freedom-of-speech/5048608.article|title=Law should protect, not curtail, freedom of speech|work=Law Society Gazette|access-date=2018-06-25|language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == 2016 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2016 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.abplgroup.com/Events/Asian-Achievers-Awards/Previous-Winners2/2016|title=2016|last=ABPL|website=www.abplgroup.com|language=en-GB|access-date=2018-06-24}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} dhqxivn7d9w4drc7y0qu33q7t53jixg 0 147545 839804 649434 2026-05-21T22:46:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839804 wikitext text/x-wiki [[ਯੂਨਾਨ|ਗ੍ਰੀਸ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੰਡਿਤ, ਰੁੱਖੇ [[ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼|ਲੈਂਡਸਕੇਪ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ|ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ]] । ਇਸਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੱਟਰੇਖਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 5% ਵਿੱਚ [[ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ|ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ]] [[ਜਲਗਾਹ|ਵੈਟਲੈਂਡਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ 2 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ&nbsp;ਤੱਟ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਤੱਟਵਰਤੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਯੂਨਾਨੀ ਜਲਵਾਯੂ == ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ [[ਪੌਣਪਾਣੀ|ਜਲਵਾਯੂ]] ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਜਲਵਾਯੂ ਹਲਕੀ, ਗਿੱਲੀ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮ, ਖੁਸ਼ਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਐਥਨਜ਼|ਏਥਨਜ਼]], ਸਾਈਕਲੇਡਜ਼ ਜਾਂ ਕ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਬਰਫਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਜਲਵਾਯੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗ੍ਰੀਸ (ਏਪੀਰਸ, ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰੀਸ, ਥੇਸਾਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਲੋਪੋਨੀਜ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚੀਆ, ਅਰਕਾਡੀਆ ਅਤੇ ਲਕੋਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਜਿੱਥੇ ਅਲਪਾਈਨ ਰੇਂਜ ਲੰਘਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਮੋਟਿਨੀ, ਜ਼ੈਂਥੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਐਵਰੋਸ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਥਰੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਪਸ਼ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਠੰਡੇ, ਗਿੱਲੀ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮ, ਖੁਸ਼ਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ == ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ]] ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ [[ਓਲਿੰਪੀਆ|ਅਲਟਿਸ]] ਅਤੇ [[ਓਲਿੰਪੀਆ|ਓਲੰਪੀਆ]] ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੋਵ, ਹੋਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।<ref name="framework">{{Cite journal|last=Mylonopoulos, D.|last2=Moira, P.|last3=Parthenis, S.|year=2011|title=The Legislative Framework of the Management of the Protected Areas in Greece. The Case of the National Marine Park of Zakynthos|url=https://www.researchgate.net/publication/261362887|journal=Journal of Coastal Research|volume=61|pages=173–181|doi=10.2307/41510792}}</ref> {{Rp|173}}ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ|ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]], ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ -ਜੰਤੂਆਂ ਨੇ, [[ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ]] ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ 1937 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਇਓਨਿਸ ਮੈਟੈਕਸਾਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ [[ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ 856/1937 ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਪਾਰਕਸ ਉੱਤੇ, ਖੁਦ 1929 ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਕੋਡ ਦੇ "ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲਾਂ" 'ਤੇ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="framework" /> {{Rp|174}}1938 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਊਂਟ ਓਲੰਪਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਬਾਅਦ, ਮਾਊਂਟ ਪਾਰਨਾਸਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।<ref name="framework" /> {{Rp|174}}1986 ਵਿੱਚ, ਕਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ 1650/1986 ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 19 ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:<ref name="framework" /> {{Rp|175}}<ref>{{Cite web|url=https://leap.unep.org/countries/gr/national-legislation/law-no-1650-protection-environment|title=Law No. 1650 on the protection for the environment|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|access-date=14 May 2022|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163147/https://leap.unep.org/countries/gr/national-legislation/law-no-1650-protection-environment|url-status=dead}}</ref><ref name="law">{{Cite web|url=http://extwprlegs1.fao.org/docs/pdf/gre51736.pdf|title=Law 1650|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|pages=3257–3272|language=el|access-date=14 May 2022|archive-date=4 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704163934/http://extwprlegs1.fao.org/docs/pdf/gre51736.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Rp|3264}} * ਸੰਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ * ਕੁਦਰਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਸ * ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੁਦਰਤੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਤੱਤ * ਈਕੋ-ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਰਟੀਕਲ 19 ਸੈਕਸ਼ਨ 3 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ (εθνικό πάρκο) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਚਰਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਕ (θαλάσσιο πάρκο) ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਪਾਰਕ (εθνικός) ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="law"/> {{Rp|3264}} == ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ 2022 ਤੱਕ, ਇੱਥੇ 10 ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਪਾਰਕ (εθνικοί δρυμοί), 2 ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਰੀਨ ਪਾਰਕ (θαλάσσια πάρκα), ਅਤੇ 15 ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ (εθνικά πάρακα) ਹਨ। <ref name="framework"/> {{Rp|174–5}}<ref>{{Cite web|url=https://www.protectedplanet.net/country/GRC|title=Greece|publisher=[[Protected Planet]]|access-date=14 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/40357760|title=e-Magazine of National Parks|last=Tziolas, A.|date=January 2018|website=[[Academia.edu]]|pages=1–2|language=el|access-date=14 May 2022}}</ref> === ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁੱਡਲੈਂਡ ਪਾਰਕਸ === {| class="wikitable sortable" !Name !Established !Area<br /><br />(Core Zone) !Area<br /><br />(Peripheral Zone) ! class="unsortable" |Map ! class="unsortable" |Photo ! class="unsortable" |Ref. |- |Ainos National Woodland Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικός Δρυμός Αίνου|Εθνικός Δρυμός Αίνου]] | align="center" |1962 |{{Convert|28.31|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Mount-Aenos.JPG|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/678] |- |Oiti National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Οίτης | align="center" |1966 |{{Convert|34.68|km2|abbr=on}} |{{Convert|38.85|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Oiti05.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/2487]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/92540] |- |Olympos National Woodland Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικός δρυμός Ολύμπου|Εθνικός Δρυμός Ολύμπου]] | align="center" |1938 |{{Convert|46.1|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Mount_Olympus.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/94054] |- |Parnassos National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Παρνασσού | align="center" |1938 |{{Convert|37.06|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Parnassos1.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/6491] |- |Parnitha National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας | align="center" |1961 |{{Convert|39.5|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Tatoi_King's_Forest.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/3090] |- |Pindos National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Πίνδου | align="center" |1966 |{{Convert|31.54|km2|abbr=on}} |{{Convert|35.15|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Mountains_to_the_North.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/673]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/124201] |- |Prespes National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Πρεσπών | align="center" |1974 |{{Convert|51.02|km2|abbr=on}} |{{Convert|210.61|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:St.Ahil_from_Langi.JPG|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/674]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/127792] |- |Samaria National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς | align="center" |1962 |{{Convert|47.52|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Samaria_Gorge_18.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/16378] |- |Sounio National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Σουνίου | align="center" |1974 |{{Convert|6.22|km2|abbr=on}} |{{Convert|34.8|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Off_the_Cape_Sounion.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/9413]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/124202] |- |Vikos-Aoos National Woodland Park<br /><br /><br /><br />Εθνικός Δρυμός Βίκου – Αώου | align="center" |1973 |{{Convert|32.38|km2|abbr=on}} |{{Convert|95.95|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:120_2821-Aoos-Onno-Zweers.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/2489]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/92541] |- |} === ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਰੀਨ ਪਾਰਕਸ === {| class="wikitable sortable" !ਨਾਮ ! ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ! ਖੇਤਰ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ) ! ਖੇਤਰ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਜ਼ੋਨ) ! class="unsortable" | ਨਕਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਤਸਵੀਰ ! class="unsortable" | ਰੈਫ. |- | ਅਲੋਨਿਸੋਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਕ, ਉੱਤਰੀ ਸਪੋਰੇਡਸ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων | align="center" | 1992 | {{Convert|2301.4|km2|abbr=on}} | align="center" | N/A | align="center" style="padding:0" | | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Alonisos-cave-0a.jpg|150x150px]]</img> | [https://www.protectedplanet.net/13385] |- | ਜ਼ਕੀਨਥੋਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਰਕ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου | align="center" | 1999 | {{Convert|104.33|km2|abbr=on}} | {{Convert|37.34|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" | | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Marathonisi.jpg|150x150px]]</img> | [https://www.protectedplanet.net/13380]<br /><br /><br /><br /> [https://www.protectedplanet.net/328997] |- |} === ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਸ === {| class="wikitable sortable" !Name !Established !Area<br /><br />(Core Zone) !Area<br /><br />(Peripheral Zone) ! class="unsortable" |Map ! class="unsortable" |Photo ! class="unsortable" |Ref. |- |Amvrakikos Wetlands National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο υγροτόπων Αμβρακικού|Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού]] | align="center" |2008 |{{Convert|287.63|km2|abbr=on}} |{{Convert|1522.7|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:ΦΟΙΝΙΚΟΠΤΕΡΑ.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/349975]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349977] |- |Axios-Loudias-Aliakmonas Delta National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού|Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα]] | align="center" |2009 |{{Convert|337.79|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Phoenicopterus_ruber_-_roseus.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/392899] |- |Chelmos-Vouraikos National Park<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Χελμού – Βουραϊκού | align="center" |2009 |{{Convert|544.4|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:A_view_of_Zarouchlas_Forest_in_the_late_Autumn.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/392911] |- |Dadia-Lefkimi-Soufli Forest National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμμης-Σουφλίου|Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς – Λευκίμμης – Σουφλίου]] | align="center" |2006 |{{Convert|432.0|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:ΔΑΣΟΣ_ΔΑΔΙΑΣ.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/11865] |- |National Park of Eastern Macedonia and Thrace<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης|Εθνικό Πάρκο Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης]] | align="center" |2008 |{{Convert|929.47|km2|abbr=on}} |{{Convert|1.88|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:By_the_river_Kosynthos.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/349973]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349971] |- |Evros Delta National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου|Εθνικό Υγροτοπικό Πάρκο Δέλτα Έβρου]] | align="center" |1977 |{{Convert|128.96|km2|abbr=on}} |{{Convert|61.91|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:GR1110006.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/15178]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/341921] |- |Lake Kerkini National Park<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης | align="center" |2007 |{{Convert|824.15|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:ΛΙΜΝΗ_ΚΕΡΚΙΝΗ-SUNSET.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/349974] |- |National Park of Lakes Koronia-Volvi and the Macedonian Tempe<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Κορώνειας – Βόλβης και Μακεδονικών Τεμπών | align="center" |2004 |{{Convert|159.28|km2|abbr=on}} |{{Convert|1921.57|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Limni_Volvi_200704.JPG|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/125468]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349980]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/329000] |- |Kotychi-Strofylia Wetlands National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο υγροτόπων Κοτυχίου – Στροφυλιάς|Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Κoτυχίου – Στροφιλιάς]] | align="center" |2009 |{{Convert|159.75|km2|abbr=on}} |{{Convert|72.01|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Αντανακλάσεις_στην_λιμνοθάλασσα.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/392913]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/555558917] |- |National Park of the Messolonghi-Aitoliko Lagoon, lower reaches and estuaries of Acheloos and Evinos rivers and Echinades islands<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου – Αιτωλικού, κάτω ρου και εκβολών ποταμών Αχελώου και Εύηνου και νήσων Εχινάδων | align="center" |2006 |{{Convert|360.73|km2|abbr=on}} |{{Convert|256.22|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Βόρεια_Κλείσοβα,_θέα_από_την_ανατολική_περιμετρική_οδό_του_Μεσολογγίου,_Φλεβαριάτικο_πρωινό_03.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/329003]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/328999] |- |North Pindos National Park<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου | align="center" |2005 |{{Convert|1462.59|km2|abbr=on}} |{{Convert|483.87|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Mountains_to_the_North.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/329002]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/328998] |- |Prespa Lakes National Park<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Δρυμού Πρεσπών | align="center" |2009 |{{Convert|324.03|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:C02_Alisijao.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/392905] |- |Rodopi Mountain Range National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο οροσειράς Ροδόπης|Εθνικό Πάρκο Οροσειράς Ροδόπης]] | align="center" |2009 |{{Convert|549.29|km2|abbr=on}} |{{Convert|1200.63|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:View_of_Elatia_forest_-_1.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/392912]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/555544737] |- |Schinias-Marathon National Park<br /><br /><br /><br />[[:el:Εθνικό Πάρκο Σχινιά Μαραθώνα|Εθνικό Πάρκο Σχινιά – Μαραθώνα]] | align="center" |2000 |{{Convert|14.39|km2|abbr=on}} | align="center" |N/A | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Εθνικό_Πάρκο_Σχοινιά_7.jpg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/177845] |- |National Park of Tzoumerka, Peristeri & Arachthos Gorge<br /><br /><br /><br />Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων Περιστερίου Χαράδρας Αράχθου | align="center" |2009 |{{Convert|723.6|km2|abbr=on}} |{{Convert|95.94|km2|abbr=on}} | align="center" style="padding:0" |{{ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ|Greece|width=150|float=center|caption=|label=|position=center}} | align="center" style="padding:0" |[[ਤਸਵੀਰ:Tzoumerka.jpeg|150x150px]] |[https://www.protectedplanet.net/349983]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349984]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349985]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349986]<br /><br />[https://www.protectedplanet.net/349987] |- |} == ਖਾਕਾ == ਹਰੇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਯੂਨਾਨ|ਯੂਨਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰ {{Convert|15000000|m2|mi2}} ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੋਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਦੇ ਕੋਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ [[ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ|ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ]], ਹਲਕੀ [[ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਰੀ, ਮੱਛੀ ਫਾਰਮ, ਸੜਕਾਂ, ਚੌਕੀਆਂ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਅਤੇ [[ਹਾਈਕਿੰਗ]] ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਕੱਟਣ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} e15a376dpncdp58wgjqta0dflwudi8l 0 151872 839853 828446 2026-05-22T10:08:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839853 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | official_name = | image_skyline = New Chandigarh Skyline.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਕਾਈਲਾਈਨ | nickname = | image_map = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|30|48|31.93|N|76|43|36.48|E|type:city}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 10 ਜੂਨ 2014<ref>{{Cite news|url=https://sikhsiyasat.net/2014/06/10/sukhbir-badal-clears-deck-for-new-chandigarh-politicians-bureaucrats-own-land-near-proposed-city/|title=Sukhbir Badal clears deck for New Chandigarh; Politicians, bureaucrats own land near proposed city|date=2014-06-10|work=Sikh Siyasat News|access-date=2018-07-26|language=en-US|archive-date=2018-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170226/https://sikhsiyasat.net/2014/06/10/sukhbir-badal-clears-deck-for-new-chandigarh-politicians-bureaucrats-own-land-near-proposed-city/|url-status=dead}}</ref> | founder = | named_for = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 346 | population_total = | population_urban = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 140901 | area_code = +91 172 | registration_plate = PB-65 | website = http://gmada.gov.in/category/new-chandigarh/about/ | footnotes = | type = ਸ਼ਹਿਰ | leader_title2 = | leader_name2 = }} '''ਨਵਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] (ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ) ਵਿੱਚ [[ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਗਰੀਬਦਾਸ|ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.iifl.com/blogs/new-chandigarh-upcoming-residential-settlement-region-punjab|title=New Chandigarh- the Upcoming Residential Settlement Region in Punjab|date=2017-09-08|work=IIFL|access-date=2018-07-26|language=en}}</ref> ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://sikhsiyasat.net/2014/06/10/sukhbir-badal-clears-deck-for-new-chandigarh-politicians-bureaucrats-own-land-near-proposed-city/|title=Sukhbir Badal clears deck for New Chandigarh; Politicians, bureaucrats own land near proposed city|date=2014-06-10|work=Sikh Siyasat News|access-date=2018-07-26|language=en-US|archive-date=2018-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170226/https://sikhsiyasat.net/2014/06/10/sukhbir-badal-clears-deck-for-new-chandigarh-politicians-bureaucrats-own-land-near-proposed-city/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140611/punjab.htm#6|title=New Chandigarh development plan okayed|website=The Tribune|access-date=2018-07-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/punjab-and-haryana/south-korea-offers-to-build-smart-city-in-new-chandigarh/|title=South Korea offers to build smart city in New Chandigarh|date=2015-09-01|work=The Indian Express|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/New-Chandigarh-will-be-Punjabs-first-smart-city/articleshow/38515724.cms|title='New Chandigarh will be Punjab's first smart city' - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web | last=Devasahayam | first=MG | title=Inclusive urbanism can help prevent hydra-city growth | website=Tribuneindia News Service | date=2018-04-12 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/inclusive-urbanism-can-help-prevent-hydra-city-growth/572724.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170206/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/inclusive-urbanism-can-help-prevent-hydra-city-growth/572724.html | url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੋਹਾਲੀ ਏਰੀਆ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਭੂਮੀ ਸਰਵੇਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{cite web | last=Service | first=Tribune News | title=A first: Drone survey to acquire land | website=Tribune News Service | date=2018-04-26 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/a-first-drone-survey-to-acquire-land/579848.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726201626/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/a-first-drone-survey-to-acquire-land/579848.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.geospatialworld.net/news/a-first-drone-survey-to-acquire-land-in-indian-state-punjab/|title=In a first of its kind, drone survey to acquire land in Indian state Punjab - Geospatial World|date=2018-05-02|work=Geospatial World|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ 24 ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web | last=S | first=TN | title=Drone survey over, Mohali’s new township inches closer to reality | website=Tribune News Service | date=2018-06-24 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/drone-survey-over-mohali-s-new-township-inches-closer-to-reality/609916.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170222/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/drone-survey-over-mohali-s-new-township-inches-closer-to-reality/609916.html | url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ 1 ਤੋਂ 21 ਨੰਬਰ ਦੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Inauspicious-sector-13-out-of-New-Chandigarh-master-plan/articleshow/48768370.cms|title='Inauspicious' sector 13 out of New Chandigarh master plan - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> == ਈਕੋ ਸਿਟੀ == ਈਕੋ ਸਿਟੀ I ਅਤੇ ਈਕੋ ਸਿਟੀ II ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ 806 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਸਥਾਨਕ ਯੋਜਨਾ ਖੇਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ। ਜ਼ੋਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੱਚੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੋਹਾਲੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਲਾਗੂ ਸਾਂਝੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਯੰਤਰਣ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। == ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਿਟੀ == ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਿਟੀ 1700 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://gmada.gov.in/category/new-chandigarh/education-city/|title=Education City|website=gmada.gov.in|language=en-US|access-date=2018-07-26|archive-date=2018-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170157/http://gmada.gov.in/category/new-chandigarh/education-city/|url-status=dead}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਫਿਊਚਰ ਟਰੈਂਡਸ ਕਾਲਜ ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 11 ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.itft.edu.in/contact.php|title=Contact ITFT College|last=Kohli|first=Sahil|website=www.itft.edu.in|language=en|access-date=2018-07-26|archive-date=2018-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170319/http://www.itft.edu.in/contact.php|url-status=dead}}</ref> == ਮੇਡੀ ਸਿਟੀ == ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮੈਡੀਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 100 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੈਂਟਰ [[ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ 50 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Cancer-hospital-to-come-up-at-Mullanpur/articleshow/51335085.cms|title=Cancer hospital to come up at Mullanpur - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref><ref>{{cite web | last=Jain | first=Nitin | title=Punjab accords regulatory approval | website=Tribuneindia News Service | date=2017-06-14 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/punjab-accords-regulatory-approval/422121.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170243/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/punjab-accords-regulatory-approval/422121.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=S | first=TN | title=Tata cancer hospital likely to begin operations next year | website=Tribune News Service | date=2018-07-08 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/tata-cancer-hospital-likely-to-begin-operations-next-year/617123.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170229/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/tata-cancer-hospital-likely-to-begin-operations-next-year/617123.html | url-status=dead }}</ref> ਸਟੈਮ ਸੈੱਲ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/cities/stem-cell-treatment-now-in-chandigarh-1484826165.html|title=Stem Cell treatment now in Chandigarh - The Statesman|date=2017-01-19|work=The Statesman|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref> ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਡਾ: ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਫੇਜ਼ 6, ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/wealth-is-health-in-mohali/articleshow/64598433.cms|title=Wealth is health in mohali - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> ਕੁਝ ਆਰਗੈਨਿਕ ਫਾਰਮ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/good-earth-chandigarhs-first-organic-market-has-grown-and-spread-5261333/|title=Good Earth: Chandigarh’s first organic market has grown and spread|date=2018-07-16|work=The Indian Express|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref> == ਓਮੈਕਸ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਗਮਾਡਾ ਅਧੀਨ ਜਨਤਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। Omaxe ਅਤੇ DLF ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਹਨ। ਓਮੈਕਸ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਡੀਐਲਐਫ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|last=The|first=Tribune|date=17 July 2018|title=Townships|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/chandigarh/two-townships-ready-for-stay-in-new-chandigarh-621832|url-status=live}}</ref> == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ == ਓਬਰਾਏ ਸੁਖਵਿਲਾਸ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਐਂਡ ਸਪਾ ਇੱਕ 5 ਸਿਤਾਰਾ ਲਗਜ਼ਰੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਹੈ ਜੋ ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਲਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fortuneindia.com/venture/sukhvilas-stop-breathe-repeat/103013|title=Sukhvilas: Stop, breathe, repeat|website=www.fortuneindia.com|language=en|access-date=2019-08-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/sukhvilas-an-island-of-luxury-amid-deprivation/story-UjXVKcsnjEsk2V89sHZToL.html|title=Badal family’s poultry farm that became Sukhvilas resort: An island of luxury amid deprivation|date=2016-12-13|work=https://hindustan times|access-date=2018-07-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/as-badal-s-stake-grew-so-did-mullanpur-s-fortunes/story-mAEx4FsoDXrfNe9tRvndlN.html|title=As Badal's stake grew, so did Mullanpur's fortunes|date=2015-07-14|work=hindustan times|access-date=2018-07-26|language=en}}</ref> ਸ਼ਹੀਦ ਡਾ: ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/museum-brings-to-life-dr-diwan-singh-kalepani/articleshow/64343308.cms|title=Museum brings to life Dr Diwan Singh Kalepani - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref><ref>{{cite web | last=Pioneer | first=The | title=Badal inaugurates Diwan Singh Kalepani museum | website=The Pioneer | url=https://www.dailypioneer.com/state-editions/chandigarh/badal-inaugurates-diwan-singh-kalepani-museum.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170216/https://www.dailypioneer.com/state-editions/chandigarh/badal-inaugurates-diwan-singh-kalepani-museum.html | url-status=dead }}</ref> ਸਿਸਵਾਨ ਜੰਗਲ ਸੀਮਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਤੇ ਦੀ ਸਫਾਰੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/punjab-govt-to-make-siswan-forest-area-as-eco-tourism-hub-115020501108_1.html|title=Punjab govt to make Siswan forest area as eco-tourism hub|agency=Press Trust of India|date=2015-02-05|work=Business Standard India|access-date=2018-07-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/leopards-revel-in-siswans-nights/articleshow/59139083.cms|title=Leopards revel in Siswan's nights - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref><ref>{{cite web | last=S | first=TN | title=Siswan to be tourism hub | website=Tribune News Service | date=2015-02-06 | url=https://www.tribuneindia.com/news/community/siswan-to-be-tourism-hub/38602.html | access-date=2018-07-26 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web | last=S | first=TN | title=Drama, day & night | website=Tribune News Service | date=2018-07-25 | url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/drama-day--night/625996.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170237/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/drama-day--night/625996.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/in-a-first-director-attempts-24-hr-acting-marathon/articleshow/65098304.cms|title=In a first, director attempts 24-hour acting marathon - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> == ਖੇਡਾਂ == ਰੇਸ ਐਕਰੋਸ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸਿਗਨੇਚਰ 2018, ਇੱਕ 615 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (382 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਰੇਸ ਈਵੈਂਟ ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/raam-qualifier-shivalik-signature-shifts-to-new-chandigarh-as-mc-wants-commercial-rates-for-event-5121364/|title=Raam Qualifier Shivalik Signature shifts to New Chandigarh as MC wants commercial rates for event|date=2018-04-03|work=The Indian Express|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref> ਇੱਥੇ 38000 ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/pcas-upcoming-stadium-in-mullanpur-to-be-ready-by-2020/articleshow/58684769.cms|title=PCA's upcoming stadium in Mullanpur to be ready by 2020 - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> == ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ == ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨੀ ਐਨਕਲੇਵ, ਖਰੜ ਰਾਹੀਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਏਅਰਪੋਰਟ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਾਰ ਮਾਰਗੀ ਸੜਕ ਮੋਹਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਵੇਗੀ।<ref>{{cite web | last=Ghai | first=Akash | title=Airport Road to touch New Chd | website=Tribune News Service | date=2018-01-25 | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/airport-road-to-touch-new-chd/533838.html | access-date=2018-07-26 | archive-date=2018-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170156/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/airport-road-to-touch-new-chd/533838.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/decks-cleared-for-new-township-near-mohali-airport/articleshow/63992639.cms|title=New city to come up near Mohali airport - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-26}}</ref> ==ਝੀਲ== ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਲਈ [[ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ|ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/mla-roots-for-sukhna-type-lake-in-new-chandigarh-843557|title=MLA roots for Sukhna-type lake in New Chandigarh|last=Service|first=Tribune News|website=The Tribune|language=en|access-date=2020-01-05}}</ref> ਦੀ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/new-chandigarh-residential-project-obstructs-natural-flow-of-siswan-river-ngt-seeks-report-from-punjab-6050035/|title=New Chandigarh: Residential project ‘obstructs natural flow of Siswan river’, NGT seeks report from Punjab|date=2019-10-03|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/new-chandigarh-ensure-removal-of-encroachments-on-rivulets-to-prevent-green-disaster-kharar-mla-to-cm-6054405/|title=New Chandigarh: Ensure removal of encroachments on rivulets to prevent green disaster: Kharar MLA to CM|date=2019-10-05|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/new-chandigarh-bears-brunt-of-rain-820754|title=New Chandigarh bears brunt of rain|last=Service|first=Tribune News|website=The Tribune|language=en|access-date=2020-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/seasonal-rivulets-teem-with-heavy-rainwater-residents-of-new-chandigarh-on-alert-6035379/|title=Seasonal rivulets teem with heavy rainwater, residents of New Chandigarh on alert|date=2019-09-28|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/flooding-in-new-chandigarh-gmada-to-expedite-construction-of-bridges-on-road-near-cricket-stadium-5925528/|title=Flooding in New Chandigarh: GMADA to expedite construction of bridges on road near cricket stadium|date=2019-08-22|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/chandigarh/a-day-after-rain-residents-of-new-chandigarh-area-live-in-fear-5918917/|title=A day after rain, residents of New Chandigarh area live in fear|date=2019-08-20|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-01-05}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ{{portal|India|Punjab}}== * [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] * [[ਮੋਹਾਲੀ]] * [[ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਗਰੀਬਦਾਸ]] * [[ਖਰੜ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.google.co.in/maps/place/New+Chandigarh,+Punjab/@30.8088524,76.7232103,2603m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x390ff1794ffb9189:0x9e945acc3513dfd4!8m2!3d30.8087631!4d76.7264396 New Chandigarh on Google Maps] * [http://gmada.gov.in/category/new-chandigarh/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809073756/http://gmada.gov.in/category/new-chandigarh/ |date=2020-08-09 }} * [http://omaxethelake.com/ New Chandigarh Omaxe the lake] * {{Wikivoyage-inline}} {{Geographic location|Centre = ਨਿਊ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ |North = ਬੱਦੀ, [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |Northeast = ਪਿੰਜੌਰ |East = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] |Southeast = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ |South = [[ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |Southwest = [[ਰਾਜਪੁਰਾ]], ਪੰਜਾਬ |West = ਕੁਰਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ |Northwest = [[ਖਰੜ]], ਪੰਜਾਬ }} {{Sahibzada Ajit Singh Nagar district}} {{Punjab (India)}} 4v9ud870k8roqmaq14dy7oon9b4zbb9 0 153948 839852 838122 2026-05-22T09:30:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839852 wikitext text/x-wiki '''ਨਸਰੀਨ ਅੰਜੁਮ ਭੱਟੀ''' (1943–2016) ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਦੋਭਾਸ਼ੀ]] ਕਵੀ ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ), [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]], [[ਰੇਡੀਓ]] ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਸੀ। ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1044527/in-memoriam-nasreen-anjum-bhatti-euologised|title=In memoriam: Nasreen Anjum Bhatti euologised|date=10 February 2016|work=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/675795/wah-wah-for-poets-at-pu-mushaira|title=`Wah wah` for poets at PU mushaira|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=25 November 2011|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਭੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਇਟਾ|ਕਵੇਟਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ [[ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ|ਜੈਕਬਾਬਾਦ]], [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਵੇਟਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਕੁੜੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] (ਐਨਸੀਏ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਡਿਪਲੋਮਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ ਦੇ]] ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/528459/nasreen-anjum-bhatti-an-integral-name-among-urdu-and-punjabi-poets/|title=Nasreen Anjum Bhatti — an integral name among Urdu and Punjabi poets|date=28 December 2019|work=Daily Times|access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907224628/https://dailytimes.com.pk/528459/nasreen-anjum-bhatti-an-integral-name-among-urdu-and-punjabi-poets/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/06-Aug-2019/past-in-perspective|title=Past in Perspective|date=5 August 2019|work=The Nation|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਕਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਧਿਐਨ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ, ਫਹੀਮ ਜੋਜ਼ੀ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਹਿਮੂਦ ਨਦੀਮ ਅਤੇ [[Kanwal Mushtaq|ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ]] ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। [[ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ|ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸਈਅਦ]] ਉਸ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਤਲੀਮ-ਓ-ਤਰਬੀਅਤ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ। ਭੱਟੀ 1971 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562557-hurdles-translation|title=Hurdles of translation {{!}} Literati {{!}} thenews.com.pk|work=www.thenews.com.pk|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਡਾਨ ਨਿਊਜ਼'' ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੁਸੈਨ, ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ, [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹਿਦ|ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹੀਦ]] ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਲ ਹੱਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [[ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ]], [[ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਜੀਏ ਚਿਸ਼ਤੀ, [[ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ]], ਜ਼ਹੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਵਜ਼ੀਰ ਅਫਜ਼ਲ ਅਤੇ [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ|ਸੂਫੀ ਤਬੱਸੁਮ]] ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕੰਟਰੋਲਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1138906/newspaper/column|title=A poet with distinct accent|last=Sadhu|first=Naeem|date=19 October 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1235678|title=Punjabi poet Nasreen Anjum Bhatti is no more|last=Report|first=Dawn|date=27 January 2016|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/37528/one-in-a-thousand-years|title=One in a thousand years|date=26 May 2002|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਐਮਐਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੀਐਨਐਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.dailypakistan.com.pk/26-Jan-2016/rebel-punjabi-poet-nasreen-anjum-bhatti-died-after-a-fight-with-cancer|title=Rebel Punjabi poet Nasreen Anjum Bhatti died after a fight with cancer|date=26 January 2016|work=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1185686|title=Nasreen Anjum Bhatti: classic case of forsaken writers|last=Jalil|first=Xari|date=2 June 2015|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ == ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1286759/performing-resistance-feminist-theatre-group-gives-voice-powerless|title=Feminist theatre group gives voice to the powerless|date=6 January 2017|work=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/112992-Literature-enthrals-Federal-Capital|title=Literature enthrals Federal Capital|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/95234/nasreen-anjum-bhatti-a-poet-par-excellence-and-a-humble-lady/|title=Nasreen Anjum Bhatti : A poet par excellence and a humble lady|date=27 January 2016|work=Daily Times|access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127180055/https://dailytimes.com.pk/95234/nasreen-anjum-bhatti-a-poet-par-excellence-and-a-humble-lady/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਦੋ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web |title=Nasreen Anjum Bhatti |url=https://folkpunjab.org/nasreen-anjum-bhatti/ |website=Folk Punjab}}</ref> “ਨੀਲ ਕਰਾਇਆਂ ਨੀਲਕਣ” (1979), “ਅਥੈ ਪਰ੍ਹੇ ਤਰਾਹ” (2009),<ref>{{Cite web |title=Punjabi Poetry - Nasreen Anjum Bhatti |url=http://apnaorg.com/books/nasreen-bhatti/book.php?fldr=book |website=apnaorg.com |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225122014/https://apnaorg.com/books/nasreen-bhatti/book.php?fldr=book |url-status=dead }}</ref> “ਬਿਨ ਬਾਸ” ਅਤੇ “ਤੇਰਾ ਲਹਿਜਾ ਬਦਲਨੇ ਤਕ”।<ref>{{Cite news|url=https://www.thefridaytimes.com/houndstongue-and-gemstones/|title=Houndstongue and gemstones|date=5 February 2016|work=The Friday Times}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/144882/nasreen|title=Nasreen’s poetry wins her standing ovation|date=24 June 2005|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਸਾਹਿਤ" ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਰੂਸੇਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1090307|title=LAHORE LITERARY FESTIVAL: Resistance and Punjabi poetry|last=Khan|first=Umair|date=2 March 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1089082|title=Punjabi finds its voice at LLF|last=Newspaper|first=the|date=24 February 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਰਾਜਨੀਤਕ-ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰਸੱਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1237562/punjab-notes-you-can-hear-her-singing-in-the-dark|title=Punjab Notes: You can hear her singing in the dark|last=Soofi|first=Mushtaq|date=5 February 2016|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਾਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1186256|title=PUNJAB NOTES: Nasreen Anjum Bhatti: an inimitable poetic voice|last=Soofi|first=Mushtaq|date=5 June 2015|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] blihmd7hog2ab4qqqr92kutixvabsrf 0 153954 839797 835964 2026-05-21T18:45:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839797 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = ਕੈਰਨ ਡੇਵਿਡ | image = Karen David by Gage Skidmore.jpg | alt = | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ | birth_date = {{birth date and age|1979|4|15|df=yes}} | birth_place = [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = ਪੌਪ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ | instrument = | years_active = 1999–ਮੌਜੂਦ | label = | website = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਕੈਰਨ ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਡੇਵਿਡ'''<ref>{{Cite tweet|user=KarenDavid|date=23 March 2011}}</ref> ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Karen Shenaz David;''' ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979)<ref>{{Cite tweet|user=KarenDavid|date=15 April 2010}}</ref><ref>{{Cite web |last=Christie |first=Janet |date=10 September 2016 |title=Karen David on joining established cast of Cold Feet |url=http://www.scotsman.com/lifestyle/culture/tv-radio/karen-david-on-joining-established-cast-of-cold-feet-1-4226517 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104000413/http://www.scotsman.com/lifestyle/culture/tv-radio/karen-david-on-joining-established-cast-of-cold-feet-1-4226517 |archive-date=4 January 2017 |access-date=3 January 2017 |website=[[The Scotsman]] |quote=Born in Shillong, India in 1979, to a Chinese-Khasi mother and Indian father, David was brought up in Toronto. |location=Edinburgh, Scotland}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 January 2015 |title=The 7 Most Exciting Newcomers on TV This Season |url=http://www.elle.com/culture/movies-tv/news/a19722/the-new-class/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109035207/http://www.elle.com/culture/movies-tv/news/a19722/the-new-class/ |archive-date=9 January 2015 |access-date=25 February 2017 |website=[[Elle (magazine)|Elle]] |quote=Karen David, 35... |location=United States}}</ref> ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕਾ, ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਏਬੀਸੀ ਦੇ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ-ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਵਲੇਂਸੀਆ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਮਾਰੀਆ ਲੂਸੀਆ ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਟਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਈਟੀਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੋਲਡ ਫੀਟ'' ਵਿੱਚ ਐਂਜੇਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਵਨਸ ''ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ'' ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੈਸਮੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ ਸੀਡਬਲਯੂ ਦੀ ''ਵਿਰਾਸਤ'' ਵਿੱਚ ਐਮਾ, ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਡੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ''ਫੀਅਰ ਦ ਵਾਕਿੰਗ ਡੈੱਡ'' ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਕਿਰਦਾਰ ਗ੍ਰੇਸ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਭਾਰਤ]],<ref>{{Cite web |date=16 June 2008 |title=Karen David Interview |url=http://www.femalefirst.co.uk/celebrity_interviews/Karen+David-52782.html |access-date=8 January 2014 |publisher=Femalefirst.co.uk}}</ref> ਵਿੱਚ "ਚੀਨੀ, ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਵਿਰਸੇ" ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="wandsworth">{{Cite news|url=http://www.wandsworthguardian.co.uk/leisure/music/8390244.Karen_David_goes_from_Waterloo_Road_to_exotic_pop___/|title=Karen David goes from Waterloo Road to exotic pop..|date=17 September 2010|work=Wandsworth Guardian|access-date=6 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107001057/http://www.wandsworthguardian.co.uk/leisure/music/8390244.Karen_David_goes_from_Waterloo_Road_to_exotic_pop___/|archive-date=7 January 2014|location=UK|quote=...Karen David, 31.}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ [[ਪਾਰਸੀ]] -ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ-ਯਹੂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/home/waterloo-road-star-karen-david-on-blockbusters-bullies-and-bollywood-7424403.html|title=Waterloo Road star Karen David on blockbusters, bullies and Bollywood|date=11 April 2011|work=[[London Evening Standard]]|access-date=24 July 2016}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਗਿਲਡਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰਾਇਰਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ। == ਚੈਰਿਟੀ ਕੰਮ == ਡੇਵਿਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਗੇਂਸਟ ਏਡਜ਼,<ref>{{Cite web |title=New Friend of DAA: Karen David |url=http://www.designersagainstaids.com/friends_of_daa/item/new_friend_of_daa_karen_david/ |access-date=8 January 2014 |publisher=Designers Against AIDS |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105104921/http://www.designersagainstaids.com/friends_of_daa/item/new_friend_of_daa_karen_david |url-status=dead }}</ref> SOS ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਵਿਲੇਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ,<ref>{{Cite web |title=Karen David's Charity Pledge |url=http://www.thamarai.com/news-details/45097450/karen-davids-charity-pledge.html |access-date=8 January 2014 |publisher=Thamarai.com}}</ref> ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਡੋਰਚੇਸਟਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਐਕਸ਼ਨਏਡ ਦੇ ਪੋਵਰਟੀ ਡੇ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ 18 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Karen David &#124; Fashionista Barbie |url=http://fashionistabarbieuk.com/?s=karen+david |access-date=8 January 2014 |publisher=Fashionistabarbieuk.com |archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108162553/http://fashionistabarbieuk.com/?s=karen%20david |url-status=dead }}</ref> ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ EP, ''ਮਾਈ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਲਿਸਟ'', ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਘਰੇ ਚੈਰਿਟੀ ਸ਼ੈਲਟਰ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=13 December 2010 |title=Karen David set to release her new EP My Christmas List – Desi-Box.com &#124; News, Music Videos, Interviews, Bollywood, Bhangra, Urban |url=http://www.desi-box.com/media/Urban-News/karen-david-set-to-release-her-new-ep-my-christmas-list.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305125057/http://www.desi-box.com/media/Urban-News/karen-david-set-to-release-her-new-ep-my-christmas-list.html |archive-date=5 March 2012 |access-date=8 January 2014 |publisher=Desi-Box.com}}</ref> ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਟਰੱਸਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ''ਫੇਸ ਬ੍ਰਿਟੇਨ'' ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Karen David |url=http://parents.facebritain.org.uk/whoisinvolved/famousfaces/1/23/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108163340/http://parents.facebritain.org.uk/whoisinvolved/famousfaces/1/23/ |archive-date=8 January 2014 |access-date=8 January 2014 |publisher=Face Britain}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2013 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਾਰਲ ਰਾਈਡਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |title=CARL RYDEN |url=https://pittbuhl.com/artists/carlryden.html |access-date=2021-02-03 |website=pittbuhl.com |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201013609/https://pittbuhl.com/artists/carlryden.html |url-status=dead }}</ref> ਪਾਲੋਸ ਵਰਡੇਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾ ਵੇਂਟਾ ਇਨ ਵਿਖੇ।<ref>{{Cite news|url=http://ca.hellomagazine.com/brides/2013071813590/actress-karen-david-chats-to-hello-about-wedding-day/|title=Exclusive interview: actress Karen David chats to HELLO! Online about her wedding|date=18 July 2013|work=[[Hello! Canada|Hello!]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 001zynxroyzh8ks86v1gsz2y0crmr5k 0 154153 839856 771713 2026-05-22T11:45:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839856 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Naima Upreti.jpg|thumb|ਨੈਮਾ ਖ਼ਾਨ ਉਪਰੇਤੀ]] '''ਨੈਮਾ ਖ਼ਾਨ ਉਪਰੇਤੀ''' (25 ਮਈ 1938 – 15 ਜੂਨ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਮਾ ਖਾਨ ਉਪ੍ਰੇਤੀ ਕੁਮਾਉਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਮਾਓਨੀ -ਭਾਸ਼ਾ ਗੀਤ " ਬੇਦੂ ਪਕੋ ਬਾਰੋ ਮਾਸਾ " ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kumaoni Songs - BRAHMINS FROM KUMAON HILLS |url=http://dpuckjoe.wikifoundry-mobile.com/m/page/Kumaoni+Songs |website=dpuckjoe.wikifoundry-mobile.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Folk-artistes-to-the-fore/article15939637.ece|title=Folk artistes to the fore|last=Singh Bajeli|first=Diwan|date=4 September 2009|work=The Hindu|access-date=2 July 2018|agency=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀਆ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕੁਮਾਓਨੀ ਗੀਤਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://www.saded.in/Books%20Corner/Uttrakhand-%20Need%20for%20a%20Comprehensice%20eco-strategy%2008%20report%20main.pdf|title=U T T A R A K H A N D:NEED FOR A COMPREHENSIVE ECO-STRATEGY|last=Dhasmana|first=R.P.|date=January 2008|publisher=V.K. PUBLISHERS|edition=1|location=Delhi|page=45|access-date=2023-02-27|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402130300/http://saded.in/Books%20Corner/Uttrakhand-%20Need%20for%20a%20Comprehensice%20eco-strategy%2008%20report%20main.pdf|url-status=dead}}</ref> [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਦੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੰਗੀਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ === ਨੈਮਾ ਖਾਨ ਉਪਰੇਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਮਈ 1938 ਨੂੰ [[ਅਲਮੋੜਾ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਡਮਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਮੋੜਾ ਦੇ ਰਾਮਸੇ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]], [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1969 ਵਿੱਚ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] ਤੋਂ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |date=18 July 2011 |url=http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |archive-date=18 July 2011}}</ref> ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਐਨਐਸਡੀ ਰਿਪਰਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Kala Yatra|last=Joshi|first=Hemant Kumar|date=2017|publisher=Mohan Upreti Lok Sanskriti, Kala Evam Vigyan Shodh Samiti|edition=First|location=Almora, Uttarakhand|pages=73–79}}</ref> === ਕੈਰੀਅਰ === NSD ਰੀਪਰਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਨੈਮਾ ਖਾਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]], [[ਸੁਰੇਖਾ ਸਿਕਰੀ|ਸੁਰੇਖਾ ਸੀਕਰੀ]], ਉੱਤਰਾ ਬਾਓਕਰ, [[ਐੱਮ. ਕੇ. ਰੈਨਾ|ਐਮ. ਕੇ. ਰੈਨਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਉਥੈਲੋ|ਓਥੇਲੋ]], [[ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ|ਦ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ]], ਨਾਟਕ ਪੋਲਮਪੁਰ ਕਾ, [[ਸਕੰਦਗੁਪਤ|ਸਕੰਦਗੁਪਤਾ]] ਆਦਿ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ  1968 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜੁਲਾ ਮਾਲੂਸ਼ਾਹੀ, ਅਜੂਵਾ ਬਾਫੌਲ, ਰਾਮੀ, ਰਾਮਲੀਲਾ, [[ਇੰਦਰ ਸਭਾ|ਇੰਦਰਾ ਸਭਾ]], ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੈਮਾ ਖਾਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀਆ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ [[ਮੇਘਦੂਤਮ]], ਰਾਮੀ, ਗੋਰੀਧਾਨਾ, [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]], [[ਅਲਗੋਜ਼ੇ|ਅਲਗੋਜ਼ਾ]] ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=25 October 2008 |title=THEATRE Parvatiya Kala Kendra presents &quot;Rami&quot; Musical play about Armymen's Wives of Uttaranchal at LTG - 24th & 25th October 08 |url=https://www.delhievents.com/2008/10/theatre-parvatiya-kala-kendra-presents.html |access-date=2 July 2018 |website=Delhi Events}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਜੂਰਾਹੋ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਆਦਿ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਨਟਸਮਰਾਟ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵਰਗੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=NATSAMRAT THEATRE GROUP |url=http://www.natsamrattheatre.com/natsamrat_theatre_festival_Jan2010.htm |access-date=2 July 2018 |website=www.natsamrattheatre.com |archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406131427/http://www.natsamrattheatre.com/natsamrat_theatre_festival_Jan2010.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਮੌਤ 15 ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=16 June 2018 |title=नईमा खान उप्रेती श्रद्धाजंली ! ( 15 - 6-2018 दिवंगत ) स्मृति शेष !! |url=https://www.theadda.in/naima-khan-upreti/ |website=द अड्डा |access-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406112733/https://www.theadda.in/naima-khan-upreti/ |url-status=dead }}</ref> === ਪਰਿਵਾਰ === ਨਾਇਮਾ ਖਾਨ ਉਪ੍ਰੇਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/twins-from-the-himalayas/article3230536.ece|title=Twins from the Himalayas|last=KUCKREJA|first=ARUN|date=1 September 2006|work=The Hindu|agency=The Hindu|language=en-IN}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਨਾਇਮਾ ਖਾਨ ਉਪ੍ਰੇਤੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ। "ਬੇਦੂ ਪਕੋ ਬਾਰੋ ਮਾਸਾ" ਅਤੇ "ਓ ਲਾਲੀ ਹੌਸੀਆ" ਗੀਤ ਵੀ ਐਚਐਮਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਨਈਮਾ ਖਾਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ - ਨਾਗਮਤੀ ਰਸਮ।<ref>{{Cite book|title=Nagmati Rasm|last=Khan Upreti|first=Naima|date=2007|publisher=Mohan Upreti Lok Sanskriti, Kala Evam Vigyan Shodh Samiti|location=Almora, Uttarakhand}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਟਰੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Natarang Pratishthan - Documentation |url=http://www.natarang.org/documentation.html |access-date=2 July 2018 |website=www.natarang.org |archive-date=23 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623082357/http://www.natarang.org/documentation.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] 72yt45xthsh2a7z0wwkd1n9sgeh3q0y 0 160183 839848 658610 2026-05-22T08:51:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839848 wikitext text/x-wiki ਇੱਕ '''ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' ਜਾਂ '''ਨਗਰ ਨਿਗਮ''' ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਹਿਰ|ਸ਼ਹਿਰਾਂ]], ਕਾਉਂਟੀਆਂ, [[ਕਸਬਾ|ਕਸਬਿਆਂ]], ਟਾਊਨਸ਼ਿਪਾਂ, ਚਾਰਟਰ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪਾਂ, [[ਪਿੰਡ|ਪਿੰਡਾਂ]] ਅਤੇ ਬੋਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ)।<ref name="Voornetal" /> ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Voornetal">{{cite journal|last1=Voorn|first1=Bart|last2=Van Genugten|first2=Marieke L.|last3=van Thiel|first3=Sandra|year=2017|title=The efficiency and effectiveness of municipally owned corporations: A systematic review|url=https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/2066/176125/1/176125.pdf|journal=Local Government Studies|volume=43|issue=5|pages=820–841|doi=10.1080/03003930.2017.1319360|doi-access=free|hdl=2066/176125|access-date=2023-03-29|archive-date=2022-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603154328/https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/176125/176125.pdf;jsessionid=C56797676DFCE357871C9EEF13EEE35F?sequence=1|url-status=dead}}</ref><ref name="TavaresCamoes">{{cite journal|last1=Tavares|first1=Antonio F.|last2=Camoes|first2=Pedro J.|year=2007|title=Local service delivery choices in Portugal: A political transaction costs network|journal=Local Government Studies|volume=33|issue=4|pages=535–553|doi=10.1080/03003930701417544|s2cid=154709321}}</ref><ref name="GrossiReichard">{{cite journal|last1=Grossi|first1=G.|last2=Reichard|first2=C.|year=2008|title=Municipal corporatization in Germany and Italy|journal=Public Management Review|volume=10|issue=5|pages=597–617|doi=10.1080/14719030802264275|s2cid=153354582}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20141020110606/https://www.census.gov/geo/reference/pdfs/GARM/Ch9GARM.pdf "Characteristics and State Requirements for Incorporated Places"] - United States Census * [https://web.archive.org/web/20181117014943/http://www.californiacityfinance.com/DisincorporationKnox2010.pdf "Municipal Disincorporation in California"] - California City Finance 3n8he561pokceb5iigiby1qs2d38z0d 0 163524 839793 836280 2026-05-21T17:21:16Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354698227|Anila Sunder]]" 839793 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anila Sunder''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ - [[ਕਥਕ]] ਅਤੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Kathak dancer Anila Sunder to perform at a cultural event organised by Suhini Sindhi Sanstha in Mumbai - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/music-events/anila-sunder-to-dance-in-mumbai/articleshow/28682265.cms |access-date=2021-09-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> - ਸਿੰਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m32.jpg|title=Meet Anila Sunder a Danseuse of grace and charm|date=July 1985|work=Bharat Ratna}}</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਨਾਚ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m23.jpg|title=Bridge Across Forever|last=Das|first=Ujjayini|date=November 2003|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬੈਲੇ ਵਿੱਚ ''ਸਿੰਧੂ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੋਹੰਜੋਦੜੋ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ''ਸਿੱਕਾ ਸਾਜਨ ਜੀ'' - ਸਿੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾਵਾਂ, ''ਥੀਉ ਨਾ ਜੁਦਾ ਜਾਨੀ ਮੁੰਖ਼ਾਨ'' - ਪਿਆਰ ਬਨਾਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਸਵਾਲ, ਅਤੇ ''ਸਿੰਧ ਮੁਨਹਿੰਜੀ ਅੰਮਾ'' - ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/zoom.php?dir=media&image=m26.jpg|title=Cuff Parade's Dancing Queen|last=Srivastava|first=Abha|date=February 2002|work=Downtown Plus}}</ref>{{Infobox person | name = ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ | image = AnilaSunder3.jpg | imagesize = | caption = | othername = | birth_date = | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | occupation = ਕਥਕ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰ | yearsactive = | known for = ਸਿੰਧੀ ਬੈਲੇ | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | awards = | website = }} == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ, 1951 ਨੂੰ [[ਉਲਹਾਸਨਗਰ]]<ref name=":2">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m19.jpg|title=सिंधी लोकनृत्य में पगी एक कत्थक शैली|date=August 2002|work=[[Navbharat Times]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਡਾ. ਨਾਨਕੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਮਖਿਜਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕਥਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Anila Sunder {{!}} Sindhi Sangat |url=https://www.sindhisangat.com/anila.php |access-date=2021-09-19 |website=www.sindhisangat.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1951 ਨੂੰ [[ਉਲਹਾਸਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਨਕੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਮਖੀਜਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m19.jpg|title=सिंधी लोकनृत्य में पगी एक कत्थक शैली|date=August 2002|work=[[Navbharat Times]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕਥਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Anila Sunder {{!}} Sindhi Sangat |url=https://www.sindhisangat.com/anila.php |access-date=2021-09-19 |website=www.sindhisangat.com}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":3" /><ref name=":1">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m32.jpg|title=Meet Anila Sunder a Danseuse of grace and charm|date=July 1985|work=Bharat Ratna}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀਏਟ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Sindhi Artist, Sindhi Kalakar Anila Sunder Details |url=https://sindhyat.com/artist/Anila%20Sunder |access-date=2021-09-19 |website=sindhyat.com |language=en}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਯੂਥ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.anilasunder.com/zoom.php?dir=media&image=m2.jpg|title=Anila Sunder - a gifted Kathak Dancer|last=Jotswani|first=Motilal|date=March 1986|work=The Evening News}}</ref> ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਟਬਰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਬੇਹਰਾ ਤੋਂ ਓਡੀਸੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਓਰਲੈਂਡੋ ਵਿੱਚ ''ਛੇਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੰਧੀ ਸੰਮੇਲਨ (ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ)'' ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਸਿੰਧੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1998 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲੇਹ]] ਵਿੱਚ ''ਸਿੰਧੂ ਦਰਸ਼ਨ ਮਹੋਤਸਵ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਜਾਪਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਯੂਏਈ, ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=A. Staff |title=Sindhi community to usher in new year in style |url=https://www.khaleejtimes.com/nation/general/sindhi-community-to-usher-in-new-year-in-style |access-date=2021-09-19 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> == ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1975 ਵਿੱਚ, ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਲਈ ਲਾਗੋਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਫੰਡ ਰੇਜ਼ਰ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m56.jpg|title=N 2000 Collected|work=[[Independent Nigeria]]}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m54.jpg|title=Dancer Anila Sunder to perform for Cancer Hospital|work=[[The Hitavada]]}}</ref> ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m57.jpg|title=Bombay Sindhi Dance Ballet|work=[[Femina (India)]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] dq0vpgowz80gju6fcdwv1ajtnu7q9ij 0 169497 839850 757318 2026-05-22T09:25:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839850 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ਸੰਸਦ ਭਵਨ|ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ|ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ}} {{Infobox building | name = ਸੰਸਦ ਭਵਨ | former_names = ਨਵਾਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ | image = Glimpses of the new Parliament Building, in New Delhi (2).jpg | image_size = 250px | caption = ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ | location = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ]] | address = 118, ਰਫੀ ਮਾਰਗ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਦਿੱਲੀ]] | location_town = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | status = | coordinates = {{Coord|28|37|02|N|77|12|36|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | groundbreaking_date = 1 ਅਕਤੂਬਰ 2020 | start_date = 10 ਦਸੰਬਰ 2020 | completion_date = 28 ਮਈ 2023 | opened_date = 19 ਸਤੰਬਰ 2023 | client = [[ਕੇਂਦਰੀ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ]] | architect = ਬਿਮਲ ਪਟੇਲ | owner = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | landlord = | current_tenants = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] | cost = {{INRConvert|862|c|year=2020}} | floor_area = | height = 39.6 ਮੀਟਰ | floor_count = 4<ref name="TOIDec20"/> | public_transit = {{ric|Delhi Metro}} ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ | seating_capacity = 1,272<br>([[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੈਂਬਰ: 888<br>[[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਚੈਂਬਰ: 384) | main_contractor = ਟਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਿਮਿਟੇਡ | grounds_area = {{cvt|65,000|sqm}}<ref>{{Cite news|url = https://m.timesofindia.com/india/new-parliament-building-all-you-need-to-know/amp_articleshow/79588951.cms|title = Parliament building India: All you need to know about Cost, Design, Plan and Architecture of New Parliament building &#124; India News - Times of India|website = [[The Times of India]]|date = 10 December 2020|access-date = 20 January 2022|archive-date = 21 December 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201221192054/https://m.timesofindia.com/india/new-parliament-building-all-you-need-to-know/amp_articleshow/79588951.cms|url-status = live}}</ref> | website = {{URL|https://sansad.in/poi|sansad.in}} }} '''ਸੰਸਦ ਭਵਨ''' ([[International Alphabet of Sanskrit Transliteration|IAST]]: ''Sansad Bhavan'') [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੋ ਸਦਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ|ਹੇਠਲੇ]] ਅਤੇ [[ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ|ਉਪਰਲਾ]] ਸਦਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਟਾ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 28 ਮਈ 2023 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=New Parliament will make every Indian proud, says PM |url=https://indianexpress.com/article/india/new-parliament-building-inauguration-news-live-updates-supreme-court-droupadi-murmu-bjp-opposition-8629698/lite/&ved=2ahUKEwjKt_rrppX_AhWsSGwGHcT9CB8QFnoECBIQAQ&usg=AOvVaw29X1F10jdL3o_Ejw_uqlir |website=[[The Indian express]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਰਫੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਟਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ]], ਵਿਜੇ ਚੌਂਕ, [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]], [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ (ਭਾਰਤ)|ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ]], [[ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ]], [[ਸਕੱਤਰੇਤ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਸਕੱਤਰੇਤ ਭਵਨ]], [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[7, ਲੋਕ ਕਲਿਆਣ ਮਾਰਗ|ਰਿਹਾਇਸ਼]], ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 19 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=How the new Parliament building is readying for special session |url=https://www.firstpost.com/explainers/new-parliament-building-special-session-19-september-ganesh-chaturthi-puja-13114192.html |access-date=14 September 2023 |work=Firstpost |date=12 September 2023 |language=en}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਬਦਲ ਸੁਝਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ 2012 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ|ਸਪੀਕਰ]] [[ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ 93 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2012-08-11 |title=Speaker sets up panel to suggest new home for Parliament {{!}} Firstpost |url=http://www.firstpost.com/india/speaker-sets-up-panel-to-suggest-new-home-for-parliament-377345.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2012-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811003217/http://www.firstpost.com/india/speaker-sets-up-panel-to-suggest-new-home-for-parliament-377345.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਆਰੰਭ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਰੀਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਵਯ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਨਵੀਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਵਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-06 |title=What is 'Central Vista' and why it is being opposed; Zee explains the controversial project {{!}} India News {{!}} Zee News |url=https://zeenews.india.com/india/what-is-central-vista-and-why-it-is-being-opposed-zee-explains-the-controversial-project-2361620.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606205623/https://zeenews.india.com/india/what-is-central-vista-and-why-it-is-being-opposed-zee-explains-the-controversial-project-2361620.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-08-04 |title=Central Vista Redevelopment Project |url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/central-vista-redevelopment-project |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804193036/https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/central-vista-redevelopment-project |url-status=bot: unknown }}</ref> ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-25 |title=Groundwork For New Parliament Building Begins, To Be Completed In 22 Months |url=https://www.bloombergquint.com/politics/groundwork-for-new-parliament-building-begins-to-be-completed-in-22-months |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025204253/https://www.bloombergquint.com/politics/groundwork-for-new-parliament-building-begins-to-be-completed-in-22-months |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-06 |title=PM Modi to lay foundation stone for new Parliament building on December 10 {{!}} India News,The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-on-december-10-7093362/ |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206014717/https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-on-december-10-7093362/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਏ. ਐੱਮ. ਖਾਨਵਿਲਕਰ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਰੀਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-07 |title=Supreme Court allows foundation-laying ceremony for new Parliament building - The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-allows-foundation-laying-ceremony-for-new-parliament-building/article33268303.ece |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207235729/https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-allows-foundation-laying-ceremony-for-new-parliament-building/article33268303.ece |url-status=bot: unknown }}</ref> 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=Religious leaders perform 'Sarva Dharma Prarthana' at foundation stone laying ceremony of new Parliament building |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130024253/https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Supreme Court clears redevelopment plan for Central Vista project - india news - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-clears-redevelopment-plan-for-central-vista-project/story-SZgVS5fOQrSQxTRT7bQmmO.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105051656/https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-clears-redevelopment-plan-for-central-vista-project/story-SZgVS5fOQrSQxTRT7bQmmO.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਢਾਂਚਾ == ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਦੇ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਿਮਲ ਪਟੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਛੇ ਭੁਜ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਭੂਚਾਲ ਰੋਧਕ ਅਤੇ150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੀਟ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=New Parliament complex may seat 1,350 members - india news - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-complex-may-seat-1-350-members/story-KThUBY2psc9rBVjc5BvxvN.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131165703/https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-complex-may-seat-1-350-members/story-KThUBY2psc9rBVjc5BvxvN.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ਨਵੇਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ 888 ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ 384 ਸੀਟਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਸੰਯੁਕਤ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 1,272 ਮੈਂਬਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਰੂਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 4 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2020-09-11 |title=New parliament plan: Twin-sharing seat, many aisles - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/new-parliament-plan-twin-sharing-seat-many-aisles/articleshow/73287116.cms |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200911143912/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/new-parliament-plan-twin-sharing-seat-many-aisles/articleshow/73287116.cms |url-status=bot: unknown }}</ref> ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ 3 ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ- ਗਿਆਨ ਦੁਆਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰ। ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਸੇਂਗੋਲ' ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਦੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਚੋਲ ਰਾਜ]] ਦੇ ਯੁੱਗ 'ਸੇਂਗੋਲ' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Hamari Baat |date=2023-05-24 |title=Sengol to be installed in New Parliament building |url=https://www.hamaribaat.com/sengol-to-be-installed-in-new-parliament-building/ |access-date=2023-05-27 |website=Hamaribaat.com - News From India And The World ! ! ! |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਿਤੀਆਂ == * ਸਤੰਬਰ 2019: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਐਵੇਨਿਊ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ' ਦਾ ਖਰੜਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-07 |title=Central Vista Project- Rs 20,000 Crore On Central Vista Amid Pandemic?: Centre Dispels Myths |url=https://www.ndtv.com/india-news/central-vista-project-rs-20-000-crore-on-central-vista-amid-pandemic-cente-dispels-myths-2457518 |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607054837/https://www.ndtv.com/india-news/central-vista-project-rs-20-000-crore-on-central-vista-amid-pandemic-cente-dispels-myths-2457518 |url-status=bot: unknown }}</ref> * ਸਤੰਬਰ 2020: ਟਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ CPWD ਦੁਆਰਾ 862 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ। * ਅਕਤੂਬਰ 2020: ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਥਿਤ HCP ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ। * 10 ਦਸੰਬਰ 2020: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। * ਦਸੰਬਰ 2021: ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਸਦ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ 35% ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। * 11 ਜੁਲਾਈ 2022: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2022-07-14 |title=New giant lion statue on Indian parliament building sparks political spat - CNN Style |url=https://edition.cnn.com/style/article/india-national-emblem-lions-statue-parliament/index.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714030010/https://edition.cnn.com/style/article/india-national-emblem-lions-statue-parliament/index.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 4 ਅਗਸਤ 2022: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮ 70% ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਕੌਸ਼ਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। * 19 ਨਵੰਬਰ 2022: ਸੰਸਦ ਦਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੈਸ਼ਨ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਧਣ ਦੀ ਕਿਆਸ। ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਮਾਰਚ 2023 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2022-11-22 |title=Govt eyeing on to get one chamber ready in New Parliament before winter session |url=https://www.msn.com/en-in/news/trendingtopics/govt-eyeing-on-to-get-one-chamber-ready-in-new-parliament-before-winter-session/ar-AA14dyDa |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122061843/https://www.msn.com/en-in/news/trendingtopics/govt-eyeing-on-to-get-one-chamber-ready-in-new-parliament-before-winter-session/ar-AA14dyDa |url-status=bot: unknown }}</ref> * 20 ਦਸੰਬਰ 2022: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੌੜ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਰਚ 2023 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ: ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=Race against time to complete new Parliament building by March 2023 {{!}} Latest News India - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/race-against-time-to-complete-new-parliament-building-by-march-2023-101671475538073.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220160857/https://www.hindustantimes.com/india-news/race-against-time-to-complete-new-parliament-building-by-march-2023-101671475538073.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 5 ਜਨਵਰੀ 2023: ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਯੰਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। * 10 ਜਨਵਰੀ 2023: ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ। * 30 ਮਾਰਚ 2023: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਦੌਰੇ ਲਈ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-03-30 |title=PM Modi reviews new parliament construction during surprise visit {{!}} Latest News India - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-reviews-new-parliament-construction-during-surprise-visit-101680184155740.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330164258/https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-reviews-new-parliament-construction-during-surprise-visit-101680184155740.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 18 ਮਈ 2023: ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ [[ਓਮ ਬਿਰਲਾ]] ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Parliament: PM Modi to inaugurate new Parliament building on May 28 {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-to-inaugurate-the-new-parliament-building-on-may-28/articleshow/100336078.cms?from=mdr |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518165010/https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-to-inaugurate-the-new-parliament-building-on-may-28/articleshow/100336078.cms?from=mdr |url-status=bot: unknown }}</ref> * 20 ਮਈ 2023: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ। * 28 ਮਈ 2023: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ। *19 ਸਤੰਬਰ 2023: ਸੰਸਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ, 2023 ਤੋਂ ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।<ref>{{cite news |title=Parliament special session to be held from Sept 18-22, all-party meet on Sept 17; here's what you need to know |url=https://www.businesstoday.in/latest/politics/story/parliament-special-session-to-be-held-from-sept-18-22-all-party-meet-on-sept-17-heres-what-you-need-to-know-398380-2023-09-14 |work=Business Today |date=14 September 2023 |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] gbkmdsm94ffink0posg17nmp7vg48vv 839851 839850 2026-05-22T09:25:41Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 839851 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ਸੰਸਦ ਭਵਨ|ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ|ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ}} {{Infobox building | name = ਸੰਸਦ ਭਵਨ | former_names = ਨਵਾਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ | image = Glimpses of the new Parliament Building, in New Delhi (2).jpg | image_size = 250px | caption = ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ | location = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ]] | address = 118, ਰਫੀ ਮਾਰਗ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਦਿੱਲੀ]] | location_town = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | status = | coordinates = {{Coord|28|37|02|N|77|12|36|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | groundbreaking_date = 1 ਅਕਤੂਬਰ 2020 | start_date = 10 ਦਸੰਬਰ 2020 | completion_date = 28 ਮਈ 2023 | opened_date = 19 ਸਤੰਬਰ 2023 | client = [[ਕੇਂਦਰੀ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ]] | architect = ਬਿਮਲ ਪਟੇਲ | owner = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | landlord = | current_tenants = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] | cost = {{INRConvert|862|c|year=2020}} | floor_area = | height = 39.6 ਮੀਟਰ | floor_count = 4<ref name="TOIDec20"/> | public_transit = {{ric|Delhi Metro}} ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ | seating_capacity = 1,272<br>([[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੈਂਬਰ: 888<br>[[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਚੈਂਬਰ: 384) | main_contractor = ਟਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਿਮਿਟੇਡ | grounds_area = {{cvt|65,000|sqm}}<ref>{{Cite news|url = https://timesofindia.indiatimes.com/india/new-parliament-building-all-you-need-to-know/articleshow/79588951.cms|title = Parliament building India: All you need to know about Cost, Design, Plan and Architecture of New Parliament building &#124; India News - Times of India|website = [[The Times of India]]|date = 10 December 2020|access-date = 20 January 2022|archive-date = 21 December 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201221192054/https://m.timesofindia.com/india/new-parliament-building-all-you-need-to-know/amp_articleshow/79588951.cms|url-status = live}}</ref> | website = {{URL|https://sansad.in/poi|sansad.in}} }} '''ਸੰਸਦ ਭਵਨ''' ([[International Alphabet of Sanskrit Transliteration|IAST]]: ''Sansad Bhavan'') [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੋ ਸਦਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ|ਹੇਠਲੇ]] ਅਤੇ [[ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ|ਉਪਰਲਾ]] ਸਦਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਟਾ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 28 ਮਈ 2023 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=New Parliament will make every Indian proud, says PM |url=https://indianexpress.com/article/india/new-parliament-building-inauguration-news-live-updates-supreme-court-droupadi-murmu-bjp-opposition-8629698/lite/&ved=2ahUKEwjKt_rrppX_AhWsSGwGHcT9CB8QFnoECBIQAQ&usg=AOvVaw29X1F10jdL3o_Ejw_uqlir |website=[[The Indian express]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਰਫੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਟਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ]], ਵਿਜੇ ਚੌਂਕ, [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]], [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ (ਭਾਰਤ)|ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ]], [[ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ]], [[ਸਕੱਤਰੇਤ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਸਕੱਤਰੇਤ ਭਵਨ]], [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[7, ਲੋਕ ਕਲਿਆਣ ਮਾਰਗ|ਰਿਹਾਇਸ਼]], ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 19 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=How the new Parliament building is readying for special session |url=https://www.firstpost.com/explainers/new-parliament-building-special-session-19-september-ganesh-chaturthi-puja-13114192.html |access-date=14 September 2023 |work=Firstpost |date=12 September 2023 |language=en}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਬਦਲ ਸੁਝਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ 2012 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ|ਸਪੀਕਰ]] [[ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ 93 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2012-08-11 |title=Speaker sets up panel to suggest new home for Parliament {{!}} Firstpost |url=http://www.firstpost.com/india/speaker-sets-up-panel-to-suggest-new-home-for-parliament-377345.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2012-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811003217/http://www.firstpost.com/india/speaker-sets-up-panel-to-suggest-new-home-for-parliament-377345.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਆਰੰਭ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਰੀਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਵਯ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਨਵੀਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਵਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-06 |title=What is 'Central Vista' and why it is being opposed; Zee explains the controversial project {{!}} India News {{!}} Zee News |url=https://zeenews.india.com/india/what-is-central-vista-and-why-it-is-being-opposed-zee-explains-the-controversial-project-2361620.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606205623/https://zeenews.india.com/india/what-is-central-vista-and-why-it-is-being-opposed-zee-explains-the-controversial-project-2361620.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-08-04 |title=Central Vista Redevelopment Project |url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/central-vista-redevelopment-project |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804193036/https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/central-vista-redevelopment-project |url-status=bot: unknown }}</ref> ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-25 |title=Groundwork For New Parliament Building Begins, To Be Completed In 22 Months |url=https://www.bloombergquint.com/politics/groundwork-for-new-parliament-building-begins-to-be-completed-in-22-months |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025204253/https://www.bloombergquint.com/politics/groundwork-for-new-parliament-building-begins-to-be-completed-in-22-months |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-06 |title=PM Modi to lay foundation stone for new Parliament building on December 10 {{!}} India News,The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-on-december-10-7093362/ |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206014717/https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-to-lay-foundation-stone-for-new-parliament-building-on-december-10-7093362/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਏ. ਐੱਮ. ਖਾਨਵਿਲਕਰ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਰੀਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-07 |title=Supreme Court allows foundation-laying ceremony for new Parliament building - The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-allows-foundation-laying-ceremony-for-new-parliament-building/article33268303.ece |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207235729/https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-allows-foundation-laying-ceremony-for-new-parliament-building/article33268303.ece |url-status=bot: unknown }}</ref> 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=Religious leaders perform 'Sarva Dharma Prarthana' at foundation stone laying ceremony of new Parliament building |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130024253/https://www.aninews.in/news/national/general-news/religious-leaders-perform-sarva-dharma-prarthana-at-foundation-stone-laying-ceremony-of-new-parliament-building20201210140451/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Supreme Court clears redevelopment plan for Central Vista project - india news - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-clears-redevelopment-plan-for-central-vista-project/story-SZgVS5fOQrSQxTRT7bQmmO.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105051656/https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-clears-redevelopment-plan-for-central-vista-project/story-SZgVS5fOQrSQxTRT7bQmmO.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਢਾਂਚਾ == ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਦੇ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਿਮਲ ਪਟੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਛੇ ਭੁਜ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਭੂਚਾਲ ਰੋਧਕ ਅਤੇ150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੀਟ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=New Parliament complex may seat 1,350 members - india news - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-complex-may-seat-1-350-members/story-KThUBY2psc9rBVjc5BvxvN.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131165703/https://www.hindustantimes.com/india-news/new-parliament-complex-may-seat-1-350-members/story-KThUBY2psc9rBVjc5BvxvN.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ਨਵੇਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ 888 ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ 384 ਸੀਟਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੈਂਬਰ ਸੰਯੁਕਤ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 1,272 ਮੈਂਬਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਰੂਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 4 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2020-09-11 |title=New parliament plan: Twin-sharing seat, many aisles - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/new-parliament-plan-twin-sharing-seat-many-aisles/articleshow/73287116.cms |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200911143912/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/new-parliament-plan-twin-sharing-seat-many-aisles/articleshow/73287116.cms |url-status=bot: unknown }}</ref> ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ 3 ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ- ਗਿਆਨ ਦੁਆਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰ। ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਸੇਂਗੋਲ' ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਦੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਚੋਲ ਰਾਜ]] ਦੇ ਯੁੱਗ 'ਸੇਂਗੋਲ' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Hamari Baat |date=2023-05-24 |title=Sengol to be installed in New Parliament building |url=https://www.hamaribaat.com/sengol-to-be-installed-in-new-parliament-building/ |access-date=2023-05-27 |website=Hamaribaat.com - News From India And The World ! ! ! |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਿਤੀਆਂ == * ਸਤੰਬਰ 2019: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਸੈਂਟਰਲ ਵਿਸਟਾ ਐਵੇਨਿਊ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ' ਦਾ ਖਰੜਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-07 |title=Central Vista Project- Rs 20,000 Crore On Central Vista Amid Pandemic?: Centre Dispels Myths |url=https://www.ndtv.com/india-news/central-vista-project-rs-20-000-crore-on-central-vista-amid-pandemic-cente-dispels-myths-2457518 |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607054837/https://www.ndtv.com/india-news/central-vista-project-rs-20-000-crore-on-central-vista-amid-pandemic-cente-dispels-myths-2457518 |url-status=bot: unknown }}</ref> * ਸਤੰਬਰ 2020: ਟਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ CPWD ਦੁਆਰਾ 862 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ। * ਅਕਤੂਬਰ 2020: ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਥਿਤ HCP ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ। * 10 ਦਸੰਬਰ 2020: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ 10 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। * ਦਸੰਬਰ 2021: ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਸਦ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ 35% ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। * 11 ਜੁਲਾਈ 2022: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2022-07-14 |title=New giant lion statue on Indian parliament building sparks political spat - CNN Style |url=https://edition.cnn.com/style/article/india-national-emblem-lions-statue-parliament/index.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714030010/https://edition.cnn.com/style/article/india-national-emblem-lions-statue-parliament/index.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 4 ਅਗਸਤ 2022: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮ 70% ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਕੌਸ਼ਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। * 19 ਨਵੰਬਰ 2022: ਸੰਸਦ ਦਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੈਸ਼ਨ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਧਣ ਦੀ ਕਿਆਸ। ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਮਾਰਚ 2023 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2022-11-22 |title=Govt eyeing on to get one chamber ready in New Parliament before winter session |url=https://www.msn.com/en-in/news/trendingtopics/govt-eyeing-on-to-get-one-chamber-ready-in-new-parliament-before-winter-session/ar-AA14dyDa |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122061843/https://www.msn.com/en-in/news/trendingtopics/govt-eyeing-on-to-get-one-chamber-ready-in-new-parliament-before-winter-session/ar-AA14dyDa |url-status=bot: unknown }}</ref> * 20 ਦਸੰਬਰ 2022: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੌੜ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਰਚ 2023 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ: ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=Race against time to complete new Parliament building by March 2023 {{!}} Latest News India - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/race-against-time-to-complete-new-parliament-building-by-march-2023-101671475538073.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2022-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220160857/https://www.hindustantimes.com/india-news/race-against-time-to-complete-new-parliament-building-by-march-2023-101671475538073.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 5 ਜਨਵਰੀ 2023: ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਯੰਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। * 10 ਜਨਵਰੀ 2023: ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ। * 30 ਮਾਰਚ 2023: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਦੌਰੇ ਲਈ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-03-30 |title=PM Modi reviews new parliament construction during surprise visit {{!}} Latest News India - Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-reviews-new-parliament-construction-during-surprise-visit-101680184155740.html |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330164258/https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-reviews-new-parliament-construction-during-surprise-visit-101680184155740.html |url-status=bot: unknown }}</ref> * 18 ਮਈ 2023: ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ [[ਓਮ ਬਿਰਲਾ]] ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Parliament: PM Modi to inaugurate new Parliament building on May 28 {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-to-inaugurate-the-new-parliament-building-on-may-28/articleshow/100336078.cms?from=mdr |access-date=2023-05-27 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518165010/https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-to-inaugurate-the-new-parliament-building-on-may-28/articleshow/100336078.cms?from=mdr |url-status=bot: unknown }}</ref> * 20 ਮਈ 2023: ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ। * 28 ਮਈ 2023: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ। *19 ਸਤੰਬਰ 2023: ਸੰਸਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ, 2023 ਤੋਂ ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।<ref>{{cite news |title=Parliament special session to be held from Sept 18-22, all-party meet on Sept 17; here's what you need to know |url=https://www.businesstoday.in/latest/politics/story/parliament-special-session-to-be-held-from-sept-18-22-all-party-meet-on-sept-17-heres-what-you-need-to-know-398380-2023-09-14 |work=Business Today |date=14 September 2023 |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] omzoju1bfmfgqxpbio9hs43eg3n5wkb 0 171122 839844 742313 2026-05-22T07:10:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839844 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਦਯਾਨ ਝੀਲ | image = Dayan Lake 2019-06-18 Sentinel-2 L2A True color.jpg | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | pushpin_map = Mongolia | location = [[ਬਾਯਾਨ-ਓਲਗੀ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | coords = {{coord|48|21|32|N|88|49|55|E|type:waterbody_region:MN|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | length = {{convert|18|km|abbr=on}} | width = {{convert|9|km|abbr=on}} | area = {{convert|67|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|2.3|m|abbr=on}} | max-depth = {{convert|4|m|abbr=on}} | volume = {{convert|0.157|km3|acre.ft|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|2232|m|abbr=on}} | frozen = | islands = | cities = | extra = }} '''ਦਯਾਨ ਝੀਲ''' ( {{Lang-mn|Даян нуур}}, {{Lang-zh|达彥湖}} ) ਪੱਛਮੀ [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਦੇ [[ਬਾਯਾਨ-ਓਲਗੀ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ, [[ਸਗਸਾਈ|ਸਾਗਸਾਈ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਬਰਡਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨੇ 2009 ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ]] ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਅਲਤਾਈ ਤਵਾਨ ਬੋਗਡ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਯਾਨ ਝੀਲ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, [[ਬਘਿਆੜ]] ( ''ਕੈਨਿਸ ਲੂਪਸ'' ), [[ਲਾਲ ਲੂੰਬੜੀ]] ( ''ਵਲਪੇਸ ਵੁਲਪੇਸ'' ) ਅਤੇ [[ਪਲਾਸ ਦੀ ਬਿੱਲੀ|ਪੈਲਾਸ ਦੀ ਬਿੱਲੀ]] ( ''ਫੇਲਿਸ ਮੈਨੁਲ'' ) ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ, [[ਅਲਤਾਈ ਪਹਾੜ|ਅਲਤਾਈ ਪਹਾੜਾਂ]] ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ; ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ [[ਈਕੋਟੂਰਿਜ਼ਮ|ਈਕੋਟੋਰਿਜ਼ਮ]] ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="iba">{{Cite web |title=MN003 Dayan Lake |url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=16318 |access-date=31 December 2014 |agency=BirdLife Data Zone}}</ref> ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਨ, ਦਯਾਨ ਝੀਲ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖਾਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਲ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਡਲਾਈਫ਼ ਨੇ ਕੁੰਜੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ, [[ਸਾਕਰ ਬਾਜ਼|ਸੇਕਰ ਫਾਲਕਨ]] ( ''ਫਾਲਕੋ ਚੈਰੂਗ'' ) ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਚਿੱਟੇ-ਗਲੇ ਬੁਸ਼ ਚੈਟ|ਸਫੇਦ-ਗਲੇ ਵਾਲੀ ਝਾੜੀ ਦੀ ਚੈਟ]] ( ''ਸੈਕਸੀਕੋਲਾ ਇਨਸਿਗਨਿਸ'' ) ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: [[ਉੱਤਰੀ lapwing|ਉੱਤਰੀ ਲੈਪਵਿੰਗ]] ( ''ਵੈਨੇਲਸ ਵੈਨੇਲਸ'' ), [[ਘੱਟ ਕੇਸਟਰਲ|ਘੱਟ ਕੈਸਟਰਲ]] ( ''ਫਾਲਕੋ ਨੌਮਾਨੀ'' ) ਅਤੇ [[ਸਾਵਾ ਮਘ|ਬਾਰ-ਹੈੱਡਡ ਹੰਸ]] ( ''ਐਨਸਰ ਇੰਡੀਕਸ)''।<ref name="iba" /> == ਜਲਵਾਯੂ == ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਹੈ।<ref name="koppen">{{Cite journal|last=Peel|first=M C|last2=Finlayson|first2=B L|year=2007|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=11|issue=5|pages=1633–1644|doi=10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 January 2016|doi-access=free|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status=dead}}</ref> ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -5°C ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਅਗਸਤ ਹੈ, 14°C, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਦਸੰਬਰ -24° <ref name="nasa">{{Cite web |title=NASA Earth Observations Data Set Index |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=6 August 2013 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA}}</ref> ਔਸਤ ਵਰਖਾ 278 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 55 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮਹੀਨਾ ਫਰਵਰੀ ਹੈ, 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="nasarain">{{Cite web |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610101843/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=10 June 2021 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 9mv18j7d5c8lg7u1rmn7dhxu2itgrs0 0 171134 839798 742873 2026-05-21T20:15:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839798 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਖਾਰ-ਉਸ ਝੀਲ (ਉਵਸ) | image = Khar Us Nuur (Uvs Aimag) 2021-09-14 Sentinel-2 L2A True color.jpg | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਉਵਸ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | coordinates = {{coord|49|6|0|N|91|52|0|E|type:waterbody_region:MN|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | length = {{convert|19|km|abbr=on}} | width = {{convert|7.8|km|abbr=on}} | area = {{convert|63|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|5.2|m|abbr=on}} | max-depth = {{convert|8.2|m|abbr=on}} | volume = {{convert|0.3265|km3|acre.ft|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1574|m|abbr=on}} | frozen = | islands = | cities = }} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਖਾਰ-ਉਸ ਝੀਲ''' ( {{Lang-mn|Хар-Ус нуур}}, ''ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' ''"ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ"'', {{Lang-zh|哈尔乌斯湖, 黑水湖}} ) ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਵਿੱਚ [[Uvs ਪ੍ਰਾਂਤ|ਉਵਸ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ [[Ömnögovi, Uvs|ਓਮੋਨੋਗੋਵੀ]] ਅਤੇ [[ਓਲਗੀ, ਯੂ.ਵੀ.ਐਸ|ਓਲਗੀ]] ਦੇ [[ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ]] ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਖਾਰ-ਉਸ ਝੀਲ [[ਉਲਾਂਗੌਮ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ [[ਖੋਵਡ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਸਮਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਡੀ [[ਖਾਰ-ਉਸ ਝੀਲ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 80 ਕਿਮੀ (50 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਜਲਵਾਯੂ == ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਹੈ।<ref name="koppen">{{Cite journal|last=Peel|first=M C|last2=Finlayson|first2=B L|year=2007|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=11|issue=5|pages=1633–1644|doi=10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 January 2016|doi-access=free|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status=dead}}</ref> ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 21 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, -22 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="nasa">{{Cite web |title=NASA Earth Observations Data Set Index |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407091601/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=7 April 2019 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA}}</ref> ਔਸਤ ਵਰਖਾ 420 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 103 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮਹੀਨਾ ਮਾਰਚ ਦਾ ਹੈ, 2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="nasarain">{{Cite web |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512002033/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=12 May 2021 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] nu9os2fyez9b235hsfoeh06km59xb5q 0 171140 839799 831874 2026-05-21T20:20:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839799 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ | image = ISS028-E-36407 - View of Khurgan Lake.jpg | caption = [[ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 28|ISS ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 28]] ਦੌਰਾਨ ਲਈ ਗਈ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਬਾਯਾਨ-ਓਲਗੀ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | coordinates = {{coord|48|32|46|N|88|36|22|E|type:waterbody_region:MN|display=inline,title}} | type = | inflow = [[ਖੋਵਦ ਨਦੀ]] | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] | length = {{convert|23.3|km|abbr=on}} | width = {{convert|6|km|abbr=on}} | area = {{convert|71|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|7.8|m|abbr=on}} | max-depth = {{convert|28|m|abbr=on}} | volume = {{convert|0.537|km3|acre.ft|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|2072|m|abbr=on}} | frozen = | islands = | cities = }} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ''' ( {{Lang-mn|Хурган нуур}} ਪੱਛਮੀ [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਦੇ [[ਬਾਯਾਨ-ਓਲਗੀ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ, [[Tsengel, Bayan-Ölgii|ਤਸੇਂਗਲ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਇੱਕ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਚੈਨਲ (ਲਗਭਗ {{Convert|2|km|mi|0|abbr=on}} ਦੁਆਰਾ [[ਖੋਤੋਨ ਝੀਲ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ); ਦੋਵੇਂ, [[ਦਯਾਨ ਝੀਲ]] ਦੇ ਨਾਲ, [[ਖੋਵਡ ਨਦੀ|ਖੋਵਦ ਨਦੀ ਨੂੰ]] ਪਾਲਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.mongoliatourism.org/travel-destinations/western-mongolia/khoton-and-khurgan-lakes.html |title=Khoton and Khurgan lakes |access-date=2023-06-18 |archive-date=2012-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413033312/http://www.mongoliatourism.org/travel-destinations/western-mongolia/khoton-and-khurgan-lakes.html |url-status=dead }}</ref> ਖੁਰਗਨ ਝੀਲ [[ਅਲਤਾਈ ਤਵਾਨ ਬੋਗਡ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>[http://www.hovsgoltravel.com/mongolia5.html Altaj Tavan Bogd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618082929/http://www.hovsgoltravel.com/mongolia5.html|date=18 June 2011}}</ref> == ਜਲਵਾਯੂ == ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਹੈ।<ref name="koppen">{{Cite journal|last=Peel|first=M C|last2=Finlayson|first2=B L|year=2007|title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=11|issue=5|pages=1633–1644|doi=10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 January 2016|doi-access=free|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status=dead}}</ref> ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ -4°C ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ, 14°C ਤੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡਾ ਦਸੰਬਰ ਹੈ, -24°C।<ref name="nasa">{{Cite web |title=NASA Earth Observations Data Set Index |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=6 August 2013 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA}}</ref> ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 278 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 55 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹੀਨਾ ਫਰਵਰੀ ਹੈ, 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਨਾਲ।<ref name="nasarain">{{Cite web |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413164725/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=13 April 2020 |access-date=30 January 2016 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 0pkluxvzl8jdz3m61fekhqt4di6ae21 0 174362 839840 715160 2026-05-22T05:55:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839840 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ | birth_date = 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 1944 | death_date = {{Death date and age|df=yes|1992|10|15|1944|2|26}} | birth_place = [[ਪਾਂਸ਼ਟਾ]], [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]]<br>(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) | death_place = [[ਕੰਗ ਅਰਾਈਆਂ]], [[ਫਿਲੌਰ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | image = Talwinder Singh Parmar.jpg | caption = ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ | nickname = ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ | office1 = [[ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਖੀ (1979 - 1992) | predecessor1 = ''ਅਹੁਦਾ ਬਣਾਇਆ'' | successor1 = ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ }} '''ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ''' (26 ਫਰਵਰੀ 1944 – 15 ਅਕਤੂਬਰ 1992) ਜਾਂ "ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ"<ref>{{Cite web |last=United Press International |date=17 June 1986 |title=7 SIKHS CHARGED IN PLOT |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1986-06-17-8602130241-story.html |access-date=25 June 2023 |publisher=[[Chicago Tribune]] |language=en}}</ref> ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਖਾੜਕੂ ਸੀ ਜੋ [[ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182|1985 ਦੀ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182 ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ]] ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 329 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="RaeReport">{{Cite web |last=Rae |first=Bob |date=21 December 2018 |title=The report of the Honourable Bob Rae, Independent Advisor to the Minister of Public Safety and Emergency Preparedness, on outstanding questions with respect to the bombing of Air India Flight 182 |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/rsrcs/pblctns/lssns-lrnd/index-en.aspx |access-date=1 April 2023 |website=publicsafey.gc.ca |publisher=Government of Canada}}</ref><ref name="CBC2018">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/jagmeet-singh-air-india-bombing-accepts-1.4578030|title=Jagmeet Singh now rejects glorification of Air India bombing mastermind|last=Tasker|first=John Paul|date=15 March 2018|work=[[CBC News]]|access-date=23 June 2023}}</ref>ਪਰਮਾਰ [[ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] (ਬੀ.ਕੇ.ਆਈ.) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਨੇਤਾ ਅਤੇ [[ਜਥੇਦਾਰ]] ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ<ref>{{Cite web |date=21 December 2018 |title=Babbar Khalsa International |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx#17}}</ref><ref name="SATP">{{Cite web |title=Babbar Khalsa International (BKI) |url=https://www.satp.org/terrorist-profile/india-punjab/babbar-khalsa-international-bki |access-date=28 April 2023 |website=South Asian Terrorism Portal}}</ref> 1981 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਉੱਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ]] 2 ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1984 ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।<ref name="CBCextradite2">{{Cite web |title=CBC News In Depth: Air India – Bombing of Air India Flight 182 |url=http://www.cbc.ca/news/background/airindia/key_characters.html#parmar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620011917/http://www.cbc.ca/news/background/airindia/key_characters.html#parmar |archive-date=20 June 2010 |access-date=2009-08-09 |publisher=Cbc.ca}}</ref> 1985 ਵਿੱਚ [[ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫਲਾਈਟ 182|ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਫਲਾਈਟ 182 ਉੱਤੇ]] ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮਾਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ<ref name="Express_US to freeze assets of Babbar Khalsa2002">{{Cite web |title=US to freeze assets of Babbar Khalsa, Intl Sikh Youth Federation Anita Inder Singh Jun&nbsp;28, 2002 |url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=12067 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316095930/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=12067 |archive-date=16 March 2012 |access-date=19 February 2011 |website=The Indian Express |agency=Reuters}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 1985 ਦੇ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://globalnews.ca/news/4086519/jagmeet-singh-accepts-parmar-role-air-india-bombing/|title=Jagmeet Singh now says he accepts that Sikh extremist masterminded Air India bombing|last=Rabson|first=Mia|date=15 March 2020|work=[[The Canadian Press]]|access-date=17 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Men acquitted in Air India bombings |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna7210490 |access-date=2022-03-03 |website=NBC News |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪਰਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ 1944 ਨੂੰ ਪੰਜਾਹਟ, [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਈ 1970 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ,<ref name="CBCextradite">{{Cite web |title=CBC News In Depth: Air India – Bombing of Air India Flight 182 |url=http://www.cbc.ca/news/background/airindia/key_characters.html#parmar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620011917/http://www.cbc.ca/news/background/airindia/key_characters.html#parmar |archive-date=20 June 2010 |access-date=2009-08-09 |publisher=Cbc.ca}}</ref> ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ<ref name="mackenzieinstitute">{{Cite web |title=Babbar Khalsa International |url=https://mackenzieinstitute.com/terrorism-profile-babbar-khalsa-international-bki/ |access-date=30 July 2018 |website=mackenzieinstitute.com |archive-date=18 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618170300/https://mackenzieinstitute.com/terrorism-profile-babbar-khalsa-international-bki/ |url-status=dead }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ]] rk12j62t1995pkc8saekp42olqkbp3a 0 174615 839839 823467 2026-05-22T05:12:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839839 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ | native_name = Democratic Party | logo = US Democratic Party Logo.svg | logo_size = 125px | colorcode = {{party color|Democratic Party (United States)}}<!-- Please DO NOT change or remove. Thank you. --> | chairperson = ਜੈਮ ਹੈਰੀਸਨ | foundation = {{start date and age|1828|1|8}}<ref>{{cite book |title=Jacksonian Democracy in New Hampshire, 1800–1851 |url=https://archive.org/details/jacksoniandemocr0000cole |last=Cole |first=Donald B. |date=1970 |publisher=Harvard University Press |page=[https://archive.org/details/jacksoniandemocr0000cole/page/69 69] |isbn=978-0-67-428368-8}}</ref><br />{{nowrap|[[ਬਾਲਟੀਮੋਰ]], [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ}} | ideology = {{unbulleted list|class=nowrap| |'''ਬਹੁਗਿਣਤੀ:''' | ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ (ਅਮਰੀਕੀ)<ref name="sarnold" /><ref>{{Cite news |date=June 29, 2012 |title=President Obama, the Democratic Party, and Socialism: A Political Science Perspective |work=The Huffington Post |url=https://huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html |url-status=live |access-date=January 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324035220/https://www.huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html |archive-date=March 24, 2019}}</ref><!-- Concise list of factions below. --> |'''ਧੜੇ:''' | ਕੇਂਦਰਵਾਦ<ref name="jhale">{{Cite book |last=Hale |first=John |title=The Making of the New Democrats |publisher=ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤਿਮਾਹੀ |year=1995 |location=New York |page=229}}</ref><ref name="DewanKornblut2006">{{Cite news |last1=Dewan |first1=Shaila |last2=Kornblut |first2=Anne E. |date=October 30, 2006 |title=In Key House Races, Democrats Run to the Right |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2006/10/30/us/politics/30dems.html |access-date=January 28, 2017 |archive-date=July 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727021022/https://www.nytimes.com/2006/10/30/us/politics/30dems.html |url-status=live}}</ref> | ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ<ref name="SteinCornwellTanfani2018">{{Cite news |last1=Stein |first1=Letita |last2=Cornwell |first2=Susan |last3 =Tanfani |first3 =Joseph |date=August 23, 2018 |title=Inside the progressive movement roiling the Democratic Party |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-election-progressives-specialrepo/inside-the-progressive-movement-roiling-the-democratic-party-idUSKCN1L81GI |access-date=June 13, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613163545/https://www.reuters.com/article/us-usa-election-progressives-specialrepo/inside-the-progressive-movement-roiling-the-democratic-party-idUSKCN1L81GI|archive-date=June 13, 2022}}</ref> | ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ<ref name="theatlantic.com">{{bulleted list|{{Cite web |last=Ball |first=Molly |title=The Battle Within the Democratic Party |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/the-battle-within-the-democratic-party/282235/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142340/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/the-battle-within-the-democratic-party/282235/ |archive-date=June 12, 2018 |access-date=January 28, 2017 |website=[[The Atlantic]] }}|{{cite magazine |last1=Chotiner |first1=Isaac |title=How Socialist Is Bernie Sanders? |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/how-socialist-is-bernie-sanders |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=February 14, 2021 |language=en-us |date=March 2, 2020 }}|{{Cite news|url=https://fivethirtyeight.com/features/the-six-wings-of-the-democratic-party/|title=The Six Wings Of The Democratic Party|first=Perry Jr.|last=Bacon|work=[[FiveThirtyEight]]|date=March 11, 2019|access-date=ਸਤੰਬਰ 10, 2023|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815092648/https://fivethirtyeight.com/features/the-six-wings-of-the-democratic-party/|url-status=dead}}}}</ref> }} | headquarters = 430 ਸਾਊਥ ਕੈਪੀਟਲ ਸਟ੍ਰੀਟ,<br />[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | website = {{Official URL}} | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | founder = {{plainlist| * [[ਐਂਡਰਿਊ ਜੈਕਸਨ]] * [[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]] }} | colors = {{color box|{{party color|Democratic Party (US)}}|border=darkgray}} ਨੀਲਾ<!-- Please DO NOT change the HTML color formatting in this field or in any of the below fields. Thank you. --> | governing_body = ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ<ref>{{cite web |title=About the Democratic Party |url=https://democrats.org/who-we-are/about-the-democratic-party/ |website=Democratic Party |access-date=April 15, 2022 |quote=For 171 years, [the Democratic National Committee] has been responsible for governing the Democratic Party}}</ref><ref>{{cite web |author1=Democratic Party |title=The Charter & The Bylaws of the Democratic Party of the United States |url=https://democrats.org/wp-content/uploads/2022/03/DNC-Charter-Bylaws-03.12.2022.pdf#page=5 |access-date=April 15, 2022 |page=3 |date=March 12, 2022 |quote=The Democratic National Committee shall have general responsibility for the affairs of the Democratic Party between National Conventions |archive-date=ਮਾਰਚ 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327022920/https://democrats.org/wp-content/uploads/2022/03/DNC-Charter-Bylaws-03.12.2022.pdf#page=5 |url-status=dead }}</ref> | predecessor = ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ-ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ | student_wing = {{ubl|ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ|ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ}} | youth_wing = ਯੰਗ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ | womens_wing = ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਵੂਮੈਨ | membership = {{decrease}} 47,130,651<ref>{{Cite web |last=Winger |first=Richard |title=December 2022 Ballot Access News Print Edition |url= https://ballot-access.org/2022/12/27/december-2022-ballot-access-news-print-edition/ |access-date=December 31, 2022|website=Ballot Access News|date=December 27, 2022 }}</ref> | membership_year = 2022 | position = <!--Longstanding consensus is not to include a political position here. Do not change without talk page consensus.--> | symbol = [[File:Democratic Disc.svg|100px]] | logo_alt = A blue circle with a capital "D" inside }} '''ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ''' ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1828 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਐਂਡਰਿਊ ਜੈਕਸਨ]] ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਇਆ। <ref name="Lucas-2014">M. Philip Lucas, "Martin Van Buren as Party Leader and at Andrew Jackson's Right Hand." in ''A Companion to the Antebellum Presidents 1837–1861'' (2014): 107–129.</ref> <ref name="Janda-2010">"The Democratic Party, founded in 1828, is the world's oldest political party" states {{Cite book|url=https://archive.org/details/jandachallengeof00houg|title=The Challenge of Democracy: American Government in Global Politics|last=Janda|first=Kenneth|last2=Berry|first2=Jeffrey M.|last3=Goldman|first3=Jerry|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=9780495906186|page=276|url-access=registration}}</ref> <ref name="Kazin-2022">Michael Kazin, ''What It Took to Win: A History of the Democratic Party'' (2022) pp 5, 12.</ref> ਪਾਰਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵਿਰੋਧੀ [[ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ|ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ ਹੈ, <ref name="political-ideology-today">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=apstK1qIvvMC&pg=PA32|title=Political Ideology Today|last=Adams|first=Ian|publisher=Manchester University Press|year=2001|isbn=9780719060205|edition=reprinted, revised|location=Manchester|pages=32–33|quote=Ideologically, all US parties are liberal and always have been. Essentially they espouse classical liberalism, that is a form of democratised Whig constitutionalism plus the free market. The point of difference comes with the influence of social liberalism" and the proper role of government... ...the American right has nothing to do with maintaining the traditional social order, as in Europe. What it believes in is... individualism... The American right has tended towards... classical liberalism...}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/02/21/us/politics/biden-agenda-democrats.html|title=Democrats' Big Tent Helped Them Win. Now It Threatens Biden's Agenda.|last=Herndon|first=Astead W.|date=February 21, 2021|work=The New York Times|access-date=August 23, 2022|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਾਰਵਾਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। <ref name="sarnold">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC|title=Imposing values: an essay on liberalism and regulation|last=Arnold|first=N. Scott|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780495501121|page=3|quote=Modern liberalism occupies the left-of-center in the traditional political spectrum and is represented by the Democratic Party in the United States.|access-date=April 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002180929/https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC&hl=en|archive-date=October 2, 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html|title=President Obama, the Democratic Party, and Socialism: A Political Science Perspective|last=Knoll|first=Benjamin|date=June 29, 2012|work=The Huffington Post|access-date=January 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324035220/https://www.huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html|archive-date=March 24, 2019}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/11/06/democrats-centrists-republicans-base/|title=Democrats look to centrists in final hours while GOP amps up its base|last=Linskey|first=Annie|date=November 6, 2022|work=Washington Post|access-date=February 27, 2023|last2=McGoogan|first2=Cara|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Itkowitz|first3=Colby}}</ref> ਅਤੇ [[ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ|ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ]] ਧੜੇ ਹਨ । ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] ਰਹੀ ਹੈ। [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ]] [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|46 ਵਿੱਚੋਂ]] 17 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਤੋ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ [[ਐਂਡਰਿਊ ਜੌਹਨਸਨ]], [[ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ]], [[ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ]], [[ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ]], [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]], [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]], [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]] ਅਤੇ ਮੌਜਦਾ [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। [[ਐਂਡਰਿਊ ਜੈਕਸਨ]] ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ-ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=October 2, 2017 |title=Major American Political Parties of the 19th Century |url=https://online.norwich.edu/academic-programs/resources/major-american-political-parties-of-the-19th-century |access-date=July 4, 2022 |website=Norwich University Online |language=en |quote=...The Democratic-Republican and Whig parties are considered the predecessors of today's Democratic and Republican parties, respectively. |archive-date=ਜੁਲਾਈ 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705230551/https://online.norwich.edu/academic-programs/resources/major-american-political-parties-of-the-19th-century |url-status=dead }}</ref> <ref name="US Congress-1991">The party has claimed a founding date of 1792 as noted in S.2047 which passed in the United States Senate in 1991. {{Citation |last=102nd Congress |title=S.2047 – A bill to establish a commission to commemorate the bicentennial of the establishment of the Democratic Party of the United States. |url=https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-bill/2047/text?r=90&s=1 |year=1991}} </ref> 1860 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਪਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਕਤੀ, <ref name="Holt-1992">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VEhYhbouR3QC&pg=PA27|title=Political Parties and American Political Development: From the Age of Jackson to the Age of Lincoln|last=Holt|first=Michael F.|publisher=[[Louisiana State University Press]]|year=1992|isbn=978-0807126097|pages=27–28}}</ref> ਗੁਲਾਮ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ, <ref name="Bates-2015">{{Cite book|title=The Early Republic and Antebellum America: An Encyclopedia of Social, Political, Cultural, and Economic History|last=Bates|first=Christopher|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2015|isbn=9781317457404|pages=293|quote=The expansion engineered by Polk rendered the Democratic Party increasingly beholden to Southern slave interests, which dominated the party from 1848 to the Civil War.}}</ref> ਖੇਤੀਵਾਦ, <ref name="EB-2023">{{Cite web |last=Staff |title=Jacksonian Democracy: The Democratization of Politics |url=https://www.britannica.com/place/United-States/Jacksonian-democracy |access-date=October 6, 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=By the 1840s, Whig and Democratic congressmen voted as rival blocs. Whigs supported and Democrats opposed a weak executive, a new Bank of the United States, a high tariff, distribution of land revenues to the states, relief legislation to mitigate the effects of the depression, and federal reapportionment of House seats. Whigs voted against and Democrats approved an independent treasury, an aggressive foreign policy, and expansionism. These were important issues, capable of dividing the electorate just as they divided the major parties in Congress.}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰਵਾਦ, <ref name="EB-2023" /> ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। <ref name="EB-2023" /> ਇਹ 1860 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਉੱਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1860 ਅਤੇ 1910 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਾਰ {{Efn|[[Grover Cleveland]] in 1884 and 1892}} ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੋਟ ਜਿੱਤੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਉੱਚ ਦਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਿਆਰ 'ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 28ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ|ਵੁਡਰੋ ਵਿਲਸਨ]] ਨੇ 1912 ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ [[ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 1932 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 32ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ]] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਊ ਡੀਲ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮਾ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। <ref name="sarnold"/> <ref>{{Cite journal|last=Geer|first=John G.|date=1992|title=New Deal Issues and the American Electorate, 1952-1988|url=https://www.jstor.org/stable/586295|journal=Political Behavior|volume=14|issue=1|pages=45–65|doi=10.1007/BF00993508|issn=0190-9320|jstor=586295}}</ref> <ref name="egrigsby">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC|title=Analyzing Politics: An Introduction to Political Science|last=Grigsby|first=Ellen|publisher=Cengage Learning|year=2008|isbn=9780495501121|pages=106–107|quote=In the United States, the Democratic Party represents itself as the liberal alternative to the Republicans, but its liberalism is for the most part the later version of liberalism—modern liberalism.|access-date=April 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002180930/https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC&hl=en|archive-date=October 2, 2020}}</ref> ਨਵੀਂ ਡੀਲ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਨ ਖਿੱਚਿਆ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਪੱਖੀ ਵਿੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B9nFwo5B1BQC|title=The Catholic Voter in American Politics: The Passing of the Democratic Monolith|last=Prendergast|first=William B.|date=1999|publisher=Georgetown University|isbn=978-0-87840-724-8|location=Washington, D.C.}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/americancatholic0000marl_2006|title=The American Catholic Voter: 200 Years of Political Impact|last=Marlin|first=George J.|date=2004|publisher=St. Augustine|isbn=978-1-58731-029-4|location=South Bend, Indiana|access-date=April 28, 2020|url-access=registration}}</ref> <ref>Michael Corbett et al. </ref> 36ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ|ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਹਨਸਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਬਦਲ ਗਏ, ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। <ref>{{Cite magazine|last=Zelizer|first=Julian E.|date=February 15, 2015|title=How Medicare Was Made|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/medicare-made|magazine=The New Yorker|language=en-US|access-date=August 23, 2022}}</ref> <ref name="gallup2010">{{Cite web |date=June 12, 2009 |title=Women More Likely to Be Democrats, Regardless of Age |url=http://www.gallup.com/poll/120839/Women-Likely-Democrats-Regardless-Age.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614010429/http://www.gallup.com/poll/120839/Women-Likely-Democrats-Regardless-Age.aspx |archive-date=June 14, 2010 |access-date=June 17, 2010 |publisher=Gallup.com}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲੇਬਰ ਯੂਨੀਅਨ ਤੱਤ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, <ref name="Kullgren-2020">{{Cite web |last=Kullgren |first=Ian |date=November 10, 2020 |title=Union Workers Weren't a Lock for Biden. Here's Why That Matters |url=https://news.bloomberglaw.com/daily-labor-report/union-workers-werent-a-lock-for-biden-heres-why-that-matters |access-date=November 3, 2022 |website=[[Bloomberg Law]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/listenliberalorw0000fran|title=Listen, liberal, or, What ever happened to the party of the people?|last=Frank|first=Thomas|date=2016|isbn=978-1-62779-539-5|edition=First|location=New York|oclc=908628802|url-access=registration}}</ref> ਅਤੇ [[ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ|ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਵੋਟਰ ਵਧੇਰੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਦੀ ਚੋਣ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਰੁਖ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ। <ref name="Hale-1995">{{Cite journal|last=Hale|first=Jon F.|date=1995|title=The Making of the New Democrats|url=https://www.jstor.org/stable/2152360|journal=Political Science Quarterly|volume=110|issue=2|pages=207–232|doi=10.2307/2152360|issn=0032-3195|jstor=2152360}}</ref> <ref name="Wills-1997">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/01/19/magazine/the-clinton-principle.html|title=The Clinton Principle|last=Wills|first=Garry|date=January 19, 1997|work=The New York Times|access-date=August 24, 2022|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/06/28/clinton-and-blair-envision-a-third-way-international-movement/0bc00486-bd6d-4da4-a970-5255d7aa25d8/|title=Clinton and Blair envision a 'Third Way' international movement|last=Edsall|first=Thomas B.|date=June 28, 1998|work=Washington Post|access-date=November 1, 2022|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੇਅਰ ਐਕਟ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਇੱਕ [[ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ|ਮਿਸ਼ਰਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Larry E. Sullivan 2009 p 291">Larry E. Sullivan. </ref> ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ, ਇਹ ਗਰਭਪਾਤ(ਅਬੋਰਸ਼ਨ) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, <ref name=":0">{{Cite web |last=Traister |first=Rebecca |date=March 27, 2023 |title=Abortion Wins Elections |url=https://www.thecut.com/article/abortion-democratic-party-2024-elections.html |access-date=April 7, 2023 |website=The Cut |language=en-us}}</ref> ਮਾਰਿਜੁਆਨਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀਕਰਨ, <ref>{{Cite web |last=Gurley |first=Gabrielle |date=November 23, 2020 |title=Biden at the Cannabis Crossroads |url=https://prospect.org/api/content/1ee9a272-2b7f-11eb-b7ea-1244d5f7c7c6/ |access-date=August 24, 2022 |website=[[The American Prospect]] |language=en-us |archive-date=ਅਗਸਤ 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826123917/https://prospect.org/day-one-agenda/biden-at-the-cannabis-crossroads/ |url-status=dead }}</ref> ਸਖ਼ਤ ਬੰਦੂਕ ਕਾਨੂੰਨ, <ref>{{Cite web |title=Preventing Gun Violence |url=https://democrats.org/issues/preventing-gun-violence/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104232429/https://democrats.org/issues/preventing-gun-violence/ |archive-date=November 4, 2018 |access-date=May 22, 2019 |publisher=Democrats.org}}</ref> ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, <ref>{{Cite web |date=September 4, 2012 |title=Democratic Platform Endorses Gay Marriage |url=https://www.npr.org/2012/09/04/160562404/democratic-platform-endorses-gay-marriage |access-date=May 10, 2023 |website=[[NPR]]}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ <ref>{{Cite web |title=Protecting Communities And Building Trust By Reforming Our Criminal Justice System |url=https://democrats.org/where-we-stand/party-platform/protecting-communities-and-building-trust-by-reforming-our-criminal-justice-system/ |access-date=November 30, 2021 |publisher=Democratic Party |archive-date=ਨਵੰਬਰ 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122151253/https://democrats.org/where-we-stand/party-platform/protecting-communities-and-building-trust-by-reforming-our-criminal-justice-system/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Chammah |first=Maurice |date=July 18, 2016 |title=Two Parties, Two Platforms on Criminal Justice |url=https://www.themarshallproject.org/2016/07/18/two-parties-two-platforms-on-criminal-justice |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531162731/https://www.themarshallproject.org/2016/07/18/two-parties-two-platforms-on-criminal-justice |archive-date=May 31, 2019 |access-date=May 22, 2019 |publisher=[[The Marshall Project]]}}</ref> ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਕਵਰੇਜ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, <ref>{{Cite web |last=Miranda Ollstein |first=Alice |date=August 12, 2022 |title=A bittersweet health care win for Democrats |url=https://www.politico.com/news/2022/08/12/a-bittersweet-health-care-win-for-democrats-00051264 |access-date=April 7, 2023 |website=POLITICO |language=en}}</ref> ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ, ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/06/28/health/democratic-debate-healthcare.html|title=Democrat vs. Democrat: How Health Care Is Dividing the Party|last=Goodnough|first=Abby|date=June 28, 2019|work=The New York Times|access-date=July 22, 2020|last2=Kaplan|first2=Thomas}}</ref> <ref name="jlevy">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC|title=The State after Statism: New State Activities in the Age of Liberalization|last=Levy|first=Jonah|publisher=Harvard University Press|year=2006|isbn=9780495501121|page=198|quote=In the corporate governance area, the center-left repositioned itself to press for reform. The Democratic Party in the United States used the postbubble scandals and the collapse of share prices to attack the Republican Party&nbsp;... Corporate governance reform fit surprisingly well within the contours of the center-left ideology. The Democratic Party and the SPD have both been committed to the development of the regulatory state as a counterweight to managerial authority, corporate power, and market failure.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=[[U.S. Department of State]] |title=A Mixed Economy: The Role of the Market |url=https://www.thoughtco.com/overview-of-a-mixed-economy-1147547 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524222737/https://www.thoughtco.com/overview-of-a-mixed-economy-1147547 |archive-date=May 24, 2017 |publisher=Thoughtco.com}}</ref> ਗਰਭਪਾਤ, ਵਪਾਰ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ' ਤੇ, ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਅਹੁਦੇ ਲਏ ਹਨ। <ref>{{Cite book|url=https://press.princeton.edu/titles/11040.html|title=Trading Barriers|last=Peters|first=Margaret|date=2017|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691174471|pages=154–155|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303043905/https://press.princeton.edu/titles/11040.html|archive-date=March 3, 2018}}</ref> <ref name="Williams-2015">{{Cite journal|last=Williams|first=Daniel K.|date=June 2015|title=The Partisan Trajectory of the American Pro-Life Movement: How a Liberal Catholic Campaign Became a Conservative Evangelical Cause|journal=Religions|language=en|volume=6|issue=2|pages=451–475|doi=10.3390/rel6020451|issn=2077-1444|doi-access=free}}</ref> <ref name="Williams-2022b">{{Cite web |last=Williams |first=Daniel K. |date=May 9, 2022 |title=This Really Is a Different Pro-Life Movement |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/05/south-abortion-pro-life-protestants-catholics/629779/ |access-date=February 2, 2023 |website=The Atlantic |language=en |quote=This was not merely a geographic shift, trading one region for another, but a more fundamental transformation of the anti-abortion movement’s political ideology. In 1973 many of the most vocal opponents of abortion were northern Democrats who believed in an expanded social-welfare state and who wanted to reduce abortion rates through prenatal insurance and federally funded day care. In 2022, most anti-abortion politicians are conservative Republicans who are skeptical of such measures. What happened was a seismic religious and political shift in opposition to abortion that has not occurred in any other Western country.}}</ref> 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਪਾਰਟੀ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉੱਚ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਵੋਟਰਾਂ, ਜਿਨਸੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੀਨੇਟ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ 24 ਰਾਜ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪਾਂ, 19 ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ, 17 ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਈਫੈਕਟਸ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੇਅਰ|ਮੇਅਰਸ਼ਿਪਾਂ ਹਨ]] । <ref>[https://www.worldpress.org/article.cfm/mayors-of-the-30-largest-cities-in-the-united-states Mayors of the 30 Largest Cities in the U.S.]</ref> ਰਜਿਸਟਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ । ਮੌਜੂਦਾ, ਜੋ ਬਾਈਡਨ ਸਮੇਤ, 15 ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name="sarnold"/>{{TOC limit}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)]] lfn00ydzyrkrfek9dfwwh28ydrjobv5 10 174952 839787 839753 2026-05-21T16:55:32Z Illegitimate Barrister 12946 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:DD964crest.png]] → [[File:Crest of USS Paul F. Foster (DD-964).png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 839787 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{#switch:{{{1|{{{branch|}}}}}} |42MPB |42dMPB |42nd Military Police Brigade |42d Military Police Brigade |42ndMPB=Distinctive unit insignia of the 42nd Military Police Brigade.png |AGFF-1=USS Glover (AGFF-1) Crest.png |Albanians |Albanian |Albania=Coat of arms of Albania.svg |ARBIH |ARBiH=Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg |Armed Forces Expeditionary Medal |Armed Forces Expeditionary |US Armed Forces Expeditionary Medal |US Armed Forces Expeditionary |U.S. Armed Forces Expeditionary Medal |U.S. Armed Forces Expeditionary |AFEM=Armed Forces Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border |Armed Forces Service Medal |Armed Forces Service |AFSM=Armed Forces Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Army Good Conduct Medal |Army Good Conduct |United States Army Good Conduct Medal |United States Army Good Conduct |U.S. Army Good Conduct Medal |U.S. Army Good Conduct |US Army Good Conduct Medal |US Army Good Conduct |USAGCM |AGCM=Army Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border |Distinguished Army Service Medal |U.S. Army Distinguished Service Medal |U.S. Army Distinguished Service |Army Distinguished Service Medal |Army Distinguished Service |US Army Distinguished Service Medal |US Army Distinguished Service |ADSM |USADSM=U.S. Army Distinguished Service Medal ribbon.svg{{!}}border |airforce |Airforce |USAF |US Air Force |Air Force=Military service mark of the United States Air Force.svg |Air Guard |Air National Guard |AFNG |ANG=US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg |AFROTC |USAFJROTC |Air Force JROTC |Air Force Junior ROTC |AFJROTC=AF Junior Reserve Officer Training Corps.svg |Army Com |Army Comm |Army Commendation Medal |Army Commendation |ARCOM=Army Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |USA |U.S. Army |United States Army |US Army |Army |army=Military service mark of the United States Army.svg |Army Reserve |US Army Reserve |U.S. Army Reserve |United States Army Reserve |Army Reserves |Army Reservist |USAR=Seal of the United States Army Reserve.svg |AS39 |AS-39=USS Emory S. Land AS-39 Crest.png |AS40 |AS-40=USS Frank Cable AS-40 Crest.png |AS41 |AS-41=AS-41 COA.png |Army Junior Reserve Officer Training Corps |Army Junior Reserve Officer's Training Corps |Army Junior Reserve Officers Training Corps |Army Junior Reserve Officers' Training Corps |US Army Junior Reserve Officer Training Corps |US Army Junior Reserve Officer's Training Corps |US Army Junior Reserve Officers Training Corps |US Army Junior Reserve Officers' Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officer Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officer's Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officers' Training Corps |Army JROTC |Army Junior ROTC |AJROTC=USAJROTC-SSI.svg |Army National Guard |US Army National Guard |United States Army National Guard |U.S. Army National Guard |ARNG=Seal of the United States Army National Guard.svg |ATF, 1972-3003 |ATF, 1972 |ATF, 2003 |2003ATF |1972ATF |1972-ATF |2003-ATF |ATF2003 |ATF1972 |ATF-2003=US-AlcoholTobaccoAndFirearms-Seal.svg |Board |Board of War |Board of War and Ordnance |United States Board of War |United States Board of War and Ordnance |U.S. Board of War |U.S. Board of War and Ordnance |US Board of War |US Board of War and Ordnance |board=Seal of the United States Board of War and Ordnance.svg |FBOP |USBOP |USFBOP |Prisons Bureau |Prison Bureau |prisons |prison |Federal Bureau of Prisons |Bureau of Prisons |BOP=Seal of the Federal Bureau of Prisons.svg |BPC=Emblem of the Army of Republika Srpska.svg |Bronze Star |Bronze Star Medal |BSM=Bronze Star Medal ribbon.svg{{!}}border |Canadians |Canadian |Canada=Great Seal of Canada.png |California Highway Patrol |State of California Highway Patrol |California State Highway Patrol |CHP=CHP Door Insignia.png |Coalition Provisional Authority |CPA=Seal of the Coalition Provisional Authority Iraq.svg |CJTF-OIR |CJTFOIR=Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg |Air Force Department |United States Air Force Department |U.S. Air Force Department |US Air Force Department |United States Department of the Air Force |U.S. Department of the Air Force |US Department of the Air Force |Department of the Air Force=Seal of the United States Department of the Air Force.svg |Army Department |United States Army Department |U.S. Army Department |US Army Department |United States Department of the Army |U.S. Department of the Army |US Department of the Army |Department of the Army=Emblem of the United States Department of the Army.svg |Navy Department |United States Navy Department |U.S. Navy Department |US Navy Department |United States Department of the Navy |U.S. Department of the Navy |US Department of the Navy |DON |DoN |naval |Department of the Navy=Seal of the United States Department of the Navy.svg |D.H.S. |Department of Homeland Security |US Department of Homeland Security |U.S. Department of Homeland Security |Homeland Security |Homeland Security Department |United States Department of Homeland Security |DHS=Seal of the United States Department of Homeland Security.svg |North Korea |D.P.R.K. |PRK |Democratic People's Republic of Korea |Korea DPR |Korea D.P.R. |D.P.R. Korea |P.R.K. |DPR Korea |DPRK=Emblem of North Korea.svg |Defense Meritorious Service |Defense Meritorious Service Medal |DMSM=Defense Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border |USDSSM |Defense Superior Service Medal |Defense Superior Service |U.S. Defense Superior Service Medal |U.S. Defense Superior Service |US Defense Superior Service Medal |US Defense Superior Service |DSSM=US Defense Superior Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Legion of Merit |LOM=Legion of Merit ribbon.svg{{!}}border |CSTO=Emblem of the CSTO.svg |CMOH |Medal of Honor |Congressional Medal of Honor |MOH=Medal of Honor ribbon.svg{{!}}border |Meritorious Service Medal |MSM=Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border |NAMCCM=Navy and Marine Corps Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |Navy Achievement Medal |Navy Achievement |Navy and Marine Corps Achievement |Navy and Marine Corps Achievement Medal |NAM |NAMCAM=Navy and Marine Corps Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |Navy and Marine Corps Medal |NAMCM=Navy and Marine Corps Medal ribbon.svg{{!}}border |National Defense Service Medal |National Defense Service |National Defense Medal |Defense Service Medal |NDSM=National Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Drug |drug |Drug Enforcement Administration |DEA=US-DrugEnforcementAdministration-Seal.svg |City of Detroit |Detroit, MI |Detroit, Michigan |Detroit=Seal of Detroit (B&W).svg |DE-1040=USS Garcia (DE-1040) insignia 1964.png |DEG-4=USS Talbot (DEG-4) insignia 1967.png |environment |environmental |Environmental Protection |Environmental Protection Agency |Environment |Environmental |EPA=Environmental Protection Agency logo.svg |DOD |DoD |Defense Department |Department of Defense |U.S. Defense Department |U.S. Department of Defense |US Defense Department |US Department of Defense |United States Defense Department |United States Department of Defense |dod=US Department of Defense seal.svg |Defense Intelligence |USDIA |US Defense Intelligence Agency |U.S. Defense Intelligence Agency |United States Defense Intelligence Agency |Defense Intelligence Agency |DIA=Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg |U.S. Federal Communications Commission |US Federal Communications Commission |Federal Communications Commission |FCC=Seal of the United States Federal Communications Commission.svg |Federal Bureau of Investigation |FBI=Seal of the Federal Bureau of Investigation.svg |US Central Intelligence Agency |U.S. Central Intelligence Agency |Central Intelligence Agency |USCIA |United States Central Intelligence Agency |CIA=Seal of the Central Intelligence Agency.svg |Justice Department |US Justice Department |U.S. Justice Department |United States Justice Department |United States Department of Justice |U.S. Department of Justice |Department of Justice |DOJ=Seal of the United States Department of Justice.svg |Alcohol, Tobacco, Firearms |Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives |Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives |ATFE |BATF |BATFE |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives |ATF=US-AlcoholTobaccoFirearmsAndExplosives-Seal.svg |CG47 |CG-47=USS Ticonderoga CG-47 COA.png |CG48 |CG-48=USS Yorktown CG-48 Crest.png |CG49 |CG-49=USS Vincennes CG-49 Crest.png |CG50 |CG-50=USS Valley Forge CG-50 Crest.png |CG51 |CG-51=USS Thomas S. Gates CG-51 Crest.png |CG52 |CG-52=USS Bunker Hill CG-52 Crest.png |CG53 |CG-53=USS Mobile Bay CG-53 Crest.png |CG54 |CG-54=USS Antietam CG-54 Crest.png |CG55 |CG-55=USS Leyte Gulf CG-55 Crest.png |CG56 |CG-56=USS San Jacinto CG-56 Crest.png |CG57 |CG-57=USS Lake Champlan CG-57 Crest.png |CG58 |CG-58=USS Philippine Sea COA.png |CG59 |CG-59=USS Princeton CG-59 Crest.png |CG60 |CG-60=USS Normandy CG-60 Crest.png |CG61 |CG-61=USS Monterey CG-61 Crest.png |CG62 |CG-62=USS Chancellorsville CG-62 Crest.png |CG63 |CG-63=USS Cowpens CG-63 Crest.png |CG64 |CG-64=USS Gettyburg CG-64 Crest.png |CG65 |CG-65=USS Chosin CG-65 Crest.png |CG66 |CG-66=USS_Hue_City_CG-66_Crest.png |CG67 |CG-67=USS Shiloh CG-67 Crest.png |CG68 |CG-68=USS Anzio CG-68 Crest.png |CG69 |CG-69=USS Vicksburg CG-69 Crest.png |CG70 |CG-70=USS Lake Erie CG-70 Crest.png |CG71 |CG-71=USS Cape St. George (CG-71) crest.png |CG72 |CG-72=Crest of USS Vella Gulf (CG-72).png |CG73 |CG-73=Crest of USS Port Royal (CG-73).png |Croatian |Croatians |Hrvatska |Croatia=Coat of arms of Croatia.svg |CVN72 |CVN-72=CVN-72 Crest.png |CVN76 |CVN-76=USS Ronald Reagan COA.png |CVN77 |CVN-77=CVN-77 insignia.svg |CVN78 |CVN-78=USS Gerald R. Ford (CVN-78) crest.png |DD963 |DD-537=Emblem of USS The Sullivans (DD-537).png |DD-963=USS Spruance DD-963 Crest.png |DD964 |DD-964=Crest of USS Paul F. Foster (DD-964).png |DD965 |DD-965=DD965crest.png |DD966 |DD-966=DD966crest.png |DD967 |DD-967=DD967crest.png |DD968 |DD-968=DD968crest.png |DD969 |DD-969=DD969crest.png |DD970 |DD-970=DD970crest.png |DD971 |DD-971=DD971crest.png |DD972 |DD-972=DD972crest.png |DD973 |DD-973=DD-973 crest.png |DD974 |DD-974=DD-974 crest.png |DD975 |DD-975=DD975crest.png |DD976 |DD-976=DD-976 crest.png |DD977 |DD-977=USS Briscoe (DD-977) patch.png |DD978 |DD-978=DD-978 crest.png |DD979 |DD-979=DD-979 crest.png |DD980 |DD-980=DD-980 crest.png |DD981 |DD-981=DD-981 crest.png |DD982 |DD-982=DD-982 crest.png |DD983 |DD-983=DD-983 crest.png |DD984 |DD-984=DD-984 crest.png |DD985 |DD-985=USS Cushing (DD-985) crest.png |DD986 |DD-986=DD-986 crest.png |DD987 |DD-987=DD-987 crest.png |DD988 |DD-988=DD-988 crest.png |DD989 |DD-989=USS Deyo (DD-989) crest.png |DD990 |DD-990=USS Ingersoll (DD-990) crest 1978.png |DD991 |DD-991=USS Fife (DD-991) crest.png |DD992 |DD-992=Crest of USS Fletcher (DD-992).png |DDG993 |DDG-993=USS Kidd (DDG-993) crest.png |DDG994 |DDG-994=USS Callaghan (DDG-994) crest.png |DDG995 |DDG-995=USS Scott (DDG-995) crest.png |DDG996 |DDG-996=USS Chandler (DDG-996) crest.png |DD997 |DD-997=USS Hayler (DD-997) crest.png |DDG51 |DDG-51=USS Arleigh Burke DDG-51 Crest.png |DDG52 |DDG-52=USS Barry DDG-52 Crest.png |DDG53 |DDG-53=USS John Paul Jones DDG-53 Crest.png |DDG54 |DDG-54=USS Curtis Wilbur DDG-54 Crest.png |DDG55 |DDG-55=USS Stout DDG-55 Crest.png |DDG56 |DDG-56=USS John S. McCain DDG-56 Crest.png |DDG57 |DDG-57=USS Mitscher DDG-57 Crest.png |DDG58 |DDG-58=USS Laboon DDG-58 Crest.png |DDG59 |DDG-59=USS Russell DDG-59 Crest.png |DDG60 |DDG-60=USS Paul Hamilton DDG-60 Crest.png |DDG61 |DDG-61=USS Ramage (DDG-61) crest.png |DDG62 |DDG-62=USS Fitzgerald DDG-62 Crest.png |DDG63 |DDG-63=USS Stethem DDG-63 Crest.png |DDG64 |DDG-64=USS Carney DDG-64 Crest.png |DDG65 |DDG-65=USS Benfold DDG-65 Crest.png |DDG66 |DDG-66=USS Gonzalez DDG-66 Crest.png |DDG67 |DDG-67=USS Cole DDG-67 Crest.png |DDG68 |DDG-68=USS The Sullivans crest.png |DDG69 |DDG-69=USS Milius DDG-69 Crest.png |DDG70 |DDG-70=USS Hopper DDG-70 Crest.png |DDG71 |DDG-71=USS Ross DDG-71 Crest.png |DDG72 |DDG-72=USS Mahan DDG-72 Crest.png |DDG73 |DDG-73=USS Decatur DDG-73 Crest.png |DDG74 |DDG-74=USS McFaul DDG-74 Crest.png |DDG75 |DDG-75=USS Donald Cook DDG-75 Crest.png |DDG76 |DDG-76=USS Higgins DDG-76 Crest.png |DDG77 |DDG-77=USS O'Kane DDG-77 Crest.png |DDG78 |DDG-78=USS Porter DDG-78 Crest.png |DDG79 |DDG-79=USS Oscar Austin DDG-79 Crest.png |DDG80 |DDG-80=USS Roosevelt DDG-80 Crest.png |DDG81 |DDG-81=USS Winston Churchill DDG-81 Crest.png |DDG82 |DDG-82=USS Lassen DDG-82 Crest.png |DDG83 |DDG-83=USS Howard DDG-83 Crest.png |DDG84 |DDG-84=USS Bulkeley DDG-84 Crest.png |DDG85 |DDG-85=USS McCampbell DDG-85 Crest.png |DDG86 |DDG-86=USS Shoup DDG-86 Crest.png |DDG87 |DDG-87=USS Mason DDG-87 Crest.png |DDG88 |DDG-88=USS Preble DDG-88 Crest.png |DDG89 |DDG-89=USS Mustin DDG-89 Crest.png |DDG90 |DDG-90=USS Chafee DDG-90 Crest.png |DDG91 |DDG-91=USS Pinckney DDG-91 Crest.png |DDG92 |DDG-92=USS Momsen DDG-92 Crest.png |DDG93 |DDG-93=USS Chung Hoon DDG-93 Crest.png |DDG94 |DDG-94=USS Nitze DDG-94 Crest.png |DDG95 |DDG-95=USS James E. Williams DDG-95 Crest.png |DDG96 |DDG-96=USS Bainbridge DDG-96 Crest.png |DDG97 |DDG-97=USS Halsey DDG-97 Crest.png |DDG98 |DDG-98=USS Forrest Sherman DDG-98 Crest.png |DDG99 |DDG-99=USS Farragut DDG-99 Crest.png |DDG100 |DDG-100=USS Kidd DDG-100 Crest.png |DDG101 |DDG-101=USS Gridley DDG-101 Crest.png |DDG102 |DDG-102=USS Sampson DDG-102 Crest.png |DDG103 |DDG-103=USS Truxtun DDG-103 Crest.png |DDG104 |DDG-104=USS Sterett DDG-104 Crest.png |DDG105 |DDG-105=USS Dewey COA.png |DDG106 |DDG-106=USS Stockdale COA.png |DDG107 |DDG-107=USSGravelyDDG107coatofarms.png |DDG108 |DDG-108=USS Wayne E. Meyer COA.png |DDG109 |DDG-109=USS Jason Dunham COA.png |DDG110 |DDG-110=USS William P. Lawrence.png |DDG111 |DDG-111=USS Spruance COA.png |DDG112 |DDG-112=USS Michael Murphy COA.png |DDG113 |DDG-113=USS John Finn DDG-113 Crest.png |DDG114 |DDG-114=USS Ralph Johnson (DDG-114) Crest.png |DDG115 |DDG-115=USS Rafael Peralta DDG-115 Crest.png |DDG116 |DDG-116=USS Thomas Hudner DDG-116 Crest.png |DDG117 |DDG-117=USS Paul Ignatius-DDG 117-Coat of Arms.png |DDG119 |DDG-119=USS Delbert D. Black (DDG-119) Crest.png |DDG1000 |DDG-1000=USS Zumwalt DDG-1000 Crest.png |DE1089=USS Jesse Brown (DE-1089) Crest.png |DE-1089=USS Jesse Brown (DE-1089) COA.png |Enlisted Surface Warfare Specialist |Enlisted Surface Warfare |Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia |ESWS=Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia.png |FF-1038=USS McCloy (FF-1038) COA.png |FF1089=USS Jesse Brown (FF-1089) COA.png |FF-1089=USS Jesse Brown (FF-1089) Crest.png |FF1097=USS Moinester (FF-1097) Crest.png |FF-1097=USS Moinester (FF-1097) COA.png |FF1098=USS Glover (FF-1098) COA.png |FF-1098=USS Glover (FF-1098) Crest.png |FFG-1 = FFG-1 COA.png |FFG-4=FFG-4 COA.png |FFG-7=USS Oliver Hazard Perry (FFG-7) insignia, 1977.png |FFG8=FFG-8 COA.png |FFG-8=FFG-8 Crest.png |FFG-9=FFG-9 COA.png |FFG10=FFG-10 Crest.png |FFG-10=FFG-10 COA.png |FFG11=FFG-11 Crest.png |FFG-11=FFG-11 COA.png |FFG-12=FFG-12 COA.png |FFG 13=USS Morrison (FFG-13) COA.png |FFG13=FFG-13 Crest.png |FFG-13=FFG-13 COA.png |FFG-14=FFG-14 COA.png |FFG 15=USS Estocin (FFG-15) COA.png |FFG15=FFG-15 Crest.png |FFG-15=FFG-15 COA.png |FFG-16=FFG-16_COA.png |FFG19=FFG-19 Crest.png |FFG-19=FFG-19 COA.png |FFG 20=USS Antrim (FFG-20) Crest.png |FFG20=FFG-20 Crest.png |FFG-20=FFG-20 COA.png |FFG-21=FFG-21_COA.png |FFG22=FFG-22 Crest.png |FFG-22=FFG-22 COA.png |FFG23=FFG-23 Crest.png |FFG-23=FFG-23 COA.png |FFG-24=FFG-24 COA.png |FFG-25=USS Copeland (FFG-25) insignia, 1981 (NH 100913-KN).png |FFG-26=FFG-26 COA.png |FFG 27=USS Tisdale (FFG-27) COA.png |FFG27=USS Tisdale FFG-27 COA.png |FFG-27=FFG-27 COA.png |FFG-28=FFG-28 COA.png |FFG-29=USS Stephen W. Groves (FFG-29) insignia, 1990.png |FFG-30=FFG-30 COA.png |FFG-31=FFG-31 COA.png |FFG-32=FFG-32_COA.png |FFG33=FFG-33_Crest.png |FFG-33=FFG-33_COA.png |FFG-34=USS Aubrey Fitch (FFG-34) insignia, 1995.png |FFG-36=USS Underwood FFG-36 Crest.png |FFG-37=USS Crommelin FFG-37 Crest.png |FFG-38=USS Curts FFG-38 Crest.png |FFG39=FFG-39 Crest.png |FFG-39=FFG-39 COA.png |FFG-40=USS Halyburton FFG-40 Crest.png |FFG-41=USS McCLusky FFG-41 Crest.png |FFG-42=USS Klakring FFG-42 Crest.png |FFG-43=USS Thach FFG-43 Crest.png |FFG-45=USS DeWert FFG-45 Crest.png |FFG-46=USS Rentz FFG-46 Crest.png |FFG-47=USS Nicholas FFG-47 Crest.png |FFG-48=USS Vandegrift (FFG-48) insignia 1984.png |FFG-49=USS Robert G. Bradley FFG-49 Crest.png |FFG-50=USS Taylor FFG-50 Crest.png |FFG-51=USS Gary FFG-51 Crest.png |FFG-52=USS Carr FFG-52 Crest.png |FFG-53=Insignia of USS Hawes (FFG-53) 1984.png |FFG-54=USS Ford FFG-54 Crest.png |FFG-55=USS Elrod FFG-55 Crest.png |FFG-56=USS Simpson FFG-56 Crest.png |FFG-57=USS Reuben James. FFG-57 Crest.png |FFG-58=USS Samuel B. Roberts FFG-58 Crest.png |FFG-59=USS Kauffman FFG-59 Crest.png |FFG-60=USS Rodney M. Davis FFG-60 Crest.png |FFG-61=USS Ingraham (FFG-61) insignia, 1989.png |FMFE=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg |FMFEW=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.png |Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist |Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device |FMFEWS=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg |GB=Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg |Global War on Terrorism Service |Global War on Terrorism Service Medal |War on Terrorism Service |War on Terrorism Service Medal |War on Terror Service |War on Terror Service Medal |Global War on Terror Service |Global War on Terror Service Medal |WOT Service |WOT Service Medal |GWOT Service |GWOT Service Medal |GWOTSM=Global War on Terrorism Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Global War on Terrorism Expeditionary |Global War on Terrorism Expeditionary Medal |War on Terrorism Expeditionary |War on Terrorism Expeditionary Medal |War on Terror Expeditionary |War on Terror Expeditionary Medal |Global War on Terror Expeditionary |Global War on Terror Expeditionary Medal |WOT Expeditionary |WOT Expeditionary Medal |GWOT Expeditionary |GWOT Expeditionary Medal |GWOTEM=Global War on Terrorism Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border |Health and Human Services |Department of Health and Human Services |Health and Human Services Department |U.S. Health and Human Services Department |U.S. Department of Health and Human Services |US Department of Health and Human Services |US Health and Human Services Department |HHS=US Department of Health and Human Services seal.svg |Housing |Housing and Urban |Housing and Urban Development |Department of Housing |Department of Housing and Urban Development |Housing and Urban Development Department |US Housing and Urban Development Department |U.S. Housing and Urban Development Department |United States Department of Housing and Urban Development |U.S. Department of Housing and Urban Development |US Department of Housing and Urban Development |hud |USHUD |HUD=Seal of the United States Department of Housing and Urban Development.svg |Humanitarian Service Medal |Humanitarian Service |US Humanitarian Service Medal |U.S. Humanitarian Service Medal |US Humanitarian Service |U.S. Humanitarian Service |HSM=Humanitarian Service Medal ribbon.svg{{!}}border |HVO=Logo of Croatian Defence Council.svg |Immigration and Naturalization Service |Immigration and Naturalization |US Immigration and Naturalization Service |U.S. Immigration and Naturalization Service |United States Immigration and Naturalization Service |INS=Seal of the United States Immigration and Naturalization Service.svg |IRGC=Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg |Joint Special Operations Command |JSOC=Seal of the Joint Special Operations Command (JSOC).svg |Joint Meritorious Unit Award |Joint Meritorious Unit |JMUA=Joint Meritorious Unit Award ribbon.svg{{!}}border |U.S. Joint Service Achievement Medal |U.S. Joint Service Achievement |US Joint Service Achievement Medal |US Joint Service Achievement |Joint Service Achievement Medal |Joint Service Achievement |JSAM=U.S. Joint Service Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |Joint Service Commendation |Joint Service Commendation Medal |JSCM=Joint Service Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |JTF GTMO |JTFGTMO |GTMO |JTF-GTMO=JTFGTMO logo.png |Kenyan |Kenyans |Kenya=Coat of arms of Kenya (Official).svg |Korea Defense Service |Korea Defense Service Medal |KDSM=Korea Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border |LA Police |L.A. Police |LA City P.D. |L.A. City P.D. |Los Angeles Police Department |L.A. Police Department |LA Police Department |Los Angeles City Police |Los Angeles City Police Department |City of Los Angeles Police Department |City of Los Angeles Police |City of Los Angeles P.D. |City of Los Angeles PD |LAPD=Seal of the Los Angeles Police Department.png |LAPD-SWAT |LAPD SWAT |LAPDSWAT=Seal of LAPD Special Weapons and Tactics.svg |LAPD-ASD |LAPD ASD |LAPDASD=Seal of the LAPD Air Support Division.svg |LHA1 |LHA-1=USS Tarawa COA.png |LHA2 |LHA-2=USS Saipan COA.png |LHA3 |LHA-3=USS Belleau Wood COA.png |LHA4 |LHA-4=USS Nassau COA.png |LHA5 |LHA-5=USS Peleliu COA.png |LHA6 |LHA-6=USS America LHA-6 Crest.png |LHD1 |LHD-1=USS Wasp (LHD-1) crest.png |LHD2 |LHD-2=USS Essex LHD-2 Crest.png |LHD3 |LHD-3=USS Kearsarge LHD-3 Crest.png |LHD4 |LHD-4=USS Boxer COA.png |LHD5 |LHD-5=USS Bataan COA.png |LHD6 |LHD-6=USS Bonhomme Richard COA.png |LHD7 |LHD-7=USS Iwo Jima COA.png |LHD8 |LHD-8=USS Makin Island COA.png |LPD17 |LPD-17=USS San Antonio LPD-17 Crest.png |LPD18 |LPD-18=USS New Orleans (LPD-18) crest.png |LPD19 |LPD-19=USS Mesa Verde (LPD-19) crest.png |LPD20 |LPD-20=USS Green Bay (LPD-20) crest.png |LPD21 |LPD-21=USS-New-York-(LPD-21)-COA.png |LPD22 |LPD-22=LPD-22 COA.png |LPD23 |LPD-23=LPD-23 COA.png |LPD24 |LPD-24=LPD-24 COA.png |LPD25 |LPD-25=LPD-25 COA.png |LPD26 |LPD-26=USS John P. Murtha LPD-26 Crest.png |LPD27 |LPD-27=LPD-27 crest.png |Maritime Administration |Maritime |US Maritime Administration |U.S. Maritime Administration |United States Maritime Administration |MARAD=US-MaritimeAdministration-Seal.svg |MCM1 |MCM-1=USS Avenger MCM-1 Crest.png |MCM2 |MCM-2=USS Defender MCM-2 Crest.png |MCM3 |MCM-3=USS Sentry MCM-3 Crest.png |MCM4 |MCM-4=USS Champion MCM-4 Crest.png |MCM5 |MCM-5=USS Guardian MCM-5 Crest.png |MCM6 |MCM-6=USS Devastator MCM-6 Crest.png |MCM7 |MCM-7=USS Patriot MCM-7 Crest.png |MCM8 |MCM-8=USS Scout MCM-8 Crest.png |MCM9 |MCM-9=USS Pioneer MCM-9 Crest.png |MCM10 |MCM-10=USS Warrior MCM-10 Crest.png |MCM11 |MCM-11=USS Gladiator MCM-11 Crest.png |MCM12 |MCM-12=USS Ardent MCM-12 Crest.png |MCM13 |MCM-13=USS Dextrous MCM-13 Crest.png |MCM14 |MCM-14=USS Chief MCM-14 Crest.png |United States Information Agency |Information Agency |U.S. Information Agency |US Information Agency |USIA=Seal of the United States Information Agency.svg |Yugoslav People's Army |Yugoslavian People's Army |JNA=Logo of the JNA.svg |marine |Marines |Marine |USMC |United States Marine |United States Marines |United States Marine Corps |US Marines |U.S. Marines |US Marine |U.S. Marine |US Marine Corps |U.S. Marine Corps |marines=USMC logo.svg |DCPD |D.C. Police |DC Police |Washington Police Department |Washington Police |Washington P.D. |Washington PD |DC Police Department |D.C. Police Department |MPDC=Seal of the Metropolitan Police Department of the District of Columbia.png |NAVSTA Norfolk |NAVSTANorfolk=NAVSTA Norfolk patch.png |N.J. State Police |NJ State Police |New Jersey State Police |NJSP=New Jersey State Police Seal.svg |Los Angeles |Los Angeles, California |LA |City of Los Angeles |L.A. City |LA City |L.A.=Seal of Los Angeles, California.svg |National Security Agency |USNSA |U.S. National Security Agency |United States National Security Agency |US National Security Agency |NSA=Seal of the U.S. National Security Agency.svg |NSCC |U.S. Navy Sea Cadet |U.S. Navy Sea Cadets |United States Navy Sea Cadet |United States Navy Sea Cadets |US Navy Sea Cadet |US Navy Sea Cadets |U.S. Naval Sea Cadet |U.S. Naval Sea Cadets |United States Naval Sea Cadet |United States Naval Sea Cadets |US Naval Sea Cadet |US Naval Sea Cadets |Naval Sea Cadet |Naval Sea Cadets |Navy Sea Cadet |Navy Sea Cadets |Sea Cadets |Sea Cadet |USNSCC=Seal of the United States Naval Sea Cadet Corps.png |OOTSODIB=Office of the Secretary of Defense Identification Badge.png |Odense=Coat of arms of Odense.svg |Marine Corps Reserve |USMCR=Marine Forces Reserve insignia (transparent background).png |USAF roundel |Roundel=Roundel of the USAF.svg |Marine Corps JROTC |MJROTC |Marine Corps Junior ROTC |Marine JROTC |Marine Junior ROTC |USMCJROTC |USMC Junior ROTC |MCJROTC=USMCJROTC.svg |Merchant |Merchant Marine |US Merchant Marine |U.S. Merchant Marine |United States Merchant Marine |merchant |USMM=Usmm-seal.png |NY |New York City |New York |City of New York |NYC=Seal of New York City.svg |NYCPD |NYC Police Department |NY Police Department |N.Y. Police Department |New York Police Department |New York City Police Department |NYPD=Patch of the New York City Police Department.svg |NYSPD |N.Y. State Police |NY State Police |New York State Police Department |New York State Police |NYSP=Seal of the New York State Police.svg |National Aeronautics and Space Administration |U.S. National Aeronautics and Space Administration |US National Aeronautics and Space Administration |NASA=NASA seal.svg |National Oceanic and Atmospheric Administration |US National Oceanic and Atmospheric Administration |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration |NOAAO9 |NOAACCO9 |NOAACOC vice admiral |NOAACOCO9=NOAACOC O9 infobox.svg |NOAAO8 |NOAACCO8 |NOAACOC rear admiral |NOAACOCO8=NOAACC O8 infobox.svg |NOAA=NOAA logo.svg |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |NOAACC |NOAA Commissioned Corps |NOAA Commissioned Officer's Corps |NOAA Commissioned Officers Corps |NOAA Commissioned Officer Corps |NOAA Commissioned Officers' Corps |NOAA Corps |NOAACOC=NOAA Commissioned Corps.png |USN |US Navy |U.S. Navy |Navy |navy=Emblem of the United States Navy.svg |Nazi |NSDAP=NSDAP-Logo.svg |Purple Heart |Purple Heart Medal |PHM=Purple Heart ribbon.svg{{!}}border |SEAC=SEAC-collar1.jpg |Yugoslavia |Yugoslav |Yugoslavian |SFRY=Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg |SASM1991 |SASM-1991 |2016-SASM |2016SASM |1991SASM |1991-SASM |SWASM1991 |SWASM-1991 |2016-SWASM |2016SWASM |1991SWASM |1991-SWASM |SASM-2016=Southwest Asia Service Medal ribbon (1991-2016).svg{{!}}border |SWASM |Southwest Asia Service |Southwest Asia Service Medal |SASM=Southwest Asia Service Medal ribbon.svg{{!}}border |SCG=Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg |SSN 21=USS Seawolf (SSN-21) crest patch.png |SSN21=Patch of the USS Seawolf (SSN-21).png |SSN-21=USS Seawolf (SSN-21) crest.png |SSN22 |SSN-22=USS Jimmy Carter SSN-23 Crest.png |SSN23 |SSN-23=USS Connecticut (SSN-22) crest.png |SSN688 |SSN-688=SSN-688 insignia.png |SSN723 |SSN-723=723insig.png |SSGN726 |SSGN-726=USS Ohio SSBN-726 Crest.png |SSGN727 |SSGN-727=USS Michigan SSGN-727 Crest.png |SSBN727 |SSBN-727=727insig.png |SSGN728 |SSGN-728=USS Florida (SSGN-728) crest.png |SSBN728 |SSBN-728=SSBN-728 insignia.png |SSGN729 |SSGN-729=USS Georgia (SSGN-729) crest.png |SSBN729 |SSBN-729=USS Georgia (SSBN-729) crest.png |SSBN742 |SSBN-742=742insig.png |SSBN743 |SSBN-743=743insig.png |SSN749 |SSN-750=750insig.png |SSN751 |SSN-751=751insig.png |SSN752 |SSN-752=752insig.png |SSN753 |SSN-753=753insig.png |SSN754 |SSN-754=754insig.png |SSN755 |SSN-755=USS Miami (SSN-755) insignia.png |SSN772 |SSN-772=USS Greeneville SSN-772 Crest.png |United Nations |U.N. |UNO |United Nations Organization |UN=Emblem of the United Nations.svg |UNTAET=Coat of arms of East Timor (UNTAET).svg |United States |United States of America |America |American |US |U.S.=Great Seal of the United States (obverse).svg |United States Navy Good Conduct Medal |United States Navy Good Conduct |U.S. Navy Good Conduct Medal |U.S. Navy Good Conduct |US Navy Good Conduct Medal |US Navy Good Conduct |Navy Good Conduct Medal |Navy Good Conduct |USN Good Conduct Medal |USN Good Conduct |USNGCM=United States Navy Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border |NPUC |NAMCPUC |USMCPUC |USNAUSMCPUC |Navy Presidential Unit |US Navy Presidential Unit |U.S. Navy Presidential Unit |USN Presidential Unit |Navy Presidential Unit Citation |US Navy Presidential Unit Citation |U.S. Navy Presidential Unit Citation |USN Presidential Unit Citation |USNPUC=United States Navy Presidential Unit Citation ribbon.svg{{!}}border |United States Department of the Treasury |US Department of the Treasury |U.S. Department of the Treasury |Department of the Treasury |Treasury Department |U.S. Treasury Department |US Treasury Department |Treasury=Seal of the United States Department of the Treasury.svg |United States Department of Agriculture |Department of Agriculture |US Department of Agriculture |U.S. Department of Agriculture |Agriculture Department |U.S. Agriculture Department |US Agriculture Department |Agriculture |USDA=Seal of the United States Department of Agriculture.svg |Navy Reserve |USNR=Seal of the United States Navy Reserve.svg |USNR2017 |USNR-2005 |USNR2005 |Navy Reserve (2005-2017) |Navy Reserve (2005–2017) |USNR-2017=Seal of the United States Navy Reserve (2005-2017).svg |Military Sealift |Military Sealift Command |USMSC |USNMSC |USN Military Sealift Command |US Navy Military Sealift Command |U.S. Navy Military Sealift Command |US Military Sealift Command |U.S. Military Sealift Command |US Military Sealift |U.S. Military Sealift |MSC=Seal of the Military Sealift Command.png |Navy Junior Reserve Officers Training Corps |US Navy Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Navy Junior Reserve Officers Training Corps |United States Navy Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Naval Junior Reserve Officers Training Corps |United States Naval Junior Reserve Officers Training Corps |US Naval Junior Reserve Officers Training Corps |Navy JROTC |Navy Junior ROTC |Naval JROTC |Naval Junior ROTC |US Navy JROTC |US Navy Junior ROTC |US Naval JROTC |US Naval Junior ROTC |U.S. Navy JROTC |U.S. Navy Junior ROTC |U.S. Naval JROTC |U.S. Naval Junior ROTC |USNJROTC |NJROTC=Seal of the Navy Junior Reserve Officers Training Corps.svg |USCG |US Coast Guard |Coast Guard |coastguard=US-CoastGuard-Seal.svg |USCGJROTC |Coast Guard JROTC |Coast Guard Junior ROTC |CGJROTC=Seal of the United States Coast Guard Junior Reserve Officers' Training Corps.png |Texas Air National Guard |Texas ANG |Texas Air Guard |Texas Air NG |Texan Air National Guard |Texan ANG |Texan Air Guard |Texan Air NG |TXANG=Texas Air National Guard patch.png |Soviet |Soviets |USSR=State Emblem of the Soviet Union.svg |1989-Veterans |1989-Veteran |1989-Veterans Affairs |1989-USVA |1989-V.A. |1989-veteran |1989-veterans |1989Veterans |1989Veteran |1989Veterans Affairs |1989USVA |1989V.A. |1989veteran |1989veterans |2012-Veterans |2012-Veteran |2012-Veterans Affairs |2012-USVA |2012-V.A. |2012-veteran |2012-veterans |2012Veterans |2012Veteran |2012Veterans Affairs |2012USVA |2012V.A. |2012veteran |2012veterans |Veterans1989 |Veteran1989 |Veterans Affairs1989 |USVA1989 |V.A.1989 |veteran1989 |veterans1989 |Veterans2012 |Veteran2012 |Veterans Affairs2012 |USVA2012 |V.A.2012 |veteran2012 |veterans2012 |Veterans-1989 |Veteran-1989 |Veterans Affairs-1989 |USVA-1989 |V.A.-1989 |veteran-1989 |veterans-1989 |Veterans-2012 |Veteran-2012 |Veterans Affairs-2012 |USVA-2012 |V.A.-2012 |veteran-2012 |veterans-2012 |VA-2012=Seal of the United States Department of Veterans Affairs (1989-2012).svg |Veterans |Veteran Affair |Veterans' |Veterans' Affairs |Veterans' Affair |Veteran |Veterans Affairs |Veterans Affair |USVA |V.A. |veteran |veterans |VA=Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg |Washington Metropolitan Area Transit Authority |D.C. Metro |Washington Metro |D.C. Metropolitan Area Transit Authority |WMATA=WMATA Metro Logo.svg |US Army Air Corps |USAAC=Roundel of the United States (1919–1941).svg |United States Border Patrol |US Border Patrol |U.S. Border Patrol |USBP=Logo of the United States Border Patrol.svg |US Army Air Forces |USAAF=US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg |TUKOGBANI |Britain |British |Tukogbani |UKGB |UK=Royal Coat of Arms of the United Kingdom (2022).svg |ARCAM |Army Reserve Components Achievement Medal |Army Reserve Components Achievement |US Army Reserve Components Achievement Medal |U.S. Army Reserve Components Achievement Medal |US Army Reserve Components Achievement |U.S. Army Reserve Components Achievement |USARCAM=U.S. Army Reserve Components Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |National Guard |USNG |NG |N.G. |US National Guard |U.S. National Guard |national guard |nationalguard=Seal of the United States National Guard.svg |USNSWO |Surface Warfare Officer |Surface Warfare Officer Badge |Surface Warfare Officer Insignia |SWO=Surface Warfare Officer Insignia.png |Army-1956 |army-1956 |Army1956 |army1956 |1956army |1956Army |Army1880 |Army-1880 |army1880 |army-1880 |1880Army |1880army |War |War Office |War Department |US War Office |U.S. War Department |US War Department |Department of War |US Department of War |U.S. Department of War |United States Department of War |United States War Department |United States War Office |war=Seal of the United States Department of War.png |VRS=Patch of the Army of Republika Srpska.svg |Washington, D.C. |Washington |Washington, DC |DC |D.C.=Seal of the District of Columbia.svg |USPHSCC |US Public Health Service Commissioned Corps |U.S. Public Health Service Commissioned Corps |United States Public Health Service Commissioned Corps |Public Health Service Commissioned Corps |PHSCC=USPHS Commissioned Corps insignia.png |ASDR |U.S. Army Sea Duty Ribbon |U.S. Army Sea Duty |US Army Sea Duty Ribbon |US Army Sea Duty |Army Sea Duty Ribbon |Army Sea Duty |USASDR=U.S. Army Sea Duty Ribbon.svg{{!}}border |USAFRICOM |AFRICOM=Seal of the United States Africa Command.svg |CYBERCOM |USCYBERCOM=Seal of the United States Cyber Command.svg |USCENTCOM |Seal of United States Central Command.svg |USEUCOM |EUCOM=USEUCOM.svg |USNORTHCOM |NORTHCOM=Seal_of_the_United_States_Northern_Command.svg |USPACOM |PACOM=Emblem of the United States Pacific Command.png |USSOUTHCOM |SOUTHCOM=Seal_of_the_United_States_Southern_Command.svg |USSOCOM |SOCOM=United_States_Special_Operations_Command_Insignia.svg |USSTRATCOM |STRATCOM=Seal_of_the_United_States_Strategic_Command.svg |USTRANSCOM |TRANSCOM=US-TRANSCOM-Emblem.svg |US O-10 |USO10=US-O10 insignia.svg |US O-9 |USO9=US-O9 insignia.svg |US O-8 |USO8=US-O8 insignia.svg |US O-7 |USO7=US-O7 insignia.svg |US O-6 |USO6=US-O6 insignia.svg |US O-5 |USO5=US-O5 insignia.svg |US O-4 |USO4=US-O4 insignia.svg |US O-3 |USO3=US-O3 insignia.svg |US O-2 |USO2=US-OF1A.svg |US O-1 |USO1=US-OF1B.svg |USAF general of the air force |USAFO11=US Air Force O11 shoulderboard with seal-horizontal.png |USAF general |USAFO10=US Air Force O10 shoulderboard rotated.svg |USAF lieutenant general |USAFO9=US Air Force O9 shoulderboard rotated.svg |USAF major general |USAFO8=US Air Force O8 shoulderboard rotated (1949–1994).svg |USAF brigadier general |USAFO7=US Air Force O7 shoulderboard rotated.svg |USAF colonel |USAFO6=US Air Force O6 shoulderboard rotated.svg |USAF lieutenant colonel |USAFO5=US Air Force O5 shoulderboard rotated.svg |USAF major |USAFO4=US Air Force O4 shoulderboard rotated.svg |USAF captain |USAFO3=US Air Force O3 shoulderboard rotated.svg |USAF first lieutenant |USAFO2=US Air Force O2 shoulderboard rotated.svg |USAF second lieutenant |USAFO1=US Air Force O1 shoulderboard rotated.svg |USA general of the armies |USAO12=Army-USA-OF-11.svg{{!}}border |USA general of the army |USAO11=Army-USA-OF-10.svg{{!}}border |USAO-10=Army-U.S.-OF-09.png |USA general |USA GEN |USAO10=Army-USA-OF-09.svg{{!}}border |USAO-9=Army-U.S.-OF-08.png |USA lieutenant general |USA LTG |USAO9=Army-USA-OF-08.svg{{!}}border |USAO-8=Army-U.S.-OF-07.png |USA major general |USA MG |USAO8=Army-USA-OF-07.svg{{!}}border |USAO-7=Army-U.S.-OF-06.png |USA brigadier general |USA BG |USAO7=Army-USA-OF-06.svg{{!}}border |USAO-6=Army-U.S.-OF-05.png |USA colonel |USA COL |USAO6=Army-USA-OF-05.svg{{!}}border |USAO-5=Army-U.S.-OF-04.png |USA lieutenant colonel |USA LTC |USAO5=Army-USA-OF-04.svg{{!}}border |USAO-4=Army-U.S.-OF-03.png |USA major |USA MAJ |USAO4=Army-USA-OF-03.svg{{!}}border |USAO-3=Army-U.S.-OF-02.png |USA captain |USA CPT |USAO3=Army-USA-OF-02.svg{{!}}border |USAO-2=Army-U.S.-OF-01a.png |USA first lieutenant |USA 1LT |USAO2=Army-USA-OF-01a.svg{{!}}border |USAO-1=Army-U.S.-OF-01b.png |USA second lieutenant |USA 2LT |USAO1=Army-USA-OF-01b.svg{{!}}border |USA command sergeant major |USA CSM |USAE9b=Army-U.S.-OR-09b.png |USA sergeant major |USA SGM |USAE9 |USAE9c=Army-U.S.-OR-09c.png |USA first sergeant |USA 1SG |USAE8a=Army-U.S.-OR-08a.png ‎ |USA master sergeant |USA MSG |USAE8 |USAE8b=Army-U.S.-OR-08b.png ‎ |USA sergeant first class |USA SFC |USAE7=Army-U.S.-OR-07.png ‎ |USA staff sergeant |USA SSG |USAE6=Army-U.S.-OR-06.png ‎ |USA sergeant |USA SGT |USAE5=Army-U.S.-OR-05.png ‎ |USA corporal |USA CPL |USAE4=Army-U.S.-OR-04.png ‎ |USMC general |USMCO10=US Marine 10 shoulderboard.svg |USMC lieutenant general |USMCO9=US Marine O9 shoulderboard.svg |USMC major general |USMCO8=US Marine O8 shoulderboard.svg |USMC brigadier general |USMCO7=US Marine O7 shoulderboard.svg |USMC colonel |USMCO6=US Marine O6 shoulderboard.svg |USMC lieutenant colonel |USMCO5=US Marine O5 shoulderboard.svg |USMC major |USMCO4=US Marine O4 shoulderboard.svg |USMC captain |USMCO3=US Marine O3 shoulderboard.svg |USMC first lieutenant |USMCO2=US Marine O2 shoulderboard.svg |USMC second lieutenant |USMCO1=US Marine O1 shoulderboard.svg |USN admiral of the navy |USNO12=U.S. Navy O12 infobox.png |USN fleet admiral |USNO11=US Navy O11 infobox.svg |USN admiral |USNO10=US Navy O10 infobox.svg |USN vice admiral |USNO9=US Navy O9 infobox.svg |USN rear admiral |USNO8=US Navy O8 infobox.svg |USN rear admiral lower half |USNO7=US Navy O7 infobox.svg |USN captain |USNO6=US Navy O6 infobox.svg |USN commander |USNO5=US Navy O5 infobox.svg |USN lieutenant commander |USNO4=U.S. Navy O-4 infobox.svg |USN lieutenant |USNO3=US Navy O3 infobox.svg |USN lieutenant junior grade |USNO2=US Navy O2 infobox.svg |USN ensign |USNO1=US Navy O1 infobox.svg |Midshipman |MIDN=US Navy OC infobox.svg |MCPON=MCPON Full.png |USNE10=U.S. Navy E10 infobox.png |USN command master chief petty officer |USNCMDCM=Badge of a U.S. Navy command master chief petty officer.png |USN master chief petty officer |USNE9=U.S. Navy E9 infobox.png |USN senior chief petty officer |USNE8=U.S. Navy E8 infobox.png |USN chief petty officer |USNE7=U.S. Navy E7 infobox.png |USCG admiral |USCGO10=USCG O-10 shoulderboard.svg |USCG vice admiral |USCGO9=USCG O-9 shoulderboard.svg |USCG rear admiral |USCGO8=USCG O-8 shoulderboard.svg |USCG rear admiral lower half |USCGO7=USCG O-7 shoulderboard.svg |USCG captain |USCGO6=USCG O-6 shoulderboard.svg |USCG commander |USCGO5=USCG O-5 shoulderboard.svg |USCG lieutenant commander |USCGO4=USCG O-4 shoulderboard.svg |USCG lieutenant |USCGO3=USCG O-3 shoulderboard.svg |USCG lieutenant junior grade |USCGO2=USCG O-2 shoulderboard.svg |USCG ensign |USCGO1=USCG O-1 shoulderboard.svg |MCPOCG=USCG - MCPOCG.png |USCGE10=USCG MCPOCG Collar.png |USCG command chief petty officer |USCGCMDCM=Badge of a U.S. Coast Guard command master chief petty officer.png |USCGE-6 |USCG petty officer first class |USCGE6=Insignia of a United States Coast Guard petty officer first class.svg |USCGE-5=USCG-PO2.png |USCG petty officer second class |USCGE5=Insignia of a United States Coast Guard petty officer second class.svg |USCGE-4 |USCG petty officer third class |USCGE4=Insignia of a United States Coast Guard petty officer third class.svg |USA general, UCP ACU |USA general, UCP |USAO10-UCP=GEN-ACU.png |USA lieutenant general, UCP ACU |USA lieutenant general, UCP |USAO9-UCP=LTG-ACU.jpg |USA major general, UCP ACU |USA major general, UCP |USAO8-UCP=United States Army, Major general, Combat uniform stars, 2007.jpg |USA brigadier general, UCP ACU |USA brigadier general, UCP |USAO7-UCP=BG-ACU.jpg |USA colonel, UCP ACU |USA colonel, UCP |USAO6-UCP=COL-ACU.jpg |USA lieutenant colonel, UCP |USAO5-UCP=LTC-ACU.jpg |USA major, UCP ACU |USA major, UCP |USAO4-UCP=MAJ-ACU.jpg |USA captain, UCP ACU |USA captain, UCP |USAO3-UCP=CPT-ACU.jpg |USA captain, Scorpion W2 ACU |USA captain, Scorpion ACU |USA captain, Scorpion W2 |USA captain, OCP ACU |USA captain, OCP |USAO3-OCP=Captain rank, U.S. Army OCP.png |USA first lieutenant, UCP ACU |USA first lieutenant, UCP |USAO2-UCP=1LT-ACU.jpg |USA second lieutenant, UCP ACU |USA second lieutenant, UCP |USAO1-UCP=2LT-ACU.jpg |USA corporal, UCP ACU |USA corporal, UCP |USAE4-UCP=CPL-ACU.png |2015USAO12 |2015-USAO12 |1981USAO12 |1981-USAO12 |USAO12-1981 |USA general of the armies, 1981 |USA general of the armies, 1981-2015 |USAO12-2015=U.S. Army O-12 shoulderboard, rotated (1981–2015).png |2015USAO11 |2015-USAO11 |1959USAO11 |1959-USAO11 |USAO11-1959 |USA general of the army, 1959-2015 |USAO11-2015=US Army O11 shoulderboard rotated.svg |2015USAO10 |2015-USAO10 |1959USAO10 |1959-USAO10 |USAO10-1959 |USA general, 1959-2015 |USAO10-2015=US Army O10 shoulderboard rotated (1959–2015).svg |2015USAO9 |2015-USAO9 |1959USAO9 |1959-USAO9 |USAO9-1959 |USA lieutenant general, 1959-2015 |USAO9-2015=US Army O9 shoulderboard rotated.svg |2015USAO8 |2015-USAO8 |1959USAO8 |1959-USAO8 |USAO8-1959 |USA major general, 1959-2015 |USAO8-2015=US Army O8 shoulderboard rotated.svg |2015USAO7 |2015-USAO7 |1959USAO7 |1959-USAO7 |USAO7-1959 |USA brigadier general, 1959-2015 |USAO7-2015=US Army O7 shoulderboard rotated.svg |2015USAO6 |2015-USAO6 |1959USAO6 |1959-USAO6 |USAO6-1959 |USA colonel, 1959-2015 |USAO6-2015=US Army O6 shoulderboard rotated.svg |2015USAO5 |2015-USAO5 |1959USAO5 |1959-USAO5 |USAO5-1959 |USA lieutenant colonel, 1959-2015 |USAO5-2015=US Army O5 shoulderboard rotated.svg |2015USAO4 |2015-USAO4 |1959USAO4 |1959-USAO4 |USAO4-1959 |USA major, 1959-2015 |USAO4-2015=US Army O4 shoulderboard rotated.svg |2015USAO3 |2015-USAO3 |1959USAO3 |1959-USAO3 |USAO3-1959 |USA captain, 1959-2015 |USAO3-2015=US Army O3 shoulderboard rotated.svg |2015USAO2 |2015-USAO2 |1959USAO2 |1959-USAO2 |USAO2-1959 |USA first lieutenant, 1959-2015 |USAO2-2015=US Army O2 shoulderboard rotated.svg |2015USAO1 |2015-USAO1 |1959USAO1 |1959-USAO1 |USAO1-1959 |USA second lieutenant, 1959-2015 |USAO1-2015=US Army O1 shoulderboard rotated.svg |#default=<span class="error">Invalid or missing parameter value</span> }}|{{Str number/trim|{{{2|{{{size|25}}}}}}}}px]]</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> k5vi84mzpexyx419ndvpfzhk2xn3ejg 0 176754 839800 823307 2026-05-21T21:02:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839800 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ | image = Dr. Ghada Karmi2.JPG | caption = 2008 ਵਿੱਚ ਕਰਮੀ | native_name = غادة كرمي | native_name_lang = ar | birth_name = ਗ਼ਾਦਹ ਹਸਨ ਸਈਦ<br />{{lang|ar|غادة حسن سعيد كرمي}} | birth_date = {{birth year and age|1939}} | birth_place = [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] | alma_mater = {{plainlist| *[[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] *[[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] }} | occupation = {{plainlist| *ਵੈਦ *ਅਕਾਦਮਿਕ *ਲੇਖਕ }} | father = [[ਹਸਨ ਕਰਮੀ]] }} '''ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ''' ({{Lang-ar|غادة كرمي}}, {{Transliteration|ar|'''Ghādah Karmi'''}} ; ਜਨਮ 1939) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ -ਜਨਮ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦਿ ਨੇਸ਼ਨ'' ਅਤੇ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Dr._Ghada_Karmi3.JPG|thumb|250x250px| ਕਰਮੀ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰੰਗਭੇਦ ਹਫ਼ਤੇ, 2008 ਦੌਰਾਨ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ]] ਕਰਮੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਹਸਨ ਸਈਦ ਕਰਮੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀਰੀਆਈ ਸੀ;<ref name="Llewellyn">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/may/07/israel.guardianobituaries|title=Hasan Karmi|last=Llewellyn|first=Tim|date=7 May 2007|work=The Guardian|access-date=19 May 2022}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/hasan-karmi-449311.html|title=Hasan Karmi|last=Macintyre|first=Donald|date=18 May 2007|work=The Independent|access-date=19 May 2022}}</ref> ਆਪਣੀ 2002 ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ਼ ਫਾਤਿਮਾ: ਏ ਪੈਲੇਸਤਾਈਨ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ'', ਉਸ ਨੇ ਕਾਟਾਮੋਨ ਦੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਖਲੀਲ ਅਲ-ਸਕਕੀਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ [[ਦਮਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ]], ਸੀਰੀਆ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਰਸ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਰਮੀ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਕੇ, [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ, ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ == ਕਰਮੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਬਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਕੁਸ਼ਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੜਕਾ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ। <ref name="Barkham">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/forever-in-a-foreign-land-p9v6nxk7kbr|title=Forever in a foreign land|last=Barkham|first=Patrick|date=25 October 2002|work=The Times|access-date=19 May 2022}}</ref> [[ਛੇ-ਦਿਨਾ ਜੰਗ|ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ]] (1967 ਦੀ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਜੰਗ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਾਰੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਠਨ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]]<ref name="Barkham" /> ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ "ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਬਲਦੀ ਭਾਵਨਾ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ''ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ'' ਦੇ ਡੋਨਾਲਡ ਮੈਕਿੰਟਾਇਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।<ref name="Macintyre">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMacintyre2005">Macintyre, Donald (19 October 2005). [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html "Fleeing Palestine: My right to return"]. ''The Independent''. London<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 May</span> 2022</span>.</cite></ref> 1972 ਤੋਂ, ਉਹ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=open democracy |url=http://www.opendemocracy.net/author/Ghada_Karmi.jsp |publisher=}}</ref> ਕਰਮੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ [[ਚੈਟਮ ਹਾਊਸ|ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਫੈਲੋ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਬ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ (CAABU) ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਉਪ-ਚੇਅਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=RSA - Karmi, Ghada |url=http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |url-status=dead |archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080729182115/http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |archive-date=2008-07-29}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਸੈਡ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ]] ਦਿੱਤਾ।<ref name="AdelaideU">{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html "Edward Said Memorial Lecture"]. ''University of Adelaide''. 2007. Archived from [http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html the original] on 17 July 2014.</cite></ref> ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ, ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ, ਕਰਮੀ ਨੇ ਸਟੀਵਨ ਅਰਲੈਂਗਰ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਉਸ ਦੀ ''ਕਿਤਾਬ'' ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਰਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ'' ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਦੇਸੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/culture/2015/07/living-working-and-dying-literature-occupied-palestine|title=Living, working and dying: the literature of occupied Palestine|last=Lebor|first=Adam|date=9 July 2015|work=New Stateman|access-date=19 May 2022}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਅਲ-ਹਸਨ, ਅਹਿਮਦ ਵਾਈ.; ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਰ ਨਮਨੁਮ (ਐਡੀ.) ''ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ 5-12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976।'' ''ਭਾਗ II.'' ''ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ.'' ਅਲੇਪੋ: ਅਲੇਪੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, 1978। * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਮਲਟੀਕਲਚਰਲ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ: ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਤੀ''{{ISBN|0-7279-0940-1}} ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਲੰਡਨ, 1995, * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ (ਐਡ.) ਨੇ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ]] : ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅੱਜ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕੀ ਭਵਿੱਖ?''{{ISBN|0-86372-226-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-86372-226-1|0-86372-226-1]] ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1996 *** [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_4_21/ai_58564192 ਅੱਜ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕੀ ਹੈ?] , ਆਂਡਰੇਜ ਕ੍ਰੂਟਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਅਰਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤਿਮਾਹੀ (ਏਐਸਕਿਊ), ਪਤਝੜ, 1999 ਵਿੱਚ। * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੂਚ 1948-1998'' । ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ 1999 * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ: ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਹਾਣੀ''{{ISBN|1-85984-694-7}} ਵਰਸੋ 2002 ** [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,815080,00.html ਮਨ ਦਾ ਦੇਸ਼] ਗਾਰਡੀਅਨ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2002 (ਡਾ. ਘੜਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' ) ** [http://www.jerusalemquarterly.org/details.php?cat=2&id=167 ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ ਫਾਤਿਮਾ ਫੈਟਫੁਲ ਡੇਜ਼ ਇਨ 1948 ਵਿੱਚ] ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਕੁਆਟਰਲੀ'' ਤੋਂ (ਡਾ. ਘਦਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' ) *** [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,,818330,00.html ਫਾਤਿਮਾ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] *** ''ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਾਵੇਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ'', ਦਸੰਬਰ 2004, ਪੰਨਾ 68 ਦੁਆਰਾ [http://www.wrmea.com/archives/December_2004/0412068.html ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਾਹ: ''ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ: ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਦੁਚਿੱਤੀ,'' ਪਲੂਟੋ ਪ੍ਰੈਸ, 2007,{{ISBN|0-7453-2065-1}} ** [https://web.archive.org/web/20130419112408/http://imeu.net/news/article006702.shtml ਸਮੀਖਿਆ], ਸੋਨਜਾ ਕਰਕਰ ਦੁਆਰਾ, IMEU, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ** ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਸਟਿਨ ਦੁਆਰਾ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਪੂਰਕ'' ਸਮੀਖਿਆ 15 ਫਰਵਰੀ 2008 p.&nbsp;5 === ਲੇਖ === * "Why Arabs support Saddam" in ''[[Middle East International]]'' No 384, 28 September 1990, p.20 * "The 1948 Exodus: A Family Story" in ''Journal of Palestine Studies'' 23, no. 2 (Win. 1994): 31-40. * [http://www.wrmea.com/backissues/0197/9701014.htm U.S. Embassy Move to Jerusalem Is Misguided and Illegal] January/February 1997, p.&nbsp;14 ''Washington Report on Middle East Affairs'' * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040708013829/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00171|date=July 8, 2004|title=A Muslim at the feast}} ''The Tablet'', 11 April 1998 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117145646/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00175|date=November 17, 2004|title=Leaving the lemon tree}} in ''The Tablet'', 25 April 1998 * ”Palestinians in Lebanon” in ''Middle East International'' No 591, 15 January 1998 (sic) 1999; pp.21-23 * "After the Nakba: An Experience of Exile in England" in ''Journal of Palestine Studies'' 28, no. 3 (Spr. 1999): 52-63. * [http://www.thenation.com/doc/19990607/karmi Kosovars and Palestinians], ''The Nation'', 20 May 1999 7 June 1999 issue) * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000826215117/http://www.ahram.org.eg/weekly/1999/445/op5.htm|date=August 26, 2000|title=With much malice aforethought}} in ''Al-Ahram Weekly'', 2–8 September 1999 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000510054536/http://www.ahram.org.eg/weekly/2000/476/op5.htm|date=May 10, 2000|title=Denial and the future of peace}} in ''Al-Ahram Weekly'', 6–12 April 2000 * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/998921.stm The future of peace: A Palestinian view] 31 October 2000, [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]] * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010405150015/http://www.ahram.org.eg/weekly/2001/522/fo2.htm|date=April 5, 2001|title=Fussing over a red herring}} in ''Al-Ahram Weekly'', 22 February 2001 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040805065028/http://www.one-state.org/articles/2002/karmi.htm|date=August 5, 2004|title=A Secular Democratic State in Historic Palestine: An Idea Whose Time Has Come?}} ''Al-Adab'' (Lebanon), July 2002 * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,971664,00.html The map must show a way home], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|The Guardian]], 6 June 2003 * [https://web.archive.org/web/20061008063747/http://weekly.ahram.org.eg/2003/659/op13.htm Edward Said and the politics of dispossession] 9–15 October 2003 Issue No. 659 ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070414000035/http://weekly.ahram.org.eg/2003/665/op24.htm A very Arab obsession] 20–26 November 2003, Issue No. 665, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070412025720/http://weekly.ahram.org.eg/2004/674/op8.htm Time to remember] 22–28 January 2004, Issue No. 674, ''Al-Ahram'' * [http://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm Zionism is Still the Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103023956/https://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm |date=2023-11-03 }}, ''Dissident Voice'', 2 February 2004 * [https://web.archive.org/web/20070409053308/http://www.counterpunch.org/karmi02202004.html Sharon is not the Problem: It's the Nature of Zionist Ideology] 20 February 2004, ''CounterPunch'' * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1171705,00.html By any means necessary], ''The Guardian'', 18 March 2004 * [https://web.archive.org/web/20070406161521/http://www.counterpunch.org/karmi07172004.html Vanishing the Palestinians; The World Looks on Ineffectually] 17/ 18 July 2004, ''CounterPunch'' * [https://web.archive.org/web/20070406132156/http://www.counterpunch.org/karmi11102004.html After Arafat: Sharon is Still Not Ready to Make Peace] 10 November 2004, ''CounterPunch'' * [https://web.archive.org/web/20070415213651/http://weekly.ahram.org.eg/2004/716/re9.htm Who killed Yasser Arafat?] 11–17 November 2004 Issue No. 716, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070320041208/http://weekly.ahram.org.eg/print/2005/757/op133.htm Gaza hysteria] 25 August 2005, issue 757, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1675672,00.html With no Palestinian state in sight, aid becomes an adjunct to occupation], ''The Guardian'', 5 January 2006 * [https://www.theguardian.com/commentisfree/story/0,,1774886,00.html Where is the global outcry at this continuing cruelty?], ''The Guardian'', 15 May 2006 * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1981010,00.html These shameful events have humiliated the Arab world], ''The Guardian'', 2 January 2007 * Derek Summerfield, Colin Green, Ghada Karmi, David Halpin, Pauline Cutting, 125 other doctors: [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2062435,00.html Israeli boycotts: gesture politics or a moral imperative?], 21 April 2007, The Guardian * Ghada Karmi (pro-boycott) Andy Charlwood (against the boycott): [https://www.theguardian.com/israel/Story/0,,2100133,00.html Perspectives on the boycott debate], 11 June 2007, The Guardian * [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=881390 Weapon of the weak], 13 July 2007, ''Haaretz'' * [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2128186,00.html A historic anomaly], 17 July 2007, ''The Guardian'' * [http://mondediplo.com/2007/09/06saudi Israel’s cost to the Arabs], September 2008, ''Le Monde diplomatique'' * [http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html Intellectual terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025204439/http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html |date=2007-10-25 }}, 25 October 2007, ''The Guardian'' * [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2201071,00.html Taking sides in the debate over the Middle East], 29 October 2007, ''The Guardian'' * Colin Green, Asad Khan, Ghada Karmi, Chris Burns-Cox, Martin Birnstingl, David Halpin, Derek Summerfield: [http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html Medical ethical violations in Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929221411/http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html|date=2011-09-29}}, 6 December 2007, ''The Lancet'' * [https://web.archive.org/web/20130419114434/http://imeu.net/news/article008867.shtml A one-state solution for Palestinians and Israelis], 30 May 2008, ''The Christian Science Monitor'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.democracynow.org/2008/5/15/as_palestinians_mark_60th_anniversary_of 15 ਮਈ 2008,] ''ਹੁਣ ਲੋਕਤੰਤਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ!'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] re11c4z5q7e3ywnqj49t9xsvkr8g8ur 0 178273 839789 831193 2026-05-21T17:10:55Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Playback singers" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355331722|Indian film music]]" 839789 wikitext text/x-wiki '''ਫ਼ਿਲਮੀ''' ({{literal|ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ}}) ਸੰਗੀਤ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗੀਤ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਧਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਕਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ 72% ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8405891.stm | work=BBC News | title=Plans to start India music awards | date=10 December 2009 | access-date=2 May 2010 | first=Prachi | last=Pinglay}}</ref> ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਅਕਸਰ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ। ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਤਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਰੇਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। UCLA ਵਿਖੇ "ਫ਼ਿਲਮੀ ਮੇਲੋਡੀ: ਸਾਂਗ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਇਨ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ" ਆਰਕਾਈਵ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮੀ ਨੂੰ "ਬੰਬੇ ਮੈਲੋਡੀ" ਨਾਲੋਂ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, "ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਧੁਨ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਬੰਬਈ (ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਵਪਾਰਕ ਸਿਨੇਮਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੈਨ-ਇੰਡੀਅਨ ਹੈ।"<ref>UCLA International Institute. 2005. Screening - Nayakan (Hero). Available from: http://www.international.ucla.edu/showevent.asp?eventid=3700 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206024741/http://www.international.ucla.edu/showevent.asp?eventid=3700 |date=6 December 2008 }}. Accessed 25 November 2008.</ref> == ਗੀਤਕਾਰ == 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ, ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ, ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਰਾਜਾ ਮੇਹਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ, ਭਰਤ ਵਿਆਸ, ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ, ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ, ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਵਰਗੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਵੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਵਰਮਾ, ਪੀ. ਭਾਸਕਰਨ, ਓ.ਐਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੰਨਦਾਸਨ, ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] 1<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2014)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ == ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਉਹ ਗਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਖੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਲਿਪ-ਸਿੰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ) ਨੇ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਮੁਕੇਸ਼, ਮੰਨਾ ਡੇ, ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਐਸਪੀ ਬਾਲਾਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ, ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਕੇ.ਏਸ.ਚਿਤ੍ਰਾ, ਐਸ.ਐਮ.ਜੀ. ਕੁਮਾਰ, ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ,ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ, ਸੁਜਾਤਾ, ਹੇਮਲਤਾ (ਗਾਇਕਾ), ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, ਅਰਮਾਨ ਮਲਿਕ, ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ, ਸ਼ਾਨ, ਕੇ.ਕੇ., ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ, ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਿਤ ਚੌਹਾਨ, ਜਾਵੇਦ ਅਲੀ, ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ]] r6bf3tvbr6oa327x33dpuvxrfb082h5 0 184038 839809 832875 2026-05-22T03:20:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839809 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = georgina leonidas 2020 1.jpg }} '''ਜੋਰਜੀਨਾ ਲਿਓਨੀਦਾਸ''' (ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ 1990) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਦ ''ਬੇਸਿਲ ਬਰੱਸ਼ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਮੌਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਹਾਫ-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿੱਚ ਕੇਟੀ ਬੈੱਲ, ''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ|ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਅਤੇ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ 1]]'', ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਾਰ ਅਤੇ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ 2। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲਿਓਨੀਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਅੰਗਰੇਜ਼|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਮਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਵੈਲਸ਼ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਦਿਮਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਟੈਫਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dimitri Leonidas |url=http://www.imdb.com/name/nm0503059/ |website=IMDb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stephanie Leonidas |url=https://www.imdb.com/name/nm0503060/ |website=[[IMDb]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਲਿਓਨੀਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਸ ਮਿਸਰੇਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਟਲ ਕੋਸੈੱਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="LesMiserables">{{Cite web |title=Les Miserables 1999 - 2000 cast |url=http://www.londonmusicalsonline.com/cast.php?CastID=LM9900 |access-date=8 March 2017 |publisher=Londonmusicals Online |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031061245/http://www.londonmusicalsonline.com/cast.php?CastID=LM9900 |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਦ ''ਬੇਸਿਲ ਬਰੱਸ਼ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਮੌਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲਡ਼ੀ 1-4 ਦੇ ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਡ਼ੀ 5 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ।<ref name="BasilBBC">{{Cite web |title=The Basil Brush Show Credits |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00hrt0k |access-date=8 March 2017 |publisher=BBC}}</ref> ਬੇਸਿਲ ਬਰੱਸ਼ ਸ਼ੋਅ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2007 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਪੀਸੋਡ "ਸਟਾਰਗੇਜ਼ਰ" ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਜਾਰਵਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਫਿਲਮ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਹਾਫ਼-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 19 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗ੍ਰੀਫਿੰਡਰ ਕੁਇਡਿਚ ਖਿਡਾਰੀ ਕੇਟੀ ਬੈੱਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਕੇਟੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref name="HolbyRadioTimes">{{Cite web |title=Holby City, S9-E22 Stargazer |url=http://www.radiotimes.com/tv-programme/e/tg2n/holby-city-stargazer |access-date=8 March 2017 |website=RadioTimes |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923124305/https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/tg2n/holby-city-stargazer/ |url-status=dead }}</ref><ref name="CBBCHP">{{Cite web |date=19 December 2007 |title=More Potter film casting revealed |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_7150000/newsid_7152200/7152288.stm |access-date=6 March 2017 |publisher=CBBC Newsround}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਬਗਦਾਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਸਾਥੀ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਸਟਾਰ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਲਾਫਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਡ੍ਰਿਫਟਵੁੱਡ'' ਵਿੱਚ, 30 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਨਿਊ ਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ "ਫਰੈਸ਼ ਸਟਾਰਟਸ" ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰਾਜ਼ ਯਿਲਮਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਫਿਲਮ ਨਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋਨ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦ ਫਾਲ ਆਫ ਇਕਾਰਸ ਦੇ ਬੀਬੀਸੀ ਸਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿൽ।<ref name="Baghdadexpress">{{Cite web |title=Baghdad Express |url=http://www.gingerwinkfilms.com/baghdad-express/ |access-date=8 March 2017 |publisher=GingerWink Films |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923052515/http://www.gingerwinkfilms.com/baghdad-express/ |url-status=dead }}</ref><ref name="NewTricksBBC">{{Cite web |title=New Tricks, Fresh Starts |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00lwrh7 |access-date=8 March 2017 |publisher=BBC}}</ref><ref name="MythsBBC">{{Cite web |title=Myths, The Fall of Icarus |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00hbs7z |access-date=8 March 2017 |publisher=BBC}}</ref> ਲਿਓਨੀਦਾਸ ਨੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ 1 ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਅਤੇ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲਜ਼-ਭਾਗ 2 ਵਿੱਚ 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਟੀ ਬੈੱਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਸਟੇਜ ਪਲੇ ਦ ਰੀਅਲ ਥਿੰਗ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। 2013 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਅਛੂਤ ਵਿੱਚ ਸਿਮੋਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਸੀ. ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਜ਼ਾਰਡਜ਼ ਬਨਾਮ ਏਲੀਅਨਜ਼ ਐਪੀਸੋਡ 'ਦ ਕਰਸ ਆਫ ਕਰੋ' ਭਾਗ 1 ਅਤੇ 2 ਵਿੱਚ ਜੈਮਾ ਰੇਵੇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੰਡਨ ਦੇ ਲੈਂਡਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀ ਸਟੈਨਹੈਮ ਪਲੇ ਦੈਟ ਫੇਸ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Untouchable">{{Cite web |date=18 October 2013 |title=Eastbourne film |url=http://etcmag.net/eastbourne-film/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201225022/http://etcmag.net/eastbourne-film/ |archive-date=1 February 2018 |access-date=9 March 2017 |publisher=ETCMag}}</ref><ref name="Wizard1">{{Cite web |last=MCEWAN |first=CAMERON K |date=19 November 2013 |title='Wizards vs Aliens': 'The Curse of Crowe' review |url=http://www.cultbox.co.uk/reviews/episodes/wizards-vs-aliens-s02e07-s02e08-the-curse-of-crowe-review |access-date=8 March 2017 |publisher=CultBox}}</ref><ref name="Wizard2">{{Cite web |title=Wizards vs Aliens, Series 2 Omnibus, The Curse of Crowe, Credits |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03nprvt/credits |access-date=8 March 2017 |publisher=BBC}}</ref><ref name="ThatFace">{{Cite web |date=30 May 2012 |title=The Real Thing – Arts Theatre, Cambridge (Review) |url=http://www.thereviewshub.com/the-real-thing-arts-theatre-cambridge/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630081229/https://www.thereviewshub.com/the-real-thing-arts-theatre-cambridge/ |archive-date=30 June 2018 |access-date=8 March 2017 |publisher=The Reviews Hub}}</ref> 2014 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ [[ਏਗਥਾ ਕਰਿਸਟੀ|ਅਗਾਥਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀ]] ਦੇ ਨਾਟਕ ਬਲੈਕ ਕੌਫੀ ਵਿੱਚ ਲੂਸੀਆ ਅਮੋਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸੰਬਰ 2014 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿੰਡਸਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਬੈਲੇ ਇਨ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦ ਬੀਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਡਸਨ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸਮਾਲ ਆਵਰਜ਼ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿൽ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Blackcoffee">{{Cite web |date=11 August 2014 |title=HARRY POTTER's Georgina Leonidas to Star in BLACK COFFEE at the Wyvern Theatre This Autumn |url=http://www.broadwayworld.com/westend/article/HARRY-POTTERs-Georgina-Leonidas-to-Star-in-BLACK-COFFEE-at-the-Wyvern-Theatre-This-Autumn-20140811 |access-date=3 October 2016 |publisher=Broadway}}</ref><ref name="Beauty1">{{Cite web |date=17 December 2014 |title=Georgina Leonidas shines in "Beauty and the Beast (Review)" |url=http://www.mugglenet.com/2014/12/georgina-leonidas-shines-in-beauty-and-the-beast/ |access-date=8 March 2017 |publisher=Mugglenet.com |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411173158/http://www.mugglenet.com/2014/12/georgina-leonidas-shines-in-beauty-and-the-beast/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Beauty2">{{Cite web |last=Wareham |first=Stephanie |date=16 December 2014 |title=Panto review: Beauty and the Beast at Theatre Royal Windsor |url=http://www.yourlocalguardian.co.uk/news/11670364.Panto_review__Beauty_and_the_Beast_at_Theatre_Royal_Windsor/ |access-date=8 March 2017 |publisher=Your Local Guardian}}</ref><ref name="Beauty3">{{Cite web |last=DIX |first=BARRY |date=11 December 2014 |title=Review: Beauty and the Beast meets Basil Brush at the Theatre Royal, Windsor |url=http://www.getwestlondon.co.uk/whats-on/whats-on-news/review-beauty-beast-meets-basil-8271429 |access-date=8 March 2017 |publisher=GetWestLondon}}</ref><ref name="Smallhours">{{Cite web |date=22 January 2016 |title=The Small Hours at Theatre Royal Windsor (Review) |url=http://www.sloughobserver.co.uk/leisure/reviews/14223760.The_Small_Hours_at_Theatre_Royal_Windsor/ |access-date=8 March 2017 |publisher=Slough Observer}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- |2008 |''ਬਗਦਾਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' |ਮਾਇਆ |ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Baghdadexpress" /> |- | rowspan="3" |2009 |''ਡ੍ਰਿਫਟਵੁੱਡ'' |ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ | | |- |''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਖੂਨ ਪ੍ਰਿੰਸ'' |ਕੇਟੀ ਬੈੱਲ | |<ref name="CBBCHP" /> |- |''ਨੌ'' |ਮੈਟਰੌਨ ਦੀ ਧੀ | | |- | rowspan="2" |2010 |''ਅਸਮਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ'' |ਲੈਨੀ | | |- |''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ|ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਅਤੇ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ 1]]'' | rowspan="2" |ਕੇਟੀ ਬੈੱਲ | |<ref name="JasonBWay">{{Cite web |date=6 August 2014 |title=Jason Durr to Star as Poirot in BLACK COFFEE Tour |url=http://www.broadwayworld.com/uk-regional/article/Jason-Durr-to-Star-as-Poirot-in-BLACK-COFFEE-Tour-20140806 |access-date=8 March 2017 |publisher=Broadway World |quote=Georgina Leonidas who shot to international fame playing the cursed Katie Bell in Harry Potter and the Half Blood Prince; Harry Potter and the Deathly Hallows Part 1&2}}</ref> |- |2011 |''[[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼ - ਭਾਗ ਦੂਜਾ|ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਅਤੇ ਡੈਥਲੀ ਹੈਲੋਜ਼-ਭਾਗ 2]]'' | |<ref name="JasonBWay" /> |- |2012 |''ਪਾਪਾਡੋਪੌਲੋਸ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ'' |ਡਾਕਟਰ | |<ref name="Pap&sons">{{Cite web |title=Papadopoulos & Sons Cast |url=https://www.fdb.cz/film/papadopoulos-sons/obsazeni/93152#1767818 |access-date=8 March 2017 |publisher=FDb.cz |language=Czech}}</ref> |- |2013 |''ਅਛੂਤ।'' |ਸਿਮੋਨ |ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Untouchable" /> |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- |2002–2007 |''ਬੇਸਿਲ ਬਰੱਸ਼ ਸ਼ੋਅ'' |ਮੌਲੀ |62 ਐਪੀਸੋਡ |<ref name="BasilBBC" /> |- |2007 |''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' |ਅਲੀ ਜਾਰਵਿਸ |ਐਪੀਸੋਡਃ "ਸਟਾਰਗੇਜ਼ਰ" |<ref name="HolbyRadioTimes" /> |- | rowspan="2" |2009 |''[[ਮਿਥ|ਮਿੱਥ]]'' |ਅੰਦਰਾ |ਐਪੀਸੋਡਃ "ਦ ਫਾਲ ਆਫ਼ ਇਕਾਰਸ" |<ref name="MythsBBC" /> |- |''ਨਵੀਆਂ ਚਾਲਾਂ'' |ਕਿਰਾਜ਼ ਯਿਲਮਾਜ਼ |ਐਪੀਸੋਡਃ "ਤਾਜ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ" |<ref name="NewTricksBBC" /> |- |2013 |''ਪਰਦੇਸੀ ਬਨਾਮ ਜਾਦੂਗਰ'' |ਜੈਮਾ ਰੇਵੇਨ |2 ਐਪੀਸੋਡ |<ref name="Wizard1" /><ref name="Wizard2" /> |- |2015 |''ਪਿਤਾ ਬਰਾਊਨ'' |ਐਮਿਲੀ ਫਲੇਚਰ |ਐਪੀਸੋਡਃ "ਵਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚ" |<ref>{{Cite web |title=Father Brown - The Truth in the Wine Credits |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b04ykd83/credits |access-date=8 March 2017 |publisher=BBC}}</ref> |- |} === ਥੀਏਟਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਸਥਾਨ ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- |1999 |''ਗਲਤ ਗੱਲਾਂ'' |ਛੋਟਾ ਕੋਸੈੱਟ |ਲੰਡਨ | |<ref name="LesMiserables" /> |- |2010 |''ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ'' |ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮਾਸਟਰ |ਲੰਡਨ |ਬੁਸ਼ ਥੀਏਟਰ |<ref>{{Cite web |title=Dan Baker - First Time Voters |url=http://www.dan-baker.com/ftv.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113230559/http://www.dan-baker.com/ftv.html |archive-date=13 January 2017 |access-date=8 March 2017 |website=dan-baker.com}}</ref> |- |2012 |''ਅਸਲੀ ਗੱਲ'' |ਡੈਬੀ |ਲੀਡਸ | |<ref name="TheRealThing">{{Cite web |date=10 May 2012 |title=The Real Thing - Review |url=http://exeuntmagazine.com/reviews/the-real-thing/ |access-date=8 March 2017 |website=Exeunt Magazine |archive-date=30 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630052850/http://exeuntmagazine.com/reviews/the-real-thing/ |url-status=dead }}</ref> |- |2013 |''ਉਹ ਚਿਹਰਾ'' |ਇਜ਼ੀ |ਲੰਡਨ |ਲੈਂਡਰ ਥੀਏਟਰ, ਕਲੈਫਮ |<ref name="ThatFace" /> |- |2014 |''ਬਲੈਕ ਕੌਫੀ'' |ਲੂਸੀਆ ਅਮੋਰੀ |ਲੰਡਨ | |<ref name="Blackcoffee" /> |- |2014–2015 |''ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ'' |ਬੈਲੇ |ਲੰਡਨ |ਥੀਏਟਰ ਰਾਇਲ ਵਿੰਡਸਰ |<ref name="Beauty1" /><ref name="Beauty2" /><ref name="Beauty3" /> |- |2016 |''ਛੋਟੇ ਘੰਟੇ'' |ਮਿਲੀ |ਲੰਡਨ |ਥੀਏਟਰ ਰਾਇਲ ਵਿੰਡਸਰ |<ref name="Smallhours" /> |- |2017–2018 |''ਭਿਆਨਕ ਚਾਚੀ'' |ਲੇਡੀ ਸਟੈਲਾ ਸੈਕਸਬੀ |ਲੰਡਨ |ਰਿਚਮੰਡ ਥੀਏਟਰ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] b7idnxbpjnzeape5tbrwir9otzabypy 0 188376 839847 763047 2026-05-22T07:50:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839847 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਾਦਰਾਂ ਜੰਕਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[Indian Railways]] station | image = Delhi Shahdara Junction railway station - Station board.jpg | caption = | address = [[Shahdara district|Shahdara]], [[National Capital Territory of Delhi|National Capital Territory]] | country = India | coordinates = {{coord|28.6734|77.2922|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{convert|209|m|ft|0|abbr=on}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Delhi railway division]] | platforms = 4 [[5 ft 6 in gauge railway|BG]] | tracks = 4 [[5 ft 6 in gauge railway|BG]] | connections = Metro, Bus | structure = Standard (on-ground station) | levels = | parking = Available | bicycle = Available | code = DSA | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railways]] | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = Yes | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Indian Railways|line=Northern Railway zone|left=Vivek Vihar|right=Delhi Junction|to-left=Sahibabad Junction|to-right=New Delhi}} | map_type = India#India Delhi }} '''[[ਦਿੱਲੀ]] ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ D. S. A. ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/pdf/Station_code.pdf |access-date=6 December 2023 |website=indianrailways.gov.in |publisher=Indian Railways}}</ref> ਇਹ ਦਿੱਲੀ-ਹਾਵਡ਼ਾ ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਦੀ [[ਸਾਹਿਬਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸਾਹਿਬਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ]]-[[ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ]] ਸ਼ਾਖਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ 1907 ਵਿੱਚ ਮਾਰਟਿਨ ਲਾਈਟ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸ਼ਾਹਦਰਾ-[[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਲਾਈਟ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Shahdara–Saharanpur Light Railway |url=http://wiki.fibis.org/index.php/Shahdara-Saharanpur_Light_Railway |access-date=6 December 2023 |website=wiki.fibis.org |publisher=FIBIS}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sivaramakrishnan |first=R |title=Shahdara–Saharanpur Light Railway |url=http://www.irfca.org/steam/sslr.html |access-date=6 December 2023 |website=irfca.org |publisher=IRFCA}}</ref> ਇਹ 1970 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Indian Railways Timeline |url=https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya0/0/3/3/6/368336/0/irhistory.pdf |access-date=6 December 2023 |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222081242/https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya0/0/3/3/6/368336/0/irhistory.pdf |url-status=dead }}</ref> ਸਟੇਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੇਡੀਏਟਿੰਗ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ, [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Delhi-Shahdara - India Rail Info">{{Cite web |title=DSA/Delhi Shahdara Junction |url=http://indiarailinfo.com/station/map/delhi-shahdara-junction-dsa/711 |access-date=6 December 2023 |website=indiarailinfo.com |publisher=India Rail Info}}</ref> ਵਪਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਐਨਐਸਜੀ-3 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ' ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 December 2022 |title=List of zone/category-wise railway stations opened for passenger services in Indian Railways |url=https://indianrailways.gov.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf |access-date=6 December 2023 |website=indianrailways.gov.in |publisher=Indian Railways |page=61}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 December 2022 |title=Rajya Sabha - Unstarred Question No. 2054 |url=https://sansad.in/getFile/annex/258/AU2054.pdf?source=pqars |access-date=6 December 2023 |website=sansad.in |publisher=Rajya Sabha - Indian Parliament}}</ref> == ਸੇਵਾਵਾਂ == {{Stack|[[File:Delhi Shahdara Junction railway station - Platform board.jpg|thumb|Delhi Shahdara Junction railway station – Platform board]]}} === ਰੇਲ ਗੱਡੀ === ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲੰਘਦੀਆਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨਃ <ref name="Delhi-Shahdara - India Rail Info"/> * ਹਰਿਦੁਆਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਾਇਆ * ਗਡ਼੍ਹਵਾਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਕਾਲਿੰਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਮਸੂਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਸਿੱਕਮ ਮਹਾਨੰਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਫਰੱਕਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਤੋਂ) * ਫਰੱਕਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ (ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ) * ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਯੋਗਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਲੋਕਨਾਇਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਆਮ੍ਰਪਾਲੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਫਰੂਖਨਗਰ-ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜਨਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦਿੱਲੀ-ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟੋਨਮੈਂਟ ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ === ਮੈਟਰੋ === ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]] ਦੀ ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 25 ਦਸੰਬਰ, 2002 ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟਰਮੀਨਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Shahdara |url=https://www.delhimetrorail.com/station/SHD |access-date=6 December 2023 |website=delhimetrorail.com |publisher=DMRC}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/articles/2002/12/26/1040511133673.html|title=Passengers swamp Delhi's new metro|date=27 December 2002|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=6 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116141128/http://www.smh.com.au/articles/2002/12/26/1040511133673.html|archive-date=16 January 2018}}</ref> === ਬੱਸ === ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡੀਟੀਸੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਸ ਰੂਟਾਂ 208,214,221,236 (ਐਨਐਸਐਸਏ) ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 236,273,317,319,319 ਏ, 341,354,443,623,623 ਬੀ, 702,720,939,946, ਅਤੇ 982.<ref>{{Cite web |title=Shahdara Terminal |url=https://www.google.com/maps/place/Shahdara+Terminal/@28.674191,77.2864669,210m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x390cfb7fdc80e0df:0xb30bd2de9684af6c!8m2!3d28.674191!4d77.287112!16s%2Fg%2F1tg7qd6k?entry=ttu |access-date=6 December 2023 |website=google.com |publisher=Delhi Government}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] e65sz9u3py3vhek6807s5awilqd4l4f 0 190463 839842 771884 2026-05-22T06:32:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839842 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ | image = | native_name_lang = | other_names = ਸੁਲੇਖਾ | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]ੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1994–1999 | known_for = }} '''ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜਾਲੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਆਹ (1997) ਵਿੱਚ '''ਸੁਲੇਖਾ''' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=A-Z (I) |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331005748/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Specials/97/Oct/a-z/atoz.html |archive-date=31 March 2009}}</ref><ref>{{Cite web |last=ശ്രീലക്ഷ്മി മേനോൻ‌ |date=4 December 2020 |title=പ്ലസ്ടുക്കാരൻ മൂത്താപ്പാന്റെ സ്വന്തം മാലു ഇവിടെ സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്; തേജാലി ഖാനേക്കർ അഭിമുഖം |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/interview/tejali-ghanekar-sulekha-interview-meenathil-thalikettu-chandamama-movie-actress-1.5255100 |website=Mathrubhumi}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਤੇਜਾਲੀ ਘਾਣੇਕਰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਡ਼ਦਾਦਾ ਗੋਵਿੰਦ ਬੀ. ਘਾਣੇਕਰ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਘਾਣੇਕਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਤੇਜਲ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੇਤਕਰ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ।<ref name="mixindia">{{Cite web |date=11 November 2020 |title=After years of searching, the heroine of Meenathil Taliket was found |url=https://www.mixindia.com/after-years-of-searching-the-heroine-of-meenathil-taliket-was-found/ |access-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2024 |archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429054520/https://www.mixindia.com/after-years-of-searching-the-heroine-of-meenathil-taliket-was-found/ |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਧੂਮਤੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਂਸਿੰਗ ਐਂਡ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਉੱਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕੱਤਾ ਹੈ, ਵਿਨੋਦ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ [[ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ]] ਦੀ ਅਪਨੇ ਜੈਸੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="mixindia" /><ref>{{Cite web |title=IWA March 2017 |url=http://www.iwasingapore.org/resources/Pictures/Dhwani_March_17.pdf |access-date=5 May 2021 |publisher=iwasingapore.org}}</ref> ਤੇਜਾਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ 'ਆਹਾ' (1997) ਸੀ। ਸਾਥੀ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜੀਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਰਘੁਵਰਨ, [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ]], [[ਸ਼੍ਰੀਵਿੱਦਿਆ|ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ]] ਅਤੇ ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2001 |title=1997-98 Kodambakkam babies Page |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20011024171847/http://www.indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |archive-date=24 October 2001}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ''ਮੀਨਾਥਿਲ ਥਲੀਕੇਟੂ'' (ਦਿਲੀਪ ਨਾਲ 1998) ਅਤੇ ''ਚੰਦਮਾਮਾ'' (ਕੁੰਚਕੋ ਬੋਬਨ ਨਾਲ 1999) । == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ; ਫ਼ਿਲਮਾਂ {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ |- |1997 |''ਆਹਾਹਾ।'' |ਜਾਨਕੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] | |- |1998 |''ਮੀਨਾਥਿਲ ਥਲੀਕੇਟੂ'' |ਮਾਲਥੀ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- |1999 |''ਚੰਦਮਾਮਾ'' |ਮਾਇਆ |ਮਲਿਆਲਮ | |} ; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੈੱਟਵਰਕ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1993 |''ਕੁੱਛ ਭੀ ਹੋ ਸੱਕਤਾ ਹੈ'' |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |[[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] | | |- |1994-5 |''ਪੱਤਰਕਾਰ'' |ਹਿੰਦੀ |ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ | | |- |1996-7 |''ਅਪਨੇ ਜੈਸ ਕਿਸਮਾਂ'' |ਹਿੰਦੀ |[[ਸੋਨੀ ਸਬ|ਸੋਨੀ ਐੱਸਏਬੀ]] | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1724831}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qsrz0uspcnxtaursjq6qhzhy1mg2dpw 0 192160 839849 778298 2026-05-22T09:18:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839849 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ਨਰੂਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ | image = Narula Institute of Technology.jpg | caption = ਕਾਲਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਮਾਰਤ | type = [[ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ]] | established = {{start date and age|2001}} | affiliation = {{hlist| ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|MAKAUT| ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ | AICTE | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|NAAC| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਬੋਰਡ|NBA }} | principal = ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਰੇ ਕਾਂਜੀਲਾਲ | director = ਸਰਦਾਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ | dean = | students = BTech: 800 (ਲਗਭਗ), MTech: 70 (ਲਗਭਗ), ਡਿਪਲੋਮਾ: 60 (ਲਗਭਗ) | address = 81, ਨੀਲਗੰਜ ਰੋਡ | city = ਅਗਰਪਾਰਾ | state = [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] | postalcode = 700109 | country = [[ਭਾਰਤ]] | coordinates = {{Coord|22.6767|N|88.3791|E|display=title, inline}} | campus_type = [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ]] | colors = | sports_nickname = | logo = Narula Institute of Technology logo.svg | logo_size = 255px | website = {{URL|http://www.nit.ac.in/}} | pushpin_map = }} '''ਨਰੂਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Narula Institute of Technology;''' ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ [[ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ]] ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਰਪਾੜਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="NIT">{{Cite web |title=Narula Institute of Technology |url=http://nit.ac.in/ |access-date=13 December 2018}}</ref> ਕਾਲਜ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (MAKAUT) ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ JIS ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੱਤ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (AMPAI) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=JIS Group Colleges |url=http://jisgroup.org/college-address.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526154133/http://jisgroup.org/college-address.php |archive-date=26 May 2019 |access-date=14 December 2018}}</ref> == ਦਾਖਲਾ == BTech ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਕੋਰਸ WBJEE ਅਤੇ JEE Main ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। MTech ਕੋਰਸਾਂ ਲਈ ਦਾਖਲਾ GATE ਅਤੇ PGET ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ <ref>{{Cite web |title=NIT List of Courses |url=https://www.careers360.com/colleges/narula-institute-of-technology-agarpara/courses |website=Careers360}}</ref> == ; ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] * BTech ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ]] * ਬੀਟੈਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * BTech ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ * * MTech ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * MTech ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * MTech ਪਾਵਰ ਸਿਸਟਮ * ਐਮਟੈਕ ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * * * * ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ * ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ * ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ; ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ * ਬੀ.ਸੀ.ਏ * ਐਮ.ਸੀ.ਏ ; ਕਾਰਜ ਪਰਬੰਧ * ਬੀ.ਬੀ.ਏ * [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮ.ਬੀ.ਏ]] == ਮਾਨਤਾ == ਕਾਲਜ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (MAKAUT) ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref name="MAKAUT">{{Cite web |title=MAKAUT Affiliated Colleges |url=http://www.wbut.ac.in/page.php?id=194 |access-date=11 September 2017}}</ref> ਇਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਉਂਸਿਲ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (AICTE)<ref>{{Cite web |title=AICTE approval (all courses).pdf |url=https://www.nit.ac.in/pdf/AICTE.pdf}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ "B" ਗ੍ਰੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (NAAC) ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=NAAC accrediated institutions of West Bengal |url=http://www.wbsche.ac.in/pdf/Institutions-accredited-by-NAAC-in-West-Bengal-whose-accreditation-period-is-valid-11.07.2016.pdf |access-date=11 July 2016}}</ref> ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਕੋਰਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਰਡ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ (NBA) ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ।<ref>{{Cite web |title=NBA accreditation of ECE,EE,CE,IT.pdf |url=https://www.nit.ac.in/pdf/NBA.pdf}}</ref> ਇਸਨੂੰ 2022<ref>{{Cite web |title=Narula Institute of Technology |url=https://www.nit.ac.in/about-us.php |access-date=6 April 2022 |archive-date=27 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527155518/https://www.nit.ac.in/about-us.php |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ NAAC ਦੁਆਰਾ 4 ਪੁਆਇੰਟ ਸਕੇਲ 'ਤੇ 3.22 ਦੇ CGPA ਨਾਲ ਗ੍ਰੇਡ "A" ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=NAAC accreditation 2022.pdf |url=https://www.nit.ac.in/pdf/Certificate-of-Accreditation-NAAC.pdf}}</ref> == ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਕਾਲਜ ਕੋਲ ਸਮਰਪਿਤ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ P&T ਸੈੱਲ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਨੂੰ ਬੀਪੀਓ, ਈਪੀਓ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 2d1mqg030w8v5l7m9e1niwboay2lngg 0 196792 839805 802310 2026-05-21T22:53:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839805 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Ten_Playing_Cards_(Ganjifa)_LACMA_M.2001.210.4.1-.10.jpg|thumb|ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਾ ਸੈੱਟ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੰਜੀਫਾ ਕਾਰਡ]] '''ਗੰਜੀਫਾ''', '''ਗੰਜਪਾ''' ਜਾਂ ਗੰਜਫਾ<ref>Many different spellings and transliterations can be found, such as Ganjafa, Ghendgifeh, Gunjeefa, [[Ganjapa]], Kanjifa, Kanjifah and so on. In arabic, the spellings كنجفة or جنجفة or غنجفه can be found. The [[Persian language|Persian]] word is ''ganjifeh'' (گنجفه). In Hindi the term is गंजीफा.</ref> , ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਗੇਮ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਖੇਡ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਗੰਜੀਫਾ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪ ਗੰਜਪਾ ਹੈ।<ref name=":0">At the start of the 21st Century production in India was still ongoing in the town of [[Sawantvadi]] in the west, and [[Odisha]] in the east for example. See Abram (2003: 53) and Crestin-Billet (2002: 189).</ref> == ਵੇਰਵਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Ivory_playing_cards_purchased_by_Émile_Prisse_d'Avennes.jpg|thumb|ਫ੍ਰੈਂਚ ਯਾਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮੀਲੇ ਪ੍ਰਿਸ ਡੀ 'ਐਵਨਸ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਰੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ 1827-1844, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।]] ਗੰਜੀਫਾ ਕਾਰਡ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਂ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਜਾਂ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੇ ਸ਼ੈੱਲ (''ਦਰਬਾਰ ਕਲਾਮ'') ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੈੱਟ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref>A rectangular example dated to around 1770 is held in the collection of the Bibliothèque Nationale de France. See http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b55007315w/f13.item</ref> ਇਹ ਖੇਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਸਤੇ ਸੈੱਟ (''ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਲਾਮ'') [[ਲੱਕੜ]], ਪਾਮ ਪੱਤਾ, ਸਖ਼ਤ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਪੇਸਟ ਬੋਰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੰਜੀਫਾ ਕਾਰਡ ਰੰਗੀਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਹਰੇਕ ਸੂਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਆਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਉੱਤਪਤੀ === ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉਤਪਤੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਜੀਫਾ ਕਾਰਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ''ਗੰਜ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਖਜ਼ਾਨਾ"। ਜਨਰਲ ਹੌਟਮ-ਸ਼ਿੰਡਲਰ ਨੇ ਸਟੀਵਰਟ ਕੁਲਿਨ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ''ਗੰਜੀਫਾ'' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਅੱਖਰ ਚੀਨੀ ''ਚੀ-ਪਾਈ'' (ਮਣੀਰ ਜ਼ਹਪਈ) ਤੋਂ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਾਰਡ ਖੇਡਣਾ"। <ref>(Culin p928)</ref><ref>Andy Pollett covers this line of argument on http://a_pollett.tripod.com/cards25.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250315110344/http://a_pollett.tripod.com/cards25.htm |date=2025-03-15 }} (retrieved 03/01/2015).</ref> ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਅਮ ਚੈਟੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ''ਯਾ-ਪੇ'' (ਮਣੀਰ ਸਪੇਨ ਯਪਈ "ਡੋਮੀਨੋਜ਼" ਭਾਵ "ਬੋਨ ਟਿਕਟ") ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ''ਚੇ-ਪੇ'' ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਟਿਕਟ" (1848:58)। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦ 'ਗੰਜੀਫਾ' ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਪੈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਯਾਤਰੀ ਕਾਰਸਟਨ ਨੀਬੁਹਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਲੂਈ ਬੁਰਕਹਾਰਟ ਨੇ ਮੱਕੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਕਾਰਡ ਲਗਭਗ ਹਰ ਅਰਬ ਕੌਫੀ-ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਉਹ ਛੋਟੇ ਚੀਨੀ ਕਾਰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਗੰਜੀਫਾ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ, ''ਜੰਜੀਫ਼ਾ'' ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਡੈੱਕ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ]] 6oy0j40ull9zpppdm7fi6uh6et258hi 0 200653 839811 820423 2026-05-22T03:36:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839811 wikitext text/x-wiki {{Cleanup infobox|2=ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ}}{{ਸਫਾਈ}}{{Cleanup translation}}{{Infobox rail service|name=ਜੰਮੂ ਮੇਲ|type=[[Express trains in India|Superfast]]|locale=[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਹਰਿਆਣਾ ]], [[ਪੰਜਾਬ , ਭਾਰਤ |ਪੰਜਾਬ ]][[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (union territory)|Jammu and Kashmir]]|first={{start date and age|df=yes|1950|01|29}}|operator=[[North Central Railway zone|North Central Railway]]|ridership=|start={{rws|Subedarganj}} (SFG)|stops=29|end={{rws|Shri Mata Vaishno Devi Katra||SMVD Katra}} (SVDK)|distance={{convert|1277|km|0|abbr=on}}|journeytime=21 hours 15 minutes|frequency=Daily|trainnumber=20433 / 20434|class=AC First Class, AC 2 Tier, AC 3 Tier, Sleeper Class, General Unreserved|seating=Yes|sleeping=Yes|autorack=|catering=On-board catering, <br/> E-catering|observation=Large windows|baggage=Available|otherfacilities=Below the seats|stock=[[LHB coach]]|gauge=[[Broad Gauge]] (1676mm)|speed={{convert|60|km/h|0|abbr=on}} average including halts.}} 20433/20434 '''ਜੰਮੂ ਮੇਲ''' ਇੱਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ]] ([[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ]]) (ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ 1 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਕਟੜਾ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, (ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪੁਆਇੰਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਤ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/pointsman-of-prempur-station-detects-loss-bolt-of-jammu-mails-coach-suspension-system/articleshow/113574629.cms|title=Pointsman of Prempur station detects loss bolt of Jammu Mail’s coach suspension system|date=2024-09-22|work=The Times of India|access-date=2025-07-01|issn=0971-8257}}</ref> == ਰੂਟ ਅਤੇ ਸਟਾਪ == * '''{{Stnlnk|Subedarganj}}''' * {{Stnlnk|Govindpuri}} * {{Stnlnk|Tundla Junction}} * {{Stnlnk|Aligarh Junction}} * {{Stnlnk|Old Delhi||Old Delhi Junction}} * {{Stnlnk|Sonipat Junction}} * {{Stnlnk|Panipat Junction}} * {{Stnlnk|Kurukshetra Junction}} * {{Stnlnk|Ambala Cantonment}} * [[ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ]] * {{Stnlnk|Ludhiana Junction}} * {{Stnlnk|Phagwara Junction}} * {{Stnlnk|Jalandhar Cantonment}} * {{Stnlnk|Pathankot Cantonment}} * {{Stnlnk|Kathua}}<ref>{{Cite web |title=Bridge damaged on NH, Jammu Mail to have stop at Kathua |url=https://www.tribuneindia.com/news/j-k/bridge-damaged-on-nh-jammu-mail-to-have-stop-at-kathua-529921/ |access-date=2025-07-01 |website=The Tribune |language=en}}</ref> * {{Stnlnk|Vijaypur Jammu}} * {{Stnlnk|Jammu Tawi}} * {{Stnlnk|Udhampur||MCTM Udhampur}} * '''{{Stnlnk|Shri Mata Vaishno Devi Katra||SMVD Katra}}''' == ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ == ਦੋਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਕਾਨਪੁਰ ਲੋਕੋ ਸ਼ੈੱਡ-ਅਧਾਰਤ ਡਬਲਿਊਏਪੀ-7 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਤੋਂ ਐੱਸਐੱਮਵੀਡੀ ਕਟੜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ == {| class="wikitable" !ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੰਬਰ !ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ !ਰਵਾਨਗੀ ਸਟੇਸ਼ਨ !ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਸਮਾਂ !ਪਹੁੰਚਣ ਸਟੇਸ਼ਨ !ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ |- |20433 |ਐੱਸਐੱਫਜੀ |[[ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ]] |10:35 AM |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟਰਾ]] |09:15 AM |- |20434 |SVDK |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਕਟਰਾ]] |15:15 PM |[[ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸੂਬੇਦਾਰਗੰਜ]] |12:35 AM |} == ਕੋਚ ਰਚਨਾ == ਲੋਕੋ-ਈਓਜੀ-ਜਨਰਲ-ਜਨਰਲ-ਐਸ 1-ਐਸ 2-ਐਸ 3-ਐਸ 4-ਐਸ 5-ਐਸ 6-ਐਸ 7-ਬੀ 1-ਬੀ 2-ਬੀ 3-ਬੀ 4-ਬੀ 5-ਬੀ 6-ਏ 1-ਏ 2-ਐਚ 1-ਜਨਰਲ-ਜੀਐਨ-ਐਸਐਲਆਰ == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indiarailinfo.com ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230225405/http://indiarailinfo.com/ |date=2009-12-30 }} * [http://www.indianrailways.gov.in ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ] {{DEFAULTSORT:Jammu Mail}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ]] 58vzm3hbv6k3h8nt8vlwvsmrnebe4sc 2 201192 839841 826166 2026-05-22T06:03:01Z PK2 1508 add user pages for new Wikipedia editions 839841 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- | [[User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|This]] is where my sandbox pages in different languages are |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My user pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} hm1ujwve7jeeg9lbggb2f55tbf0ihc5 0 201422 839814 826894 2026-05-22T04:29:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839814 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਜੂਨ 2025}}{{Notability}} '''ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਕੌਰ ਆਹੂਜਾ''' ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾ, ਲੇਖਕਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੋਜਕਾ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ<ref>{{cite web |url=https://search.worldcat.org/search?q=au:%22Āhūjā, Jagadīpa Kaura%22 |title=Author Search: Jagadīpa Kaura Āhūjā |website=WorldCat |access-date=12 December 2025 }}</ref> <ref>https://www.amazon.in/Books-Jagdeep-Kaur-Ahuja/s?rh=n%3A976389031%2Cp_27%3AJagdeep%2BKaur%2BAhuja</ref>। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ''ਵਾਹਗਿਉਂ ਆਰ ਪਾਰ'' (''Wāhagioṃ āra-pāra''<ref>https://apnaorg.com/books/gurmukhi/vahgio-aar-paar/book.php?fldr=book{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. [[ਸਗੀਰ ਤਬੱਸੁਮ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=Wāhagioṃ āra-pāra |last1=Ahuja |first1=Jagadīpa Kaura |last2=Tabassum |first2=Saghir |year=2023|language=Punjabi}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਡਾ. ਆਹੂਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਵ੍ਯੰਜਨਾ, ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=https://www.google.com.pk/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jagad%C4%ABpa+Kaura+%C4%80h%C5%ABj%C4%81%22 |title=Books by Jagadīpa Kaura Āhūjā |website=Google Books |access-date=6 November 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://search.worldcat.org/title/1393257178 |title=Jagadīpa Kaura Āhūjā – WorldCat Record |website=WorldCat |access-date=12 December 2025 }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]] ct4m5sx09xeez0mtfy5ega3ahu9329n 3 203323 839812 831242 2026-05-22T03:58:27Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SaTnamZIN]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SZ8585]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SaTnamZIN|SaTnamZIN]]" to "[[Special:CentralAuth/SZ8585|SZ8585]]" 831242 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=SaTnamZIN}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:49, 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) 2jdndmpbeeyrqbvcnz7n0hg8n3ijwrn 0 203644 839806 833210 2026-05-22T02:42:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839806 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ | image = Jaz Dhami Punjabi Artist.jpg | image_size = 220 | alt = | caption = ਜਾਜ਼ ਧਾਮੀ | birth_name = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ | birth_date = {{birth-date and age|1 March 1989}}<ref name="bd">{{cite web | url = http://www.desihits.com/news/view/happy-birthday-jaz-dhami-20110301 | title = Happy Birthday Jaz Dhami! | publisher = Desi Hits | date = 1 March 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110306045223/http://www.desihits.com/news/view/happy-birthday-jaz-dhami-20110301 | archivedate = 6 March 2011}}</ref> | birth_place = UK | genre = [[ਭੰਗੜਾ]], [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ | instrument = ਗਿਟਾਰਿਸਟ | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | label = ਵਰਵ-ਸੰਗੀਤ, ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ) ਅਤੇ ਸਾਂਚੇਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ | associated_acts = }} '''ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ''' (ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1989), ਜਿਸਨੂੰ '''ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jaz Dhami''') ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ [[ਗਾਇਕ]], ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮਾਂ === * 2008: ''ਗਰਾਊਂਡਸ਼ੇਕਰ 2'' ([[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ) * 2009: ''ਜੇ.ਡੀ.'' * 2012: ''ਜਕਾਰਾ'' (ਸੰਗੀਤ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ) * 2018: ''ਪੀਸੇਸ ਆਫ਼ ਮੀ'' === ਸਿੰਗਲਜ਼ === * 2008: ਰੋਜ ਮਿਲੀਏ * 2009: ਠੇਕੇ ਵਾਲੀ * 2009: ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ * 2010: ਬਾਰੀ ਡੇਰ * 2011: ਤੇਰੇ ਨਾਲ * 2012: ਸਰਦਾਰੀ <small>(ਜਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ)</small> * 2012: ਹਾਈ ਹੀਲਜ਼ <small>ਫੁੱਟ. [[ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ]]</small> * 2013: ਮਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਆਹ * 2013: ਜ਼ੁਲਫਾ <small>ਫੁੱਟ [[ਡਾਕਟਰ ਜਿਊਸ|ਡਾ. ਜ਼ੀਅਸ]]</small> * 2014: ਜ਼ੁਲਫਾ ਰੀਪ੍ਰਾਈਜ਼ <small>ਫੁੱਟ [[ਡਾਕਟਰ ਜਿਊਸ|ਡਾ. ਜ਼ਿਊਸ]]</small> * 2014: " ਗੌਡ ਓਨਲੀ ਨੋਜ਼ " (ਬੀਬੀਸੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ) <small>ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟੀਵੀ ਵਾਂਡਰ|ਸਟੀਵੀ ਵੰਡਰ]], ਫੈਰੇਲ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਐਮੇਲੀ ਸੈਂਡੇ, [[ਐਲਟਨ ਜਾਨ|ਐਲਟਨ ਜੌਨ]], [[ਕੈਲੀ ਮਿਨੋਗ|ਕਾਇਲੀ ਮਿਨੋਗ]], [[ਵਨ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ]], ਸੈਮ ਸਮਿਥ, ਕ੍ਰਿਸ ਮਾਰਟਿਨ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਵਿਲਸਨ, ਐਲਿਜ਼ਾ ਕਾਰਥੀ, ਨਿਕੋਲਾ ਬੇਨੇਡੇਟੀ, ਜੂਲਸ ਹਾਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਮੇਅ, ਜੇਕ ਬੱਗ, ਕੇਟੀ ਡਰਹੈਮ, ਲੌਰੇਨ ਲਾਵਰਨ, ਗੈਰੇਥ ਮੈਲੋਨ, ਐਲੀਸਨ ਬਾਲਸਮ, ਜ਼ੈਨ ਲੋਵ, ਪਾਲੋਮਾ ਫੇਥ, ਕ੍ਰਿਸੀ ਹਾਈਂਡ, ਜੈਮੀ ਕੁਲਮ, ਬਾਬਾ ਮਾਲ, ਡੈਨੀਅਲ ਡੀ ਨੀਸ, ਡੇਵ ਗ੍ਰੋਹਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।</small> * 2014: ਪਸੀਨਾ <small>ਫੁੱਟ ਸਨੀਕਬੋ ਅਤੇ ਇਕਾ [ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲੇਜ਼]</small> * 2015: ਬੇਪਰਵਾਈਆਂ * 2015: ਬੇਪਰਵਾਈਅਨ ਰੀਫਿਕਸ <small>ਫੁੱਟ [[ਡਾਕਟਰ ਜਿਊਸ|ਡਾ. ਜ਼ਿਊਸ]] ਐਂਡ ਫਤਿਹ</small> * 2015: ਸਿਥਨੇਯਾਨ <small>ਫੁੱਟ. [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]]</small> * 2015: ਸਿਤਾਰੇ <small>ਟਾਈਗਰਸਟਾਈਲ ਫੁੱਟ. ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ</small> * 2015: ਮੁੰਡਾ ਲਾਈਕ ਮੀ * 2016: ਭੰਗੜਾ ਮਸ਼ੀਨ <small>ਫੁੱਟ. ਪੀ.ਬੀ.ਐਨ.</small> * 2016: ਤੇਰੀ ਆਹ * 2017: ਦੇਸੀ ਕੁੜੀਆਂ <small>ਰਾਓਲ ਨਾਲ</small> ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ * 2017: ਓਏ ਹੋਏ ਓਏ ਹੋਏ * 2017: ਓਏ ਹੋਏ ਓਏ ਹੋਏ (ਦੇਸੀ ਮਿਕਸ) * 2017: ਜੀਨ ਤੇਰੀ [[ਰਫ਼ਤਾਰ (ਰੈਪਰ)|ਰਫਤਾਰ (ਰੈਪਰ)]], ਦੀਪ ਕਲਸੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ * 2017: [[ਕਨਿਕਾ ਕਪੂਰ]], ਟਾਈਗਰਸਟਾਈਲ, ਸ਼ੌਰਟੀ ਲਿਟਲਲੌਕਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁਰਤੀ ਮਾਲ ਮਲ ਦੀ * 2018: ਸੋ ਸਿੰਪਲ * 2018: ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ * 2018: ਸਾਈਕਲੋਨ * 2022: ਬਸ - [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] (ਸੰਗੀਤ ਯੇਹ ਪਰੂਫ ਦੁਆਰਾ) * 2024: ਆਦਿ ਸੱਚ - ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ ਅਤੇ ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ | ਪੁਰਬ ਮੁਬਾਰਕ ਸੀਜ਼ਨ 1 === ਬਾਲੀਵੁੱਡ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਗੀਤ ! ਸਹਿ-ਗਾਇਕ ! ਸੰਗੀਤ ! ਲੇਖਕ |- | rowspan="2" | 2016 | ''ਸਨਮ ਰੇ'' | "ਹਮਨੇ ਪੀ ਰਾਖੀ ਹੈ" | [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]], [[ਇੱਕਾ ਸਿੰਘ]] | ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੰਗੜਾ | [[ਕੁਮਾਰ]], ਇੱਕਾ |- | ''ਕੀ ਐਂਡ ਕਾ'' | "High Heels Te Nache" ਤੱਥ | [[ਅਦਿਤੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਮਾ]], [[ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ]] | [[ਮੀਤ ਭਰਾ]], ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ | ਕੁਮਾਰ, ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ |- | 2024 | ''ਯੁਧ੍ਰ'' | "ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ" | ਸੋਨਾ ਰੇਲੇ | ਪ੍ਰੇਮ-ਹਰਦੀਪ | [[ਰਾਜ ਰਣਜੋਧ]] |} == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰ 2009 - ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |date=March 6, 2009 |title=2009 UK AMA Award Winners |url=http://www.desihits.com/news/view/uk-ama-award-winners-20090306 |access-date=24 August 2010 |website=desihits.com |archive-date=10 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810021538/http://www.desihits.com/news/view/uk-ama-award-winners-20090306 |url-status=dead }}</ref> * ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਐਕਟ 2010 - ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ<ref name="BAMA2010">{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/brit-asia-tv-music-awards-winners|title=Brit Asia TV Music Awards Winners|last=Sembhi|first=Jas|work=DESIblitz|access-date=3 September 2020}}</ref> * ਬੈਸਟ ਦੇਸੀ ਐਕਟ 2011 - ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |last=Sembhi |first=Jas |date=March 10, 2011 |title=2011 UK Asian Music Awards Winners |url=http://www.desiblitz.com/content/2011-uk-asian-music-awards-winners |access-date=13 March 2011 |website=desiblitz.com}}</ref> * 2012 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤ - ਪੀਟੀਸੀ ਅਵਾਰਡ (ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ) * ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਐਕਟ 2013 - ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ<ref name="BAMA2013">{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/brit-asia-music-awards-2013-winners|title=Brit Asia Music Awards 2013 Winners|last=Farooq|first=Aisha|date=14 October 2013|work=DESIblitz|access-date=21 August 2020|language=en}}</ref> * "ਜ਼ੁਲਫ਼ਾ" ਲਈ 2014 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੰਗਲ - ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="BAMA2014">{{Cite news|url=https://www.bizasialive.com/brit-asia-awards-2014-winners-list/|title=Brit Asia Awards 2014: Winners list|last=Baddhan|first=Raj|date=7 October 2014|work=BizAsia|access-date=20 August 2020}}</ref> * 2016 ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤ – ਪੀਟੀਸੀ ਅਵਾਰਡ (ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ) == ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੰਮ == ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ "ਫੁੱਟਬਾਲ ਨੀਡਜ਼" ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ।<ref name="From Archive.org-3860991">{{Cite web |last=Worldwide |first=Story |date=13 February 2010 |title=Bhangra star's footballing mission |url=http://www.kickitout.org/1054.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213095323/http://www.kickitout.org/1054.php |archive-date=13 February 2010 |access-date=8 April 2014 |website=kickitout.org}}</ref><ref name="C4WDefault-2216006">{{Cite web |last=Hassal |first=Paul |date=10 August 2011 |title=Musician signs up with Reds |url=http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/musician-signs-up-with-reds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409030423/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/musician-signs-up-with-reds |archive-date=9 April 2014 |access-date=8 April 2014 |website=liverpoolfc.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|jazdhamiofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] inzzhkcn3yt2n2rrktjbodefebapyfi 0 204303 839855 837212 2026-05-22T11:25:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839855 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''ਨੂਰਪੁਰ ਸੇਠਾਂ''' | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.902102|N|74.647237|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 200 | population_total = 700 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਬਾਗੜੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮਮਦੋਟ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 152004 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB:05 | area_code = 01632****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] }} '''ਨੂਰਪੁਰ ਸੇਠਾਂ''', ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>https://ferozepur.nic.in/</ref> ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 239 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਨੂਰਪੁਰ ਸੇਠਾਂ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152004 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਐਸਬੀਐਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹੈ।<ref>https://www.citypopulation.de/en/india/villages/firozpur/</ref> == ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ == #ਕਾਸੂ ਬੇਗੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) #ਝੋਕ ਹਰੀ ਹਰ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) #[[ਬੂਟੇ ਵਾਲਾ]] (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) #550 ਏਕੜ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) #ਨਵਾਂ ਪੂਰਬ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਨੂਰਪੁਰ ਸੇਠਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। == ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ == #[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] #ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ #[[ਫਰੀਦਕੋਟ]] #[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਨੂਰਪੁਰ ਸੇਠਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਦਾਂਵਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] <ref>https://d.indiarailinfo.com/station/map/5535{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #[[ਕਾਸੂ ਬੇਗੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] <ref>https://www.railyatri.in/stations/kasu-begu-kbu</ref> #[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ow68lwaz3m1nliaf5bce9dwpbm8n9cp 3 204645 839810 2026-05-22T03:36:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839810 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sabar jaswant}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:36, 22 ਮਈ 2026 (UTC) 76jv6yv77bj261gnw3nnmjrqwo6jkyx 3 204646 839813 2026-05-22T03:58:27Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SaTnamZIN]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SZ8585]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SaTnamZIN|SaTnamZIN]]" to "[[Special:CentralAuth/SZ8585|SZ8585]]" 839813 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SZ8585]] siz5r0z8rpxek3bkvsryz05uvi9orjr 0 204647 839815 2026-05-22T04:47:56Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839815 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] oo99vitj1spedu0d3zi14lbvvq0y8it 839816 839815 2026-05-22T04:49:07Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839816 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] ruxfi77zenbh9k4bioe9py0ghdia16k 839817 839816 2026-05-22T04:49:31Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839817 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 1nhiqyajsmi8uoeub77pyv6xhk6kfr7 839818 839817 2026-05-22T04:51:39Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839818 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] nlmlld787qkmfecfcaazm5dnvm42a1k 839819 839818 2026-05-22T04:52:12Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839819 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] ifllanfr9eec2qxy0gaaexcpo9pxdts 839820 839819 2026-05-22T04:52:50Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839820 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 4n5zqpnum7a3u7bfl9fp8tsgdoq4pzi 839821 839820 2026-05-22T04:53:23Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839821 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] jpop7646h44vukforpiqeyymhiy5s4v 839822 839821 2026-05-22T04:53:52Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839822 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 2i1avc4676wmyh2vs0w88ce1jbt1tr2 839823 839822 2026-05-22T04:54:35Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839823 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] fshdh3184rld2p5c46bz2str5u1h0xu 839824 839823 2026-05-22T04:55:08Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839824 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] anmqbt39zn0mr9ws9qno178gn0xf4s6 839825 839824 2026-05-22T04:55:25Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839825 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] t0sh65yo1yhgabgi5g086f4wa2orpib 839826 839825 2026-05-22T04:56:24Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839826 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] ts52tnylmcvqgx5ci1udxve7jcec00g 839827 839826 2026-05-22T04:57:33Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839827 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] i7bxa6gwdzuirx9hcx34jykdbtmbro0 839828 839827 2026-05-22T04:58:20Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839828 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 1xplrzghalkalcdeuswvxva5hgar211 839829 839828 2026-05-22T04:59:20Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839829 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] a9lz64r5npxuuni2oov7o77k13tczy2 839830 839829 2026-05-22T04:59:46Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839830 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 40u55zjand5uqqbq8mjq4y4ke67lrqs 839831 839830 2026-05-22T05:00:14Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839831 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] g1indpsisaqmldcjpb4u58wx6zo7wp1 839832 839831 2026-05-22T05:01:38Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839832 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] qslew6y9oe50dk0obpvaz7a4nlnbgo1 839833 839832 2026-05-22T05:02:31Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839833 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] 4aw6gom69bpkq6asx5c4gjk0qgaiw1w 839834 839833 2026-05-22T05:03:22Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839834 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਦਾਇਗੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਭੇਜੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਆਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੀਕੇਯੂ ਦਾ ਬੈਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵਜੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (2014 ਚੋਣਾਂ) 'ਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਨੌਰ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਕੇਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ (2015) ਐਸਐਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਐਮਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ) ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ (ਸ਼. ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ) ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। 2016/2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੇਸੀਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ "ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਿਆ ਵੋ ਨਿਭਾਨਾ ਪੜੇਗਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 44m5s9a15md08y5u01wxo4r0v6tnrhv 839836 839834 2026-05-22T05:04:50Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350186852|Bhupinder Singh Mann]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839836 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਦਾਇਗੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਭੇਜੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਆਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੀਕੇਯੂ ਦਾ ਬੈਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵਜੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (2014 ਚੋਣਾਂ) 'ਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਨੌਰ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਕੇਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ (2015) ਐਸਐਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਐਮਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ) ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ (ਸ਼. ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ) ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। 2016/2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੇਸੀਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ "ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਿਆ ਵੋ ਨਿਭਾਨਾ ਪੜੇਗਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸਨ ਜੋ 1991 ਤੋਂ ਲੰਬਿਤ ਹਨ। https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farm-reforms-pending-in-india-since-1991-china-implemented-long-back-eac-pm-chief/articleshow/96798256.cms?from=mdr ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ 9ਵਾਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। CACP ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਣਜ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। NCF (ਸਵਾਨੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 12.1.2021 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 4 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਲਾਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨਿਲ ਘਨਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। https://frontline.thehindu.com/dispatches/supreme-court-stays-farm-laws-names-four-member-committee-to-hear-all-stakeholders-farmers-reject-move-to-go-ahead-with-kisan-parade/article33561409.ece ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 14.1.2021 ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡਰਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bhupinder-singh-mann-leaves-the-four-member-panel-formed-by-sc-on-farm-laws-says-he-will-stand-with-the-farmers/articleshow/80267255.cms?from=mdr ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੇ ਗਏ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ BKU ਦੇ ਆਪਣੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। 2025 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਧੜਾ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 01lii2wv1q5n97nty3cv3s9ny8kzsd8 839837 839836 2026-05-22T05:05:25Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ */ 839837 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਦਾਇਗੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਭੇਜੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਆਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੀਕੇਯੂ ਦਾ ਬੈਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵਜੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (2014 ਚੋਣਾਂ) 'ਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਨੌਰ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਕੇਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ (2015) ਐਸਐਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਐਮਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ) ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ (ਸ਼. ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ) ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। 2016/2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੇਸੀਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ "ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਿਆ ਵੋ ਨਿਭਾਨਾ ਪੜੇਗਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸਨ ਜੋ 1991 ਤੋਂ ਲੰਬਿਤ ਹਨ। https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farm-reforms-pending-in-india-since-1991-china-implemented-long-back-eac-pm-chief/articleshow/96798256.cms?from=mdr ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ 9ਵਾਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। CACP ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਣਜ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। NCF (ਸਵਾਨੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 12.1.2021 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 4 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਲਾਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨਿਲ ਘਨਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। https://frontline.thehindu.com/dispatches/supreme-court-stays-farm-laws-names-four-member-committee-to-hear-all-stakeholders-farmers-reject-move-to-go-ahead-with-kisan-parade/article33561409.ece ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 14.1.2021 ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡਰਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bhupinder-singh-mann-leaves-the-four-member-panel-formed-by-sc-on-farm-laws-says-he-will-stand-with-the-farmers/articleshow/80267255.cms?from=mdr ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੇ ਗਏ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ BKU ਦੇ ਆਪਣੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। 2025 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਧੜਾ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] hz6vzv4a2l5eysh2ycg36k27o21p5mv 839838 839837 2026-05-22T05:05:51Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ */ 839838 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name=>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਦਾਇਗੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਭੇਜੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਆਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੀਕੇਯੂ ਦਾ ਬੈਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵਜੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (2014 ਚੋਣਾਂ) 'ਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਨੌਰ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਕੇਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ (2015) ਐਸਐਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਐਮਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ) ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ (ਸ਼. ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ) ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। 2016/2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੇਸੀਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ "ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਿਆ ਵੋ ਨਿਭਾਨਾ ਪੜੇਗਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸਨ ਜੋ 1991 ਤੋਂ ਲੰਬਿਤ ਹਨ। https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farm-reforms-pending-in-india-since-1991-china-implemented-long-back-eac-pm-chief/articleshow/96798256.cms?from=mdr ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ 9ਵਾਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। CACP ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਣਜ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। NCF (ਸਵਾਨੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 12.1.2021 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 4 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਲਾਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨਿਲ ਘਨਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। https://frontline.thehindu.com/dispatches/supreme-court-stays-farm-laws-names-four-member-committee-to-hear-all-stakeholders-farmers-reject-move-to-go-ahead-with-kisan-parade/article33561409.ece ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 14.1.2021 ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡਰਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bhupinder-singh-mann-leaves-the-four-member-panel-formed-by-sc-on-farm-laws-says-he-will-stand-with-the-farmers/articleshow/80267255.cms?from=mdr ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੇ ਗਏ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ BKU ਦੇ ਆਪਣੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। 2025 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਧੜਾ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 4apn0ew607mgjxoubvjcawtvtc0uqsh 3 204648 839846 2026-05-22T07:19:18Z Exusiai 52628 Exusiai ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Harold Lee]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Haroël Lee]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harold Lee|Harold Lee]]" to "[[Special:CentralAuth/Haroël Lee|Haroël Lee]]" 839846 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Haroël Lee]] dm1y24otl6sxau7okl47gm0h1qk9cfp