ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>602</id>
    <revision>
      <id>839868</id>
      <parentid>839786</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kjkjkjiirrs</username>
        <id>59669</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong */ ਜੁਆਬ</comment>
      <origin>839868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="6llrc8l182b0zy68w4l11q6xh1vqkyq" xml:space="preserve">== ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ  ==

। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23759-79|&amp;#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== One rule order ministry  ==

End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2060 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-26957-31|&amp;#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC)

== Wikipedia Punjabi Logo Spelled Wrong ==

The logo should be '''ਇੱਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, '''not ਇਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:20, 21 ਮਈ 2026 (UTC)

:hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]], thanks for noticing this small typo, although both the spellings are correct and used in punjabi language. but ਇੱਕ is more prominent. so will request to change it. thanks again. -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 15:14, 21 ਮਈ 2026 (UTC)
::Hey. Thanks for replying, and resolving this confusion. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:28, 22 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6llrc8l182b0zy68w4l11q6xh1vqkyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2791</id>
    <revision>
      <id>839882</id>
      <parentid>839790</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>839882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32681" sha1="iy9sp0u2uspqxy23av8tfuq455u4aps" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name                  = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name           = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name_lang      = 
| image                 = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg
| caption               = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
| religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]]
| location              = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
| state                 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country               = [[ਭਾਰਤ]]
| map_type              = India Punjab#India#Asia
| map_size              = 200
| coordinates           = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}}
| year_completed        = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| groundbreaking        = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}}
| website               = {{Official URL}}
}}

'''ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref name=eos&gt;{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=eos/&gt;{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}}

ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ &quot;ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref name=&quot;eos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cole2004p7&quot;&gt;{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}&lt;/ref&gt;

ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। [[&quot;ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ&quot;]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਸ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। 

ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ।

== ਨਾਮਕਰਨ ==
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=eos/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Asher |first=Catherine Blanshard |url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;pg=316 |title=Architecture of Mughal India |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26728-1 |page=316 |language=en |quote=Situated in the middle of an enormous tank connected to land via a long causeway, the shrine is known as Harimandir. |access-date=11 March 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101150152/https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&amp;pg=316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਕ&quot; ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Harmandir-Sahib&quot;/&gt; &quot;ਹਰਿਮੰਦਰ&quot; ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: &quot;ਹਰਿ&quot;, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਦਵਾਨ &quot;ਰੱਬ&quot; ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ,&lt;ref name=eos/&gt; ਅਤੇ &quot;ਮੰਦਰ&quot;, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ &quot;ਘਰ&quot; ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=146}} &quot;ਸਾਹਿਬ&quot; ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W.H. |title=Historical Dictionary of Sikhism |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2014 |isbn=978-1442236011 |page=269}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ &quot;ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ&quot; ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।{{sfn|Henry Walker|2002|pp=95-98}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&amp;pg=PA97 |year=2000 |publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=97}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 

=== ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ  ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ।

=== ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ===

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।&lt;ref&gt;https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html&lt;/ref&gt; 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

== ਇਮਾਰਤ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]]

== ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) ==
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ
#ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ
#ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ
#ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ 
#ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ )
#ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ
#ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 
#ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
#ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>iy9sp0u2uspqxy23av8tfuq455u4aps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4606</id>
    <revision>
      <id>839883</id>
      <parentid>837694</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਇਤਿਹਾਸ */</comment>
      <origin>839883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10302" sha1="fsvwk8dc4gk28026g3br38qs5akpxew" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = बरनाला जिला
| settlement_type         = District of Punjab
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_map               = Barnala in Punjab (India).svg
| map_alt                 = ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
| map_caption             = Location in Punjab, India
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1       = [[Punjab, India|Punjab]]
| established_title       = Established
| established_date        = 2006
| named_for               = 
| parts_type              = 
| parts                   = 
| seat_type               = Headquarters
| seat                    = [[ਬਰਨਾਲਾ]]
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               =
| area_total_km2          = 1423
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 596294
| population_as_of        = 2011
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = &lt;ref&gt;{{cite web |title=District at a Glance |url=http://barnala.gov.in/english/glance.html |access-date=2016-04-14 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129092649/http://barnala.gov.in/english/glance.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = 
| demographics1_title2    = Regional
| demographics1_info2     = [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]
| demographics1_title3    = 
| demographics1_info3     = 
| timezone1               = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]]
| postal_code             = 
| registration_plate      = 
| website                 = http://barnala.gov.in/
| footnotes               = 
}}
'''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ [[2006]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਦੇ ਗਵਾਂਡੀ ਜ਼ਿਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

==ਇਤਿਹਾਸ==
ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਸਮੇਂ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੇ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]] ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ [[ਪੈਪਸੂ]] ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਵੀ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੀ। [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] ਤੇ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਘਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਬ ਡਵੀਜਨ ਸੀ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰਨਾਲਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗਤੀ ਵਿਧੀਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ [[ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ]] [[ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਕੱਢ ਨਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 19 ਜਨਵਰੀ, ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੋਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[19 ਨਵੰਬਰ,]] 2006 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਿਊਸਂਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰਿਆਂ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਵੀ ਧੌਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ।  


ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਬ ਡਵੀਜਨਾਂ ਹਨ।
* [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਤਪਾ]]

ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]],  [[ਭਦੌੜ]] ਅਤੇ [[ਧਨੌਲਾ]]

ਅੱਗੇ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* [[ਬਰਨਾਲਾ]],  [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] ਅਤੇ [[ਸਹਿਣਾ]] 

ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਲਕੇ ਹਨ।
* [[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]
* [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]
* [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]

===ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡ===

*[[ਫਰਵਾਹੀ]]
*[[ਰਾਜੀਆ]] 
* ਅਸਪਾਲ ਕਲਾਂ
* ਅਸਪਾਲ ਖੁਰਦ
* ਅਤਰਗੜ੍ਹ
* ਬਡਬਰ
* ਬਹਮਨੀਆ
* ਬਜ਼ੀਦਕੇ ਕਲਾਂ
* ਬਜ਼ੀਦਕੇ ਖੁਰਦ
*ਸੇਖਾ 
* [[ਹਮੀਦੀ]]
* ਕੋਟਦੁਨਾ
* [[ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ]]
* [[ਕੈਰੇ]]
*ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ 
*[[ਮਹਿਲ ਖੁਰਦ]] 
*[[ਹੰਡਿਆਇਆ]] 
*[[ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ]] 
*[[ਖੁੱਡੀ ਖੁਰਦ]] 
*ਧਨੌਲਾ 
*[[ਧਨੌਲਾ ਖੁਰਦ]] 
*[[ਧੌਲਾ]] 
*[[ਰੂੜੇਕੇ ਕਲਾਂ]] 
*[[ਪੱਖੋਂ ਕਲਾਂ]] 
*[[ਅਕਲੀਆ]] 
*[[ਕਾਹਨੇਕੇ]]
*[[ਕਾਲੇਕੇ]]
*[[ਧੂਰਕੋਟ]] 
*[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਛੰਨਾ]] 
*ਤਪਾ ਮੰਡੀ 
*[[ਉਗੋਕੇ]] 
*[[ਤਾਜੋਕੇ]] 
*[[ਮਹਿਤਾ ਖੁਰਦ]] 
*[[ਘੁੰਨਸ]]
*[[ਢਿੱਲਵਾ]]
*[[ਜਗਜੀਤਪੁਰਾ]] 
*[[ਪੱਖੋਕੇ]]
*[[ਭੋਤਨਾ]] 
*[[ਟੱਲੇਵਾਲ]] 
* [[ਭਦੌੜ]] 
* [[ਭੱਠਲ]]
*ਰਾਜਗੜ੍ਹ 
*ਕੱਟੂ 
*ਬਾਲੀਆਂ 
*ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ 
*ਭੈਣੀ ਮਹਿਰਾਜ 
*ਭੈਣੀ ਫੱਤਾ 
*ਸਹਿਣਾ 
* [[ਠੁੱਲ੍ਹੀਵਾਲ]] 
*ਹਰੀਗੜ੍ਹ 
*ਕੁਰੜ 
*ਸਹਿਜੜਾ 
*ਮਾਜੂਕੇ 
*ਤਲਵੰਡੀ 
*ਅਲਕੜੇ 
*ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ 
*ਦੀਪਗੜ੍ਹ

==ਜਾਣਕਾਰੀ==
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 126 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100 ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕਡਰੀ 32,ਹਾਈ 34, ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ 34,ਹਨ। ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। [[ਧੌਲਾ]] ਅਤੇ ਸੰਘੇੜਾ ਵਿਖੇ [[ਟਰਾਈਡੈਂਟ ਗਰੁੱਪ]] ਅਤੇ ਹੰਢਿਆਇਆ ਵਿਖੇ [[ਸਟੈਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ ਗਰੁੱਪ]], [[ਬਲਕਾਰ ਕੰਬਾਈਨ]], [[ਸੂਪਰ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੰਬਾਈਨ]] ਆਦਿ,  ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ [[ਗੋਬਿੰਦ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼]], [[ਗੋਬਿੰਦ ਮੋਟਰਜ਼]], [[ਓਂਕਾਰ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼]], [[ਪਾਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਸ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰਜ਼ , [[ਸ਼ਿਵਾ ਧਾਗਾ ਮਿਲ]] ਤਪੇ ਦੀ ਸਾਬਨ ਫੈਕਟਰੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹਨ। 
{{Geographic location
|Centre    = ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
|North     = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
|Northeast = 
|East      = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
|Southeast = 
|South     = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]]
|Southwest = 
|West      = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
|Northwest = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
}}

{{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ]]</text>
      <sha1>fsvwk8dc4gk28026g3br38qs5akpxew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13613</id>
    <revision>
      <id>839880</id>
      <parentid>717714</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ */</comment>
      <origin>839880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10603" sha1="7hcdpid8z9gyfeuy13jz9498uz459gk" xml:space="preserve">{{merge|ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ}}

ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਹਾਕਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਫੁਲ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। 

ਫੂਲ ਦਿ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੌਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ।
ਚੌਧਰੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1714 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿਸਲ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਸਪਾਸ 30 ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਚਤਰ ਸੀ। 1763 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। 1761 ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪੱਤ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਕ ਤੋੜਵੀਂ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਦਾਰ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ, ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਗਾਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਰਾਜਾ-ਏ-ਰਾਜਗਾਨ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ '''ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ'''। ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ''11 ਮਿਸਲਾਂ'' ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਭਾਰ ਕਾਰਨ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਉੱਠੇ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ 1808 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੰਧੀ ਕਰ ਲਈ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਹਾਕਮ ਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰਾ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1900-1930) ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮੁਕਾਮ ਸੀ।
====ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ====

ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਦੋਹਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਤਿਲੋਕਾ ਫੂਲ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਤਿਲੋਕੇ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁੱਖਚੈਨ। ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁੱਖਚੈਨ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦਾ। ਗੁਰਦਿੱਤਾ 1752 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤੇ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1755 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 1790 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੱਰਥਕ ਸੀ ਪਰ ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਲਾ ਸਮਝਿਆ। 1880 ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ-ਏ-ਰਾਜਗਾਨ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 
====ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ====

ਫੁੱਲ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸਰਹੰਦ ਫਤਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਸਫ਼ੀਦੋਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੀਂਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ। 1772 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨੇ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹਾਕਮ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਰਾਜਾ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਹਤਕ, ਗੋਹਾਨਾ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ। ਰਾਜਾ ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1786 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਗਜਪੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਇਸ ਜੀਂਦ ਦਾ ਨਵਾਂ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆਂ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਬੜਾ ਚਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। 1803 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਾਰਡ ਲੇਕ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਹਾਨਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪੁਆ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਜਸਵੰਤ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਦੋਸਤ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਾ।
1819 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆਂ। ਪਰ 1822 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆਂ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ 11 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। 2 ਨਵੰਬਰ, 1834 ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਖ਼ਫ਼ਾ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮੁਦਕੀ ਆਦਿ ਦੇ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਤਲੁੱਜ ਪਾਰ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਅਤੇ ਹਲਵਾਰਾ ਆਦਿ ਇਲਾਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ]]</text>
      <sha1>7hcdpid8z9gyfeuy13jz9498uz459gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16603</id>
    <revision>
      <id>839903</id>
      <parentid>767826</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="12r49lemfiaaxmkftlq8w1pbuq666c8" xml:space="preserve">'''ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ'''(1889 - 1977&lt;ref&gt;[http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%95%E0%A8%AE%E0%A8%B2%E0%A8%BE%20%E0%A8%85%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80 ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ]&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਉੱਘੇ [[ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਵਾਰਤਕ]] [[ਲੇਖਕ]] ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਮੇਰਾ ਵਿਲਾਇਤੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ” ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਖੂਬ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.singhbrothers.com/private/db/auresult.asp?auth=LAL%20SINGH%20KAMLA%20AKALI |title=ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ |access-date=2012-11-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114015/http://www.singhbrothers.com/private/db/auresult.asp?auth=LAL%20SINGH%20KAMLA%20AKALI |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸਦੀ ਲਿਖੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ]] [[ਸਰਬਲੋਹ ਦੀ ਵਹੁਟੀ]] ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਪਿਰਤ ਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਨੇ ਪਾਈ।    

==ਜੀਵਨ==
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਭਨੋਹੜ]] ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਕਨੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]], ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਰਦੂ ਅਜੀਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/ajit_history.cms |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-28 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007124641/http://beta.ajitjalandhar.com/ajit_history.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1977 ਜਾਂ 1979 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;http://www.thesikhencyclopedia.com/biographies/famous-sikh-personalities/lal-singh-1889-1979&lt;/ref&gt;

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
*''ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ'' ਜਾਂ ''ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਆਸ਼ਿਕ'' (ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 
* ''ਮੇਰਾ ਵਿਲਾਇਤੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ''
* ''ਮੌਤ ਰਾਣੀ ਦਾ ਘੁੰਡ''
* ''ਜੀਵਨ ਨੀਤੀ''
* ''ਸੈਲਾਨੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ''
* ''ਮਨ ਦੀ ਮੌਜ''
*''ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ'' - 1980 
*&quot;ਕਥਨੀ ਊਰੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਪੂਰੀ&quot;
*&quot;ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਭੰਡਾਰੇ&quot;
*&quot;ਸਰਬ ਲੋਹ ਦੀ ਵਹੁਟੀ&quot;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977]]</text>
      <sha1>12r49lemfiaaxmkftlq8w1pbuq666c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਾਭਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17990</id>
    <revision>
      <id>839877</id>
      <parentid>768605</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ */</comment>
      <origin>839877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35166" sha1="474up5080rouw5slqymo3ck961pfomr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; line-height: 1.40em; text-align: left;&quot;
|- 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;line-height: 1.15em; font-size: 1.30em; text-align: center;&quot; |'''&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;ਨਾਭਾ&lt;/span&gt;'''
|- 
|-

&lt;tr class=&quot;mergedtoprow&quot;&gt;
&lt;td colspan=2 style=&quot;text-align: center; background-color: &lt;nowiki&gt;#D6D3D0&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;—&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''&lt;span class=&quot;category&quot;&gt;ਸ਼ਹਿਰ&lt;/span&gt;'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;—&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- 
|- 
|- 
|- 
| colspan=2 | &lt;center&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 250px; background: transparent&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; width: 250px&quot;&gt;[[File:India Punjab location map.svg|250px|border|alt=|Map of Punjab]]
&lt;div style=&quot;position: absolute; width: 55px; left: 1px; top: 1px&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative&quot;&gt;[[File:India Punjab locator map.svg|55px|border|alt=|Map of India showing location of Punjab]]&lt;div style=&quot;position: absolute; z-index: 2; top: 25.4206%; left: 31.685%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: 65.459%; left: 70.4805%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; top: -4px; left: -4px; width: 8px; text-align: center; z-index: 3&quot;&gt;[[File:Red pog.svg|6px|link=|alt=]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.45em;
text-align: right; left: -12.5em; width: 12em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;padding: 1px&quot;&gt;'''ਨਾਭਾ'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Location of Nabha &amp;nbsp;in [[India]]&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| '''[[Geographic coordinate system|Coordinates]]'''
| {{#if:30.34|&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°22′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°8′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°20′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°23′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- 
|- class=mergedrow
| | '''ਦੇਸ'''
| | [[ਭਾਰਤ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਸੂਬਾ]]'''
| | [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''ਸਥਾਪਨਾ'''
| | ੧੭੫੪ 
|- 
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ|ਰਾਜਧਾਨੀ]]'''
| | ਨਾਭਾ
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | ''' ਸ਼ਹਿਰ'''
| | ਨਾਭਾ 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''ਵਸੋਂ'''&lt;br /&gt;
• [[ਵਸੋਂ ਘਣਤਾ]]
| | &lt;small&gt;89,256&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Census|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Government fo India|accessdate=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;6,451&amp;nbsp;/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (16,708&amp;nbsp;/sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| |'''[[Human Development Index|HDI]]'''&amp;nbsp;
| |[[File:Increase2.svg|11px|alt=increase|link=]]&lt;br/&gt; 0.860&amp;nbsp;(&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;very high&lt;/span&gt;)&amp;nbsp;
|- class=mergedrow
| | '''ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ '''
| | 81.80%&amp;nbsp;
|- class=mergedrow 
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;vertical-align: middle; white-space: nowrap&quot;&gt;[[ਓਪਚਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]&lt;/th&gt;
&lt;td&gt;[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] and [[ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- class=mergedrow 
| | '''[[Time zone]]'''
| | [[Indian Standard Time|IST]] ([[UTC+05:30]])
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''[[Geography of India|Area]]'''&lt;br /&gt;
• [[Above mean sea level|Elevation]]
| | &lt;small&gt;210 square kilometres (81&amp;nbsp;sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;350 metres (1,150&amp;nbsp;ft)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
| colspan=2 |
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Codes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;
{|
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Postal Index Number|Pincode]]
| • 140XXX
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Communications in India|Telephone]]
| • +91-175-XXX XXXX
|-
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Indian licence plates|Vehicle]]
| • PB11, PB34, PB39, PB42, PB48, PB72
|}
 &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''[[ISO 3166-2]]'''
| | [[ISO 3166-2:IN|IN-Pb]]
|-
|-
| colspan=2 | &lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Footnotes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;&lt;small&gt;The city of Patiala comprises as a Princely State and a Heritage City&lt;/small&gt; &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''Website'''
| | &lt;small&gt;[http://Patiala.nic.in/ Patiala.nic.in/]&lt;/small&gt;
|-
|}

'''ਨਾਭਾ''' ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਣਦੀ ਗੱਡੇ ਦੀ ਨਾਭ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਭ ਗੱਡੇ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੇ ਉਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹੀਏ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਠ (ਧੁਰਾ) ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਾਭ (ਧੁੰਨੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ-ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਾ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫੂਲਕੀਆਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਬਾ ਫੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਧਰੀ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਵੰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਕਈ  ਇਲਾਕੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਤੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ 1752 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1754 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
==ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ==
ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ 1755 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਅਤੇ 20 ਅਗਸਤ, 1948 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ (Union of India) ਅਤੇ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਐਂਡ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ (PEPSU) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ 12 ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ: ਰਿਆਸਤ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਨਾਭਾ ਅਤੇ [[ਜੀਂਦ]]। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਭਾਵ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ==
[[File:Nabha Fort 02.jpg|thumb|ਨਾਭਾ ਦਾ ਕਿਲਾ ]]
ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ ਨਾਭਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾ ਕੇ ਪਰਜਾ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1755 ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1763 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਮਲੋਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ CT so ਮੌਤ 1783 ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1775 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 66 ਵਰ੍ਹੇ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1840 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ।

==ਰਾਜਗੱਦੀ==
ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1840 ਨੂੰ 18 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 3 ਮਈ 1809 ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਨਾਭਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘੁਮੰਡੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1845 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਮੇਜਰ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਇਲਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਪੱਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। 1846 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਥੁਰਾ ਤੇ ਫਿਰ 8 ਦਸੰਬਰ 1855 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ 1865 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1840 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1847 ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 9 ਨਵੰਬਰ 1863 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1842 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਮ ਦਿਲ ਰਾਜਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਰਾਜਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਮਈ 1871 ਨੂੰ ਤਪਦਿਕ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1843 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੂਲ ਬੰਸੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ 10 ਅਗਸਤ 1871 ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬੈਠਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਸੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ ਮੈਕਾਲਫ਼ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ’ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਬੜਾ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। 8 ਮਾਰਚ 1883 ਨੂੰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 25 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ  ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ 1922 ਵਿੱਚ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਜਵਾਬ-ਤਲਬੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਰੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ? ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।’ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਆਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 19 ਜੁਲਾਈ 1923 ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਰੋਹਟੀ ਪੁਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕੂ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਾਲੀ ਅੰਗੂਠੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਚੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਸਲੂਟ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਬਹਾਨੇ ਜੱਫ਼ਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਉਤਾਰ ਲਈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਉਹ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਾਏ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। 6 ਫਰਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਾ ਉਤਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕੌਡ ਦਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 23 ਫਰਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਟਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਣ ਸਬੰਧੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਵ 1947 ਤੱਕ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਭਾ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਟਿੱਕਾ ਹਨੁਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਨਾਭੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਹੈ।

==ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ==
ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ, ਦਸਤਾਰ, ਕੰਘਾ, ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਕਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਪੀਰ [[ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਬੈਂਤ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਲਾ ਕੋਰੜਾ ਅਤੇ ਤੇਗਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸਿਰੀ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਨਮੋਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਭੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ [[ਜੈਤੋ]] ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾਭੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚਾ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਨਾਭੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਹ ਸੀ।

ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 8 ਜੂਨ 1923 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ 5 ਅਗਸਤ 1923 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 9 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੱਢੇ ਗਏ। ਜੈਤੋ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਕੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮਝਿਆ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਗ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 25-25 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ’ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਮਾਰਤ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਿਸ, ਪਟਿਆਲਾ, ਬੌੜਾਂ ਅਤੇ ਅਲੋਹਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੋਪ ਹੋ  ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਦੁਲੱਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਬਾਗ ਭਾਵ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੇ) ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਚੌਕ ਵੀ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਪੀਰ ਇਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਬਲੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਬਲੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 17 ਜਲਾਵਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਮਲੋਹ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਬਾਗ ਜਿੱਥੇ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਸਕੂਟਰ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਵਰਾਜ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਮਰੂਤੀ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਅਤੇ ਕੋਤਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਤਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਭਾ ਸਨਅਤ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

==ਮੰਤਰੀ ==
ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ: ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੱਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸ. ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

== ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਭਾ ==
੧੯੪੭ ਵਿੱਚ, ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ [[ਪਂਜਾਬ]] ਰਾਜ ਯੂਨੀਅਨ [[ਪੈਪਸੂ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਇੱਕ ਅਗਲੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲੇ]] ਦੀ ਸਬਤਹਿਸੀਲ ਬਣ ਗਈ|

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{commons category|Nabha}}
* [http://www.uq.net.au/%7Ezzhsoszy/ips/n/nabha.html Genealogy of the ruling chiefs of Nabha]
* [http://www.zum.de/whkmla/region/india/xnabha.html History Of Nabha]
* [http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html Guru Har Rai Connection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014223945/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html |date=2014-10-14 }}

{{ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ]]</text>
      <sha1>474up5080rouw5slqymo3ck961pfomr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839878</id>
      <parentid>839877</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰਾਜਗੱਦੀ */</comment>
      <origin>839878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35177" sha1="oiew1pl09xtx9rnzmif8n2ria3jdjvu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; line-height: 1.40em; text-align: left;&quot;
|- 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;line-height: 1.15em; font-size: 1.30em; text-align: center;&quot; |'''&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;ਨਾਭਾ&lt;/span&gt;'''
|- 
|-

&lt;tr class=&quot;mergedtoprow&quot;&gt;
&lt;td colspan=2 style=&quot;text-align: center; background-color: &lt;nowiki&gt;#D6D3D0&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;—&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''&lt;span class=&quot;category&quot;&gt;ਸ਼ਹਿਰ&lt;/span&gt;'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;—&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- 
|- 
|- 
|- 
| colspan=2 | &lt;center&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 250px; background: transparent&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; width: 250px&quot;&gt;[[File:India Punjab location map.svg|250px|border|alt=|Map of Punjab]]
&lt;div style=&quot;position: absolute; width: 55px; left: 1px; top: 1px&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative&quot;&gt;[[File:India Punjab locator map.svg|55px|border|alt=|Map of India showing location of Punjab]]&lt;div style=&quot;position: absolute; z-index: 2; top: 25.4206%; left: 31.685%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: 65.459%; left: 70.4805%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; top: -4px; left: -4px; width: 8px; text-align: center; z-index: 3&quot;&gt;[[File:Red pog.svg|6px|link=|alt=]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.45em;
text-align: right; left: -12.5em; width: 12em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;padding: 1px&quot;&gt;'''ਨਾਭਾ'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Location of Nabha &amp;nbsp;in [[India]]&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| '''[[Geographic coordinate system|Coordinates]]'''
| {{#if:30.34|&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°22′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°8′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°20′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°23′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- 
|- class=mergedrow
| | '''ਦੇਸ'''
| | [[ਭਾਰਤ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਸੂਬਾ]]'''
| | [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''ਸਥਾਪਨਾ'''
| | ੧੭੫੪ 
|- 
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ|ਰਾਜਧਾਨੀ]]'''
| | ਨਾਭਾ
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | ''' ਸ਼ਹਿਰ'''
| | ਨਾਭਾ 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''ਵਸੋਂ'''&lt;br /&gt;
• [[ਵਸੋਂ ਘਣਤਾ]]
| | &lt;small&gt;89,256&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Census|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Government fo India|accessdate=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;6,451&amp;nbsp;/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (16,708&amp;nbsp;/sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| |'''[[Human Development Index|HDI]]'''&amp;nbsp;
| |[[File:Increase2.svg|11px|alt=increase|link=]]&lt;br/&gt; 0.860&amp;nbsp;(&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;very high&lt;/span&gt;)&amp;nbsp;
|- class=mergedrow
| | '''ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ '''
| | 81.80%&amp;nbsp;
|- class=mergedrow 
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;vertical-align: middle; white-space: nowrap&quot;&gt;[[ਓਪਚਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]&lt;/th&gt;
&lt;td&gt;[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] and [[ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- class=mergedrow 
| | '''[[Time zone]]'''
| | [[Indian Standard Time|IST]] ([[UTC+05:30]])
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''[[Geography of India|Area]]'''&lt;br /&gt;
• [[Above mean sea level|Elevation]]
| | &lt;small&gt;210 square kilometres (81&amp;nbsp;sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;350 metres (1,150&amp;nbsp;ft)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
| colspan=2 |
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Codes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;
{|
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Postal Index Number|Pincode]]
| • 140XXX
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Communications in India|Telephone]]
| • +91-175-XXX XXXX
|-
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Indian licence plates|Vehicle]]
| • PB11, PB34, PB39, PB42, PB48, PB72
|}
 &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''[[ISO 3166-2]]'''
| | [[ISO 3166-2:IN|IN-Pb]]
|-
|-
| colspan=2 | &lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Footnotes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;&lt;small&gt;The city of Patiala comprises as a Princely State and a Heritage City&lt;/small&gt; &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''Website'''
| | &lt;small&gt;[http://Patiala.nic.in/ Patiala.nic.in/]&lt;/small&gt;
|-
|}

'''ਨਾਭਾ''' ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਣਦੀ ਗੱਡੇ ਦੀ ਨਾਭ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਭ ਗੱਡੇ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੇ ਉਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹੀਏ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਠ (ਧੁਰਾ) ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਾਭ (ਧੁੰਨੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ-ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਾ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫੂਲਕੀਆਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਬਾ ਫੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਧਰੀ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਵੰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਕਈ  ਇਲਾਕੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਤੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ 1752 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1754 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
==ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ==
ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ 1755 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਅਤੇ 20 ਅਗਸਤ, 1948 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ (Union of India) ਅਤੇ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਐਂਡ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ (PEPSU) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ 12 ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ: ਰਿਆਸਤ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਨਾਭਾ ਅਤੇ [[ਜੀਂਦ]]। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਭਾਵ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ==
[[File:Nabha Fort 02.jpg|thumb|ਨਾਭਾ ਦਾ ਕਿਲਾ ]]
ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ ਨਾਭਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾ ਕੇ ਪਰਜਾ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1755 ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1763 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਮਲੋਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ CT so ਮੌਤ 1783 ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1775 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 66 ਵਰ੍ਹੇ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1840 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ।

==ਰਾਜਗੱਦੀ==
ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1840 ਨੂੰ 18 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 3 ਮਈ, 1809 ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਨਾਭਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘੁਮੰਡੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1845 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਮੇਜਰ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਇਲਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਪੱਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। 1846 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਥੁਰਾ ਤੇ ਫਿਰ 8 ਦਸੰਬਰ, 1855 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ 1865 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1840 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1847 ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 9 ਨਵੰਬਰ, 1863 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1842 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਮ ਦਿਲ ਰਾਜਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਰਾਜਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਮਈ, 1871 ਨੂੰ ਤਪਦਿਕ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1843 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੂਲ ਬੰਸੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ 10 ਅਗਸਤ, 1871 ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬੈਠਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਸੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ ਮੈਕਾਲਫ਼ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ’ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਬੜਾ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। 8 ਮਾਰਚ, 1883 ਨੂੰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 25 ਦਸੰਬਰ, 1911 ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ 1922 ਵਿੱਚ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਜਵਾਬ-ਤਲਬੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਰੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ? ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।’ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਆਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 19 ਜੁਲਾਈ, 1923 ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਰੋਹਟੀ ਪੁਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕੂ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਾਲੀ ਅੰਗੂਠੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਚੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਸਲੂਟ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਬਹਾਨੇ ਜੱਫ਼ਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਉਤਾਰ ਲਈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਉਹ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਾਏ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। 6 ਫਰਵਰੀ, 1927 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਾ ਉਤਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕੌਡ ਦਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 23 ਫਰਵਰੀ, 1928 ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਟਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਣ ਸਬੰਧੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਵ 1947 ਤੱਕ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਭਾ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਟਿੱਕਾ ਹਨੁਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਨਾਭੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਹੈ।

==ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ==
ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ, ਦਸਤਾਰ, ਕੰਘਾ, ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਕਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਪੀਰ [[ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਬੈਂਤ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਲਾ ਕੋਰੜਾ ਅਤੇ ਤੇਗਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸਿਰੀ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਨਮੋਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਭੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ [[ਜੈਤੋ]] ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾਭੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚਾ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਨਾਭੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਹ ਸੀ।

ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 8 ਜੂਨ 1923 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ 5 ਅਗਸਤ 1923 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 9 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੱਢੇ ਗਏ। ਜੈਤੋ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਕੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮਝਿਆ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਗ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 25-25 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ’ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਮਾਰਤ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਿਸ, ਪਟਿਆਲਾ, ਬੌੜਾਂ ਅਤੇ ਅਲੋਹਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੋਪ ਹੋ  ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਦੁਲੱਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਬਾਗ ਭਾਵ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੇ) ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਚੌਕ ਵੀ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਪੀਰ ਇਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਬਲੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਬਲੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 17 ਜਲਾਵਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਮਲੋਹ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਬਾਗ ਜਿੱਥੇ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਸਕੂਟਰ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਵਰਾਜ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਮਰੂਤੀ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਅਤੇ ਕੋਤਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਤਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਭਾ ਸਨਅਤ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

==ਮੰਤਰੀ ==
ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ: ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੱਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸ. ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

== ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਭਾ ==
੧੯੪੭ ਵਿੱਚ, ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ [[ਪਂਜਾਬ]] ਰਾਜ ਯੂਨੀਅਨ [[ਪੈਪਸੂ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਇੱਕ ਅਗਲੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲੇ]] ਦੀ ਸਬਤਹਿਸੀਲ ਬਣ ਗਈ|

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{commons category|Nabha}}
* [http://www.uq.net.au/%7Ezzhsoszy/ips/n/nabha.html Genealogy of the ruling chiefs of Nabha]
* [http://www.zum.de/whkmla/region/india/xnabha.html History Of Nabha]
* [http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html Guru Har Rai Connection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014223945/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html |date=2014-10-14 }}

{{ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ]]</text>
      <sha1>oiew1pl09xtx9rnzmif8n2ria3jdjvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839879</id>
      <parentid>839878</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ */</comment>
      <origin>839879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35181" sha1="baqqrhxfzxbs41897lzubl94rqa9i7u" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; line-height: 1.40em; text-align: left;&quot;
|- 
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;line-height: 1.15em; font-size: 1.30em; text-align: center;&quot; |'''&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;ਨਾਭਾ&lt;/span&gt;'''
|- 
|-

&lt;tr class=&quot;mergedtoprow&quot;&gt;
&lt;td colspan=2 style=&quot;text-align: center; background-color: &lt;nowiki&gt;#D6D3D0&lt;/nowiki&gt;&quot;&gt;—&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''&lt;span class=&quot;category&quot;&gt;ਸ਼ਹਿਰ&lt;/span&gt;'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;—&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- 
|- 
|- 
|- 
| colspan=2 | &lt;center&gt;
&lt;div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 250px; background: transparent&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; width: 250px&quot;&gt;[[File:India Punjab location map.svg|250px|border|alt=|Map of Punjab]]
&lt;div style=&quot;position: absolute; width: 55px; left: 1px; top: 1px&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative&quot;&gt;[[File:India Punjab locator map.svg|55px|border|alt=|Map of India showing location of Punjab]]&lt;div style=&quot;position: absolute; z-index: 2; top: 25.4206%; left: 31.685%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: 65.459%; left: 70.4805%; height:0; width: 0; margin:0; padding: 0&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; top: -4px; left: -4px; width: 8px; text-align: center; z-index: 3&quot;&gt;[[File:Red pog.svg|6px|link=|alt=]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 90%; line-height: 110%; position: relative; top: -1.45em;
text-align: right; left: -12.5em; width: 12em&quot;&gt;&lt;span style=&quot;padding: 1px&quot;&gt;'''ਨਾਭਾ'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Location of Nabha &amp;nbsp;in [[India]]&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| '''[[Geographic coordinate system|Coordinates]]'''
| {{#if:30.34|&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°22′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°8′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Patiala&amp;params=30.34_N_76.38_E_type:city(1354686)_region:IN-PB_ &lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;30°20′N&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;76°23′E&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt; / &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;30.34°N 76.38°E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;30.34; 76.38&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- 
|- class=mergedrow
| | '''ਦੇਸ'''
| | [[ਭਾਰਤ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਸੂਬਾ]]'''
| | [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]]
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | '''ਸਥਾਪਨਾ'''
| | ੧੭੫੪ 
|- 
| | '''[[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ|ਰਾਜਧਾਨੀ]]'''
| | ਨਾਭਾ
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| | ''' ਸ਼ਹਿਰ'''
| | ਨਾਭਾ 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''ਵਸੋਂ'''&lt;br /&gt;
• [[ਵਸੋਂ ਘਣਤਾ]]
| | &lt;small&gt;89,256&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Census|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Government fo India|accessdate=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;6,451&amp;nbsp;/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (16,708&amp;nbsp;/sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
| |'''[[Human Development Index|HDI]]'''&amp;nbsp;
| |[[File:Increase2.svg|11px|alt=increase|link=]]&lt;br/&gt; 0.860&amp;nbsp;(&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;very high&lt;/span&gt;)&amp;nbsp;
|- class=mergedrow
| | '''ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ '''
| | 81.80%&amp;nbsp;
|- class=mergedrow 
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;vertical-align: middle; white-space: nowrap&quot;&gt;[[ਓਪਚਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]&lt;/th&gt;
&lt;td&gt;[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] and [[ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
|- class=mergedrow 
| | '''[[Time zone]]'''
| | [[Indian Standard Time|IST]] ([[UTC+05:30]])
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
| | '''[[Geography of India|Area]]'''&lt;br /&gt;
• [[Above mean sea level|Elevation]]
| | &lt;small&gt;210 square kilometres (81&amp;nbsp;sq&amp;nbsp;mi)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
• &lt;small&gt;350 metres (1,150&amp;nbsp;ft)&lt;/small&gt;
|- class=mergedrow style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-  style=&quot;white-space: nowrap&quot;
|-
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- class=mergedrow
|- 
| colspan=2 |
&lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Codes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;
{|
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Postal Index Number|Pincode]]
| • 140XXX
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Communications in India|Telephone]]
| • +91-175-XXX XXXX
|-
|-
| style=&quot;width: 85px&quot; | • [[Indian licence plates|Vehicle]]
| • PB11, PB34, PB39, PB42, PB48, PB72
|}
 &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''[[ISO 3166-2]]'''
| | [[ISO 3166-2:IN|IN-Pb]]
|-
|-
| colspan=2 | &lt;div class=&quot;NavFrame collapsed&quot; style=&quot;border:none;padding:0;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot; style=&quot;font-size:105%; background:transparent;&quot; align=&quot;left&quot;&gt;'''Footnotes'''&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;NavContent&quot; style=&quot;list-style: none; margin-left: 0; text-align:left; font-size:105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit&quot;&gt;&lt;li style=&quot;line-height: inherit; margin: 0&quot;&gt;&lt;small&gt;The city of Patiala comprises as a Princely State and a Heritage City&lt;/small&gt; &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|-
| | '''Website'''
| | &lt;small&gt;[http://Patiala.nic.in/ Patiala.nic.in/]&lt;/small&gt;
|-
|}

'''ਨਾਭਾ''' ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਣਦੀ ਗੱਡੇ ਦੀ ਨਾਭ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਭ ਗੱਡੇ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੇ ਉਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹੀਏ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਠ (ਧੁਰਾ) ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਾਭ (ਧੁੰਨੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ-ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਾ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫੂਲਕੀਆਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਬਾ ਫੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਧਰੀ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਵੰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਕਈ  ਇਲਾਕੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਤੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ 1752 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1754 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
==ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ==
ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ 1755 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਅਤੇ 20 ਅਗਸਤ, 1948 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ (Union of India) ਅਤੇ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਐਂਡ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ (PEPSU) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ 12 ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ: ਰਿਆਸਤ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਨਾਭਾ ਅਤੇ [[ਜੀਂਦ]]। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਭਾਵ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ==
[[File:Nabha Fort 02.jpg|thumb|ਨਾਭਾ ਦਾ ਕਿਲਾ ]]
ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ ਨਾਭਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾ ਕੇ ਪਰਜਾ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1755 ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1763 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਮਲੋਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ CT so ਮੌਤ 1783 ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1775 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 66 ਵਰ੍ਹੇ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1840 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਆਮ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ।

==ਰਾਜਗੱਦੀ==
ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1840 ਨੂੰ 18 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 3 ਮਈ, 1809 ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਨਾਭਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘੁਮੰਡੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1845 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਮੇਜਰ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਇਲਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ (ਸਿੱਖਾਂ) ਪੱਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। 1846 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਥੁਰਾ ਤੇ ਫਿਰ 8 ਦਸੰਬਰ, 1855 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ 1865 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1840 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1847 ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 9 ਨਵੰਬਰ, 1863 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1842 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਮ ਦਿਲ ਰਾਜਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਰਾਜਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਮਈ, 1871 ਨੂੰ ਤਪਦਿਕ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1843 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੂਲ ਬੰਸੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ 10 ਅਗਸਤ, 1871 ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬੈਠਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਸੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ ਮੈਕਾਲਫ਼ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ’ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਬੜਾ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। 8 ਮਾਰਚ, 1883 ਨੂੰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 25 ਦਸੰਬਰ, 1911 ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ 1922 ਵਿੱਚ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪੱਕਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਜਵਾਬ-ਤਲਬੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ? ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਰੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ? ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।’ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਆਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 19 ਜੁਲਾਈ, 1923 ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਰੋਹਟੀ ਪੁਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕੂ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਾਲੀ ਅੰਗੂਠੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਚੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਸਲੂਟ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਬਹਾਨੇ ਜੱਫ਼ਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਉਤਾਰ ਲਈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਉਹ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਾਏ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਸੀ। 6 ਫਰਵਰੀ, 1927 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਾ ਉਤਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕੌਡ ਦਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 23 ਫਰਵਰੀ, 1928 ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਟਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਣ ਸਬੰਧੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਵ 1947 ਤੱਕ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਭਾ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਟਿੱਕਾ ਹਨੁਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਨਾਭੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਹੈ।

==ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ==
ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ, ਦਸਤਾਰ, ਕੰਘਾ, ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਕਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਪੀਰ [[ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਬੈਂਤ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਲਾ ਕੋਰੜਾ ਅਤੇ ਤੇਗਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸਿਰੀ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਨਮੋਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਭੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ [[ਜੈਤੋ]] ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾਭੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚਾ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਨਾਭੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਹ ਸੀ।

ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 8 ਜੂਨ, 1923 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ 5 ਅਗਸਤ, 1923 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 9 ਸਤੰਬਰ, ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੱਢੇ ਗਏ। ਜੈਤੋ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਕੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮਝਿਆ। 14 ਸਤੰਬਰ, ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਗ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 25-25 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ’ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀਰਾ ਮਹਿਲ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਮਾਰਤ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਿਸ, ਪਟਿਆਲਾ, ਬੌੜਾਂ ਅਤੇ ਅਲੋਹਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੋਪ ਹੋ  ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਦੁਲੱਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਬਾਗ ਭਾਵ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੇ) ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦਾ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਚੌਕ ਵੀ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੇਵੀ ਦੁਆਲਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਪੀਰ ਇਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਬਲੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਬਲੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 17 ਜਲਾਵਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਮਲੋਹ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਬਾਗ ਜਿੱਥੇ ਪੀ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੋਸਟਲ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਸਕੂਟਰ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਵਰਾਜ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਮਰੂਤੀ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਅਤੇ ਕੋਤਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਤਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਭਾ ਸਨਅਤ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

==ਮੰਤਰੀ ==
ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ: ਨਾਭੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੱਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸ. ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਚੋਣ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

== ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਭਾ ==
੧੯੪੭ ਵਿੱਚ, ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ [[ਪਂਜਾਬ]] ਰਾਜ ਯੂਨੀਅਨ [[ਪੈਪਸੂ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਇੱਕ ਅਗਲੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਭਾ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲੇ]] ਦੀ ਸਬਤਹਿਸੀਲ ਬਣ ਗਈ|

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{commons category|Nabha}}
* [http://www.uq.net.au/%7Ezzhsoszy/ips/n/nabha.html Genealogy of the ruling chiefs of Nabha]
* [http://www.zum.de/whkmla/region/india/xnabha.html History Of Nabha]
* [http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html Guru Har Rai Connection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014223945/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak7.html |date=2014-10-14 }}

{{ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ]]</text>
      <sha1>baqqrhxfzxbs41897lzubl94rqa9i7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20881</id>
    <revision>
      <id>839871</id>
      <parentid>534749</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Cast&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344302988|Do Bigha Zamin]]&quot;</comment>
      <origin>839871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10407" sha1="04wgiwqscu90xpxlgdjbksvhukrk80b" xml:space="preserve">{{Infobox film
|name =ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ
|image =Do Bigha Zamin 1953 film poster.jpg
|image_size = 
|border = 
|alt = 
|caption = 
|director = [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] 
|producer = ਬਿਮਲ ਰਾਏ
|writer = 
|screenplay = 
|story = 
|based on = 
|narrator = 
|starring = [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]]&lt;br&gt;[[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]]&lt;br&gt;ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ&lt;br&gt;[[ਜਗਦੀਪ]]&lt;br&gt;ਮੁਰਾਦ &lt;br&gt;ਪਾਲਸੀਕਾਰ &lt;br&gt;[[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]]
|music =[[ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ]]
|cinematography = ਕਮਲ ਬੋਸ 
|editing = 
|studio =
|distributor =
|released = 1953
|runtime = 142 ਮਿੰਟ
|country = [[ਭਾਰਤ]]
|language = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|budget = 
|gross =
}}
'''ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ''' 1953 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] ਹੈ। [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ]] ਅਤੇ [[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]] ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਸਿਨੇਮੇ ਦੀਆਂ ਅਰੰਭਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਬਿਮਲ ਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

==ਕਥਾਨਕ==
ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਦੇ ਨਵ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 'ਬਿਮਲ ਦਾ' ਦੀ ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ) ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਬਤੀ ਪਾਰੋ (ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ), ਮੁੰਡਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਬਾਪ ਗੰਗੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਕਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਬਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਮੀਨਦਾਰ ਹੈ ਠਾਕੁਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਮੁਰਾਦ), ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਛਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਇੱਕ ਹੀ ਅੜਚਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸ਼ਵਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁਕਾਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਕੇ ਵੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਾਗਜਾਤ ਜਾਅਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਕਮ ਵਧਕੇ ਭਾਰਤੀ 65 ਤੋਂ 235 ਰੁਪੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਮਲਾ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਸੁਨਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਚੁਕਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਵਰਨਾ ਉਸਦੇ ਖੇਤ ਵੇਚ ਕੇ ਇਹ ਰਕਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। 
ਮਰਦਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਜਾ ਚੁੱਕਾ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ (ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਖ਼ੁਦ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦੁਆਰਾ ਚੋਰੀ) ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਗੰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਬਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬਾਪ ਬਦਹਵਾਸ (ਪਾਗਲ) ਜਿਹਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਗਾਰਡ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਖੌਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
==ਮੁਲੰਕਣ==
ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਾਇਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਭਲੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਪੱਖ ਦਾ ਮਰਮਸਪਰਸ਼ੀ ਚਿਤਰਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਪਾਈ। ਸਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ 10 ਸਰਵਕਾਲੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਚੀਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ, ਰੂਸ, ਵੀਨਿਸ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਮਲ ਰਾਏ ਦੇ ਪੈਰ ਜਮਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਦੋ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 
==ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ==
*[[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]]
*[[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]]
*ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ
*[[ਜਗਦੀਪ]]
*ਮੁਰਾਦ 
*ਪਾਲਸੀਕਾਰ 
*[[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]]
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]

== ਕਾਸਟ ==

* [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]]-ਸ਼ੰਭੂ ਮਹੇਤੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]] (ਪਾਰੋ ਮਹੈਤੋ) 
* ਰਤਨ ਕੁਮਾਰ-ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਹੇਤੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਗੰਗੂ ਮਹੇਤੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਪਲਸੀਕਰ (ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਿਤਾ) 
* [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]] ਠਾਕੁਰੈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਹਮੂਦ ਅਲੀ|ਮਹਿਮੂਦ]]
* ਜਗਦੀਪ-ਲਾਲੂ ਉਸਤਾਦ, ਜੁੱਤੀ-ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਜ਼ੀਰ ਹੁਸੈਨ|ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ]]
* ਮੁਰਾਦ-ਠਾਕੁਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* ਨਾਇਬਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ
* ਪਾਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਤਿਵਾੜੀ
* ਅਸ਼ਿਤ ਕੁਮਾਰ ਸੇਨ-ਸਵਾਦ ਵਿਕਰੇਤਾ
* ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ</text>
      <sha1>04wgiwqscu90xpxlgdjbksvhukrk80b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29548</id>
    <revision>
      <id>839876</id>
      <parentid>712318</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5981" sha1="03n377zkuz77p534owt99lq5haessav" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
| name = ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ 
| image =Balraj Pandit.jpg
| image_caption=ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ
| birth_date = {{birth date |df=y|1939|10|3}} 
| birth_place = 
| death_date = {{death date and age |df=y| 2010|10|13|1939|10|3}} 
| death_place = ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ, ਪਟਿਆਲਾ
| occupation = ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ 
| nationality = ਭਾਰਤੀ 
| period = 
| genre = ਨਾਟਕ 
| subject = 
| movement = 
|notable_works = ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ
| influences =
| influenced =
| signature =
| website =
}}
 
[[ਤਸਵੀਰ:Balraj pandit.jpg|thumb|ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ]]
'''ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ''' ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕਵੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ 1973 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ''ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ'' (पांचवा सवार) ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਜਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=c8SW2E44FOYC&amp;pg=PT144&amp;lpg=PT144&amp;dq=%E0%A4%AC%E0%A4%B2%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C+%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%A4&amp;source=bl&amp;ots=bXh5ockkML&amp;sig=yZoztEt7tWzE-AL9SKCoggPVsxM&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=oAL6UtPgDce3rAeHy4BQ&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%E0%A4%AC%E0%A4%B2%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%20%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%A4&amp;f=false Bhāratīya raṅgakośa: Raṅga vyaktitva edited by Pratibhā Agravāla, Amitābha Śrīvāstava, ਪੰਨਾ 152]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥੀਏਟਰ ਟਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ [[ਨਸੀਰਉੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]], [[ਓਮ ਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ]] ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.tribuneindia.com/2006/20061214/cth2.htm | title = ‘Panchwan Sawar’ staged | publisher = The Tribune | date = 2006-12-13 }}&lt;/ref&gt;
==ਨਾਟਕ==
* ''ਪਾਂਚਵਾਂ ਸਵਾਰ''&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.hindu.com/fr/2005/03/18/stories/2005031802080300.htm | title = Life in Question | author = Diwan Singh Bajeli | publisher = The Hindu | date = 2005-03-18 | access-date = 2014-03-27 | archive-date = 2005-05-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050522000149/http://www.hindu.com/fr/2005/03/18/stories/2005031802080300.htm | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
* ''ਲੋਕ ਉਦਾਸੀ''
* ''ਆਦੀ ਪਰਵ''
* ''ਪੋਣ ਤੜਾਗੀ''
* ''ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮਦਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ''
* ''ਜਪਾਨ ਦੇ [[ਨੋਹ ਨਾਟਕਾਂ]] ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ''
* ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ''ਕਫ਼ਣ'' ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ&lt;ref&gt;{{ cite news | url = http://indiatoday.intoday.in/story/dramatics-of-speech-theatre/1/157040.html | title = Dramatics of Speech | author = Kavita Nagpal | publisher = India Today| date = 2011-10-22 }}&lt;/ref&gt;
* ''ਏਵਮ ਇੰਦਰਜੀਤ'' ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ&lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=mLQaz-12Eo8C&amp;pg=PA412&amp;lpg=PA412&amp;dq=%22balraj+pandit%22&amp;source=bl&amp;ots=Jm4DGs0BvP&amp;sig=wdMcC4Us-A-PIglFuJxsKAE_hEA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=BJt7UruBF4SVrAehx4H4Dw&amp;ved=0CFMQ6AEwCg#v=onepage&amp;q=%22balraj%20pandit%22&amp;f=false] [[Theatres of Independence]]&lt;/ref&gt;
* ''ਬੀਵਿਓਂ ਕਾ ਮਦਰੱਸਾ'', ਮੋਲੀਅਰ ਦੇ ''ਦ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਵਾਈਵਜ'' ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ&lt;ref&gt;[http://www.natarang.org/catalogue-search.php?keywords=k&amp;dd=0&amp;cat=Brochure&amp;index=200]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Natrang Pratishtan]]&lt;/ref&gt;
* ''ਆਓ ਨਾਟਕ ਖੇਲੇਂ'' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ&lt;ref&gt;[http://59.177.81.15:8000/cgi-bin/gw/chameleon?sessionid=2012011217062524887&amp;skin=nccl&amp;lng=en&amp;inst=consortium&amp;conf=.%2fchameleon.conf&amp;host=localhost%2b1111%2bDEFAULT&amp;patronhost=localhost%201111%20DEFAULT&amp;sourcescreen=INITREQ&amp;scant1=Ao%20natak%20khale%20%2f%20Uma%20Anand%3b%20illustrated%20by%20Miki%20Patel%3b%20translated%20by%20Balraj%20Pandit.&amp;scanu1=4&amp;elementcount=1&amp;t1=Ao%20natak%20khale%20%2f%20Uma%20Anand%3b%20illustrated%20by%20Miki%20Patel%3b%20translated%20by%20Balraj%20Pandit.&amp;u1=4&amp;pos=1&amp;itempos=1&amp;rootsearch=FREEFORM&amp;function=INITREQ&amp;search=AUTHID&amp;authid=37503&amp;authidu=4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042015/http://59.177.81.15:8000/cgi-bin/gw/chameleon?sessionid=2012011217062524887&amp;skin=nccl&amp;lng=en&amp;inst=consortium&amp;conf=.%2Fchameleon.conf&amp;host=localhost%2B1111%2BDEFAULT&amp;patronhost=localhost%201111%20DEFAULT&amp;sourcescreen=INITREQ&amp;scant1=Ao%20natak%20khale%20%2F%20Uma%20Anand%3B%20illustrated%20by%20Miki%20Patel%3B%20translated%20by%20Balraj%20Pandit.&amp;scanu1=4&amp;elementcount=1&amp;t1=Ao%20natak%20khale%20%2F%20Uma%20Anand%3B%20illustrated%20by%20Miki%20Patel%3B%20translated%20by%20Balraj%20Pandit.&amp;u1=4&amp;pos=1&amp;itempos=1&amp;rootsearch=FREEFORM&amp;function=INITREQ&amp;search=AUTHID&amp;authid=37503&amp;authidu=4 |date=2016-03-04 }} [[National Book Trust]]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]]</text>
      <sha1>03n377zkuz77p534owt99lq5haessav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43382</id>
    <revision>
      <id>839889</id>
      <parentid>629115</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30842-59</username>
        <id>60205</id>
      </contributor>
      <origin>839889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5006" sha1="jiz579sq7x0jyas6dbnlxzxkxfjmn47" xml:space="preserve">{{ਅਧਾਰ}}
{{Infobox football club
| clubname = ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ
| current = 
| image = [[ਤਸਵੀਰ:Manchester City.png|200px|Manchester City badge|alt=A badge depicting a shield with an eagle behind it. On the shield is a picture of a ship, the initials M.C.F.C. and three diagonal stripes. Below the shield is a ribbon with the motto &quot;Superbia in Proelia&quot;. Above the eagle are three stars.]]
| fullname = ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
| nickname = ਸਿਟੀ, ਸਕਾਈ ਬਲੂ
| motto = Superbia in Proelia (Latin for: Pride in Battle)
| founded = 1880 ਸੰਤ ਮਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ &lt;ref&gt;{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester City - The Complete Record |publisher=Breedon |location=Derby |year=2006 |isbn=1-85983-512-0}} p17&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; 1894 ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ&lt;ref name=&quot;atfive&quot;&gt;{{cite book |last=Murray |first=Chris |title=Attitude Blue: Manchester City F.C. and P.L.C. |publisher=Blackwell Publishing |location=Manchester |year=2002 |isbn=0-9520520-9-1 |page=5}}&lt;/ref&gt;
| ground = [[ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ]]
| capacity = 47,405&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| owner = ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਗਰੁੱਪ
| chairman = ਖਾਲਿਦੂਨ ਅਲ ਮੁਬਾਰਕ
| ceo = 
| manager = 
| league = [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]
| season = 
| position = 
| website = http://www.mancity.com/
| pattern_la1 = _mancity2223h
| pattern_b1 = _mancity2223h
| pattern_ra1 = _mancity2223h
| pattern_sh1 = _mancity2223h
| pattern_so1 = _mancity2223hl
| leftarm1 = 78BCFF
| body1 = 78BCFF
| rightarm1 = 78BCFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = 78BCFF
| pattern_la2 = _mancity2223a
| pattern_b2 = _mancity2223a
| pattern_ra2 = _mancity2223a
| pattern_sh2 = _mancity2223a
| pattern_so2 = _mancity2223al
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = _mancity2223t
| pattern_b3 = _mancity2223t
| pattern_ra3 = _mancity2223t
| pattern_sh3 = _mancity2223t
| pattern_so3 = _mancity2223tl
| leftarm3 = D3FE7A
| body3 = D3FE7A
| rightarm3 = D3FE7A
| shorts3 = 384157
| socks3 = D3FE7A
}}

'''ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਿਟੀ ਓਫ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ]], ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Manchester City's new owners put national pride before profit |last=Montague |first=James |url=http://www.guardian.co.uk/football/2008/sep/01/manchestercity.premierleague1 |newspaper=The Guardian |date=1 September 2008 |accessdate=2012-06-22}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੇ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Deloitte money league: the world's top football teams and how much money they make |url=http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2011/feb/10/deloitte-money-league-teams-manchester-spurs |newspaper=The Guardian |date=10 February 2011 |accessdate=27 August 2011}}&lt;/ref&gt;
{{-}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{ਕਾਮਨਜ਼|Manchester City FC|ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}}
* {{Official website|http://www.mcfc.co.uk/}}
* [http://www.bbc.com/sport/football/teams/manchester-city ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ
* [https://www.facebook.com/mcfcofficial ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਫੇਸਬੁੱਕ] 
* [https://twitter.com/MCFC ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਟਵਿੱਟਰ] 
* [http://www.scoreshelf.com/wmbb/en/Manchester_City ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ScoreShelf.com ਉੱਤੇ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]]</text>
      <sha1>jiz579sq7x0jyas6dbnlxzxkxfjmn47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਦੌੜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45286</id>
    <revision>
      <id>839881</id>
      <parentid>826962</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T18:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭਦੌੜ ਕਿਲ੍ਹਾ */</comment>
      <origin>839881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14859" sha1="a4qwxgzaq4emuevsps2qrptojtie22f" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ਭਦੌੜ
| native_name        = 
| native_name_lang   = pa
| other_name         = 
| settlement_type    = ਕਸਬਾ
| image_skyline      = 
| image_alt          = 
| image_caption      = 
| nickname           = 
| pushpin_map        = India Punjab
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ, ਭਾਰਤ
| pushpin_label_position = right
| coordinates        = {{WikidataCoord|Q757840|display=inline,title}}&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Bhadaur.html Falling Rain Genomics, Inc - Bhadaur]&lt;/ref&gt;
| subdivision_type   = ਦੇਸ਼
| subdivision_name   = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1  = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1  = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2  = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2  = [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]
| established_title  = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| government_type    = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]]
| governing_body     = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]]
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = 
| area_total_km2     = 
| area_rank          = 
| elevation_m        = 219
| elevation_footnotes = 
| population_total   = 18,561
| population_as_of   = 2011
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_rank    = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ
| timezone1          = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]]
| utc_offset1        = +5:30
| postal_code_type   = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]]
| postal_code        = 
| registration_plate = 
| website            = 
| footnotes          = 
| demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
}}
'''ਭਦੌੜ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

[[ਭਦੌੜ]] ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੂਲਕਾ ਸਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਭਦੌੜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਲਕੜਾ, ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ, [[ਤਲਵੰਡੀ (ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)|ਤਲਵੰਡੀ]], ਜੰਗੀਆਣਾ, ਮਾਝੂਕੇ, ਦੀਪਗੜ੍ਹ, ਨੈਣੇਵਾਲਾ, ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ।

ਭਦੌੜ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੜਕ]] ਅਤੇ [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ]] ਰਾਹੀਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ।]]
[[ਤਸਵੀਰ:Genecoligical_tree_of_Bhadaur.jpg|left|thumb|ਭਦੌੜ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁੱਖ]]
ਭਦੌੜ 1857 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।, &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Bhadaur|encyclopedia=[[The Imperial Gazetteer of India]]|date=1908|volume=8|page=21|place=Oxford|publisher=Clarendon|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V08_027.gif}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201222521/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V08_027.gif |date=2024-12-01 }}&lt;/ref&gt;

ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫੂਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਭਦੌੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਸਿੱਧੂ]] [[ਜੱਟ|ਜਾਟ]] ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੁਸਲਿਮ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਰਾਜ, ਫੂਲ ਅਤੇ ਢਿਪਲੀ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇ (ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ) ਲਈ ਭਦੌੜ ਦਾ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਦੌੜ ਵਿਖੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Detail_of_the_main_tracts_of_territory_of_Bhadaur_State_from_a_map_created_by_the_British_East_India_Company_of_the_Malwa_region_of_Punjab_showing_the_various_polities,_borders,_and_settlements_of_the_area,_ca.1829–1835.jpg|thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਭਦੌੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਲਗਭਗ 1829-1835।]]
ਭਦੌੜ ਇਕਲੌਤਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਅੱਠ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਭਦੌੜ ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ 84 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਦੌੜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਦੌੜੀਆ ਅਤੇ ਭਦੌੜੀਆ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਦੌੜੀਆ ਸ਼ਾਸਕ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ''&quot;ਦ ਲੈਜੇਂਡਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ&quot;'' ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

== ਭਦੌੜ ਕਿਲ੍ਹਾ ==
ਭਦੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਦੌੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1693 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ&lt;ref&gt;{{Cite book|location=Lahore}}&lt;/ref&gt; ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ, ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਦੌਰੀ ''ਇੱਟਾਂ'' (ਛੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ:

* [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਕੋਲ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਰ [[ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਨੈਲ ਬਣ ਗਿਆ।
* [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ]] ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਸ਼ਨ ਮੀਟਿੰਗਾਂ।
* ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਦੌੜ ਦੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਕਾਰ ਚਰਚਾ, ਕੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
* 1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ।
* ਜਦੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ। ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜੀਆ ਮਰਾਠਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
* ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 66 ਪਿੰਡ ਭਦੌੜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਸਨ।
* ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ।
* ਭਦੌੜ ਦੀ ਬੀਬੀ ਅਤਰ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
* 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਜੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==
{{As of|2001}}ਭਦੌੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 16,818 ਸੀ। ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47% ਹਨ। ਭਦੌੜ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 50% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 57% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 43% ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns  (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt; 

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Visualizations {{!}} Government of India |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/data-visualizations/PopulationSearch_PCA_Indicators |access-date=2025-11-20 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਭਦੌੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ, 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 
! ਧਰਮ
! ਕੁੱਲ
! ਔਰਤ
! ਮਰਦ
|-
| ਸਿੱਖ
| 13,829
| 6,498
| 7,331
|-
| ਹਿੰਦੂ
| 3,856
| 1,825
| 2,031
|-
| ਮੁਸਲਮਾਨ
| 682
| 313
| 369
|-
| ਈਸਾਈ
| 101
| 49
| 52
|-
| ਜੈਨ
| 24
| 9
| 15
|-
| ਹੋਰ ਧਰਮ
| 38
| 15
| 23
|-
| ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ
| 31
| 16
| 15
|-
| ਕੁੱਲ
| 18,561
| 8,725
| 9,836
|}

== ਭਦੌੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ==

* ਅਲਕਾਰਾ
* ਖੜਕ ਸਿੰਘਵਾਲਾ (ਬਿਹਲੀ)
* [[ਤਲਵੰਡੀ (ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)|ਤਲਵੰਡੀ]]
* ਜੰਗੀਆਣਾ
* ਛੰਨਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
* ਨੈਣੇਵਾਲਾ
* ਸੰਧੂ ਕਲਾਂ
* ਰਾਮਗੜ੍ਹ
* ਮੱਝੂਕੇ
* [[ਦੀਪਗੜ੍ਹ]]
* ਸੈਹਣਾ
* ਵਧਾਤਾ
* [[ਸਲਾਬਤਪੁਰਾ]]

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਫੁਲਕੀਆਂ ਸਰਦਾਰ
* [[ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ]]
* [[ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ]]
* ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ
* [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ]]
* [[ਮਲੌਦ]]
* [[ਕੈਥਲ]]
* ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜ
{{ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>a4qwxgzaq4emuevsps2qrptojtie22f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>੨੦੧੪ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51809</id>
    <revision>
      <id>839861</id>
      <parentid>836386</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gotitbro</username>
        <id>19071</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ needless</comment>
      <origin>839861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="26rausg7z6mepteyclif7mkewn3jj1d" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੱਲਾ
| title = ੨੦੧੪ ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ ਬੰਬ-ਧਮਾਕਾ
| image = Wagah suicide attack.jpg
| image_size = 
| alt = 
| caption = ਪਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੋਏ ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ੬੦ ਲੋਕ ਹਲਾਕ
| map = 
| map_size = 
| map_alt =
| map_caption =
| location = [[ਵਾਘਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| target = ਆਮ ਲੋਕ
| coordinates = {{coord|31|36|16.9|N|74|34|22.5|E|type:landmark|display=inline}}
| date = ੨ ਨਵੰਬਰ, ੨੦੧੪
| time = ਸਾਮ ਦੇ ੫.੩੦
| timezone = [[UTC]]+੫
| type = [[ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲਾ]]
| fatalities = ੬੦&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1142006/ttp-splinter-groups-claim-wagah-attack-60-dead&lt;/ref&gt;
| injuries = ੧੦੦
| victims = 
| perpetrators= [[ਜਮਾਤ-ਉਲ-ਅਹਿਰਰ]]&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1142307/wagah-attack-ahrar-claim-of-responsibility-appears-more-credible&lt;/ref&gt; 
| dfens = 
| susperp = [[ਜੁੰਦੱਲਾ]]
| weapons = ਬੰਬ
| motive = [[ਜ਼ਰਬ-ਏ-ਅਜ਼ਬ]] ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾ
}}

੨ ਨਵੰਬਰ, ੨੦੧੪ ਨੂੰ [[ਵਾਘਾ|ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ]] 'ਤੇ ਹੋਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਰੇਡ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਸਵੈਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/world/world-others/pakistan-at-least-30-killed-in-explosion-at-wagah-border-crossing/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ==
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ੬੦ ਲੋਕ ਹਲਾਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ੧੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.ndtv.com/article/world/60-killed-in-pakistan-in-suicide-attack-at-wagah-border-615452 | title=60 Killed in Pakistan in Suicide Attack at Wagah Border | work=NDTV | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014}}&lt;/ref&gt; [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://nation.com.pk/lahore/03-Nov-2014/emergency-at-hospitals?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+pakistan-news-newspaper-daily-english-online%2F24hours-news+(The+Nation+%3A+Latest+News) | title=Emergency at hospitals | work=The Nation | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014 | author=Gilani, Iqtidar}}&lt;/ref&gt; ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ੧੦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/death-toll-in-pakistan-suicide-attack-at-wagah-border-rises-to-61/articleshow/45014337.cms | title=Death toll in Pakistan suicide attack at Wagah Border rises to 61 | work=Economic Times | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014 | author=PTI}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕੋ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਅੱਠ ਜੀਅ ਵੀ ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।&lt;ref name=&quot;Aljaz&quot;&gt;http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/11/pakistan-india-border-blast-2014112141227182769.html&lt;/ref&gt;

==ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮਕਸਦ==
ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਜੁੰਦੱਲਾ ਅਤੇ ਟੀਟੀਪੀ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਜਮਾਤ-ਉਲ-ਅਹਿਰਰ]] ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਲਈ।

[[ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਧੜੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਹਿਮਦ ਮਰਵਾਤ ਨੇ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹੱਲਾ [[ਜ਼ਰਬ-ਏ-ਅਜ਼ਬ]] ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.dawn.com/news/1142006/jundullah-claims-suicide-attack-near-wagah-border-45-dead&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਤਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲੇ]]</text>
      <sha1>26rausg7z6mepteyclif7mkewn3jj1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਾਹੂ! ਜਵਾਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52037</id>
    <revision>
      <id>839896</id>
      <parentid>769855</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="sp5bl9g0249qtqf42qb5oz7c3jmhamj" xml:space="preserve">{{Infobox website
|name  = ਯਾਹੂ! ਜਵਾਬ
|logo  = [[Image:Yahoo! Answers (2013 - 2019).png]]
|url  = [https://answers.yahoo.com answers.yahoo.com]
|commercial = ਹਾਂ
|type  = ਸਾਂਝੀ
|language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਚੀਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਜਰਮਨ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ, ਇਤਾਲਵੀ, ਜਪਾਨੀ, ਕੋਰੀਆਈ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਸਪੇਨੀ, ਥਾਈ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ
|registration = ਹਾਂ
|owner = [[ਯਾਹੂ!]]
|launch date = 28 ਜੂਨ 2005
|current status = ਸਰਗਰਮ
}}

'''ਯਾਹੂ! ਜਵਾਬ''' (ਪਹਿਲਾਂ '''ਯਾਹੂ! Q &amp; A''') [[ਯਾਹੂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਵਾਲ-ਅਤੇ-ਜਵਾਬ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ ਹੈ। ਯਾਹੂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 28 ਜੂਨ 2005 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਣਗਿਣਤ ਗ਼ਲਤ ਅਤੇ ਬੇਤੁਕੇ ਸਵਾਲ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;J. R. Raphael&quot;&gt;{{cite news |first = J. R. |last = Raphael |title = The 20 Dumbest Questions on Yahoo Answers |periodical = PC World |date = 17 ਦਿਸੰਬਰ 2009 |url = http://www.pcworld.com/article/184999/the_20_dumbest_questions_on_yahoo_answers.html |accessdate = 24 ਮਈ 2010 |archive-date = 2012-08-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120828054455/http://www.pcworld.com/article/184999/the_20_dumbest_questions_on_yahoo_answers.html |dead-url = yes |archivedate = 2012-08-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120828054455/http://www.pcworld.com/article/184999/the_20_dumbest_questions_on_yahoo_answers.html |url-status = deviated }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ahmed&quot;&gt;{{cite news |last = ਅਹਿਮਦ |first = ਮੁਰਾਦ |title = Ask a silly question... |newspaper = ਦ ਟਾਈਮਜ਼ |location = ਲੰਡਨ |date = 3 ਜਨਵਰੀ 2009 |url = http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/microtrends/article5388095.ece |accessdate = 24 ਮਈ 2010 |archive-date = 15 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200315193828/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਲਈ ਸਾਈਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੋਂਇਟ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਟ 12 ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਪਰ ਅਨੇਕਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੱਖਰੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗ਼ੈਰ-ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ {{nihongo|'''Yahoo! Chiebukuro'''|Yahoo!知恵袋}}&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://chiebukuro.yahoo.co.jp |title = Yahoo! Chiebukuro Website |accessdate = 22 ਅਗਸਤ 2012}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ, ਤਾਈਵਾਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ '''ਯਾਹੂ! ਨਾਲੇਜ''' (Yahoo! Knowledge) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{Citation needed|date=June 2010}} ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ '''ਸੀਨ ਜੀਮ''' ਯਾਹੂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ''ਮਕਤੂਬ'' ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯਾਹੂ! ਜਵਾਬ ਯਾਹੂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ '''ਆਸਕ ਯਾਹੂ!''' (Ask Yahoo!) ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |last = Schwartz |first = Barry |title = Yahoo Answers Birthday: One Year Old |url = http://searchengineland.com/yahoo-answers-birthday-one-year-old-10039 |publisher = Search Engine Land |date = 13 ਦਿਸੰਬਰ 2006 |accessdate = 22 ਅਗਸਤ 2012 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}Yahoo mail Settings and [https://www.einsteinmed.edu/WorkArea/help/Getting%20Started/login/yahoo-mail.html yahoo mail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503131840/https://www.einsteinmed.edu/WorkArea/help/Getting%20Started/login/yahoo-mail.html |date=2022-05-03 }} login guide 

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਾਹੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾੲੀਬਰ ਸੰਸਾਰ]]</text>
      <sha1>sp5bl9g0249qtqf42qb5oz7c3jmhamj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ, ਵਾਹਾਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60116</id>
    <revision>
      <id>839863</id>
      <parentid>812701</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7236" sha1="pwq238ib8s64f2qxljmcfhta81udlfw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name            = 
| name                     = ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ
| other_name               = Puerto Escondido
| native_name              = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| nickname                 = 
| settlement_type          = ਸ਼ਹਿਰ
| total_type               = 
| motto                    = &lt;!-- images and maps -----------&gt;
| image_skyline            = Mexico-PuertoEscondido-Airview.jpg
| imagesize                = 
| image_caption            = ਪੂਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
| image_flag               = 
| flag_size                = 
| image_seal               = 
| seal_size                = 
| image_shield             = 
| shield_size              = 
| city_logo                = 
| citylogo_size            = 
| image_map                = 
| mapsize                  = 
| map_caption              = 
| image_map1               = 
| mapsize1                 = 
| map_caption1             = 
| image_dot_map            = 
| dot_mapsize              = 
| dot_map_caption          = 
| dot_x                    = 
| dot_y                    = 
| pushpin_map              = ਮੈਕਸੀਕੋ
&lt;!-- Location ------------------&gt;| coordinates_region       = MX
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{MEX}}
| subdivision_type1        = [[ਸੂਬਾ]]
| subdivision_name1        = [[ਵਾਹਾਕਾ]]
| subdivision_type2        = [[ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ]]
| subdivision_name2        = ਸਾਨ ਪੇਦਰੋ ਮੀਹਤੇਪੇਕ
| subdivision_type3        = 
| subdivision_name3        = 
| subdivision_type4        = 
| subdivision_name4        = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes     = 
| government_type          = 
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| leader_title1            = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1             = 
| leader_title2            = 
| leader_name2             = 
| leader_title3            = 
| leader_name3             = 
| leader_title4            = 
| leader_name4             = 
| established_title        = 
| established_date         = 
| established_title2       = 
| established_date2        = 
| established_title3       = 
| established_date3        = &lt;!-- Area ---------------------&gt;
| area_magnitude           = 
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           = 
| area_total_km2           = 
| area_land_km2            = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2           = 
| area_total_sq_mi         = 
| area_land_sq_mi          = 
| area_water_sq_mi         = 
| area_water_percent       = 
| area_urban_km2           = 
| area_urban_sq_mi         = 
| area_metro_km2           = 
| area_metro_sq_mi         = 
| area_blank1_title        = 
| area_blank1_km2          = 
| area_blank1_sq_mi        = &lt;!-- Population -----------------------&gt;
| population_as_of         = 2013
| population_footnotes     = 
| population_note          = 
| population_total         = 45000
| population_density_km2   = 
| population_density_sq_mi = 
| population_blank1_title  = 
| population_blank1        = 
| population_blank2_title  = 
| population_blank2        = 
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = &lt;!-- General information ---------------&gt;
| timezone                 = [[Time in Mexico|CST]]
| utc_offset               = -6
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
| latd                     = 15
| latm                     = 51
| lats                     = 43
| latNS                    = N
| longd                    = 97
| longm                    = 04
| longs                    = 18
| longEW                   = W
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 60
| elevation_ft             = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type         = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code              = 
| area_code                = 
| blank_name               = 
| blank_info               = 
| blank1_name              = 
| blank1_info              = 
| website                  = 
| footnotes                = 
}}
'''ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]: Puerto Escondido &quot;ਲੁਕੀ ਬੰਦਰਗਾਹ&quot;) ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ [[ਵਾਹਾਕਾ]] ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਾਨ ਪੇਦਰੋ ਮੀਹਤੇਪੇਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੀਚ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;diez&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/6022-Puerto-Escondido,-una-puerta-a-la-mar-del-sur.-%28Oaxaca%29 |title=Puerto Escondido, una puerta a la mar del sur. (Oaxaca) |first=Daniel |last=Díez |publisher=Mexico Desconocido |language=Spanish |trans_title=Puerto Escondido, a port of the south sea |year=1990 |accessdate=2009-10-25 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417022608/http://www.mexicodesconocido.com.mx/notas/6022-Puerto-Escondido,-una-puerta-a-la-mar-del-sur.-(Oaxaca) |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਇਲਾਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਤੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਥੇ ਪੂਰਵ-ਹਿਸਪਾਨੀ ਜਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;zap&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.tomzap.com/escondio.html |title= Puerto Escondido, Oaxaca |first= Tom |last= Zap |accessdate= 2009-10-25 |archive-date= 2010-01-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100104111738/http://tomzap.com/escondio.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

==ਬੀਚ==
ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ ਆਪਣੇ ਬੀਚਾਂ ਦੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਓਏਸਟਰ, ਲੌਬਸਟਰ ਅਤੇ ਮਾਂਤਾ ਰੇਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਸਕੂਬਾ ਗੋਤਾਖੋਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;diez&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[http://en.wikivoyage.org/wiki/Puerto_Escondido ਪੁਏਰਤੋ ਏਸਕੋਂਦੀਦੋ] ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਸਫ਼ਰ ਉੱਤੇ
*[http://www.manialtepec.com/ Manialtepec Lagoon]
*[http://vivapuerto.com/ ''¡Viva Puerto!'' magazine] 
*[http://www.soldelacosta.com/ ''El Sol de la Costa'' magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510115206/http://soldelacosta.com/ |date=2015-05-10 }}</text>
      <sha1>pwq238ib8s64f2qxljmcfhta81udlfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66105</id>
    <revision>
      <id>839897</id>
      <parentid>726692</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T04:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5469" sha1="fa78lcazlbpp4klga1ibh0aecddjziy" xml:space="preserve">
{{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ
| ਨਾਮ = ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ
| ਤਸਵੀਰ = Ravinder Sahra , Punjabi language poet.JPG
| ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 200px
| ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ 
| ਉਪਨਾਮ = 
| ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = {{birth date and age|1954|12|15|df=y}} 
| ਜਨਮ_ਥਾਂ =  
| ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 
| ਮੌਤ_ਥਾਂ = 
| ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ =   ਕਵੀ 
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ 
| ਭਾਸ਼ਾ =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਕਾਲ = 
| ਵਿਧਾ = ਕਵਿਤਾ 
| ਵਿਸ਼ਾ = ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਕਵਿਤਾ 
| ਲਹਿਰ = 
| ਮੁੱਖ_ਰਚਨਾ= ਕਾਗਦ ਕਲਮ ਕਿਤਾਬ
|ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ = ਪਾਸ਼ 
|ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ = 
| ਦਸਤਖਤ = 
| ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = 
| ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = 
| ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = 
}}
[[File:Ravinder Sahra.jpg|thumb]]
'''ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.scapepunjab.com/home.php?id==UjM&amp;view=wIzM |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-14 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306203825/http://www.scapepunjab.com/home.php?id==UjM&amp;view=wIzM |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 8 ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਪੁਸਤਕ [[ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੋ ]] ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://beta.ajitjalandhar.com/news/20190313/10/2565263.cms#2565263{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹਰਦੋ ਫ਼ਰਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੌਰਮਿੰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮਹੇੜੂ ਜਿਲਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੀ ਗਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਨਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਹਨਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਾਲਜ ਫਗਵਾੜਾ ਤੋੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
[[File:Punjabi poet Ravinder Sahra with his wife 01.jpg|thumb|ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਅਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਮਗਰੋ ਚੰਡੀਗਡ ਵਿਖੇ]]
==ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ==
ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਹਿਤਕ ਸਫਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾ ਤੋ ਹੀ  ਸ਼ੁਰੁ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋ ਉਹਨ ਨੇ ਕਵਿਤਵਾ ਲਿਖਣੀਆ ਸ਼ੁਰੁ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆ ਸਨ।ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ ਉਹਨ ਦਾ ਸਹਿਤਕ ਸਫਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਹੈ । 

===ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ===
*''ਚੁਰਾਏ ਪਲਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ'' (1980),
*''ਜ਼ਖਮੀ ਪਲ'' (1989),
*''ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ਬਦ ਸਲੀਬਾਂ ਦਾ'' (1998),
*''ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੋਅ'' (2007),
*''ਕਾਗਦ ਕਲਮ ਕਿਤਾਬ'' (ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ - 2009)
*''ਕੁੱਝ ਨਾ ਕਹੋ'' 
==ਵਿਦਿਅਰਥੀ ਆਗੂ ਵਜੋ ਸਰਗਰਮੀਆ ==
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਾਲਜ ਫਗਵਾੜਾ ਦੇ ਸਮੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਦਿਅਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ]] ਦੇ ਕਰਕੁਨਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ  ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ।ਬਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦ ਪੰਜਾਬ ਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿ ਰਿਹਾ ।ਉਹਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਦੋ 1974 ਵਿਚ ਇਸ  ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਖੇਤੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰਾ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਹਡਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤਾ ਇਹਨਾ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜੈਲ ਵਿਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਵੀ  ਕੀਤਾ  ਗਿਆ।ਇਸ ਉਪਰੰਤ 1975 ਵਿੱੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈੰਸੀ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਖਲੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਤੌਰ ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>fa78lcazlbpp4klga1ibh0aecddjziy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੀਨਾਂਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76735</id>
    <revision>
      <id>839862</id>
      <parentid>815510</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209269" sha1="70ddwn1xaoxav6s0e8jllh9q342or7r" xml:space="preserve">{{EngvarB|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox settlement
| name     = Penang&lt;br/&gt;Pulau Pinang&lt;br/&gt;பினாங்கு&lt;br/&gt;槟城
| settlement_type   = [[States and federal territories of Malaysia|State]]
| official_name   = Pulau Pinang Pulau Mutiara
| image_skyline   = George Town, Penang (2004).jpg
| imagesize    = 250px
| image_alt    =
| image_caption   = [[George Town, Penang]] as seen from [[Penang Hill]], the highest point on [[Penang Island]].
| image_flag    = Flag of Penang (Malaysia).svg
| flag_size    =
| flag_alt    =
| image_shield   = Coat of arms of Penang.svg
| shield_size    =
| shield_alt    =
| nickname    = Pearl of the Orient
| motto     = ''{{lang|ms|Bersatu dan Setia}} {{ms icon}}''&lt;br /&gt;United and Loyal&lt;br /&gt;Let Penang Lead (unofficial)&lt;ref&gt;{{cite journal |year=1953 |journal=Journal of the Parliaments of the Commonwealth |title=Journal of the parliaments of the Commonwealth |publisher=Commonwealth Parliamentary Association, General Council |volume=34 |url=https://books.google.com/?id=PhoNAQAAIAAJ }}&lt;/ref&gt;
| anthem     = [[Untuk Negeri Kita|''Untuk Negeri Kita'' (&quot;For Our State&quot;)]]
| latd = 5|latm = 24|lats = |latNS = N
| longd = 100|longm = 14|longs = |longEW = E
| coordinates_type = region:MY_type:isle
| coordinates_display = title
| coordinates_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; tags --&gt;
| image_map    = Penang in Malaysia.svg
| mapsize     =
| map_alt     =
| map_caption    = &lt;center&gt;{{Legend inline|#C41E3A|outline=silver}} '''Penang''' in {{Legend inline|#FDF9D2|outline=silver}} '''[[Malaysia]]'''&lt;/center&gt;
| seat_type    = [[List of national capitals|Capital]]
| seat     = [[George Town, Penang|George Town]]
| parts_type    = Royal capital
| parts_style    = para
| p1      =
| demonym     = Penangite
| government_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; tags --&gt;
| leader_title   = [[List of Yang di-Pertua Negeri of Penang|Yang di-Pertua Negeri]]
| leader_name    = [[Abdul Rahman Abbas]]
| leader_title1   = [[List of Chief Ministers of Penang|Chief Minister]]
| leader_name1   = [[Lim Guan Eng]] ([[Democratic Action Party|DAP]])
| area_total_km2   = 1031
| area_water_km2   =
| population_footnotes =&lt;ref name=&quot;2015 population&quot;&gt;{{cite web|url=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|title=Population by States and Ethnic Group|publisher=Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia|year=2015|accessdate=12 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|archivedate=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| population_total  = 1663000
| population_as_of  = 2015
| population_census_year = 2010
| population_census  = 1561383
| population_density_km2 = auto
| population_demonym  = Penangite
| demographics_type1  = [[Human Development Index]]
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1 = HDI (2010)
| demographics1_info1  = 0.773 (&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt;) ([[States and federal territories of Malaysia|3rd]])
| timezone    = [[Malaysian Standard Time|MST]]
| utc_offset    = +8
| timezone_DST   = Not observed
| postal_code_type  = [[List of postal codes in Malaysia|Postal code]]
| postal_code    = 10xxx–14xxx
| area_code_type   = [[Telephone numbers in Malaysia|Calling code]]
| area_code    = +604
| registration_plate  = [[Malaysian vehicle license plates|P]]
| blank_name_sec2   = Ceded by Kedah to British
| blank_info_sec2   = 11 August 1786
| blank1_name_sec2  = [[Japanese occupation of Malaya|Japanese occupation]]
| blank1_info_sec2  = 19 December 1941
| blank2_name_sec2  = Accession into the [[Federation of Malaya]]
| blank2_info_sec2  = 31 January 1948
| blank3_name_sec2  = Independence as part of the Federation of Malaya
| blank3_info_sec2  = 31 August 1957
| website     = {{URL|http://www.penang.gov.my}}
| footnotes    = {{note|density|[a]}} 2,491 people per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; on Penang Island and 1,049 people per km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; in Seberang Perai
}}{{ਅੰਦਾਜ਼}}

'''ਪੀਨਾਂਗ''' ਟਾਪੂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ (ਉਦੋਂ ਮਲਾਇਆ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 293 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੈਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 59 ਫ਼ੀਸਦੀ ਚੀਨੀ, 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਲੇਈ ਅਤੇ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੀਨਾਂਗ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟਸ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ’ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

== ਪੀਨਾਂਗ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਦ੍ਰਿਸ਼==
ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਪੀਨਾਂਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
{{wide image|A1 Dawn View.jpg|500px|Aerial evening scene of Penang Island}}

==ਜੌਰਜ ਟਾਊਨ==
ਜੌਰਜ ਟਾਊਨ ਸ਼ਹਿਰ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਸਰ ਫਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ ਰੱਖਿਆ। ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੌਰਜ ਤੀਜਾ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਮਗਰੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਕੈਪਟਨ ਫਰਾਂਸਿਸ ਨੇ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੰਧੀ ਤਹਿਤ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਸੁਲਤਾਨ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਈਟ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਅਧੀਨਗੀ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੋਰਟ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;&quot;Market Watch 2010&quot;
The Environmental Sector in Malaysia. http://malaysia.ahk.de/fileadmin/ahk_malaysia/Dokumente/Sektorreports/Market_Watch_2010/Environmental_2010__ENG_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124113834/http://malaysia.ahk.de/fileadmin/ahk_malaysia/Dokumente/Sektorreports/Market_Watch_2010/Environmental_2010__ENG_.pdf |date=24 ਜਨਵਰੀ 2016 }}&lt;/ref&gt;
 

[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਹੈ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ Peninsular ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ|ਸਟ੍ਰੇਟ]] ਦੇ [[ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ|ਮਲੈਕਾ]]।

ਪੇਨੈਂਗ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਨਗਾਈਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.


== ਨਾਮ ==
ਚੀਨ ਦੇ ਮਿਗ-ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਐਡਮਿਰਲ ਚੇ ਉਹ, 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਸੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਬਿਨਲੌਂਗ ਯੂ ( 檳榔嶼  槟榔屿  ).


ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਲਾਹ ਅਕਸਰ ਮਸਾਲਾ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ [[ਗੋਆ]] ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੇ ''ਰੁਕਦੇ ਸਨ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ''ਪਲੂ ਪਿਨੋਮ'' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ.  &lt;ref&gt;Hakluyt, Richard: The Tudor venturer in Lancaster's Voyage to the East Indies, p.264. पढ़ें किताबें, 2010&lt;/ref&gt; ਲਿੰਗਾ ਅਤੇ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੁ Malaysਲੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ''ਪਲੂ ਕਾ-ਸਤੂ'' ਜਾਂ &quot;ਪਹਿਲਾ ਟਾਪੂ&quot; ਕਿਹਾ. &lt;ref&gt;http://www.penangmuseum.gov.my/&lt;/ref&gt;


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; &quot;ਪੇਨਾਗ&quot; ਨਾਮ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਲੇਈ ਨਾਮ ''ਪੂਲੌ ਪਿਨਾਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ'' [[ ਸੁਪਾਰੀ |ਆਰਕਾ ਪਾਮ]] ਟਾਪੂ ''('' ਅਰੇਕਾ ਕੈਟੇਚੂ '', ਪਾਮ'' ਫੈਮਲੀ). 

ਪੇਨੈਂਗ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ''ਪੂਲੌ ਪੇਨਾੰਗ'' ਜਾਂ ''ਪੇਨੈਂਗ'' ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ


( ''ਨੇਗੇਰੀ ਪਲਾਉ ਪਿਨਾਗ'' ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਮਾਲੇਈ, ਜੋਰਜਟਾਉਨ, ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨੂੰ ''ਤਨਜੰਗ ਪਿਨੰਗਾ'' (ਕੇਪ ਪੇਨਾਗ੍ਰੇ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ''ਕੰ coastੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ'' ਕਈ ਪੁਗਾ ਰੁੱਖਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰੀਅਨ ਲੌਰੇਲਜ਼, ''ਕੈਲੋਫਿਲਮ ਆਈਨੋਫਿਲਮ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ ਰੂਪ ਨੂੰ ''ਤਨਜੰਗ'' (ਕੇਪ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://tanjungpenaga.blogspot.com/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&amp;sec=north |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182624/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&amp;sec=north |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ &quot;ਓਰੀਐਂਟ ਦਾ ਮੋਤੀ&quot;, &quot;东方''花园'' &quot; ਅਤੇ ''ਪਲਾਉ ਪਿਨਾਗ ਪੁਲਾu ਮੁਟਿਆਰਾ'' (ਪੇਨੰਗ, ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਪੂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ &quot;ਪੀਜੀ&quot; ਜਾਂ &quot;ਪੀਪੀ&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sejarahmalaysia.pnm.my/portalBI/list.php?ttl_id=33&amp;section=sm03|title=Pulau Pinang Pulau Mutiara|year=2000|publisher=[[Perpustakaan Negara Malaysia]]|access-date=2008-07-14}}&lt;/ref&gt;


[[ਤਸਵੀਰ:A1_Dawn_View.jpg|right|thumb| ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼. ]]

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੇਨੈਂਗ (ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਜੂੜੂ ਅਤੇ ਯੇਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ [[ ਸੇਮੰਗ |ਸੇਮੰਗ-ਪੰਗਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ .


ਉਹ ਨੇਗ੍ਰਿਟੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੱਦ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 900 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱ. ਦਿੱਤਾ ਸੀ।


ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਬਾੰਗ ਸੇਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=15 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815043254/http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੇਦਾਹ ਦੀ ਮਾਲੇਈ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮਦਰਾਸ ਅਧਾਰਤ ਫਰਮ ਜਾਰਡਨ ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਪਾਰੀ-ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਸੀਮਿਆ]] ਅਤੇ [[ਮਿਆਂਮਾਰ|ਬਰਮੀ]] ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਕੇਦਾਹ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.


11 ਅਗਸਤ 1786 ਨੂੰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ ਪੇਨਾਗ ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ '''ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ''' ਦਾ '''ਪ੍ਰਿੰਸ''' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। &lt;ref name=&quot;visitpenang.gov.my&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=2 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075051/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://books.google.co.id/books?id=hS0_GehsGPwC&amp;pg=PA187&amp;lpg=PA187&amp;dq=Jourdain+Sullivan+and+de+Souza&amp;source=bl&amp;ots=LyTkKbOXmO&amp;sig=-kST1lAnSOaUwy6qDA_6wDrpDVc&amp;hl=id&amp;ei=TpGhTMnsIY3-vQON_5WcBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&amp;q=Jourdain%20Sullivan%20and%20de%20Souza&amp;f=false&lt;/ref&gt;


ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਇਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ.


ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਲਾਈਟ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੈਨਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ. ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ 1790 ਵਿਚ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਲਾਈਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 6,000 ਸਪੈਨਿਸ਼ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਣ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਲਾਈਟ ਨੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਡੱਚ ਵਪਾਰਕ ਪੋਸਟਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ.


ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ ਕਰ ਸਕਣ.


ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਡਾਲਰ ਸੁੱਟੇ.


[[ਤਸਵੀਰ:Cenotaph_in_penang.JPG|thumb|307x307px| ਐਸਪਲੇਨੇਡ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ]]
ਲਾਈਟ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਆਰਥਰ ਵੇਲਸਲੇ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਨੈਂਗ ਪਹੁੰਚੇ। 1800 ਵਿੱਚ, ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਸਰ ਜੋਰਜ ਲੇਥ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੱਫੇ ਵਜੋਂ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਵੇਲਸਲੇ (ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ) ਰੱਖਿਆ। ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਅਦਾਇਗੀ ਵਧਾ ਕੇ 10,000 ਡਾਲਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਅੱਜ ਵੀ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 18,800.00 ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਰੁਪਿਆ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;visitpenang.gov.my&quot;/&gt;


1826 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਕਾ ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਟ੍ਰੇਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1867 ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ. ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ, ਜਰਮਨ ਕਰੂਜ਼ਰ ਐਸ ਐਮ ਐਸ ਏਡਮਨ ਨੇ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਦੋ ਅਲਾਇਡ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਦਿੱਤਾ. &lt;ref&gt;Mücke, Hellmuth von. The Emden-Ayesha Adventure: German Raiders in the South Seas and Beyond, 1914. अन्नापोलिस: नौसेना संस्थान प्रेस, 2000. ISBN 1-55750-873-9 &lt;/ref&gt;


[[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ]], ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ 17 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਜਾਰਜ ਟਾ aਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਆਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰ'' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। &lt;ref&gt;[21]&lt;/ref&gt; ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਡਰ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=47&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|archive-date=10 अगस्त 2014|access-date=11 मार्च 2015}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;left&quot;
! style=&quot;background: # E42217,&quot; | '''ਸ਼ਾਮਲ''' 
! style=&quot;background: # E42217,&quot; | '''ਤਾਰੀਖ਼''' 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਤੰਗੀ ਬਸਤੀ''' 
| 1826 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਤਾਜ ਕਲੋਨੀ''' 
| 1867 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਜਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ਾ''' 
| 19 ਦਸੰਬਰ 1941 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਮਾਲੇਈ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ''' 
| 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਮਲਾਇਆ''' 
| 31 ਜਨਵਰੀ 1948 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਆਜ਼ਾਦੀ''' 
| 31 ਅਗਸਤ 1957 
|-
| style=&quot;background: # E55B3C,&quot; | '''ਮਲੇਸ਼ੀਆ''' 
| 16 ਸਤੰਬਰ 1963 
|}
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੜਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ 1948 ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਘ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1946 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ 1957 ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1963 ਵਿਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ. &lt;ref name=&quot;visitpenang.gov.my&quot;/&gt;


ਐਮਸੀਏ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੋਂਗ ਪੌ ਨੀ ਪਨਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=12 ਅਗਸਤ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812041024/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


1969 ਤਕ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇਕ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸੀ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101082413/http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜ ਨੇ 1970 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਿਮ ਚੋਂਗ ਆਈਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ, ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਬੇਆਨ ਲੇਪਾਸ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਫ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਡ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;http://www.mymalaysiabooks.com/penang/mypenang_history.htm&lt;/ref&gt;


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਸਾਲ 2004 ਦੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਿਵਸ ਤੇ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਵਿੱਚ 52 (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ of 68 ਵਿੱਚੋਂ)) ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711085349/http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


7 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ, ਪੇਨੰਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਾਰਜਟਾਉਨ, ਨੂੰ ਮਲਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਦੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ.


ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ &quot; ''ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਨੌਖਾ ਵਿਲੱਖਣ architectਾਂਚਾਗਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ'' &quot; ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=43036&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html|title=Eight new sites, from the Straits of Malacca, to Papua New Guinea and San Marino, added to युनेस्को’s World Heritage List|date=2008-07-07|access-date=2008-07-07|publisher=युनेस्को}}&lt;/ref&gt;


== ਭੂਗੋਲ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Penang-labels.svg|right|thumb|384x384px| ਪੇਰੰਗ ਰਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ]]

=== ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ===
ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਜ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:


* ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ (ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ '''ਪੂਲੌ ਪੇਨਾਗ''' ): ਮਲਕਾ ਦੇ ਸਟਰੇਟਸ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 293 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ 
* ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ (ਮਾਲੇ ਵਿਚ '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰਈ''' ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ): ਇਕ ਤੰਗ ਚੌੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਤੇ 753 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਹੱਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 4 ਕਿਮੀ (2.5 ਮੀਲ) ਹੈ. 

ਇਹ ਕੇਦਾਹ ਮੁਦਾ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਪੈਰਕ ਦੁਆਰਾ.


ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚਲਾ ਜਲਘਰ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਚੈਨਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਚੈਨਲ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਨਿਯਮਿਤ, ਪੱਥਰੀਲੀ, ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੰਗਲੀ ਹੈ. ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰalੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਹੈ. ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:


* '''ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ''' ਮੈਦਾਨ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤਿਕੋਣੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. 
* '''ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ,''' ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ.        

* '''ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ''' ਰਿਜੋਰਟ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਤਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ. 
* '''ਦੱਖਣਪੱਛਮ''' ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ. 

* '''ਮਿਡਲ''' ਹਿੱਲ ਰੇਂਜ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 830 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਲ (ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜੰਗਲ. 

ਇਕ ਕੈਚਮੈਂਟ ਏਰੀਆ ਹੈ. &lt;ref&gt;Nasution, Khoo: The sustainable Penang initiative. पिनांग: IIED,2001 |&lt;/ref&gt; 

ਵੇਲੇਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਤਲ ਹੈ, ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ. &lt;ref&gt;www.penang-traveltips.com/geography.htm&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਣਿਜ ਹਨ. ਬੁੱਟਰਵਰਥ, ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਸਬਾ, ਪੇਰਈ ਨਦੀ ਦੇ ਚੌੜੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪਾਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.


ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਲੈਂਡ ਰੀਕਲੇਮੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ, ਜੈਲੂਤੋਂਗ (ਜੈਲਟੋਂਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਦੀ ਉਸਾਰੀ) ਅਤੇ ਕਵੀਨਸਬੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਿਤ ਨੀਵੇਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ.


ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੇ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਜੰਗ ਟੋਕੋਂਗ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਰਨੀ ਡ੍ਰਾਈਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127102342/http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


=== ਕਸਬੇ ===
'''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ''' 

ਆਇਯਰ ਇਟਮ - ਬਾਲਿਕ ਪਲਾਉ - ਬਾਂਦਰ ਬਾਰੂ ਆਇਰ ਇਤਮ -


ਬੱਤੂ ਫੇਰਿੰਗੀ - ਬਟੂ ਮੋਂਗ - ਬਟੂ ਲੰਚਾਂਗ - ਬੇਯਾਨ ਬਾਰੂ - ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਸ - ਗੇਲੁਗੋਰ - ਜਾਰਜ ਟਾ --ਨ - ਗ੍ਰੀਨ ਲੇਨ - ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ - ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ - ਜੈਲੇਟੋਂਗ - &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ਪੈਂਟਾਈ&lt;/span&gt; ਅਚੇ - &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ਪਾਈਆ&lt;/span&gt; ਟੇਰੂਬੋਂਗ - ਪਲਾਉ ਟਿਕਸ - ਪਲਾਉ ਬੇਤੋਂਗ - ਸੁਨਗਾਈ ਅਰਾ - ਸੁੰੰਗਾਈ ਅਰਾ ਨਿਬੋਂਗ - ਤਨਜੰਗ ਬੰਗਾ - ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ - ਤੇਲੁਕ ਬਾਹੰਗ


'''ਸੂਬਾ ਵੇਲਸਲੇ''' 

ਅਲਮਾ - ਬਾਗਾਨ ਆਜ਼ਮ - ਬਾਗਾਨ ਲੂੜ - ਬਾਟੂ ਕਵਾਨ - ਬੁਕਿਟ ਮੁਰਤਾਜਮ - ਬੁਕਿਟ ਮਿਨਿਆਕ - ਬਟਰਵਰਥ - ਜਾਵੀ - ਜੂੜੂ - ਕੇਪਲਾ ਬਾਤਸ - ਮੈਕ ਮੰਡਿਨ - ਨਿਬੋਂਗ ਟਿੱਬਲ - ਪਰਮਾਟੰਗ ਪਾਵ - ਪਰੇਈ - ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ - ਸਿੰਪੰਗ ਅਮਪਟ - ਸੁੰਗਾਈ ਬਾਪਪ - ਬੁਕਿਟ ਤੰਬੋਨ - ਪਰਮਾਟੇਿੰਗ ਟਿੰਗੀ


=== ਪੇਨਾੰਗ ਦਾ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ (ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਉਪਨਗਰ ਪਸਾਰ) ===
ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ '''ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਉਪਨਗਰ ਵਿਸਥਾਰ''' ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰੀਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਂਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡਜ਼, ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ, ਸੁਨਗਾਈ ਪੇਟਾਨੀ, ਕੁਲਿਮ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ.


[[ਤਸਵੀਰ:Pg2.jpg|right|thumb| ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਗੇਲਗੋਰ ਅਤੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼. ]]
ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ (ਕਲੰਗ ਵੈਲੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-152&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;va=&amp;pt=a|title=Malaysia: metropolitan areas|website=[[World Gazetteer]]|archive-url=https://archive.today/20121205095615/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-152&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;va=&amp;pt=a|archive-date=5 December 2012|access-date=2008-07-14|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


ਇਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਡੋਰ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ (ਐਨਸੀਈਆਰ) ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ (ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ) ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ.


ਐਨਸੀਈਆਰ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ (ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ), ਕੇਦਾਹ (ਆਲੋਰ ਸਟਾਰ, ਸੁਨਗਾਈ ਪੇਟਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਲੀਮ), ਪਰਲਿਸ (ਕਾਂਗੜ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੇਰਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ncer.com.my/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808013356/http://www.ncer.com.my/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਰੀਸਨ ਨਸੈਨਯੁਅਲ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਮੋਨੋਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/6/27/parliament/21670394&amp;sec=parliament|title=Projects ‘will go on in good times’|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182517/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F6%2F27%2Fparliament%2F21670394&amp;sec=parliament|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨੈਂਗ ਗਲੋਬਲ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ (ਪੀਜੀਸੀਸੀ), ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੁੜਵੇਂ ਟਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਐਨਸੀਈਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਖਾਰਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ.


ਹੁਣ ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੀਜੀਸੀਸੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਵੇਗੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/9/3/nation/22226218&amp;sec=nation|title=Guan Eng: PGCC as good as dead|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182249/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F3%2Fnation%2F22226218&amp;sec=nation|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


=== ਰਿਮੋਟ ਟਾਪੂ ===
ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਲਾu ਜ਼ੇਰੇਜੈਕ ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੰਗ ਚੈਨਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ.


ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋੜ੍ਹ੍ਹੀ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾਰੀ ਬਸਤੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਪਾਓ ਰਿਜੋਰਟ ਨਾਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ. ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:


ਪੂਲੌ ਅਮਨ - ਪਲਾਉ ਬੇਟੋਂਗ - ਪੂਲੌ ਗੇਦੰਗ - ਪਲਾਉ ਕੇਂਡੀ (ਕੋਰਾਲ ਆਈਲੈਂਡ) - ਪੂਲੌ ਰਿਮੌ


=== ਮੌਸਮ ===
ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿਚ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਮ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਮਾਨਸੂਨ ਵਿਚ]] ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਰਸ਼ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਹੁੰਦੀ ਹੈ]] .


ਜਲਵਾਯੂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਨੂੰ ਹੋ ਚੀ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਧੂੜ, ਜੋ ਕਿ ਹਵਾਈ ਸਦੀਵੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਉਪਜ ''ਧੁੰਦਲੇਪਣ'' ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|title=Sumatra haze blankets northern Malaysia|date=2002-09-23|publisher=[[Planet Ark]]|access-date=2008-07-19|archive-date=20 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160922/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਖੇਤਰੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=93&amp;Itemid=201 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110134008/http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=93&amp;Itemid=201 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


{|
|
| '''ਤਾਪਮਾਨ (ਦਿਨ)''' 
| 27 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ - 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ 
|-
|
| '''ਤਾਪਮਾਨ (ਰਾਤ)''' 
| 22 ° C - 24 ° C 
|-
|
| '''Annualਸਤਨ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਸ਼''' 
| 2670 ਮਿਲੀਮੀਟਰ 
|-
|
| '''ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਮੀ''' 
| 70% -90% 
|-
|}
&lt;center&gt;{{Weather box|location=Penang|Feb rain days=6|Aug rain days=14|Jul rain days=12|Jun rain days=11|May rain days=14|Apr rain days=14|Mar rain days=9|Jan rain days=5|Oct rain days=19|unit rain days=1.0 mm|year rain mm=|Dec rain mm=113.5|Nov rain mm=231.8|Oct rain mm=383.0|Sep rain mm=356.1|Sep rain days=18|Nov rain days=15|Jul rain mm=192.1|Jul sun=204.6|source 1=[http://app2.nea.gov.sg/asiacities_malaysia.aspx National Environment Agency]|Dec sun=207.7|Nov sun=183.0|Oct sun=170.5|Sep sun=162.0|Aug sun=189.1|Jun sun=201.0|Dec rain days=9|May sun=204.6|Apr sun=225.0|Mar sun=235.6|Feb sun=234.5|Jan sun=248.0|year rain days=|Aug rain mm=242.4|Jun rain mm=178.0|metric first=Y|Jul high C=31.0|year high C=31.2|Dec high C=30.7|Nov high C=30.4|Oct high C=30.4|Sep high C=30.4|Aug high C=30.9|Jun high C=31.4|Feb low C=23.5|May high C=31.6|Apr high C=31.9|Mar high C=32.2|Feb high C=32.2|Jan high C=31.6|single line=Y|Jan low C=23.2|Mar low C=23.7|May rain mm=203.4|Dec low C=23.4|Apr rain mm=220.5|Mar rain mm=146.4|Feb rain mm=71.7|Jan rain mm=68.7|rain colour=green|year low C=23.5|Nov low C=23.3|Apr low C=24.1|Oct low C=23.3|Sep low C=23.2|Aug low C=23.4|Jul low C=23.4|Jun low C=23.8|May low C=24.2|source 2=Hong Kong Observatory&lt;ref name = HKO &gt;{{cite web
| url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm
| title = Climatological Information for Penang, Malaysia
| publisher = [[Hong Kong Observatory]]
| accessdate = 2010-10-30
| archive-date = 6 ਜਨਵਰੀ 2019
| archive-url = https://web.archive.org/web/20190106232146/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm
| dead-url = yes
}}&lt;/ref&gt;}}
&lt;/center&gt;{{Weather box|location=Penang|Feb rain days=6|Aug rain days=14|Jul rain days=12|Jun rain days=11|May rain days=14|Apr rain days=14|Mar rain days=9|Jan rain days=5|Oct rain days=19|unit rain days=1.0 mm|year rain mm=|Dec rain mm=113.5|Nov rain mm=231.8|Oct rain mm=383.0|Sep rain mm=356.1|Sep rain days=18|Nov rain days=15|Jul rain mm=192.1|Jul sun=204.6|source 1=[http://app2.nea.gov.sg/asiacities_malaysia.aspx National Environment Agency]|Dec sun=207.7|Nov sun=183.0|Oct sun=170.5|Sep sun=162.0|Aug sun=189.1|Jun sun=201.0|Dec rain days=9|May sun=204.6|Apr sun=225.0|Mar sun=235.6|Feb sun=234.5|Jan sun=248.0|year rain days=|Aug rain mm=242.4|Jun rain mm=178.0|metric first=Y|Jul high C=31.0|year high C=31.2|Dec high C=30.7|Nov high C=30.4|Oct high C=30.4|Sep high C=30.4|Aug high C=30.9|Jun high C=31.4|Feb low C=23.5|May high C=31.6|Apr high C=31.9|Mar high C=32.2|Feb high C=32.2|Jan high C=31.6|single line=Y|Jan low C=23.2|Mar low C=23.7|May rain mm=203.4|Dec low C=23.4|Apr rain mm=220.5|Mar rain mm=146.4|Feb rain mm=71.7|Jan rain mm=68.7|rain colour=green|year low C=23.5|Nov low C=23.3|Apr low C=24.1|Oct low C=23.3|Sep low C=23.2|Aug low C=23.4|Jul low C=23.4|Jun low C=23.8|May low C=24.2|source 2=Hong Kong Observatory&lt;ref name = HKO &gt;
{{cite web
| url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm
| title = Climatological Information for Penang, Malaysia
| publisher = [[Hong Kong Observatory]]
| accessdate = 2010-10-30
}}&lt;/ref&gt;}}

== ਡੈਮੋੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;font-size:90%&quot;
|+
| '''ਪੇਨਾਗ ਦਾ''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ''' 
|- style=&quot;background:blue&quot;
! style=&quot;background:#307D7E&quot; |&lt;center&gt; &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ&lt;/font&gt; &lt;/center&gt;
! style=&quot;background:#307D7E&quot; |&lt;center&gt; &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;ਆਬਾਦੀ&lt;/font&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1786''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; &lt;100 &lt;ref&gt;http://books.google.co.id/books?id=PaUNAAAAQAAJ&amp;pg=PA404&amp;lpg=PA404&amp;dq=penang+population+1829&amp;source=bl&amp;ots=2hTXU6Ycvk&amp;sig=SwYWEdhH0ihbNsgzorU6Tfe5feU&amp;hl=id&amp;ei=F9OqTLiNHomsvgOVo8SIBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=9&amp;ved=0CDsQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=penang%20population%201829&amp;f=false&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1812''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 26,107 &lt;ref name=&quot;eastwestcenter.org&quot;&gt;http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/IGSCwp027.pdf&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1820''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 35,035  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1842''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 40,499  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1860''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 124,772  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1871''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 133,230  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1881''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 188,245  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1891''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 232,003  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1901''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 248,207 &lt;ref&gt;http://www.1911encyclopedia.org/Penang&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1921''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 292,484 &lt;ref&gt;http://books.google.co.id/books?id=wXawDquOlowC&amp;pg=PA895&amp;lpg=PA895&amp;dq=penang+population+1920&amp;source=bl&amp;ots=cSDWABoOW1&amp;sig=brGaNllLCosj_o8D_3y-gBEGcro&amp;hl=id&amp;ei=UBKnTOyyMZOuvgPQst3BDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CBYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=penang%20population%201920&amp;f=false
[57] ^ http://www.statoids.com/umy.html&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1931''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 340,259 &lt;ref name=&quot;statoids.com&quot;&gt;http://www.statoids.com/umy.html&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1941''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 9,9,047 &lt;ref name=&quot;webcache.googleusercontent.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|archive-date=10 अगस्त 2014|access-date=10 अगस्त 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1947''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 446,321  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1957''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 572,100  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1970''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 776,124 &lt;ref name=&quot;oecd.org&quot;&gt;http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1980''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 900,772  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''1991''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 1,064,166  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''2000''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 1,313,449  &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#ADDFFF&quot; |&lt;center&gt; '''2010 (ਲਗਭਗ)''' &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#fff3f3&quot; |&lt;center&gt; 1,773,442  &lt;/center&gt;
|-
|}
ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ. ਪੂਰੇ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘਣਤਾ 1695 ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 1,773,442 ਹੈ.


* ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਆਬਾਦੀ 860,000 ਹੈ ਅਤੇ ਘਣਤਾ 2935 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ.        

* ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਜਾਂ '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ''' ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ '''910,000''' ਹੈ ਅਤੇ ਘਣਤਾ 1,208 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ.        

2010 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|title=Penang Statistics (Quarter 1, 2008)|year=2008|publisher=Socio-Economic &amp; Environmental Research Institute|format=PDF|access-date=2008-07-19|archive-date=14 ਮਈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514052912/http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ ਇਹ ਸੀ: 

* ਮਾਲੇਈ: 762,580 (43%) 
* ਖੰਡ: 727,112 (41%) 
* ਭਾਰਤੀ: 168,447 (9.5%) 
* ਹੋਰ: 
** ਬੁਮੀਪੁੱਤਰ - ਮਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ: 8,867 (0.5%) 
** ਹੋਰ ਨਸਲਾਂ: 8,867 (0.5%) 
** ਗੈਰ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਨਾਗਰਿਕ: 97,539 (5.5%) 

ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨਸਲੀ ਚੀਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਲੇਅਨ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਚੀਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।


ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 40.9% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 43% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&amp;file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |title=पिनांग में चीनी बहुमत दौड़ से बाहर |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182531/http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&amp;file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਵੀ, ਚੀਨੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ.


[[ਤਸਵੀਰ:Jewish_Cemetery_Penang_Dec_2006_001.jpg|right|thumb| ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Lebuh_Armenian_Penang_Dec_2006_001.jpg|left|thumb| ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਲੇਬੂਹ ਅਰਮੀਨੀਅਨ) ]]
पीछे मुड़कर देखें तो उपनिवेशीय पिनांग वास्तव में एक सर्वदेशीय जगह थी। यूरोपीय और पहले से ही बहुजातीय नागरिकों के अलावा स्यामी, [[ਮਿਆਂਮਾਰ|बर्मी]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|फ़िलिपिनो]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|सिलोनी]], [[ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ|यूरेशियाई]],
[[ਜਪਾਨ|जापानी]], सुमात्रा, अरबी, [[ਆਰਮੀਨੀਆ|आर्मीनियाई]]
और पारसी लोगों के समुदाय थे। एक छोटा सा लेकिन व्यावसायिक तौर पर महत्वपूर्ण जर्मन व्यापारियों का समुदाय भी पिनांग में मौजूद था। हालांकि ये समुदाय अब नहीं रहे लेकिन बर्मी बौद्ध मंदिर, सियाम रोड, आर्मीनियाई स्ट्रीट, आचीन स्ट्रीट और गॉटलिएब रोड जैसे मार्ग और स्थानों के नामों को अपनी विरासत प्रदान की है।چینی اوپیرا (عام طور پر ٹیوچو اور ہوکین ورژن) اکثر پینانگ میں پیش کیا جاتا ہے ، خاص طور پر تعمیر شدہ پلیٹ فارم میں ، خاص طور پر سالانہ ہنگری گھوسٹ فیسٹیول کے دوران۔


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ]] ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਇਕ ਐਨਕਲੇਵ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਯਹੂਦੀ ਬਚੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730204300/http://penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.jewishtimesasia.org/community-spotlight-topmenu-43/malaysia/330-penang-communities/1497-one-familys-world-of-judaism-in-malaysia&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਪਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਈ ਸੈਕਿੰਡ ਹੋਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਨੈਂਗ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53&amp;Itemid=30 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016091657/http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=53&amp;Itemid=30 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


=== ਪੇਰਾਨਕਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Restaurant_serving_Baba-Nyonya_cuisine_(Penang).jpg|thumb| ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬਾਬੇ-ਨੋਨਿਆ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ]]
ਪੇਰਾਨਕਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟਰੇਟ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਨਯੋਨਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਨੈਂਗ, ਮਾਲਾਕਾ ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ]] ਮੁ earlyਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ .ਲਾਦ ਹਨ. ਉਸਨੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਲੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨੀ-ਮਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ (ਜਿਵੇਂ &quot; ''ਆਹ ਬਾਹ'' &quot; ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਦਮੀ ਨੂੰ &quot; ''ਬਾਬਾ'' &quot; ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. .


ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਰਸਮ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ. ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨੀ ਪੈਰੇਨਕਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਧਰਮ ਦਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਈਸਾਈ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&amp;sec=north |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622060843/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&amp;sec=north |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਐਂਗਲੋਫੋਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ''ਚੀਨੀ'' ਜਾਂ ''ਸਿੰਚੇ'' ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ''ਸਮਝਦਾ ਹੈ'' .


ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੀਨੀ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦੇ ਮੁੜ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਅੱਜ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ. ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ architectਾਂਚੇ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ ਪੇਨਾਗ ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਹਵੇਲੀ &lt;ref&gt;www.pinangperanakanmansion.com.my&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਫੱਟ ਜ਼ੇ ਹਵੇਲੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715063052/http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ), ਭੋਜਨ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਨਯੋਨਿਆ ਕੇਬਯਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਦਸਤਕਾਰੀ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027113202/http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Cheah Hwei-Fe'n. Phoenix Rising: Narratives in Nonya Beadwork from the Straits Settlements: Malaysia, 2010. ISBN 978-9971-69-468-5&lt;/ref&gt;


=== ਭਾਸ਼ਾ ===
ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ, ਮਾਲੇਈ, ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਸਮਾਜਿਕ ਕਲਾਸਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹਨ।


ਰਾਜ ਦੇ ਚੀਨੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਮੰਡਰੀਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|title=Penang: The Language|year=2007|website=Introducing Penang|publisher=penangnet.com|access-date=2008-07-18|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819170002/http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ ਮਿਨਾਨ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੀਨੀ ਚੀਨੀ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਪੇਨੈਂਗ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਮੇਦਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਚੀਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਫੁਜਿਅਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਝਾਂਗਜ਼ੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਮਿਨਾਨ ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।


ਇਸ ਵਿਚ ਮਲਿਆਈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਨੈਂਗ ਨਿਵਾਸੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਹੋੱਕੇਨ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਚੀਨੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਹੋਕੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&amp;sec=North |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=4 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604035057/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&amp;sec=North |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਨੈਂਗ ਹੋਕਕੀਅਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੱਕਕੀਅਨ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਸਟੈਂਡਰਡ (ਮੈਂਡਰਿਨ), ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/16/nation/21831184&amp;sec=nation|title=Penang Hokkien in peril|date=2008-07-16|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-18|archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719021821/http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F16%2Fnation%2F21831184&amp;sec=nation|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਚੀਨੀ ਬੋਲੀ ਰਾਜ ਸਮੇਤ ਕੈਨਟੋਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੱਕਾ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪਿਓਨਗ ਆਈਲੈਂਡ ਨਾਲੋਂ ਸਿਓਰੰਗ ਪਰੇਈ ਵਿੱਚ ਟਿਓਚੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.


ਦੇਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉੱਤਰੀ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਮਲੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ “ਹੈਂਗ”, “ਦੀਪਾ” ਅਤੇ “ਕੂਪਾਂਗ” ਹਨ।


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਅਕਰਾਂਠਾ ਵਿਚ &quot;ਏ&quot; ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. 

ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਵਣਜ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ. ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹੈ. ਸਪੋਕਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬਾਕੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਗਲਿਸ਼ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਹੈ।


[[ਤਸਵੀਰ:Kong_Hock_Keong_Penang_Dec_2006_002.jpg|thumb| ਕੋਂਗ ਹਾਕ ਕੀੰਗ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ]]
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਧਰਮ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮ ਹੈ]] (60.4%, 2000) ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਯਾਂਗ ਡਿਪਟੁਆਨ ਅਗੋਂਗ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ( .6 33 . %%, २०००), [[ਮਹਾਯਾਨ|ਮਹਾਂਯਾਨ]] ਵਿਚ ਥਰਵਡ ਵੀ [[ ਥੀਰਾਵਦਾ |ਵਜ੍ਰਯਾਨ]] ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ, [[ਤਾਓਵਾਦ|ਤਾਓ ਧਰਮ]], ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] (7.7%), ਕੈਥੋਲਿਕ, [[ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ |ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ]] (ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮੈਥੋਡਿਸਟ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਐਡਵੈਨਟਿਸਟ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟਰਿਅਨ ਐਂਡ [[ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਰਚ |ਬੈਪਟਿਸਟ]] ) ਅਤੇ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ -]] ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ.


&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=|first=|author=Raimy Ché-Ross|authorlink=|author2=|title=A Penang Kaddish: The Jewish Cemetery in Georgetown - A case study of the Jewish Diaspora in Penang (1830s-1970s)|version=|pages=|publisher=The Penang Story – International Conference 2002|date=April 2002|url=http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc|format=Word Document|id=|accessdate=2008-06-28|journal=|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819212014/http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;पिनांग में यहूदियों का एक छोटा और अल्पज्ञात समुदाय है, मुख्य रूप से जालान ज़ैनल एबिदीन (पूर्व में ''जालान यहूदी'' या यहूदी स्ट्रीट) के साथ-साथ.
[[ਤਸਵੀਰ:Dewan_Sri_Penang.JPG|right|thumb|250x250px| ਦੀਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਪੇਨਾਗ ]]

== ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ==
ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ.


=== ਕਾਰਜਕਾਰੀ ===
ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਵਿਰਸੇ ਵਾਲਾ ਮਾਲੇਈ ਸ਼ਾਸਕ ਜਾਂ [[ ਸੁਲਤਾਨ |ਸੁਲਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ]] ।


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਰਾਜ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਯਾਂਗ ਡੀ-ਪਰਟੂਆ ਨੇਗੇਰੀ (ਰਾਜਪਾਲ) ਹੈ ਜੋ ਯਾਂਗ ਡੀ-ਪਰਟੂਆਨ ਅਗੋਂਗ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਟੂਨ ਦਾਟੋ 'ਸੀਰੀ ਹਾਜੀ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬਿਨ ਹਾਜੀ ਅੱਬਾਸ ਹਨ. ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ. ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਅਸਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਤੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪੇਨਾਗ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ.


ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ (ਡੀਏਪੀ) ਦਾ ਲਿਮ ਗੁਆਨ ਇੰਗ [[]] ਹੈ। 8 ਮਾਰਚ, 2008 ਨੂੰ 12 ਵੀਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੀਏਪੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਕੇਡੀਲਨ ਰਕਯਤ (ਪੀਕੇਆਰ) ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਪੇਨੰਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੈਰ-ਮਾਲੇਈ ਨਸਲੀ ਚੀਨੀਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।


==== ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ====
[[ਤਸਵੀਰ:Penang_City_Hall.jpg|right|thumb|250x250px| ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਹਾousingਸਿੰਗ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਪੇਨੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Dewan_Undangan_Negeri_Penang_Dec_2006_003.jpg|thumb|250x250px| ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਇਮਾਰਤ ]]
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਇਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ 1951 ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ 1965 ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। &lt;ref&gt;http://www.mysinchew.com/node/36823&lt;/ref&gt; ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ''ਮਿ Municipalਂਸਪਲ'' ਕੌਂਸਲ ''(ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ'' ''ਪਲਾਉ ਪੇਨਾੰਗ)'' [http://www.mppp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ਅਤੇ ਵੈਲੇਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ''ਮਿ Councilਂਸੀਪਲ'' ਕੌਂਸਲ ''(ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ)'' [http://www.mpsp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} . ਦੋਵੇਂ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲਾਂ ਲਈ, ਇਕ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ 24 ਕੌਂਸਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224023005/http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਰਾਜ ਨੂੰ 5 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:


* '''ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ''' : 
** ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ( ''ਡਾਇਰਾਹ ਤੈਮੂਰ ਲੌਟ'' ) 
** ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਬਰਾਤ ਦਯਾ)'' 

* '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈਈ''' (ਸਾਬਕਾ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ): 
** ਉੱਤਰੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਪੇਰੈ ਸੇਬਰਾਂਗ ਉਤਾਰਾ)'' 
** ਕੇਂਦਰੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈ ਤੰਗਹ)'' 
** ਦੱਖਣੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਡਾਇਰਾਹ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈ ਸੇਲਤਾਨ)'' 

=== ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ===
{{See also|State Seats Representatives, 12th Malaysian General Election#Penang}}

{| class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin-right:.8em;margin-top:.7em;font-size:90%&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
! ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਗਠਜੋੜ 
! ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਅਸੈਂਬਲੀ 
! ਮੰਤਰੀ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਰਕਯਤ 
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;00BFFF&quot; | ਬੈਰੀਸਨ ਨਾਸੀਓਨਲ 
| align=&quot;center&quot; | 11 (27.5%) 
| align=&quot;center&quot; | 2 (15.4%) 
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;FF7777&quot; | ਪਕਤਨ ਰਕਯਤ 
| align=&quot;center&quot; | 29 (72.5%) 
| align=&quot;center&quot; | 9 (69.2%) 
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;90EE90&quot; | ਆਜ਼ਾਦ 
| align=&quot;center&quot; | 0 (0%) 
| align=&quot;center&quot; | 2 (15.4%) 
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; bgcolor=&quot;#cceeff&quot; style=&quot;font-size:80%&quot; | ਸਰੋਤ: ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ. 
|-
|}
[[ਤਸਵੀਰ:High_Court,_Penang_(2008).jpg|thumb|250x250px| ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ]]
ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ''ਸਸਨਸਦ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦੇ ''ਨਿਓਕਲਾਸਿਕਲ'' ਪੇਨੈਂਗ ਰਾਜ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ( ''ਦੀਵਾਨ ਅੰਡੰਗਨ ਨੇਗੇਰੀ'' ) ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੀਆਂ 40 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ 2008 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 19 ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ, 11 ਬੈਰੀਸਨ ਨਸੀਓਨਾਲਕੇ, 9 ਕੇਡੀਲਨ ਰਕਯਤ ਅਤੇ ਇਕ ਪੀਏਐਸ ਕੋਲ ਹਨ।


ਸਾਲ 2004 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ 38 ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1969 ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗੈਰ ਬੀ.ਐਨ. ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/election/results/results.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409214419/http://thestar.com.my/election/results/results.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨੈਂਗ ਦੀਵਾਨ ਰਕਿਆਤ (ਹਾ Houseਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਜ) ਵਿਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਦ ਦੇ 13 ਚੁਣੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨੇਗਰਾ (ਸੈਨੇਟ) ਦੇ ਦੋ ਸੈਨੇਟਰ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.


=== ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ===
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਹੈ. 1807 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇਕ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਦੀ &quot;ਰਿਕਾਰਡਰ&quot; ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 31 ਮਈ 1808 ਨੂੰ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ. ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਸੁਪਰੀਅਰ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੇਨੈਂਗ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਰ ਐਡਮੰਡ ਸਟੈਨਲੇ ਨੇ 1808 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡਰ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੱਜ) ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1951 ਤਕ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਿਆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penangbar.org/history.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=20 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120182201/http://www.penangbar.org/history.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ. ਸੀਰੀਆ ਅਦਾਲਤ ਇਕ ਪੈਰਲਲ ਅਦਾਲਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ.


== ਆਰਥਿਕਤਾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;font-size:82%&quot;
|+
| '''ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੀਰੀਅਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ (%), 2008–2009 (Q3''' ) &lt;ref&gt;श्रम बल सर्वेक्षण, सांख्यिकी विभाग, मलेशिया (2009)&lt;/ref&gt; 
|- style=&quot;background:lightblue&quot;
|-
| style=&quot;background:#153E7E&quot; |&lt;center&gt; &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''ਉਦਯੋਗ'''&lt;/font&gt; &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#153E7E&quot; |&lt;center&gt; &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''2008'''&lt;/font&gt; &lt;/center&gt;
| style=&quot;background:#153E7E&quot; |&lt;center&gt; &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''2009'''&lt;/font&gt; &lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 1.4 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 1.3 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 1.0 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 1.0 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਖੱਡਾਂ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 0.1 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 0.2 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਨਿਰਮਾਣ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 34.7 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 29.9 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 0.6 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 0.4 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਨਿਰਮਾਣ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 7.8 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | .4..4 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਥੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਪਾਰ, ਮੋਟਰ ਮੁਰੰਮਤ''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 14.0 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 17.6 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 9.4 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 8.7 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਆਵਾਜਾਈ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | .1.. 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 7.2 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਵਿੱਤੀ ਵਿਚੋਲਗੀ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 2.. 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | ... 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 5.5 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 7.7 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ;''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 2.2 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 8.8 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਸਿੱਖਿਆ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 9.9 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | .1.. 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | ... 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 8.8 
|-
| style=&quot;background:#98AFC7&quot; | '''ਹੋਰ ਕਮਿ Communityਨਿਟੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 9.9 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#98AFC7&quot; | 6.6 
|-
| style=&quot;background:#82CAFF&quot; | '''ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਘਰ''' 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 8.8 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#82CAFF&quot; | 4.4 
|-
| '''ਕੁੱਲ''' 
| align=&quot;center&quot; | '''100.0''' 
| align=&quot;center&quot; | '''100.0''' 
|-
|}
[[ਤਸਵੀਰ:Komtar.jpg|thumb|274x274px| ਜਾਰਜ ਟਾ ofਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 65-ਮੰਜ਼ਲਾ ਕੋਮਟਰ ਟਾਵਰ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ]]
ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਸੇਲੋਂਗੋਰ ਅਤੇ ਜੋਹੋਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107105228/http://www.penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੇਨੈਂਗ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੇ ਕੁਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਵਿਚ 45.9% (2000) ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਟਾਪੂ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਹੈ. ਬੇਯਨ ਲੇਪਾਸ ਮੁਕਤ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਪਲਾਂਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਲ, ਇੰਟੈਲ, ਏ ਐਮ ਡੀ, ਅਲਟੇਰਾ, [[ਮਟਰੋਲਾ|ਮੋਟੋਰੋਲਾ]], ਐਜੀਲੈਂਟ, ਹਿਟਾਚੀ, ਓਸਰਾਮ, ਪਲੇਕਸ, ਬੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੀਗੇਟ) ਨੇ ''ਸਿਲਿਕਨ ਆਈਲੈਂਡ'' ਵਿਚ ਪੇਨੈਂਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. &lt;ref name=&quot;fullcontact.nl&quot;&gt;http://www.fullcontact.nl/whymalaysia.php&lt;/ref&gt;


ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਈਬਰਜਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਸੁਪਰ ਕੋਰੀਡੋਰ ਸਾਈਬਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਖੋਜਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚ-ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਾਰਕ ਬਣਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੀ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927113655/http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਸਸਤੀ ਕਿਰਤ ਲਾਗਤ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318180835/http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.econ.ucdavis.edu/faculty/woo/woo.us-china%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20statement.1feb04.pdf |चीन के प्रमुख व्यापारी राष्ट्र के रूप में उभरने के आर्थिक प्रभाव&lt;/ref&gt;


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਸੰਘੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਦੇ]] ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪੋਰਟ ਕਲੰਗ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਘਾਟੇ ਕਾਰਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਟਰਵਰਥ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਟੇਨਰ ਟਰਮੀਨਲ ਹੈ.


ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ, ਵਿੱਤ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ. 

'''ਪੇਨਾਗ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' (ਪੀਡੀਸੀ) ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ &lt;ref&gt;http://www.pdc.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49&amp;catid=34&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਇਕਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਨਿਵੇਸ਼ਪਿਨੰਗ''' ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਮਾਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/portal/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125235023/http://www.investpenang.gov.my/portal/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


=== ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ===
2008 ਪਾਮ (13,504 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਵਿਚ (ਕੁੱਲ ਉੱਤਰਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਝੋਨੇ (12,782), ਰਬੜ (10,838), ਫਲ (7,009), [[ਨਾਰੀਅਲ]] (1,966), ਸਬਜ਼ੀ (489), ਨਕਦੀ ਫਸਲ (198) ਮਸਾਲੇ (197), ਕੋਕੋ (9) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ (41) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;पिनांग कृषि विभाग, मलेशियाई पाम तेल Bhd, रबर उद्योग लघुधारक विकास प्राधिकरण (RISDA) &lt;/ref&gt; ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਉਪਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੇਨਾਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਡਰੀਅਨ ਅਤੇ [[ਜਾਇਫਲ|ਨੂਟਮੇਗ]] . ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜਲ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗ ਜਿਵੇਂ ਸਜਾਵਟੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਫਲੋਰਿਕਲਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. &lt;ref name=&quot;Ariff&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF|title=The Agriculture Sector in Penang: Trends and Future Prospects|last=Tengku Mohd Ariff Tengku Ahmad|date=2001-11-29|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528204305/http://seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF|archive-date=28 मई 2008|access-date=2008-07-19}}&lt;/ref&gt;


[[ਤਸਵੀਰ:Beach_Street_Penang_Dec_2006_001.jpg|thumb|250x250px| 1 ਡਾਉਨਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਐਚਐਸਬੀਸੀ ਇਮਾਰਤ ਵਾਲਾ ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ ]]
ਪੇਨੰਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਸੀਮਤ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ 'ਤੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਦਰਅਸਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਕਮਾਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਧਾ ਦਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2000 ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 1.3% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ. &lt;ref name=&quot;Ariff&quot;/&gt; ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੋਨੇ ਦਾ ਕੇਵਲ 4.9% ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ। 


=== ਬੈਂਕਿੰਗ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Man_at_Penang_Thaipusam.jpg|thumb|327x327px| ਪੇਨਾੰਗ ਥਾਈਪੁਸਮ ਉਤਸਵ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Man_at_Nine_Emperor_Gods_Festival.jpg|thumb|374x374px| ਪੇਨਾਗ ਨੌਂ ਸਮਰਾਟ ਪਰਮੀਸ਼ਵਰ ਉਤਸਵ ]]
ਪੇਨੰਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੌਕੀ ਸੀ. 

ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ) ਨੇ 1875 ਵਿਚ ਮੁ Europeanਲੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029025635/http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਐਚਐਸਬੀਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੈਨੰਗ ਵਿੱਚ 1885 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ. &lt;ref name=&quot;fullcontact.nl&quot;/&gt; ਫਿਰ 1888 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਰਾਇਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਏਬੀਐਨ ਅਮਰੋ) ਆਇਆ। ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਅਜੇ ਵੀ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਤੇ ਹੈ.


ਅੱਜ ਪੇਨਾਗ ਸਿਟੀ ਬੈਂਕ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੇਗਰਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ (ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੈਂਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਬਲਿਕ ਬੈਂਕ, ਮਯਬੈਂਕ, ਐਮਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸੀਆਈਐਮ ਬੈਂਕ ਦਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਹੱਬ ਹੈ.


== ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ==

=== ਕਲਾ ===
ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪੱਛਮੀ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਾ ਹਨ- ਪੇਨਾਗ ਸਟੇਟ ਸਿਮਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਕੋਰਸ (ਪੇਸੈਸਓਸੀ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਸਿੰਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ (ਪੀਐਸਓ)। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pessoc.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121105019/http://www.pessoc.com/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.woonviolincollections.com/pso.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=10 ਜੂਨ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610105313/http://woonviolincollections.com/pso.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰੋ ਆਰਟ ਚੀਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਯੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231515/http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਧਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਹਨ. ਗ੍ਰੀਨਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224100630/http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਬੰਗਸਵਾਨ ਮਾਲੇਆ ਥੀਏਟਰ (ਅਕਸਰ ''ਮਲਾਏ ਓਪੇਰਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ, ਪੱਛਮੀ, ਇਸਲਾਮਿਕ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ.


20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਕ ਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.angelfire.com/ga/Jannat/Bangsawan.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202925/http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਬੋਰੀਆ ਪੇਨਾੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ, ਮਰਾਕੇਸ ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.musicmall-asia.com/malaysia/folk/boria.html&lt;/ref&gt; 

ਚੀਨੀ ਓਪੇਰਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿਓਚੂ ਅਤੇ ਹੌਕੀਅਨ ਵਰਜਨ) ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਣਾਏ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਾਲਾਨਾ ਹੰਗਰੀ ਗੋਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ.


ਕਠਪੁਤਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ. 

=== ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ ===
ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਫੋਟੋਆਂ, ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਤਮਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. &lt;ref&gt;http://www.asiarooms.com/en/travel-guide/malaysia/penang/penang-parks-&amp;-gardens/penang-museums/index.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸਾਬਕਾ ਸਈਦ ਐਟਲਸ ਮੈਨੇਸ਼ਨ ਨੇ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੇਨਾਗ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ. ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪੇਨਾਗ ਵਾਰ ਮਿ Museਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ।


ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102032753/http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਤਿਲਜੰਗ ਬੰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਫੌਰੈਸਟ ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਣ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.penang-traveltips.com/penang-forestry-museum.htm&lt;/ref&gt; ਦੀਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਸਟੇਟ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ-ਅਦਾਕਾਰ ਪੀ. ਰਾਮਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਕੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.


=== ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ===
ਪੇਨਾਗ ਦਾ architectਾਂਚਾ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੰ .ਣਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ - ਸਾ aੇ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ. ਐਸਪਲੇਨੇਡ ਵਿਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵਾਲੀਸ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਪਹਿਲਾ structureਾਂਚਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.virtualmalaysia.com/destination/fort%20cornwallis.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808195611/http://www.virtualmalaysia.com/destination/fort%20cornwallis.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.asiaexplorers.com/malaysia/fortcornwallis.htm&lt;/ref&gt; ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਟਾ hallਨ ਹਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਪੇਨਾਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਹੋਟਲ, ਸੇਂਟ ਜੋਰਜ ਐਂਜਲਿਕਨ ਚਰਚ - ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ.


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਇਯਾਰ ਇਟਮ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰ situatedੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਨਿਵਾਸ ਸੁਫੋਲਕ ਹਾ Houseਸ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। &lt;ref&gt;http://cipa.icomos.org/text%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20files/antalya/25.pdf&lt;/ref&gt; ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕਬੀਲੇ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੁਕਾਨ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਚਿਆਂਗ ਫਾਟ ਜ਼ੇ ਮੈਨਸਨ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ. ਵੈਲਡ ਕਵੇ ਕੋਲ ਕਬੀਲ ਘਾਟ ਦੇ ਪਾਣੀ-ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ. ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰਿਮਾ ਮੰਦਰ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਪਿਟਨ ਕੈਲਿੰਗ ਮਸਜਿਦ, ਅਕੇਹ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੀ. ਰਮਲੇ ਮਿ Museਜ਼ੀਅਮ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਲੇਈ ਪਬਾਂਸਾ ਘਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ. ਸਿਆਮੀ ਅਤੇ ਬਰਮੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਬੁਧ ਅਤੇ ਧਰਮਕਰਮਾ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ structuresਾਂਚੇ ਅਤੇ ਗਗਨ ਗਿੱਛੀਆਂ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੀ. ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਟਰ ਟਾਵਰ, ਉਮਨੂੰ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾ ਮੇਸੇਨਿਆਗਾ ਭਵਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231337/http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


[[ਤਸਵੀਰ:Anson_House,_Penang.jpg|thumb| ਸਟ੍ਰੈਟ-ਚੀਨੀ ਕਲਾ ਸਜਾਵਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਘਰ ]]

=== ਤਿਉਹਾਰ ===
ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.


ਚੀਨੀ ਲੋਕ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਚੀਨੀ]] ਨਿ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|New ਈਅਰ]], ਮੱਧ-ਪਤਝੜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਹੰਗਰੀ ਗੋਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਿੰਗ ਮਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ. Malays ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ [[ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ|ਹਰੀ Raya Aidilfitari]], [[ ਈਦ-ਉਲ-ਜੁਹਾ |ਹਰੀ Raya ਹਾਜੀ]] ਅਤੇ Maulidar ਰਸੂਲ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਨਾਉਣ [[ਦੀਵਾਲੀ|ਸਬਾਹ]], Thaipusam ਅਤੇ [[ ਪੋਂਗਲ |ਥਾਈ Pongal]] . [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ]], [[ਗੁਡ ਫਰਾਈਡੇ|ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ]] ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਈਸਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੁੱਕਿਤ ਮੇਰਤਾਜਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਲਾਨਾ ਸੇਂਟ ਐਨ ਦੇ ਨੋਵੇਨਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ. &lt;ref&gt;http://article.wn.com/view/2010/08/02/Candlelight_communion/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://article.wn.com/view/2010/08/02/Big_turnout_for_St_Annes/&lt;/ref&gt; ਬੁੱਧਵਾਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਨਾਗ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ.


=== ਭੋਜਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Rojakstall.jpg|thumb| ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਰਚ ਦੀ ਪੇਸਟ ਵਿਚ ਇਕ ਹਾਕਰ ਝੀਂਗਾ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਟੋਰੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Gurneydrive1.jpg|thumb| ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ ਤੇ ਹੌਕਰ ਮੀਲ ਸੈਂਟਰ. ]]
''ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ'' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '','' ਪੇਨਾਗ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਾਣਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. 2004 ਵਿਚ, ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ''“ਇੰਨਾ ਸਸਤਾ ਸਵਾਦਿਸ਼ਤ ਖਾਣਾ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ”।'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.time.com/time/asia/2004/boa/boa_body_food.html|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117003151/http://www.time.com/time/asia/2004/boa/boa_body_food.html|archive-date=17 नवंबर 2004|access-date=17 नवंबर 2004}}&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ, ਨਯੋਨਿਆ, ਮਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਸਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਹੈ]] . &quot;ਛਪਾਰੀਵਾਲਾ ਖਾਨਾ&quot;, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂਡਲਜ਼, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਅਲ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਖਾਣੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ, ਪਲਾu ਟਿਕਸ, ਨਿ L ਲੇਨ, ਨਿ World ਵਰਲਡ ਪਾਰਕ, ਪੇਨਾਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਚੁਲੀਆ ਸਟਰੀਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੇਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. 
[[ਤਸਵੀਰ:Pg_botanic_gardens_trees.JPG|thumb| ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ]]

== ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ==
ਪੇਨੈਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੈਮਰਸੈਟ ਮੌਘਮ, [[ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ]], ਨੋਏਲ ਕਯਾਰਡ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬਿਥ ਦੂਜੇ. &lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1985/06/30/travel/correspondent-s-choice-on-penang-island-a-legend-lives.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://mattviews.wordpress.com/2007/10/30/following-maughams-footsteps-malaysia/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uplands.org/UPLANDS/History |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124131454/http://www.uplands.org/UPLANDS/History |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੇ 5.96 ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. &lt;ref&gt;http://www.mysinchew.com/node/40002&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ, ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬੀਚਾਂ, ਖਰੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.


[[ਤਸਵੀਰ:Day_view_of_Kek_Lok_Si_Temple_Penang.jpg|thumb| ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈ ਮੰਦਰ ]]

=== ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ===
ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੀਚ ਹਨ ਤਨਜੰਗ ਬੰਗਾ ਬਟੂ ਫੇਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟੈੱਲੁਕ ਬਹੰਗ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ .ੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ. ਵਧੇਰੇ ਇਕਾਂਤ ਮੁੱਕਾ ਹੈਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਈਟਹਾouseਸ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਨੰਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਬੀਚ - ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੈ.


ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ .ਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੈਲਾਨੀ [[ਲੰਗਕਾਵੀ|ਲਾਂਗਕਾਵੀ]] ਅਤੇ ਪਾਂਗਕੋਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ.


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/15/nation/19471462&amp;sec=nation|title=Penang to restore and landscape sites in Batu Ferringhi|date=2007-11-15|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-10|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182612/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F15%2Fnation%2F19471462&amp;sec=nation|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;thestar.com.my&quot;&gt;{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/14/nation/19460517&amp;sec=nation|title=Penang’s polluted beaches keeping tourists away|date=2007-11-14|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-10|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182301/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F14%2Fnation%2F19460517&amp;sec=nation|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


=== ਬਾਗ, ਝੀਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ===
ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੇਨਾਗ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ. ਜੋਰਜ ਟਾਉਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪੇਨੈਂਗ ਹਿੱਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਦੋ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ - ਪੇਨਾਗ ਮਿ Municipalਂਸਪਲ ਪਾਰਕ (ਯੂਥ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ.


ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਨ. &lt;ref&gt;http://www.emeraldinsight.com/journals.htm?articleid=870939&amp;show=pdf&lt;/ref&gt; ਰਾਈਲੌ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪਾਰਕ 2003 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਰੋਬੀਨਾ ਬੀਚ ਪਾਰਕ ਬਟਰਵਰਥ ਬੀਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਹੈ.


ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, 2003 ਵਿਚ ਗਜ਼ਟਿਡ ਪੇਨੈਂਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ (2562 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ) ਇਕ ਨੀਵਾਂ ਜਿਹਾ ਡਾਈਪਟਰੋਕਾਰਪ ਜੰਗਲ, ਸੰਘਣੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਵੈਲਲੈਂਡ, ਪੱਛਮੀ ਝੀਲ, ਚਿੱਕੜ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਮੁਰਗੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਰਟਲ-ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਹਨ. ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.penang-traveltips.com/penang-national-park.htm&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁਕਿਟ ਰਾਇਲਾਉ, ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ, ਬੁਕਿਤ ਪਨਾਰਾ, ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਬੁਕਿਤ ਪੰਚੌਰ ਅਤੇ ਸੁੰਗਾਈ ਟੁਕੁਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ ਹਨ.


ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ, ''ਅਲਕੋਰਨੀਆ ਰੋਡੋਫਿਲਾ'', ਲਗਭਗ ''ਵਿਲਕਦਾ'' ਰੁੱਖ ''ਮੇਨਾਗਾਯਾ ਮਲਾਇਨਾ'' ਅਤੇ ਡੱਡੂ ''ਅਨਸੋਨੀਆ ਪਿਨਜੈਂਜਿਸ'' ਸਿਰਫ ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਲਈ ''ਸਧਾਰਣ ਹਨ'' . &lt;ref&gt;http://www.nationaalherbarium.nl/euphorbs/specA/Alchornea.htm&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.archive.org/stream/floramalesiana104stee/floramalesiana104stee_djvu.txt&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.nhm.ku.edu/rbrown/Rafes%%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20PDF 20publications/Matsui.et.al.2010.pdf&lt;/ref&gt; 

ਟੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਬਟਰਫਲਾਈ ਫਾਰਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਹਨ. &lt;ref&gt;http://www.butterfly-insect.com/whoweare.php&lt;/ref&gt; ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਬਰਡ ਪਾਰਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਛੀ ਘਰ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.penangbirdpark.com.my/&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨ ਹਨ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਸਪਾਈਸ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਫਰੂਟ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਵਿਚ ਬੁਕਿਟ ਜ਼ੈਂਬੂਲ ਆਰਚਿਡ ਅਤੇ ਹਿਬਿਸਕ ਗਾਰਡਨ. 

=== ਖਰੀਦਦਾਰੀ ===
ਪੇਨੈਂਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਹਨ. ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀਨਸਬੀ ਮੱਲ (ਪੇਨੈਂਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ), ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਰਨੀ ਪਲਾਜ਼ਾ, ਕੋਮਟਰ (ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ) ਅਤੇ ਪੇਨਾੰਗ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ (ਕੋਮਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ) ਹਨ. ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾੱਪਿੰਗ ਮਾਲ ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ ਵਿਚ ਸਨਵੇ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਮੱਲ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਪੇਰਾਡਾ ਵਿਚ ਸੇਬਰੰਗ ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਟੀ ਪਰਦੇਨਾ ਮੱਲ ਹਨ.  


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੌਰਸਟਾ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਖੁੱਲੇ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਂਪਬੈਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ''ਮਾਲਮ'' ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ. ਇਹ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਨ. 

== ਸਿੱਖਿਆ ==

=== ਵਿਦਿਆਲਾ ===
ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋ .ੀ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁ schoolsਲੇ ਸਕੂਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਥਾਨਕ (ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ) ਸਕੂਲ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਲਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਸ੍ਰੀ ਪੇਨਾਗ ਸਕੂਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਪੇਨਾੰਗ (ਉੱਚੇ ਪਾਸੇ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਜਾਪਾਨੀ ਸਕੂਲ. ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ ਹਨ। 

==== ਚੀਨੀ ਸਕੂਲ ====
ਪੇਨਾਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇਹ ਸਕੂਲ ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਚੀਨੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਚੀਨੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਸਕੂਲ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੈਰ-ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ 90 ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 10 ਚੀਨੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁੰਗ ਲਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1917 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਪੇਨਾਗ ਚੀਨੀ ਲੜਕੀਆਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1920 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਯੂਨਾਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1928 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਚੁੰਗ ਵਾ ਕਨਫਿiusਸ ਸਕੂਲ (1904 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਫੋਰ ਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1940 ਵਿਚ) ਹਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬੁੱਧ ਸਕੂਲ), ਜੀਤ ਸਿਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1949 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਹਾਨ ਚਿਆਂਗ ਸਕੂਲ (1919 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ). 

==== ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ====
ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਖੇਡਾਂ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਪੇਨਾਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ (ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ 1816 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) &lt;ref&gt;पिनांग यात्रा युक्तियाँ: (URL last accessed 11 जून 2010)&lt;/ref&gt;, ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ (1885 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ (ਸ਼ਨ (ਸੰਨ 1891 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ) ਅਤੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ 1852 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)


==== ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ====
ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਮਾਲੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਮੁ earlyਲੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਧੇਰੇ ਬਹੁ-ਜਾਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਬੁਕਿਟ ਜ਼ਾਂਬੂਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਟਿਆਰਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਆਇਅਰ ਇਟਮ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ. ਤਨਕੂ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਬੱਤੂ ਲੰਚਾਂਗ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਦੋ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਕੂਲ ਹਨ. ਅਲ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਕੂਲ ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਹੈ.


=== ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ===
ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਦੋ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਨ, ਗੈਲੂਗੋਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਰਮਾਟੂੰਗ ਪੋਹ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਰਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817061447/http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://penang.uitm.edu.my/&lt;/ref&gt;


ਵਾਵਾਸਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਅਧਾਰਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230071717/http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਸੇੇਮੋ ਰੀਕੈਮ ਵੀ ਹੈ।


=== ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ===
ਪੇਨੰਗ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, 1817 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ 1973 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penanglib.gov.my/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233028/http://www.penanglib.gov.my/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮੁੱਖ ਪੇਨੈਂਗ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.penanglib.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=48&amp;Itemid=82{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


== ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ==
ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਜਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟਾਂ ਵਰਗੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਪਬਲਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ.


ਅੱਜ, ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ''ਕਮਿ communityਨਿਟੀ'' ਕਲੀਨਿਕ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ( ''ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦੇ ਕੇਸੈਟਸ'' ) ਨਾਲ ਹਨ. ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਹਨ. ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ, ਬਲਕਿ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂ neighboringੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੇਨਾੰਗ ਸਿਹਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ. ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ 0.4% 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਮਰ ਮਰਦਾਂ ਲਈ 71.8 ਸਾਲ ਅਤੇ forਰਤਾਂ ਲਈ 76.3 ਸਾਲ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=21 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821150339/http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


{| cellpadding=&quot;10&quot;
| '''ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ''' ''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ'' 
* ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ (ਮੁੱਖ) 
* ਬਾਲਿਕ ਪਲਾਉ ਹਸਪਤਾਲ 
|
|
| '''ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ''' ''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ'' 
* [http://www.tmcpenang.com ਟ੍ਰੋਪਿਕਾਨਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਪੇਨਾੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015115823/http://www.tmcpenang.com/ |date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2018 }} 
* ਆਈਲੈਂਡ ਹਸਪਤਾਲ 
* ਗਲੇਨੈਗਲਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ 
* ਪੰਤਾਈ ਮੁਟਿਆਰਾ ਹਸਪਤਾਲ 
* ਲੋਹ ਗੁਆਨ ਲਾਇ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਸੈਂਟਰ 
* ਲਾਮ ਵਾਹ ਵਾਹ ਹਸਪਤਾਲ 
* ਪੇਨਾਗ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟ ਹਸਪਤਾਲ 
* ਤਨਜੰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ 
* ਮਾ Mountਂਟ ਮੀਰੀਅਮ ਹਸਪਤਾਲ 
|}

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਸਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਨੰਗ ਸੜਕ, ਰੇਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਥਾਨਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਉਡਾਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਅਰਅਸੀਆ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ ਪੇਨੈਂਗ ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. &lt;ref&gt;http://www.airasia.com&lt;/ref&gt;


=== ਪੁਲਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Penang_bridge.JPG|thumb| 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ]]
ਪੇਨਾਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਪੇਨੰਗ ਬ੍ਰਿਜ (1985 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ) ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਪੁਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਤਿੰਨ-ਲੇਨ, ਡਬਲ-ਲੇਨ ਸੜਕ ਹੈ. 31 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਨਾਂਗ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਜ ਰੱਖਿਆ. ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 2013 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222214200/http://themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨੈਂਗ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੁਆਰਾ 966 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ, ਨਾਰਥ- ''ਸਾ'' South ''ਥ'' ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ( ''ਲੇਬੂਹਰਾਇਆ ਅਤਾਰਾ-ਸਲਾਤਨ'' ) ਨਾਲ ''ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ'', ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ.


ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਬ੍ਰਿਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. 

ਪੇਨੈਂਗ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ (ਪੀਓਆਰਆਰ) ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸੀ. ਸਬੰਧਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009053200/http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 26 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮੱਧ-ਮਿਆਦ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੈਨੰਗ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. &lt;ref&gt;http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20080630/consult-penang-govt-mega-projects/ai_n44406388/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


ਜੈਲਯੂਟੋਂਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ highwayੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ, ਪੇਨੈਂਗ ਬ੍ਰਿਜ ਨੂੰ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ. ਬਟਰਵਰਥ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ (ਬੀਓਆਰਆਰ) ਇੱਕ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇਅ ਹੈ ਜੋ ਟੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਟਰਵਰਥ ਅਤੇ ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਖਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ.


=== ਆਮ ਆਵਾਜਾਈ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Parking_lot_outside_Hospital_Pulau_Penang.jpg|thumb| ਜਾਰਜ ਟਾ inਨ ਵਿੱਚ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ]]
ਘੋੜੇ ਟ੍ਰਾਮ, ਭਾਫ ਟ੍ਰਾਮ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮ, ਟਰਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡਬਲ-ਡੇਕਰ ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਭੱਜੇ. ਪਹਿਲਾ ਭਾਫ ਟ੍ਰਾਮਵੇ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ. ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮ 1905 ਵਿਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ 1925 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਟ੍ਰਾਮਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਪਰ 1961 ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਬੱਸਾਂ ਹੀ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਸਾਧਨ ਹਨ. &lt;ref&gt;फ्रांसिस रिक और गैन्ली, कॉलिन: पिनांग ट्राम ट्रॉलीबस और रेलवे: नगर निगम का परिवहन इतिहास, 1880s-1963. एरेका बुक्स: पिनांग, 2006&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&amp;sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061105/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&amp;sec=penangbusservice |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਰੇਲਵੇ, ਪੇਨੰਗ ਹਿੱਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਰੇਲਵੇ, ਜਦੋਂ 1923 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਇਕ ਗੁਣ ਸੀ. ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428035805/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ. &lt;ref name=&quot;Penang buses&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.equator-academy.com/402.php|title=Penang - The Pearl of the Orient|publisher=Equator Academy of Art|access-date=2008-07-27|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914043135/http://www.equator-academy.com/402.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&amp;sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061120/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&amp;sec=penangbusservice |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F8%2F12%2Fpenangbusservice%2F15124759&amp;sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061135/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F8%2F12%2Fpenangbusservice%2F15124759&amp;sec=penangbusservice |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਬੱਸ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ. ਨਵੇਂ ਰੂਟਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਡੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ “ਟਰੰਕ” ਮਾਰਗਾਂ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ “ਸਹਾਇਕ” ਰੂਟਾਂ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਟਰੰਕ ਰੂਟਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।


20 ਫਰਵਰੀ 2007 ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੈਪਿਡ ਕੇਐਲ ''ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ'' ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਚਲਾਏਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਕਾਈ ਹੈ।


ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 31 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ 'ਤੇ 28 ਰੂਟਾਂ' ਤੇ 150 ਬੱਸਾਂ ਚਲਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬਿਹਤਰ ਹੈ. 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਮਾਮੂਲੀ 30,000 ਯਾਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2010 ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 75,000 ਯਾਤਰੀ, ਰਾਜ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://reference.findtarget.com/search/Rapid%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20Penang /&lt;/ref&gt; ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ routes 350 ਬੱਸਾਂ 41 41 ਰੂਟਾਂ ਤੇ ਚੜਦੀਆਂ ਹਨ (ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਤੇ routes 30 ਰੂਟ, ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ ਵਿੱਚ routes ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਪੇਨੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ 2 ਰੂਟ। ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124114615/http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸ਼ਟਲ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Penang buses&quot;/&gt;


ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕੋਚਾਂ ਲਈ ਦੋ ਮੁੱਖ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ. ਇਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸੋਸੰਗਾਈ ਨਿਬੋਂਗ ਵਿਖੇ ਟਾਪੂ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. 

ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਟੈਕਸੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ ਲਾਇਸੰਸਿੰਗ ਬੋਰਡ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਿਰਾਇਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. &lt;ref&gt;https://archive.today/20120716124855/www.accessmylibrary.com/article-1G1-66837690/cap-dont-back-down.html&lt;/ref&gt; 

ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਤਿੱਖੀ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ. ਇਕ ਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.


&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101204610/http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਰੇਲ ਅਤੇ ਮੋਨੋਰੇਲ ===
ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ 34.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਹੈ. &lt;ref&gt;[http://www.penang.gov.my/index.php?ch=10&amp;pg=58&amp;ac=200 कराजान नेगेरी पुलाऊ पिनांग]&lt;/ref&gt; ਕੇਰਤਾਪੀ ਟਾਨਾ ਮੇਲਯੁ (ਕੇਟੀਐਮ) ਜਾਂ ਮਲੇਨ ਰੇਲਵੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਲਾਈਨ ਜੋ ਪਦਿਲ ਬਸਾਰ ਤੋਂ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ-ਥਾਈਲੈਂਡ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਟਰਵਰਥ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ.


''ਸੇਨਾਡੁੰਗ ਲਾਂਗਕਾਵੀ'' [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਤੋਂ ਹਧਿਆਈ ਰਾਹੀਂ ਬਟਰਵਰਥ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹੈ.  


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 1999 ਤੋਂ ਮੋਨੋਰੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਨਾਗ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸੀ. ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਮੋਨੋਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ 31 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719165029/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


=== ਏਅਰ ਪੋਰਟ ===
ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ '''(ਪੇਨ)''' ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਇਰਫਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕੀਆ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਅਤੇ ਏਅਰਅਸੀਆ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ.


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲੈਗ ਕੈਰੀਅਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਏਅਰਲਾਇੰਸ, ਸਿਲਕਏਅਰ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ), ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਟਾਈਗਰ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਜੇਸਟਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਧਾਰਤ ਕੈਥੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਏਅਰ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਧਾਰਤ ਚਾਈਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ, ਚਾਈਨਾ ਸਾ Southernਥਰੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਹਨ। ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼ ਲਾਇਨ ਏਅਰ, ਕਾਰਤਿਕਿਕਾ ਏਅਰਲਾਇੰਸ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਾ ਏਅਰ ਅਤੇ ਵਿੰਗਸ ਏਅਰ.


ਪੇਨਾਗ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]], ਕੁਚਿੰਗ, ਕੋਟਾ ਕਿਨਾਬਲੂ, ਜੋਹੋਰ ਬਹਿਰੂ, [[ਲੰਗਕਾਵੀ|ਲਾਂਗਕਾਵੀ ਲਈ ਹਨ]] ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਜਕਾਰਤਾ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ]], [[ਤਾਈਪੇ]], [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ|ਗੁਆਂਗਝੂ]], [[ਮਕਾਉ|ਮਕਾਓ]] ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ]] ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਸੰਪਰਕ [[ਚੇਨਈ|ਹਨ]] ।


ਫ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਡ ਜ਼ੋਨ ਵਿਚ ਕਈ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਗੋ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ.


=== ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Penang_at_dawn.jpg|thumb| ਪੈਨੰਗ ਸਵੇਰੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Ferry_in_Penang.jpg|thumb| ਬਟਰਵਰਥ ਘਾਟ 'ਤੇ ਪੇਨਾਗ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗੋਦੀ' ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ]]
ਪੇਨੈਂਗ ਫੈਰੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਚੈਨਲ-ਕਰਾਸਿੰਗ ਫੈਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਰਜ ਟਾ Butਨ ਅਤੇ ਬਟਰਵਰਥ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 1985 ਵਿਚ ਪੁਲ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਇਕ ਲਿੰਕ ਸੀ. [[ਲੰਗਕਾਵੀ]] ਦੇ ਆਈਲੈਂਡ ਰਿਸੋਰਟ, ਕੇਦਾਹ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. 

ਪੋਰਟ ਪੋਰਟ ਪੋਰਟ ਪੋਰਟੰਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ (ਸਵੈਟਨਹੈਮ ਪਿਅਰ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਭਾਵ ਨੌਰਥ ਬਟਰਵਰਥ ਕੰਟੇਨਰ ਟਰਮੀਨਲ (ਐਨਬੀਸੀਟੀ), ਬਟਰਵਰਥ ਡਿੱਪ ਵਾਟਰ ਵਾਵਰਵਜ਼ (ਬੀਡੀਡਬਲਯੂ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈ ਬਲਕ ਕਾਰਗੋ ਟਰਮੀਨਲ (ਪੀਬੀਸੀਟੀ). ਮਲੇਸ਼ੀਆ 13 ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੋਰਟਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. 

ਸਵੈਟਨਹੈਮ ਪੀਅਰ ਪੋਰਟ ਕਰੂਜ਼ਜ਼ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. 

== ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ==
ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ-ਮਲਕੀਅਤ ਪਰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪੀਬੀਏ ਹੋਲਡਿੰਗਸ ਬੀ ਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕੋ ਸਹਿਯੋਗੀ ''ਪਰਬੰਦਾਨ ਬੇਕਲਨ ਏਅਰ ਪਲਾu ਪੇਨਾਗ ਐਸ ਡੀ ਐਨ ਭਾਦ'' (ਪੀਬੀਏਪੀਪੀ) ਹੈ।


ਇਹ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਪੇਨਾੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਨ ਜਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2008}} &lt;sup class=&quot;Template-Fact&quot;&gt;&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot; title=&quot;इस तथ्य की सत्यता के लिए विश्वसनीय सूत्रों की आवश्यकता है।  July 2008से&quot;&gt;&amp;#x5B; ''ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ'' &amp;#x5D;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt; &lt;span&gt;&lt;/span&gt;  ਪੀਬੀਏ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061230205623/http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਆਇਰ ਇਟਮ ਡੈਮ, ਮੇਨਕਾਂਗ ਡੈਮ, ਟੇਲੂਕ ਬਹੰਗ ਡੈਮ, ਬੁਕਿਤ ਪੰਚੋਰ ਡੈਮ, ਬੈਰਾਪੀਟ ਡੈਮ, ਚੈਰੋਕ ਟੋਕ ਕਨ ਡੈਮ, ਵਾਟਰਫਾਲ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ (ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ) ਹਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ), ਗਿਲਮਾਰਡ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਕੇਦਾਹ ਵਿਚ ਮੁਦਾ ਦਰਿਆ.


[[श्रेणी:लेख जिनमें July 2008 से स्रोतहीन कथन हैं]]
[[श्रेणी:सभी लेख जिनमें स्रोतहीन कथन हैं]] 


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਜੋ 1905 ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;visitpenang.gov.my&quot;/&gt; ਹੁਣ, [[ਬਿਜਲੀ]] ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖਪਤ ਲਈ ਕੌਮੀ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਕੰਪਨੀ, Tenga Nacional Berhad (TNB) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.


ਟੈਲੀਕਾਮ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬਰਹਾਦ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ (ਆਈਐਸਪੀ) ਹੈ. ਮੋਬਾਈਲ ਨੈਟਵਰਕ ਓਪਰੇਟਰ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਮੈਕਸਿਸ, ਡਿਗੀ, ਸੇਲਕਾਮ ਅਤੇ ਯੂ ਮੋਬਾਈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਵਿਆਪੀ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸਥਾਪਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਫਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. '''ਪੇਨੈਂਗ ਫ੍ਰੀ ਵਾਈ-ਫਾਈ''' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸੇਵਾ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ, ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਕੋਮਟਰ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਸਾਈਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ. ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏਗਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F11%2F23%2Fnation%2F2625368&amp;sec=nation |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622072723/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F11%2F23%2Fnation%2F2625368&amp;sec=nation |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;


ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਾਹ ਵਾਟਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਕਸਰ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ. &lt;ref&gt;http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&amp;cpsidt=2709523%7C {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121134621/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN |date=21 ਨਵੰਬਰ 2018 }}
 मलेशिया, पिनांग के जॉर्ज टाउन से सीवेज निर्वहन का तटीय जल की गुणवत्ता पर प्रभाव का नमूना&lt;/ref&gt; 

== ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ==

* {{Flag icon|Australia}} [[ਐਡਲੇਡ|ਐਡੀਲੇਡ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] (1973) 
* {{Flag icon|People's Republic of China}} ਜ਼ਿਆਮਨ, [[ ਚੀਨ |ਚੀਨ]] (1991) 
* {{Flag icon|Indonesia}} ਮੇਦਾਨ, [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] 
* {{Flag icon|Japan}} ਕੰਗਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ, [[ਜਪਾਨ]] 

== ਮਿਲਟਰੀ ਸਥਾਪਨਾ ==

=== ਆਰਮੀ ===
ਟੂਨ ਰਜ਼ਾਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਬੁਕਿਤ ਗੇਦੋਂਗ ਵਿਚ ਕੈਂਪ ( मलय    ) ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲ ਐਵੀਨਿ Camp ਕੈਂਪ ( मलय    ) ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਅਸਕਰ ਵਟਾਨੀਆਹ ਦੀ 509 ਵੀਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. 

ਗੈਲੂਗੋਰ ਵਿਚਲੀ ਮਿੰਡਨ ਬੈਰਕ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ 1939 ਤੋਂ 1939 ਤੱਕ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਲੈਂਡ ਫੋਰਸ (ਮਲਾਇਆ) ਦਾ ਕੈਂਪ ਸੀ.


=== ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ===
ਆਰਐਮਐਫ ਬਟਰਵਰਥ ਵਿੱਚ ਬਟਰਵਰਥ ( मलय    ) ਇੱਕ ਰਾਇਲ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦਾ ਕੈਂਪ ਹੈ. ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਐੱਫ ਪੀ ਡੀ ਏ) ਦਾ '''ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ''' (ਆਈਏਡੀਐਸ) ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਹੈ. ਏਅਰਬੇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਆਰ.ਐੱਮ.ਐੱਫ. ਐੱਸ. ਦੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਐਫਪੀਡੀਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;http://www.airforce.gov.au/bases/butterworth.aspx&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.airforce.gov.au/units/324css.aspx&lt;/ref&gt; 

== ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਐਨ.ਜੀ.ਓ.) ==
ਪੇਨਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਨਵਰ ਫਜ਼ਲ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਵਕਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1969 ਵਿਚ ਪੇਂਜਿੰਗ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੂਹ, ਸੀਏਪੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ. ਇਹ ਯੂਟੂਸਨ ਖਪਤਕਾਰ, ਉਤਸਨ ਪਿਨੰਗੁਨਾ, ਉਤਸਨ ਸਾਇਨਾ, ਉਟੁਸਨ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਜਾਲਹ ਪਿਨੰਗੁਨਾ ਕਨਕਾ-ਕਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. 

ਬ੍ਰੈਸਟਫੀਡਿੰਗ ਐਕਸ਼ਨ ਲਈ ਵਰਲਡ ਅਲਾਇੰਸ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ.  


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਪੇਨਾਗ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਇਕ ਐਨਜੀਓ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੈ. ਪੀਐਚਟੀ ਨੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਨਕਲੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਦੇ]] ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ beingਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. 

ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ theਫ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ, ਬਾਗਵਾਨੀ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ.


== ਖੇਡਾਂ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Pier_at_the_Tanjung_City_Marina,_Penang.jpg|thumb| ਤਨਜੰਗ ਸਿਟੀ ਮਰੀਨਾ ]]
ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ - ਦੋ ਸਟੇਡੀਅਮ- ਜਾਰਜ ਟਾ Townਨ ਵਿਚ ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬੇ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚ ਬਟੂ ਕਵਾਨ.  


&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਰੇਯਲੋ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਅਰੇਨਾ (ਪੀਸਾ) ਵਿਖੇ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਜਲ-ਪਰਲੋ ਦਾ ਖੇਡ ਕੇਂਦਰ ਹੈ 

ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ 4 ਗੋਲਫ ਕੋਰਸ ਹਨ ਜੋ 18-ਹੋਲ ਦੇ ਬੁਕਿਤ ਜ਼ੈਂਬੁਲ ਕੰਟਰੀ ਕਲੱਬ (ਟਾਪੂ ਤੇ), 36-ਹੋਲ ਬੁਕਿਤ ਜਾਵੀ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ, 36-ਹੋਲ ਪੇਨੈਂਗ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ ਅਤੇ 18-ਹੋਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ ਹਨ. 

ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਕੰਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾਗ ਕਲੱਬ, ਚੀਨੀ ਰੀਕਰਿਸ਼ਨ ਕਲੱਬ (ਸੀਆਰਸੀ), ਪੇਨਾੰਗ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾਗ ਰਾਈਫਲ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾੰਗ ਪੋਲੋ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾੰਗ ਸਵਿਮਿੰਗ ਕਲੱਬ, ਚੀਨੀ ਸਵਿਮਿੰਗ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਸਕਵਾਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਨਜੰਗ ਸਿਟੀ ਮਰੀਨਾ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੀਆਂ 140 ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਲਡ ਕਿਵੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਪੈਨਾਂਗ ਟਰੱਫ ਕਲੱਬ, 1864 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ [[ਹੌਰਸ ਰੇਸਿੰਗ (ਘੋੜਾ ਦੌੜ)|ਘੋੜਾ ਰੇਸਿੰਗ]] ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. 

1979 ਤੋਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਰੈਗਨ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉਤਸਵ ਹਰ ਸਾਲ ਚੰਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&amp;page=1|title=Race of the Ancients; Penang Dragons|last=Bhatt|first=Himanshu|date=2008-01-28|publisher=Penang Forward Sports Club|access-date=2008-07-19|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207024015/http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&amp;page=1|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬੋਟ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਪੀਆਈਡੀਬੀਐਫ) ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਵਰਲਡ ਕਲੱਬ ਕਰੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਡੈਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ. ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਸਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬੋਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਪਾਸਟਾ ਡਰੈਗਨ ਬੋਟ ਰੇਸ. 

ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਮੈਰਾਥਨ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ. ਪੂਰਾ ਮੈਰਾਥਨ ਰਸਤਾ ਕੁਈਨਸਬੇ ਮਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਸਟਾਰਟ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ 2008 ਵਿਚ 16,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. 

ਪੇਨਾਗ ਵਿਲੱਖਣ ਛਿੰਗਾ ਜਲੂਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1919 ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰੇਡ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਚੀਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਮੇਹਰ ਦੀ ਦੇਵੀ (ਗੁਆਨ ਯਿਨ) ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਜਲੂਸ ਹਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਜਾਂ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ]] ਜਾਂ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੀਨੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. 

== ਪੈਨੰਗ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Fort_Cornwallis_Penang_Dec_2006_004.jpg|thumb| ਜਾਰਜ ਟਾ ,ਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:St._George's_Church_Penang_Dec_2006_005.jpg|thumb| ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦਾ ਚਰਚ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚਰਚ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Beach_Street_Penang_Dec_2006_009.jpg|thumb| 2 ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ]]

* ਪੇਨਾਗ 1786 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੌਕੀ ਬਣ ਗਈ. 
* ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖਬਾਰ, ''ਪ੍ਰਿੰਸ Waਫ ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ ਗਜ਼ਟ'' - 1805 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਪੇਨਾਗ ਗਜ਼ਟ ਆਇਆ'', ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1837 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&amp;pg=99&amp;ac=2&amp;lang=eng&amp;format |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923095932/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&amp;pg=99&amp;ac=2&amp;lang=eng&amp;format |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

* ਰਾਇਲ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ III ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1807 ਵਿੱਚ 'ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ' ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ. 

* ਪੇਨੰਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1816 ਵਿਚ ਰੇਵ ਸਪਾਰਕ ਹੈਚਿੰਗਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 

ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਹੈ. 

* [http://www.stgeorgespg.org/ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦਾ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123014945/http://www.stgeorgespg.org/ |date=23 ਜਨਵਰੀ 2011 }}, 1816 ਵਿਚ ਫਾਰਕੁਹਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਇਕਲੌਤੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 50 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. 
* ਸੇਕੋਲਾਹ ਕੇਬਾਂਗਸਨ ਗੈਲੂਗੋਰ, ਜੋ 1826 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮਲਿਆਲਮ ਸਕੂਲ ਹੈ। [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&amp;pg=99&amp;ac=4&amp;lang=eng&amp;format=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624143419/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&amp;pg=99&amp;ac=4&amp;lang=eng&amp;format= |date=24 ਜੂਨ 2013 }} 
* ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1852 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾ ਸਲੇਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/10/26/nation/2381338&amp;sec=nation|title=St Xavier’s marks a new chapter after 156 years|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029062618/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F10%2F26%2Fnation%2F2381338&amp;sec=nation|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
* [http://clsprimary.edu.my/ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516084932/http://clsprimary.edu.my/ |date=16 ਮਈ 2008 }} ਜਾਂ ਕਾਨਵੈਂਟ ਇਨਫੈਂਟ ਜੀਸਸ, ਇਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਕਿ 1852 ਵਿਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਹੈ. 

* ਚੁੰਗ ਫਾਫ ਕਕਸ ਦੁਆਰਾ 1904 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਚੁੰਗ ਵਾ ਕਨਫਿiusਸੀਅਸ ਸਕੂਲ, 1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਸਮੀ ਚੀਨੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। 

ਮੈਂਡਰਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ. 

* [http://www.mppp.gov.my/ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ''ਮਿ'' [http://www.mppp.gov.my/ Municipal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ''ਂਸਪਲ'' [http://www.mppp.gov.my/ ਕੌਂਸਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ( ''ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ ਪਲਾu ਪੇਨਾਗ'' ), ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ 1857 ਵਿੱਚ 

ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੀ ਮਿ municipalਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ. 

* ਪੈਨਾਂਗ ਟਰੱਫ ਕਲੱਬ, 1864 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ [[ਹੌਰਸ ਰੇਸਿੰਗ (ਘੋੜਾ ਦੌੜ)|ਘੋੜਾ ਰੇਸਿੰਗ]] ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. 
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਨੇ 1875 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ. 
* 1905 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਣਬਿਣਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ. 
* ਪਹਿਲਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮਵੇ 1906 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਆਇਆ ਸੀ. 
* ਅੱਜ ਵੀ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਚੀਨੀ ਅਖਬਾਰ ''ਕਾਂਗ ਵਾ ਯੀਤ ਪੋਹ'' ਜਾਂ ''ਕਾਂਗ ਵਾਹ ਡੇਲੀ'' (光华 日报) 20 ਦਸੰਬਰ 1910 ਨੂੰ ਪੇਨੰਗ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਸਨ ਯੇਟ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
* [http://www.penangplayers.org/ ਪੇਨੈਂਗ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਸੁਸਾਇਟੀ], ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1950 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. 

* 1 ਜਨਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਮਹਾਰਾਣੀ 

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਕ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਐਲੀਜ਼ਾਬਿਥ II ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਲਾਇਆ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ. (ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ, ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਦੇਖੋ.) 

* ਜਾਰਜ ਟਾਉਨ ਅਤੇ [[ ਮਲਾਕਾ |ਮਲਾਕਾ ਟਾਨ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਦਾ]] ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. 

* ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ / ਫੀਸ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ (ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇਲੈਨਟਨ) 
* ''ਸੇਬੇਰੰਗ ਪੇਰੈਈ ਮਿ'' [http://www.mpsp.gov.my/ Municipal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} ''ਂਸਪਲ'' [http://www.mpsp.gov.my/ ਕੌਂਸਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} ( ''ਮਜਲਿਸ ਪੇਰਬੰਦਰਨ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ'' ), ਜੋ ਕਿ 738 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ. 
* ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਦਾ 2562 ਹੈਕਟੇਅਰ ਪਨਾੰਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, 2003 ਵਿੱਚ ਗਜਟਿਡ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F5%2F30%2Fnorth%2F14387263&amp;sec |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-date=21 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521143846/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F5%2F30%2Fnorth%2F14387263&amp;sec |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 
* 1884 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਹੈ. 
* ਫੋਰ ਟਾਇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, 1940 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੋਧੀ ਸਕੂਲ ਹੈ. 
* 1955 ਵਿਚ ਲਾਂਮਪੁਰ ਕੁਆਲਾ ਅਤੇ ਡਾਇਓਸਿਜ਼ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਆਰਚਿਡਿਸੀ ਇਕ ਬਿਸ਼ਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਕੈਥੋਲਿਕ dioceses ਹੈ. 

* 1665 ਵਿਚ ਅਯੁਥਯਾ, [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੇਨੰਗ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ 

ਕਾਲਜ ਜਨਰਲ ਪੈਨਨਸਿਲਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹੈ। 

* ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਭੂਪਰੀਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ 1985 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. 

* ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਟਰਵਰਥ ਤੋਂ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਤੇ ਜੋਰਜ ਟਾਨ 

ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪੇਨੈਂਗ ਫੈਰੀ ਸੇਵਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੇਵਾ ਹੈ. 

* ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਰੇਲਵੇ, ਜੋ 1923 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ. 
* ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਪਹਿਲੇ ਮਲਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਸੀ। ਇਹ 1895 ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. 

== ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਨਾਗਵਾਸੀ ==

* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਟੁੰਕੂ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। 
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਹਿਮਦ ਬਦਾਵੀ|ਤੁਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਹਿਮਦ]] ਬਦਵੀ ਕੇਪਲਾ ਬਾਤਸ ਪੇਨਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। 
* ਆਹ ਨੀਯੂ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ. 
* ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੈਂਡ ਐਲਕੇਟਸ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਸੀ। 
* 1983 ਵਿਚ, ਅਨਵਰ ਫਜ਼ਲਾਜ਼ਕੀ ਦੀ ਮਦਰ ਅਰਥ ਨਿ Newsਜ਼ ਨੂੰ &quot;ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. 

* ਅਨਵਰ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਰਮਾਤੰਗ ਪਾਹੁ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ। 
* ਜਿਲ ਬੇਨੇਟ (1931–1990), ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਅਦਾਕਾਰਾ. 
*

ਚਿਆਂਗ ਫੱਟ ਜ਼ੇ (1840–1916), ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ 1890 ਵਿਚ ਸਮਰਾਟ ਕਿੰਗ ਦੇ ਚੀਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਪੇਨਾੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ. 

* ਨਿਬੋਂਗ ਟਿੱਬਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਿਨ ਫੰਗ ਦੇ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ 
* ਜਿੰਮੀ ਜੁੱਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੁੱਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ. 
* ਐਡੀ ਚੋਂਗ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦਾ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ [http://www.answers.com/topic/all-england-open-badminton-championships] 
* ਚੁੰਗ ਕੇਂਗ ਕੁਈ 
* ਚੁੰਗ ਤਾਈ ਫਿਨ 
* ਗੁ ਹਾਂਗਮਿੰਗ (1857–1928), ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੀਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। 
* ਮਾਣਯੋਗ ਸੂਈ ਸੇਨ (1916–1983), 1970 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ. ਪੇਨੰਗ, ਇੱਕ ਹੱਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ, ਪੇਨਾਗ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ. 
* ਖਾ ਬੂਨ ਵਾਨ, 2004 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹਨ. ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਲਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. 
* ਕੋਹਸੂ ਕੂਨ, ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਹੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ. 
* ਲੀ ਚੋਂਗ ਵੇਈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ (22 ਜਨਵਰੀ 2009) 
* ਲਿਮ ਚੋਂਗ, ਈਯੂ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ. 
* ਲੋਹ ਬੂਨ ਸਿਉ (1915–1995), ਬੂਨ ਸਿਉ 

ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਵਿਤਰਕ ਹਨ. 

* ਨਿਕੋਲ ਡੇਵਿਡ, ਮਹਿਲਾ ਸਕੁਐਸ਼ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ. 
* ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਯੈਕੋਪ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ, ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ 
* ਡੈਨੀ ਕਵਾਹ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (2006–2009), ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਖੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਯੂਕੇ ਮੈਂਬਰ, ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਉਂਸਲ (2009 -) 
* ਪੀ. ਰਾਮਲੀ (1929–1973), ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰ / ਗਾਇਕ / ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ. 
* ਟੈਨ ਤਵਾਂਗ ਇੰਜੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, 2007 ਨੂੰ [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼]] ਦਿ ਗਿਫਟ ofਫ ਰੇਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ. 

* ਲੀਲੀਨ ਤੁ, ਫੈਂਗ ਸ਼ੂਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਂਗ ਸ਼ੂਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ. 
* ਜੌਨ ਐਚ. ਵ੍ਹਾਈਟ (1928–1990), ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ. 
* ਟੈਨ ਸ੍ਰੀ ਵੋਂਗ ਪੌ ਨੀ (1911–2002), ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
* ਵੂ ਲੀਅਨ-ਟੇ (1879–1960), ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਗ ਲੜਾਕੂ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦਾ ਮੋ pioneੀ ਸੀ. 
* ਕੇਨ ਯੋਂਗ, ਇੱਕ ਸਕਾਈਸਕਰਪਸ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ. 
* ਯੀਪ ਚੋਰ ਈ (1867–1952), ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। 
* ਯੋਂਗ ਮੁਨ ਸੇਨ (1896–1962), ਪਾਇਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਿਤਾ. 

== ਤਸਵੀਰ ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:KLS_33_0819.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈਂ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰਾਸ਼ੀ 
ਤਸਵੀਰ:KLS_27_0786.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿਮਤ / ਕੂਨ ਯਿਨ ਦੀ ਦੇਵੀ 
ਤਸਵੀਰ:KLS_19_0754.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਬੁੱਤ 
ਤਸਵੀਰ:Eastern &amp; Oriental Hotel Penang Dec 2006 004.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਕਿਪਲਿੰਗ, ਮੌਘਮ, ਕਾਯਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨ ਯੇਟ ਸੇਨ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 
ਤਸਵੀਰ:WAT_28_0314.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਵਾਟ ਛਿਆਮੰਗਲਾਰਮ ਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ 
ਤਸਵੀਰ:WAT_15_0259.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਵਾਟ ਛਿਆਮੰਗਲਾਰਮ ਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦਾ ਬੁੱਤ 
ਤਸਵੀਰ:Islamic Museum Penang Dec 2006 001.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਇਸਲਾਮੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 
ਤਸਵੀਰ:BURMESE_4_DSC_0376.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ਧਰਮਿਕਰਮਾ ਬਰਮੀ ਮੰਦਰ, ਪੇਨਾਗ 
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Quotation|As one lands on Penang one is impressed even before reaching the shore by the blaze of colour in the costumes of the crowds which throng the jetty.|[[Isabella Bird]], 19th century English traveller and writer.}}{{Quotation|As one lands on Penang one is impressed even before reaching the shore by the blaze of colour in the costumes of the crowds which throng the jetty.|[[Isabella Bird]], 19th century English traveller and writer.}}

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਹਵਾਲੇ ==

* ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋਈ, ਖ਼ਾਸਕਰ: 

# ਕੈਥਰੀਨ ਡੀਨੋਵੋ ਅਤੇ ਵਿਨਸੈਂਟ ਪਰੇਜ਼ ਦੀ ''ਐਂਡੋਸ਼ਾਈਨ'' (ਫਰਾਂਸ, 1992) 
# ''ਰੰਗੂਨ ਤੋਂ ਪਰੇ'' (ਯੂਐਸਏ / ਯੂਕੇ, 1995) 
# ਸਟਾਰਨ ਗਲੇਨ ਕਲੋਜ਼ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਕਡੋਰਮੰਡ 

''ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਰੋਡ'' (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ / ਆਸਟਰੇਲੀਆ - 1997) 

# ''ਆਨਾ ਅਤੇ ਕਿੰਗ'' (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, 1999), ਜੋਡੀ ਫੋਸਟਰ ਅਤੇ ਚਾਵ ਯੂਨ-ਫੈਟ ਅਭਿਨੇਤਾ. 
# ਮਿਸ਼ੇਲ ਯੋਹ ਦਾ ''ਟੱਚ'' (ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, 2002) 
# ''ਲਾਸਟ, ਕੋਸ਼ੀਅਨ'' (ਤਾਈਵਾਨ, 2007) ਐਂਗ ਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ. 
# ਵਿਨਸਟਨ ਚਾਓ ਅਤੇ ਐਂਜਲਿਕਾ ਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ 

ਸਨ ਯੇਟ-ਸੇਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਫਿਲਮ ''ਰੋਡ ਟੂ ਡਾਨ'' (ਚੀਨ, 2007). 

* ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: 

# ਫ੍ਰੈਂਡਿਕ ਮੈਰੀਅਟ (1792– 1848) ''ਦਾ ਫੈਂਟਮ ਸ਼ਿਪ'' . &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/Phantom%20Ship/Chapter%20XXXIX s:Phantom Ship/Chapter XXXIX]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
# ਰਿਚਰਡ ਹੈਨਰੀ ਡਾਨਾ, ਜੂਨਿਅਰ ਦੁਆਰਾ ''ਮਸਤ'' (1815–1882) ''ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ'' &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/Two%20Years%20Before%20the%20Mast/Twenty%20Four%20Years%20Later:%20Part%20III s:Two Years Before the Mast/Twenty Four Years Later: Part III]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
# ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਜੇ. ਹਡਸਨ ਟੇਲਰ (1832–1905) ਦੁਆਰਾ ''ਇਕ ਰੀਟਰੋਸਪੈਕਟ'', ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਇਨਲੈਂਡ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ. 

(1964 ਵਿਚ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਓ.ਐੱਮ.ਐੱਫ. ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ). &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/A%20Retrospect s:A Retrospect]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

# ਜੋਨ ਕਨਰੋਏ ਹਚਸਨ (1840–1897) ਦੁਆਰਾ ''ਪੇਨਾਗ ਪਾਈਰੇਟ'' . 
# ਜੋਸਫ ਕੌਨਰਾਡ (1857–1924) ਦੁਆਰਾ ''ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਆਉਟਕਾਸਟ'' . &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/An%20Outcast%20of%20the%20Islands/Part%20III/Chapter%20II s:An Outcast of the Islands/Part III/Chapter II]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
# ਸਰ ਆਰਥਰ ਕੌਨਨ ਡੋਲੀ (1859–1930) ਦੁਆਰਾ ''ਬਾਸਕਰਵਿਲਜ਼ ਦਾ ਹਾ'' oundਂਡ. &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/The%20Hound%20of%20the%20Baskervilles/Chapter%20I s:The Hound of the Baskervilles/Chapter I]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
# ਅਮਰੀਕੀ .ਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੀਲੀ ਬਾਲੇਈ (ਜਨਮ ਅਲੀਜ਼ਾਬਿਥ ਕੋਹਰੇਨ ਸੀਮਨ, 1864–1922) ਦੁਆਰਾ ''ਸੱਤ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ'' ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ. 

ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ 1889 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਜੂਲੇਜ਼ ਵਰਨੇ ਦੇ 1873 ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਅਰਾ theਂਡ ਦਿ ਵਰਲਡ ਇਨ ਏਸੀ ਦਿਵਸ'' ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ. &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/Around%20the%20World%20in%20Seventy-Two%20Days/Chapter%20X s:Around the World in Seventy-Two Days/Chapter X]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

# ''ਮੈਨ'' ਜੀ ਜੋ ਐਚ ਜੀ ਵੇਲਜ਼ (1866–1946) ਦੁਆਰਾ ''ਚਮਤਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ'' . &lt;ref&gt;[https://hi.wikisource.org/wiki/The%20Man%20Who%20Could%20Work%20Miracles s:The Man Who Could Work Miracles]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
# ''ਹੈਲ ਥ੍ਰੈਸ਼ੋਲਡ'', ਜੇ ਐਲਬਰਟ ਰੈਪ ਦੁਆਰਾ ਯੂ.ਐੱਸ.ਐੱਸ 

ਐਸਐਸ 1010 ਪਣਡੁੱਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਲਕ ਦਲ ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 75 ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

# ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਪੇਨਾਗ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਨ ਟਾਵੇਨ ਇੰਜੀ ਦੁਆਰਾ ''ਦਿ ਗਿਫਟ ਆਫ਼ ਮੀਂਹ'' ਲਈ 2007 [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 

ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. 
&lt;gallery&gt;
file:Calflier001_George_Town_Penang_aerial.jpg|thumb|300x300px|Aerial view of George Town, Penang from the east in 2010|alt=
file:Penang Port.jpg|800px|Panorama of Penang Port as seen from [[Seberang Prai]]
&lt;/gallery&gt;
==ਪੀਨਾਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੱਥ==
* 1985 ਵਿੱਚ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਪੁਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। 
* 2004 ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਕਾਰਨ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। 
* 2005 ਵਿੱਚ ਪੀਨਾਂਗ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲਿਆ। 
* 2006 ਵਿੱਚ ਮੋਨੋਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 
* 2008 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਪੀਨਾਂਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।

==ਪਹੁੰਚ==
ਪੀਨਾਂਗ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ 360 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਸ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਰਾਹੀਂ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ ਵਾਟਰਵਰਥ ਤਕ ਸਫ਼ਰ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੁਲ਼ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਲੱਗਣਾ ਹੈ।

 
== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
{{Portal|Malaysia}}

* ਪੇਨਾੰਗ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ 
* ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਲੜਾਈ 
* ਜਾਰਜਟਾਉਨ, ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਮ 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

=== ਸਰੋਤ ===

* ਪੇਨਾਗ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਰਕ ਕਾਉਂਸਲ. ''[http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 &quot;ਲਾਈਟ ਈਅਰ ਐਂਡ ਪਰੇ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828071516/http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 |date=28 ਅਗਸਤ 2005 }}'' . 26 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. 

* ਖੂ ਸਲਮਾ ਨੈਸਯੂਸ਼ਨ: ''ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ: ਪੇਨੰਗ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕਮਿ Communityਨਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1800–1940'' ਅਰੇਕਾ ਬੁਕਸ 2006 
* Www.penang-artists.com/Yong 20Mun% 20Sen.htm 

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://whc.unesco.org/en/news/450 यूनेस्को की विश्व विरासत लिस्ट]
* [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&amp;lang=eng पिनांग राज्य सरकार]
* [http://www.pht.org.my पिनांग विरासत ट्रस्ट]
* [http://www.visitpenang.gov.my VisitPenang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226032614/http://visitpenang.gov.my/ |date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 }} पिनांग राज्य पर्यटन विकास, संस्कृति, कला और विरासत समिति की सरकारी वेब साइट.
* [http://www.tourismpenang.net.my/ पिनांग पर्यटन वेबसाइट]
* {{Wikivoyage|Penang}}

* [http://penang.island.my/ ਪੇਨਾਗ ਯਾਤਰਾ ਗਾਈਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024225405/http://penang.island.my/ |date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2010 }} 
* [http://www.seri.com.my/ap/publication.html ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿ (ਟ (ਸੇਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਨਾਗ ਆਰਥਿਕ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181332/http://seri.com.my/ap/publication.html |date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2007 }} 
* [http://malaysiaexplorer.net/penang.html ਯਾਤਰੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਨਾਗ ਲਈ ਗਾਈਡ ਲਿਖਣੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206090439/http://www.malaysiaexplorer.net/penang.html |date=6 ਦਸੰਬਰ 2010 }}</text>
      <sha1>70ddwn1xaoxav6s0e8jllh9q342or7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76754</id>
    <revision>
      <id>839874</id>
      <parentid>838516</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Early life and education&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1328056013|Ashwini Bhide-Deshpande]]&quot;</comment>
      <origin>839874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13062" sha1="edhyjttr9oo8nv9e9jo9eycjcei5y21" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name = ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ
|image = Ashwini Bhide-Deshpande Performing at Rajarani Music Festival-2016, Bhubaneswar, Odisha, India (09).JPG
|caption = Ashwini Bhide-Deshpande Performing at Rajarani Music Festival-2016, [[Bhubaneswar]], [[Odisha]]
|image_size = 250px
|background = solo_singer
|birth_name = ਅਸ਼ਵਨੀ ਗੋਵਿੰਦ ਭਿਡੇ
|Also known as =
|birth_date = {{Birth date and age|1960|10|7|mf=y}}
|death_date = 
|origin = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
|Gharana = [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣਾ]]
|instrument = [[ਸੰਗੀਤ]]
|genre = [[ਖਯਲ]], [[ਭਜਨ]], [[ਠੁਮਰੀ]]
|occupation = [[Hindustani classical music|ਭਾਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]]
|years_active = 1980–ਹੁਣ ਤੱਕ
|label = 
|associated_acts = [[Jasrangi]] with [[Sanjeev Abhyankar]]
|website = http://www.ashwinibhide.in
}}
'''ਡਾ. ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਬੀਰ ਭਜਨ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1070727/asp/northeast/story_8107005.asp|title=An innovative evening raga|date=July 27, 2007|newspaper=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; ਤਾਨਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ, ਭਾਵੁਕਤਾ, ਸੰਜੀਵਤਾ ਤੇ ਰਾਗ-ਬਣਤਰ ਦੀ ਸੁਮੇਲਤਾ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੀ ਗਾਇਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਰਾਗ-ਵਿਆਕਰਣ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਅਚੁੱਕ ਪਕੜ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕਰਕੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। 

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ==
ਅਸ਼ਵਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੇ ਨਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਤਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਾਸਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾੜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮਾਨਿਕ ਭੀਦੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੂੰ ਰਤਨਾਕਾਰ ਪਾਈ ਤੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।

=== ਸਿੱਖਿਆ ===
ਭਿਡੇ-ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਭਾ ਐਟਮੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾੜ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
[[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ  ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ [[ਪੰਡਿਤ ਡੀ. ਕੇ. ਦਾਤਾਰ|ਡੀ. ਕੇ. ਦਾਤਾਰ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾਤਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਟੋ ਬਾਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮਾਣਿਕ ਭਿਡ਼ੇ, ਜੋ ਕਿ [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਗਾਂਸਰਾਸਵਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਮੋਨਕਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ, ਤੋਂ [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਸ਼ੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਤਨਾਕਰ ਪਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ।

ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡ਼ੇ-ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ, ਭਾਭਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ [[ਜੀਵ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਅਤੇ ਆਈ. ਟੀ. ਐਮ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਗਵਾਲੀਅਰ)  ਤੋਂ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਡਾਕਟਰੇਟ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ.ਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ।
==ਕਰੀਅਰ==
ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਐੱਸਸੀ। ਅਤੇ ਬਾਇਓ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਤਾਲੀਮ ਮਰਹੂਮ [[ਪੰਡਤ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਾਤਾਰ]] ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਮਾਣਿਕ ਭਿਡੇ]] ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਤਾਲੀਮ ਹੇਠ ਜੈਪੁਰ ਗਾਇਕੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲੇ ਤੋਂ ‘ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ’ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਏ-ਗਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ’ਤੇ ਦਿੱਤਾ ‘ਪੰਡਤ ਜਸਰਾਜ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/03/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A8-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2-%E0%A8%85%E0%A8%B6%E0%A8%B5%E0%A8%A8/ | title=ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=19 ਮਾਰਚ 2016 | accessdate=24 ਮਾਰਚ 2016 | author=ਸੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਂ ==
* 1977 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ’ ਜਿੱਤਿਆ।
* 1980 ਤੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
* 1985 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਐਲਬਮ ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ
* 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਰਾਗ ਰਚਨਾਂਜਲੀ’ ਛਪੀ। ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 2010 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
* 2005 ਵਿੱਚ ਸਹਯਾਦਰੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ‘ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ’ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ਸਨਮਾਨ’ ਮਿਲਿਆ। 
* 2011 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ''Introducing Ashwini Bhide'' ([[HMV]]; 1985) - Raag Yaman, Raag Tilak Kamod, Bhajan
* ''Rhythm House Classics'' (Rhythm House; 1987) - Raag Puriya Dhanashri, Raag Bhoop, Bhajan
* ''Ashwini Bhide Sings'' (HMV; 1988) - Raag Kedar, Raag Khambavati, Raag Bhoop Nat
* ''Live for Femina'' (Rhythm House; 1989) - Raag Nand, Raag Bageshri
* ''Morning Ragas Vol. 1'' (Rhythm House; 1990) - Raag Lalit, Raag Vibhas
* ''Morning Ragas Vol. 2'' (Rhythm House; 1990) - Raag Todi, Raag Kabir Bhairav, Raag Sukhiya Bilawal
* ''Bhaktimala: Ganesh Vol. 2'' ([[Music Today]]; 1991) - &quot;Jehi Sumirat Siddhi Hoi,&quot; &quot;Jai Shri Shankar Sut Ganesh,&quot; &quot;Jai Ganesh Gananath,&quot; &quot;Ganapat Vighna Harana&quot;
* ''Bhaktimala: Shakti Vol. 2'' (Music Today; 1991) - &quot;Jwalatkoti Balark,&quot; &quot;Tero Chakar Kare Pukar,&quot; &quot;Jai Jai Jai Giriraj Kishori,&quot; &quot;Main Dharu Tiharo Dhyan&quot;
* ''Bhaktimala: Krishna Vol. 2'' (Music Today;1991) - &quot;Madhurashtakam,&quot; &quot;Mhari Surta Suhagan,&quot; &quot;Kaisi Hori Machaiyi,&quot; &quot;Sundar Badan Sukh,&quot; &quot;Ka Karoon Na Mane&quot;
* ''Bhaktimala: Namastotram, Ganesh'' (Music Today;1991) - Bhajans
* ''Young Masters'' (Music Today; 1992) - Raag Bhimpalas, Raag Shuddha Kalyan
* ''Raag Rang Vol. 1'' (Alurkar; 1996) - Raag Bihag, Raag Bhinna Shadaj, Bhajan
* ''Raag Rang Vol. 2'' (Alurkar; 1996) - Raag Madhuwanti, Raag Jhinjhoti, Raag Jog, Raag Nayaki Kanada
* ''Pandharpuricha Nila'' (Sagarika; 1998) - Abhangs
* ''Women Through the Ages'' (Navras Records; 1998) - Raag Ahir Bhairav, Raag Jaunpuri, Bhajan
* ''Krishna'' (Ninaad Music; 1999) - Raag Jaijaiwanti, Raag Vachaspati, Raag Megh Malhar, Jhoola, Bhajan
* ''Anandacha Kand'' (Megh Music; 2000) - Abhangs
* ''Ashwini Bhide-Deshpande Vol. 1'' (Alurkar; 2000) - Raag Bilaskhani Todi, Raag Gujri Todi, Raag Nat Bhairav
* ''Ashwini Bhide-Deshpande Vol. 2'' (Alurkar; 2000) - Raag Rageshri, Raag Durga, Raag Yaman
* ''Golden Raaga Collection'' ([[Times Music]]; 2000) - Raag Multani, Raag Gaud Malhar, Bhajan
* ''Swar Utsav'' (Music Today; 2002) - Raag Jhinjhoti, Raag Nayaki Kanada
* ''Navagraha Puja'' ([[Sony Music]]; 2002) - Bhajans
* ''Ashwini Bhide-Deshpande - Vocal'' (India Archive Music; 2003) - Raag Bageshri, Raag Kedar, Bhajan
* ''Roop Pahata Lochani'' (Self-published; 2004) - Abhangs
* ''Ragarachananjali'' (Rajhansa Prakashan; 2004) - Book and CD of self composed bandishes
* ''Kari Badariya'' (Self-published; 2005) - Raagas Abhogi and Prateeksha, Jhoola, Dadra
* ''Sandhya'' (Sense World Music; 2006) - Raag Bageshri, Bhajan
* ''Soordas'' (Self-published; 2009) - Bhajans
* ''Unmesh'' (Self-published; 2010) - Raagas Vibhavati, Puriya Dhanashri, Raag Patdeep, Raag Manikauns&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ashwinibhide.in/index_files/published.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-13 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120110219/http://ashwinibhide.in/index_files/published.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''Ragarachananjali 2'' (Rajhansa Prakashan; 2010) - Book and CD of self composed bandishes
* ''Arghyam'' (East Meets West; 2013) - Utsav Janasanmodini, Utsav Bairagi Todi, Utsav Nandadhwani, Utsav Utsav Charukauns, Utsav Pancham se Gara

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ==
* ''Ragarachananjali'' (Rajhansa Prakashan; 2004) - Book and CD of self composed bandishes
* ''Ragarachananjali 2'' (Rajhansa Prakashan; 2010) - Book and CD of self composed bandishes
* ''Madam Curie - मादाम क्युरी'' (2015) - [[Marathi language|Marathi]] translation of [[Eve Curie|Eve Curie's]] biography of [[Marie Curie]].&lt;ref&gt;https://www.mid-day.com/articles/book-on-physicist-marie-curie-now-translated-in-marathi/16175193{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>edhyjttr9oo8nv9e9jo9eycjcei5y21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੀਨਾ ਰਾਏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91538</id>
    <revision>
      <id>839875</id>
      <parentid>779114</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Early life&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1323224118|Bina Rai]]&quot;</comment>
      <origin>839875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7302" sha1="of8umit8whnxzccatocglxjci1eg11c" xml:space="preserve">{{EngvarB|date=August 2014}}
{{Use dmy dates|date=August 2014}}
{{Infobox person
| name = ਬੀਨਾ ਰਾਯ
| image =
| caption =ਬੀਨਾ ਰਾਯ
| birthname = ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਰੀਨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1931|7|13}}
| birth_place = Lahore,&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rafique|first1=Mohd Arshi|title=‘IT’ Factor|url=http://archive.indianexpress.com/news/-it--factor/550907/|accessdate=2 April 2016|work=[[The Indian Express]]|date=7 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402133252/http://archive.indianexpress.com/news/-it--factor/550907/|archivedate=2 April 2016}}&lt;/ref&gt; [[Pakistan]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|12|6|1931|7|13}}
| death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ
| othername = ਬੀਨਾ ਰਾਯ
| occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ
| yearsactive = 1950–1991
| spouse = [[ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ]]
| homepage =
}}

'''ਬੀਨਾ ਰਾਏ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: बीना राय; 13 ਜੁਲਾਈ 1931 – 6 ਦਸੰਬਰ, 2009), ਯੱਕਾ &quot;ਬੀਨਾ ਰਾਏ&quot;, ਸੀ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਜੋ ਕੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਲੈਕ ਏਂਡ ਵਾਈਟ ਦੌਰ ਦੀ ਅਵਨੇਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;Obituary ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Independent London Independent]'', 22 March 2010.&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ''ਅਨਾਰਕਲੀ'' (1953), ''ਤਾਜ ਮਹਿਲ'' (1963) ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ]] ਵੀ ਜਿੱਤਿਆਲਈ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ, ''Ghunghat'' (1960).

== ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਬੀਨਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਾਹੋਰ]], ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਰੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੀਨਾ ਰਾਏ 1931 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ  ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉਹ ਲੋਗ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਲਖਨਊ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਈ. ਟੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ । ਬੀਨਾ ਰਾਏ ਉਦੋਂ ਤੱਕ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਣਚਾਹੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹਡੜਤਾਲ 'ਤੇ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਮੰਨ ਗਏ।
== ਮੌਤ ==
ਬੀਨਾ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ (ਮੋਂਟੀ) ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵੋਈ ਆਰ ਫੇਮਿਲੀ (2010) ਨਾਲ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;times2009&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-07/india/28080149_1_bina-rai-sidharth-malhotra-prem-kishen|title=Bina Rai, noted actress of B&amp;W era, passes away|date=7 December 2009|access-date=22 March 2013|publisher=The Times of India|archive-date=2 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200826/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-07/india/28080149_1_bina-rai-sidharth-malhotra-prem-kishen|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi09&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-06/india/28103032_1_first-film-cardiac-arrest-subsequent-films|title=Noted actress Bina Rai passes away|date=6 December 2009|work=The Times of India|access-date=22 March 2013|archive-date=2 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-06/india/28103032_1_first-film-cardiac-arrest-subsequent-films|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
* [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]]
** 1961: ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ: ''ਘੁੰਘਟ''

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* 1951: ''ਕਾਲੀ ਘਟਾ''
* 1952: ''ਸਪਨਾ''
* 1953:''ਅਨਾਰਕਲੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dhunio.com/movie/anarkali/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305150029/http://www.dhunio.com/movie/anarkali/|archive-date=5 March 2016|dead-url=no|access-date=2011-10-27}}&lt;/ref&gt;''
* 1953: ''ਔਰਤ''
* 1953: ''ਗੌਹਰ''
* 1953: ''ਸ਼ਗੁਫਾ''
* 1953: ''ਸ਼ੋਲੇ''
* 1954: ''ਮੀਨਾਰ''
* 1954: ''ਪ੍ਰੀਸਨ ਆਫ ਗੋਲਕੋਂਡਾ''
* 1955: ''ਇਨਸਾਨੀਅਤ''
* 1955: ''ਮੱਧ ਭਰੇ ਨੈਨ''
* 1955: ''ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ''
* 1955: ''ਸਰਦਾਰ''
* 1956: ''ਚੰਦਰਕਾਂਤ''
* 1956: ''ਦੁਰਗੇਸ਼ ਨੰਦਨੀ&lt;br&gt; ''
* 1956: ''ਹਮਾਰਾ ਵਤਨ&lt;br&gt; ''
* 1957: ''ਬੰਦੀ''
* 1957: ''ਚੰਗੇਜ ਖਾਨ''
* 1957: ''ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ''
* 1957: ''ਮੇਰਾ ਸਲਾਮ''
* 1957: ''ਸਮੁੰਦਰ''
* 1957: ''ਤਲਾਸ਼''
* 1960: ''ਘੁੰਘਟ''
* 1962: ''ਵੱਲਹ ਕਯਾ ਬਾਤ ਹੈ''
* 1963: ''ਤਾਜ ਮਹਿਲ''
* 1966:''ਦਾਦੀ ਮਾਂ''
* 1967: ''ਰਾਮ ਰਾਜ''
* 1968: ''ਅਪਨਾ ਘਰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ''&lt;ref&gt;&quot;Indian Filmography&quot;, Firoze Rangoonwalla, 1970.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|2}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* ਬੀਨਾ ਰਾਏ{{IMDb name|id=0706790}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>of8umit8whnxzccatocglxjci1eg11c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁੰਡਕੋਉਪਨਿਸ਼ਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95844</id>
    <revision>
      <id>839895</id>
      <parentid>812247</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11882" sha1="jqipw52yp8nhkodrv24gg1prj314dc9" xml:space="preserve">{{ਆਧਾਰ}}
'''ਮੁੰਡਕੋਉਪਨਿਸ਼ਦ '''[[ਅਥਰਵ ਵੇਦ]] ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ [[ਉਪਨਿਸ਼ਦ]] ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ [[ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ]] ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦਵਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)]] ਨੂੰ ਕਈ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਜਾਣ ਪਛਾਣ ==
ਮੁੰਡਕੋਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਥਰਵ, ਅੰਗੀ, ਸਤਯਵਾਹ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਾ ਕੋਲ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਨਕ ਦੀ ਇਸ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ &quot;ਕਿਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ&quot;, ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗੀਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ 'ਪਰਾ' ਅਤੇ 'ਅਪਰਾ' ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਨੂੰ 'ਅਪਰਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ 'ਪਰਾਵਿਦਿਆ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਅਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ (1. 1. 4.5)।

ਨਿਰਧਾਰਤ ਯ ਯੱਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਪਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (1. 1.7 - 10)। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮਰਪਤ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ (1.2 - 11.12)।

ਬ੍ਰਹਮਾ &quot;ਭੂਤ-ਯੋਨੀ&quot; ਹੈ ਭਾਵ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਕੜੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣਾ ਜਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਲ ਅਤੇ ਫਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਕਥਨੀਯ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਘਾਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭੋਜਨ, ਜੀਵਨ, ਮਨ, ਸੱਚ, ਸੰਸਾਰ, ਕਰਮ, ਕਰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਹਿਰਨਿਆਗਰਭ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਇੰਦਰੀਆਂ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (1. 1. 6 - 9, 2. 1. 3)। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅਨੰਤ ਤੱਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਹੈ (2. 1. 1, 2. 1. 10)।

ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਸਲ ਸੁਭਾਅ ਅਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਸਦੀਵੀ, ਸਦੀਵੀ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਸੂਖਮ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ (1. 1. 6, 2. 1.2)। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੇ ਸਗੁਣ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਦੂਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਨੇੜੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ, ਆਦਿ ਦਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (2. 2.1, 3. 1.7)।

ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਦਵਤਾ, ਤਿੱਖੀ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ, ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ (3.2 - 2.3.4, 3.1, 5.8)। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰ, ਪ੍ਰਣਵ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਆਤਮ ਦੇ ਤੀਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ (2. 2. 3.4)। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ (2.2.8) ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ &quot;ਏਕਤਾ&quot; ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕਸਾਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (3.2.7.8)।

ਦਵੈਤਵਾਦ: &quot;ਇੱਕੋ ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਦੋ ਪੰਛੀ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ&quot; (3.1.1)। ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ-ਤਾਜ਼ਾ-ਭੋਕਤਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਵਾਕ &quot;ਬ੍ਰਹਮਵੇਦ ਬ੍ਰਹਮੈਵ ਭਵਤਿ&quot; (3. 1. 2. 3, 3.2. 7-9) ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾਤਮਿਕਯ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;1&quot;&gt;'''ਮੁੰਡਕੋਉਪਨਿਸ਼ਦ '''&lt;/span&gt;|author=ਵੇਦਵਿਆਸ&lt;br&gt;|country=ਭਾਰਤ&lt;br&gt;|genre=ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ&lt;br&gt;}}

== ਰਚਨਾ ਕਾਲ ==
ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰਖੰਡ ਦਾ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾ ਦਾ ਰਚਨਾ ਕਾਲ 3000 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 4000 ਈ.ਪੂ. ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;Ranade 1926, pp. 13–14&lt;/ref&gt;-

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदों ने आत्मनिरीक्षण का मार्ग बताया]

=== ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ===
* [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }}
* [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी में अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }}
* [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }}
* [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS]

=== ਅਨੁਵਾਦ ===
* [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads]
* [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }}
* [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org]
* [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts]
* [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदों का हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }}
* [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>jqipw52yp8nhkodrv24gg1prj314dc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98914</id>
    <revision>
      <id>839904</id>
      <parentid>752151</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T08:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="736fdjaad043ku5eil5nkyn0wixok45" xml:space="preserve">'''ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ. [[ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ]] ਐਮ.ਏ. ਨੇ 1940 ਵਿੱਚ ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]], ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lahorepublishers.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-10-26 |archive-date=2019-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410172425/http://lahorepublishers.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਇਸਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, [[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੱਕ ਛਾਪਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਾਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 1200 ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸਦੀ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। 7 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ ਕਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸਾਲ 1994 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਿਸਟਰ [[ਆਈ.ਕੇ. ਗੁਜਰਾਲ]] ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। 

ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ [[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]], [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ]] ਅਤੇ [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ]] ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਉਹ ਸਾਹਿਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1940 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਤੇ ਇਕ ਕੋਠੀ ਦੇ ਵਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕੇ 'ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ' ਖੋਲ੍ਹੀ। ਉਸ  ਕੋਲ ਉਦੋਂ ਕੁੱਲ 105 ਰੁਪਏ ਪੂੰਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਪੇਸ਼ਗੀ ਕਿਰਾਇਆ ਦਿੱਤਾ। 20 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਬੋਰਡ ਪੇਂਟ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 60 ਰੁਪਏ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਖ਼ਰੀਦਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160506/4/1332421.cms#sthash.Mvb50zHp.dpbs |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-10-26 |archive-date=2016-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160510012736/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160506/4/1332421.cms#sthash.Mvb50zHp.dpbs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://bbclambra.files.wordpress.com/2014/04/catalogue-e0a8b2e0a8b9e0a98ce0a8b0-e0a8ace0a981e0a9b1e0a895-e0a8b6e0a8bee0a8aa-e0a8b2e0a981e0a8a7e0a8bfe0a886e0a8a3e0a8be.pdf| ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ -ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ]]</text>
      <sha1>736fdjaad043ku5eil5nkyn0wixok45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭੇਲਪੁਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106731</id>
    <revision>
      <id>839887</id>
      <parentid>835483</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T22:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11072" sha1="l1k064wnyh8ipc1szxstocs1f2ez1y6" xml:space="preserve">{{Infobox prepared food|image=Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-03.jpg|image_size=250px|alternate_name=Bhel ([[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]), ([[ਗੁਜਰਾਤ]]), ਭੇਲਾ, ਚੁਰੂ ਮੁਰੀ/ ਚੁਰਮੁਰੀ ([[ਕਰਨਾਟਕ]]),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Churmuri|url=http://www.tasteofmysore.com/2013/04/churumuri-bhel-puri.html|work=The taste of Mysore|accessdate=18 December 2013}}&lt;/ref&gt; ਝਾਲ ਮੁਰੀ (ਕੋਲਕੱਤਾ), ਝਾਲਾਮੁਧੀ (ਉੜੀਸਾ)|country=[[ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]]|region=[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਨੈਪਾਲ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]]|main_ingredient=[[ਚੌਲ]], [[sev (food)|sev]]|variations=[[ਸੇਵਪੁਰੀ]], [[ਦਹੀ ਪੁਰੀ]], ਸੇਵ ਪਾਪੜੀ ਚਾਟ}}'''ਭੇਲਪੁਰੀ''' ਹੈ, ਇੱਕ ਚਟਪਟਾ ਸਨੈਕ ਹੈ ਜੋ ਕੀ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ]] ਉਪ-ਮਹਾਦਵੀਪ  ਦਾ ਪਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਵਲ, ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਇਮਲੀ]] ਸਾਸ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYZHm6C-U4EC&amp;lpg=PA14&amp;dq=bhel%20puri&amp;pg=PA14#v=onepage&amp;q=bhel%20puri&amp;f=false|title=Gourmet Vegetarian: The Vegetarian Recipes You Must Have|last=Price|first=Jane|publisher=Murdoch Books|year=2007|isbn=978-1-921259-09-8|pages=256}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035|title=Bhel Puri|last=Gupta|first=Niru|access-date=2 September 2015|publisher=Niru Gupta|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225054138/https://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਭੇਲ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਚੌਪਾਟੀ ਜਾਨ ਜੁਹੂ ਬੀਚ ਜਿਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੇਲ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੁਕੈਫ਼ੇ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੀ ਰੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀ ਵਾਲੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭਦੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋ ਜਾਣ ਦੇ ਹੰਨ ਜੋ ਕੀ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਲਕੱਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੰ ਝਲਮੂਰੀ ਆਖਦੇ ਹੰਨ (ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਾਵਲ)। ਮੰਗਲੋਰੇ, ਮੈਸੁਰੁ ਦੇ ਭੇਲ ਨੂੰ ਚੁਰਮੁਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਦੰਗ ਆਖਦੇ ਹੰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਨਿਮਬੂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://churumuri.wordpress.com/what-is-churumuri/|title=What is churumuri|website=Churumuri|access-date=18 December 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bhel_Preparation.jpg|thumb|ਭੇਲ ਪੁਰੀ]]

=== ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ===
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thespruceeats.com/bhel-puri-puffed-rice-snack-1958033 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214085429/https://www.thespruceeats.com/bhel-puri-puffed-rice-snack-1958033 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
3 ਕੱਪ ਪੱਸੇ ਹੋਏ ਚੌਲ਼, 1 ਹੱਥੀ ਮੂੰਗਫਲੀ (ਭੂਨਾ ਅਤੇ ਸਲੂਣਾ), 2 ਆਲੂ (ਉਬਾਲੇ, ਛਿਲੇ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਊਬ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਗਏ), 1 ਵੱਡਾ ਪਿਆਜ਼ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1 ਵੱਡੇ ਟਮਾਟਰ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1/2 ਟੁਕੜੇ ਧਾਲੀ (ਲਗਭਗ 1/10 ਪਾਊਂਡ ਜਾਂ 50 ਗ੍ਰਾਮ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ), 2 ਮਿਰਗੀ (ਹਰੇ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ), ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ (ਜਾਂ ਟਿਤਕ-ਧਾਲੀ ਚਟਨੀ, ਸੁਆਦ ਲਈ), 1 ਹੱਥੀ ਪਪੀੜੀ (ਘਟੇਗਾ ਕੁਚਲਿਆ), 1 ਕੱਪ ਸੇਵਰ&lt;ref&gt;https://www.vegrecipesofindia.com/bhel-puri-mumbai-bhel-puri/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=FrfbJBHohoc&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.whiskaffair.com/bhelpuri/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://hebbarskitchen.com/bhel-puri-recipe-mumbai-bhelpuri-recipe-bhel-poori-street-food-of-india/&lt;/ref&gt;

=== ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ (ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਪਲੇਟ) ===
ਕੈਲੋਰੀਜ਼ 1124, ਕੁੱਲ ਵਸਾ 14 ਗ੍ਰਾਮ, ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਫੈਟ 3 ਗ੍ਰਾਮ, ਅਸੈਟਸਰੀਟਿਡ ਫੈਟ 6 ਗ੍ਰਾਮ, ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਸੋਡੀਅਮ 877 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ 227 ਗ੍ਰਾਮ, ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਈਬਰ 1 ਗ੍ਰਾਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 30 ਗ੍ਰਾਮ[[ਤਸਵੀਰ:Indian_cuisine-Chaat-Bhelpuri-01.jpg|thumb|305x305px|ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਗਲੀ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ]]

=== ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਦਮ ===
ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਨੇ ਹੋਏ ਚੌਲ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਧਾਲੀਦਾਰ ਅਤੇ ਹਰਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਕਰੋ।

ਆਪਣੀ ਸੁਆਦ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ ਜਾਂ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਧਨੀ ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਾਓ।

ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਓ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੇਵੇ ਅਤੇ ਪਪੜੀ ਨਾਲ ਸਜਾਓ।

ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਖਾਓਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Churumuri_at_raja_seat.jpg|alt=Churumuri|thumb|201x201px|ਚੁਰੁਮੁਰੀ ਕਰਨਾਟਕ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://norecipes.com/bhel-puri-recipe |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025023416/https://norecipes.com/bhel-puri-recipe |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indianfoodforever.com/snacks/bhel-puri.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604033908/http://www.indianfoodforever.com/snacks/bhel-puri.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sanjeevkapoor.com/Recipe/Bhel-Puri.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tarladalal.com/Bhel-Puri-2795r{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/indiansinkiel/recipe-book/bhel-puri |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2020-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011142536/https://sites.google.com/site/indiansinkiel/recipe-book/bhel-puri |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਸੁਝਾਓ ===
ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾਓ ਟਾਕੀ ਚੌਲ ਗਿੱਲੇ ਹੋਕੇ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ।

ਇਸ ਸਨੈਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾ ਹੀਂ ਚੌਲ, ਸੇਵੇ, ਅਤੇ ਪਪੜੀ (ਆਟਾ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਮੇਵਡਿਆਈ ਬਿਸਕੁਟ) ਨੂੰ ਕੱਠੇ ਰੱਖ ਲੋ।

ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਫਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲੋ. ਇਸ ਨਾਲ ਥੋਨੂ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਬਣਾ ਲੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਤਾਜ਼ੀ ਰਹੁ ਅਤੇ ਸੌਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਉ।

ਕਈ ਚਟਨੀਆਂ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੌਂਠ ਚਟਨੀ, ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚਟਨੀ ਹੈ ਜੋ ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਟਨੀ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਆਦ ਲਈ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚਟਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਸੁਆਦ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।&lt;ref&gt;[http://cooks.ndtv.com/recipe/show/bhel-puri-99035 Bhel puri]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=89FCgFFXj6wC&amp;pg=PA149&amp;dq=bhel+puri+is+a+chaat&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=aLRMT7eULIfjrAenidWpDw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=bhel%20puri%20is%20a%20chaat&amp;f=false|title=The essential rice cookbook|last=Harpham]|first=[editor Zoë|publisher=Murdoch Books|year=2004|isbn=1-74045-540-1|location=Sydney (N.S.W.)}}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਸਮਾਂ ==
ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪਿਉਏ ਹੋਏ ਚੌਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਟੇ ਹੋਏ ਕੱਚੀ-ਮਿੱਠੀ ਅੰਬ ਦੀ ਫਾੜਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ਼, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਪੜੀ ਪੁਰੀ, ਜੋ ਕੀ ਤਲ ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

==ਗੈਲਰੀ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Bhel Preparation.jpg
Bhelpuri, street food of India.jpg
Bhel Puri at Juhu Beach.jpg
Bhelpuri, street food of India.jpg
Bhel puri.jpg
Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-04.jpg
CHATPATI BHELPURI.JPG
IndianFood Bhelpuri.jpg
Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-05.jpg
Bhel puri.jpg
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਖਾਣਾ]]</text>
      <sha1>l1k064wnyh8ipc1szxstocs1f2ez1y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਦਿਆਰਥੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106867</id>
    <revision>
      <id>839909</id>
      <parentid>635769</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T10:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7346" sha1="0r5xtjkqim5pkvsncbbnswteeh9itfh" xml:space="preserve">{{ਅੰਦਾਜ਼}}
=== ਭਾਰਤ ===
[[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਹੈ: ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ (ਨਰਸਰੀ, ਲੋਅਰ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਜਾਂ ਐਲ.ਕੇ.ਜੀ, ਅੱਪਰ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਜਾਂ ਯੂਕੇਜੀ), ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ (ਕਲਾਸ 1-5), ਸੈਕੰਡਰੀ (6-10) ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ (11-12)। ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਲਈ ਇਹ 3 ਸਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਬੀ.ਟੈਕ ਜਾਂ ਬੀ.ਈ.) ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ, ਆਰਕਿਟੇਕਚਰ (ਬੀ.ਆਰਚ.) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ (ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ.) ਹੈ ਜੋ ਕਿ 4.5 ਸਾਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਅਤੇ 1 ਸਾਲ ਦਾ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 5.5 ਸਾਲ।

== ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮਤਾ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਂਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ, ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ, ਜਾਂ ਬਾਲਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਡਰ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 21-23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ। ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਉਮਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਆਬਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

== ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਟੰਟਸ/ਮਜ਼ਾਕ/ਧੋਖੇ ==
ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੈਂਕਸ ਅਤੇ ਜੇਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.princeton.edu/mudd/news/faq/topics/pranks.shtml|title=Seeley G. Mudd Manuscript Library: FAQ Student pranks|date=2012-04-24|publisher=Princeton.edu|access-date=2012-12-08|archive-date=2012-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202014416/http://www.princeton.edu/mudd/news/faq/topics/pranks.shtml|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kiwiblog.co.nz/2006/10/student_pranks.html|title=Blog Archive » Student Pranks|date=2006-10-21|publisher=Kiwiblog|access-date=2012-12-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watts, Jonathan, [https://www.theguardian.com/china/story/0,7369,1075600,00.html &quot;Student prank that gave the Chinese a fit of the willies&quot;], ''The Guardian'', London, 1 November 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.essaymama.com/blog/student-pranks/|title=Student Pranks! Attention!|date=2014-09-03|publisher=Essaymama}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਅਕਸਰ ਛੋਟੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਜਾਂ ਧੋਖੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unistudentlife.co.uk/advice/nightmare-student-street|title=Nightmare on student street|access-date=2018-05-16|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416175456/https://www.unistudentlife.co.uk/advice/nightmare-student-street/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮਾਸਕੋਟ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;Miller, Eli, [http://archive.dailycal.org/article.php?id=10351 &quot;Oski and Tree Have Rowdy, Long History&quot;], ''The Daily Californian'', 22 November 2002. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040920041614/http://www.dailycal.org/article.php?id=10351|date=September 20, 2004}}&lt;/ref&gt; ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੈਂਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;Peterson, T.F., ''Nightwork: A History of Hacks and Pranks at MIT'', 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Steinberg, Neil, ''If at All Possible, Involve a Cow: The Book''&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਿਵਸ ==
[[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੇਂਟਸ ਡੇ]] (17 ਨਵੰਬਰ) ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪ੍ਰਾਗ]] ਦੇ 1939 ਨਾਜੀ ਤੂਫਾਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਰਮਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚੈੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, 1200 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ 9 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;&quot;[http://www.radio.cz/en/section/panorama/the-17th-of-november-remembering-jan-opletal-martyr-of-an-occupied-nation The 17th of November: Remembering Jan Opletal, martyr of an occupied nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905161421/http://www.radio.cz/en/section/panorama/the-17th-of-november-remembering-jan-opletal-martyr-of-an-occupied-nation |date=2019-09-05 }}&quot;. [//en.wikipedia.org/wiki/Radio_Prague Radio Prague].&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0r5xtjkqim5pkvsncbbnswteeh9itfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107826</id>
    <revision>
      <id>839911</id>
      <parentid>541574</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T11:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12837" sha1="3wdesmyhplsi53ogffi1zgi13ko4ews" xml:space="preserve">{{Infobox ice hockey player
| name = ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ&lt;br /&gt;{{small|CC}}
| image = Wayne Gretzky 2006-02-18 Turin 001.jpg
| image_size = 230px
| caption = ਵੇਨ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ, 2006
| birth_date = {{birth date and age|1961|1|26}}
| birth_place = [[Brantford|ਬ੍ਰੈਂਟਫੋਰਡ, ਓਨਟਾਰੀਓ]], ਕੈਨੇਡਾ
| height_ft = 6
| height_in = 0
| weight_lb = 185
| position = [[Centre (ice hockey)|ਕੇਂਦਰ]]
| shoots = Left
| played_for = [[ਇੰਡੀਅਨਪੋਲਿਸ ਰੇਕਰਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਐਡਮੰਟਨ ਓਲੀਅਰਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼]] &lt;br&gt; [[ਸੈਂਟ. ਲੂਈ ਬਲੂਜ਼]] [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਾਂ]]
| ntl_team = CAN
| career_start = 1978
| career_end = 1999
| halloffame = 1999
| website = {{Official website|http://www.gretzky.com}}
}}
'''ਵੇਨ ਡਗਲਸ ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਸੀਸੀ''' (/ ਸ਼ਾਰਟਸਕੀ /; ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1961) ਇੱਕ [[ਕਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਹੈੱਡ ਕੋਚ ਹੈ ਉਸਨੇ 1979 ਤੋਂ 1999 ਤਕ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ (ਐਨਐਚਐਲ) ਵਿੱਚ 20 ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡੇ। ਉਪਨਾਮ &quot;ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਵਨ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|title=Wayne Gretzky finally explains meaning behind 'The Great One' nickname|date=May 21, 2014|publisher=Yahoo! Sports|access-date=March 1, 2016|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015013641/https://sports.yahoo.com/blogs/nbc-yahoo-sports/wayne-gretzky-finally-explains-meaning-behind--the-great-one--nickname-165818064.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਜਾਣੇ  ਜਾਂਦੇ ਵੇਨ ਨੂੰ ਲੀਗ ਨੇ ਹੀ &quot;ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ&quot; ਕਿਹਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸਕੋਰਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਐਸਐਸ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਐੱਨ ਐੱਚ ਐੱਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;stubbs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/news/wayne-gretzky-100-greatest-nhl-hockey-players/c-285574558?tid=283865022|title=Wayne Gretzky: 100 Greatest NHL Players|last=Stubbs|first=Dave|date=January 1, 2017|publisher=National Hockey League|access-date=March 27, 2018}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ 16 ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਆਇੰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 14 ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ। 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ 61 ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, 40 ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ, 15 ਪਲੇਅਫ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਤੇ ਛੇ ਆਲ ਸਟਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ।

ਬਰੈਂਟਫੋਰਡ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੇਹੜੇ ਦੇ ਰਿੰਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ। ਗੇਟਜ਼ਕੀ ਦੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Young&quot;&gt;{{Cite web|url=http://espn.go.com/sportscentury/features/00014218.html|title='Great' and 'Gretzky' belong together|last=Schwartz|first=Larry|publisher=ESPN|access-date=October 4, 2006}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਆਸ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪੱਕ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ&quot; ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sptimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sptimes.com/2004/06/03/hockeyschool/graphic.shtml|title=Gretzky's office|last=Sullivan|first=Tim|work=[[St. Petersburg Times]]|accessdate=April 23, 2008}}&lt;/ref&gt;

1978 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨੇ ਵਰਲਡ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇੰਡਿਆਨਾਪੋਲਿਸ ਰੇਸਰਾਂ (WHA) ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਡਮੰਟਨ ਆਇਲਰਜ਼ ਲਈ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਓਲੀਅਰਜ਼ ਐਨਐਚਐਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੋਰਰਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਦੀ ਚਾਰ ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦਾ 9 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ ਦਾ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1993 ਦੇ ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/nhl/2008-08-07-gretzky-trade-anniversary_N.htm|title=Gretzky trade remembered for 'seismic impact'|last=Allen|first=Kevin|date=August 10, 2008|website=USA Today|access-date=February 21, 2011}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਰੀਅਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਬਲੂਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਗ੍ਰੇਟਜ਼ਕੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਹਾਰਟ ਟਰੌਫੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ 10 ਆਰਟ ਰੌਸ ਟ੍ਰੌਫੀਆਂ, ਪਲੇਅਐਫ ਐਮਵੀਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੌਨ ਸਮੈਥ ਟ੍ਰਾਫੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੇਸੇਟਰ ਪੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡ (ਹੁਣ ਟੈੱਡ ਲਿਿੰਡਸ ਅਵਾਰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿੱਤੇ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੈ ==
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 95%; text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot; class=&quot;&quot; autocomplete=&quot;off&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | Regular season
! colspan=&quot;5&quot; | Playoffs
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
!ਸੀਜ਼ਨ
!ਟੀਮ
!ਲੀਗ
!ਜੀਪੀ
!ਜੀ
!ਏ
!ਪੁਆਇਂਟਸ
!ਪੀਆਈਐਮ
!+/–
!ਪੀਪੀ
!ਐਸਐਚ
!ਜੀਡਬਲਿਊ
!ਜੀਪੀ
!ਜੀ
!ਏ
!ਪੀਟੀਐਸ
!ਪੀਆਈਐਮ
|-
|1975–76 
| ਟੋਰਾਂਟੋ ਨੈਸ਼ਨਲਜ਼ 
|MetJHL 
|28 
|27 
|33 
|60 
|7 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1976–77 
|ਸੇਨੇਕਾ ਨੇਸ਼ਨਲਜ਼ 
|MetJHL 
|32 
|36 
|36 
|72 
|35 
|— 
|— 
|— 
|— 
|23 
|40 
|35 
|75 
|—
|-
|1976–77 
| ਪੀਟਰਬਰੋ ਪੀਟੀਸ
|OMJHL 
|3 
|0 
|3 
|3 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1977–78 
|Sault Ste. ਮੈਰੀ ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡਸ
|OMJHL 
|64 
|70 
|112 
|182 
|14 
|— 
|— 
|— 
|— 
|13 
|6 
|20 
|26 
|0
|-
|1978–79 
|ਇੰਡਿਆਨਪੋਲਿਸ ਰੇਸਰਜ਼ 
|WHA 
|8 
|3 
|3 
|6 
|0 
|−3 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1978–79 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼ 
|WHA 
|72 
|43 
|61 
|104 
|19 
| +23 
|9 
|— 
|— 
|13 
|10 
|10 
|20 
|2
|-
|1979–80 
|ਐਡਮਿੰਟਨ&amp;nbsp;ਓਇਲਰਜ਼
|[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਕੀ ਲੀਗ|NHL]] 
|79 
|51 
|86 
|137 
|21 
| +15 
|13 
|1 
|6 
|3 
|2 
|1 
|3 
|0
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1980–81 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|55 
|109 
|164 
|28 
| +41 
|15 
|4 
|3 
|9 
|7 
|14 
|21 
|4
|-
|1981–82 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|'''''92''''' 
|120 
|212 
|26 
| +81 
|18 
|6 
|12 
|5 
|5 
|7 
|12 
|8
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1982–83 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|71 
|125 
|196 
|59 
| +60 
|18 
|6 
|9 
|16 
|12 
|26 
|38 
|4
|-
|1983–84 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|74 
|87 
|118 
|205 
|39 
| +76 
|20 
|12 
|11 
|19 
|13 
|22 
|35 
|12
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1984–85 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|73 
|135 
|208 
|52 
| +100 
|8 
|11 
|7 
|18 
|17 
|30 
|'''''47''''' 
|4
|-
|1985–86 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|80 
|52 
|'''''163''''' 
|'''''215''''' 
|46 
| +71 
|11 
|3 
|6 
|10 
|8 
|11 
|19 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1986–87 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|79 
|62 
|121 
|183 
|28 
| +70 
|13 
|7 
|4 
|21 
|5 
|29 
|34 
|6
|-
|1987–88 
|ਐਡਮਿੰਟਨ ਓਇਲਰਜ਼
|NHL 
|64 
|40 
|109 
|149 
|24 
| +39 
|9 
|5 
|3 
|19 
|12 
|'''''31''''' 
|43 
|16
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1988–89 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|78 
|54 
|114 
|168 
|26 
| +15 
|11 
|5 
|5 
|11 
|5 
|17 
|22 
|0
|-
|1989–90 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|73 
|40 
|102 
|142 
|42 
| +8 
|10 
|4 
|4 
|7 
|3 
|7 
|10 
|0
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1990–91 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|78 
|41 
|122 
|163 
|16 
| +30 
|8 
|0 
|5 
|12 
|4 
|11 
|15 
|2
|-
|1991–92 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|74 
|31 
|90 
|121 
|34 
| −12 
|12 
|2 
|2 
|6 
|2 
|5 
|7 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1992–93 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|45 
|16 
|49 
|65 
|6 
| +6 
|0 
|2 
|1 
|24 
|15 
|25 
|40 
|4
|-
|1993–94 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼ 
|NHL 
|81 
|38 
|92 
|130 
|20 
| −25 
|14 
|4 
|0 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1994–95 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|48 
|11 
|37 
|48 
|6 
| −20 
|3 
|0 
|1 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|-
|1995–96 
|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਿੰਗਜ਼
|NHL 
|62 
|15 
|66 
|81 
|32 
| −7 
|5 
|0 
|2 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1995–96 
|ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਬਲੂਜ਼ 
|NHL 
|18 
|8 
|13 
|21 
|2 
| −6 
|1 
|1 
|1 
|13 
|2 
|14 
|16 
|0
|-
|1996–97 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼
|NHL 
|82 
|25 
|72 
|97 
|28 
| +12 
|6 
|0 
|2 
|15 
|10 
|10 
|20 
|2
|- style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;
|1997–98 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼ 
|NHL 
|82 
|23 
|67 
|90 
|28 
| −11 
|6 
|0 
|4 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|-
|1998–99 
|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੇਂਜਰਜ਼
|NHL 
|70 
|9 
|53 
|62 
|14 
| −23 
|3 
|0 
|3 
|— 
|— 
|— 
|— 
|—
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |WHA ਕੈਰੀਅਰ ਕੁੱਲ (1 ਸੀਜ਼ਨ)
!80 
!46 
!64 
!110 
!19 
!+20 
!9 
!— 
!— 
!13 
!10 
!10 
!20 
!2
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |NHL ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਕੁੱਲ (20 ਸੀਜਨ)
!1,487 
!''894'' 
!''1,963'' 
!''2,857'' 
!577 
!+520 
!204 
!''73'' 
!91 
!208 
!''122'' 
!''260'' 
!''382'' 
!66
|}

== Notes ==
{{Reflist|20em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>3wdesmyhplsi53ogffi1zgi13ko4ews</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120741</id>
    <revision>
      <id>839905</id>
      <parentid>822996</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T09:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <origin>839905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32948" sha1="qv7lr5evnhsdfbtdi63uujcph5y1e9m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ
| image = Olga Tokarczuk (2018).jpg
| image_width = 
| caption = ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ, 2018
| birth_date = {{birth date and age|1962|1|29|df=y}}
| birth_place = [[ਪੋਲੈਂਡ]]
| death_date = 
| nationality = [[ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕ|ਪੋਲਿਸ਼]]
| occupation = [[ਲੇਖਕ]], [[ਕਵੀ]], [[ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ]], [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]]
| notable works = ਉਡਾਣਾਂ
| awards = [[ਨਾਈਕੀ ਅਵਾਰਡ]] (2008, 2015)&lt;br /&gt;[[ਵਿਲੇਨਿਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2013)&lt;br /&gt;[[Brückepreis]] (2015) &lt;br /&gt; [[ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2018) &lt;br /&gt;[[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] (2018)
}}

'''ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ''' ({{Lang-pl|Olga Nawoja Tokarczuk}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rejestr.io/krs/243763/stowarzyszenie-kulturalne-gory-babel|title=STOWARZYSZENIE KULTURALNE &quot;GÓRY BABEL&quot; {{!}} Rejestr.io|last=|first=|date=|website=rejestr.io|publisher=|language=pl|access-date=2019-10-11}}&lt;/ref&gt;; [tɔˈkart͡ʂuk]; ਜਨਮ 29 ਜਨਵਰੀ 1962) ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]], [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨ]] ਅਤੇ ਜਨਤਕ [[ਚਿੰਤਕ|ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹੈ]] ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rp.pl/artykul/436816.html|title=List of Polish bestsellers 2009|last=Rzeczpospolita|access-date=18 June 2011|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202175311/http://www.rp.pl/artykul/436816.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wyborcza.pl/1,90497,5770552,Nike_2008_dla_Olgi_Tokarczuk____Bieguni__ksiazka_roku.html|title=Tokarczuk wins NIKE prize for Bieguni (Flights)|last=Gazeta Wyborcza|access-date=18 June 2011}}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ (ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕ੍ਰੌਫਟ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ''ਉਡਾਣਾਂ'' ਲਈ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2018/may/22/olga-tokarczuk-flights-wins-man-booker-international-prize-polish|title=Olga Tokarczuk's 'extraordinary' Flights wins Man Booker International prize|date=22 May 2018|access-date=22 May 2018|publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਾਲ 2018 ਦੇ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2019 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/oct/10/nobel-prizes-in-literature-olga-tokarczuk-peter-handke-2019-2018|title=Olga Tokarczuk and Peter Handke win Nobel prizes in literature|date=10 October 2019|work=The Guardian|access-date=10 October 2019}}&lt;/ref&gt;

ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਸਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਹਿਰ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਕਵਿਤਾ|ਕਾਵਿ]]-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਈ [[ਨਾਵਲ]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਗਦ|ਵਾਰਤਕ]] ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ''ਉਡਾਣਾਂ'' ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਸਿਖਰ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ, ਨਾਈਕੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਮੁਢ-ਕਦੀਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਮਾਨੇ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ 2010 ਦੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਬੁੱਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''Księgi jakubowe'' ''(ਯਾਕੂਬ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ'' ), ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਨਾਈਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੂੰ ਜਰਮਨ-ਪੋਲਿਸ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬ੍ਰਿਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਇਨਾਮ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਨ|ਸ਼ਾਂਤੀ]], [[ਲੋਕਰਾਜ|ਜਮਹੂਰੀ ਵਿਕਾਸ]] ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ [[ਅਮਨ|ਪ੍ਰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Goerlitz Zgorzelec&quot;&gt;{{Cite web|url=http://welcome-in-goerlitz.jimdo.com/start-page-english/zgorzelec-the-neighbor/|title=''Zgorzelec – The Neighbor''|publisher=Welcome to Goerlitz/Zgorzelec|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222155511/http://welcome-in-goerlitz.jimdo.com/start-page-english/zgorzelec-the-neighbor/|archive-date=22 December 2015|access-date=2015-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nagroda Mostu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.zgorzelec.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1672:nagroda-mostu&amp;catid=275:wyronienia-i-nagrody-miejskie&amp;Itemid=100015/|title=''Nagroda Mostu'' [The Bridge Prize]|publisher=Zgorzelec oficjalny serwis miasta|access-date=2015-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nagroda Mostu Literackie&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wydawnictwoliterackie.pl/aktualnosci/1238/Miedzynarodowa--Nagroda-Mostu-dla-Olgi-Tokarczuk/|title=''Międzynarodowa Nagroda Mostu dla Olgi Tokarczuk'' [The International Bridge Prize for Olga Tokarczuk]|date=2015-12-06|publisher=[[Wydawnictwo Literackie]]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1980 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਵਾਰਸਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਅੱਲੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਨਾਹਗਾਹ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤ।&lt;ref name=&quot;wiacek&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wiacek|first=Elzbieta|year=2009|title=The Works of Olga Tokarczuk: Postmodern aesthetics, myths, archetypes, and the feminist touch|url=http://womenswriting.fi/files/2009/11/10_wiacek.pdf|journal=Poland Under Feminist Eyes|issue=1|pages=134–155|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021112511/http://womenswriting.fi/files/2009/11/10_wiacek.pdf|archive-date=21 October 2014|access-date=2013-06-02}}&lt;/ref&gt; 1985 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰੋਕਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਬਰਬੈਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ]] ਦੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। 1998 ਤੋਂ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੋਆ ਰੁਡਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਕਰਜਾਨਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ''ਰੁਟਾ''  ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਖੱਬੇਪੱਖੀ]] ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Tokarczuk laureatka GW&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wyborcza.pl/1,75475,18999849,olga-tokarczuk-laureatka-nike-2015-ludzie-nie-bojcie-sie.html|title=''Olga Tokarczuk, laureatka Nike 2015: Ludzie, nie bójcie się!'' [Olga Tokarczuk, the laureate of Nike 2015: People, don't be afraid!]|last=Dorota Wodecka|date=2015-10-10|publisher=[[Gazeta Wyborcza]]}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੰਮ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Olga_Tokarczuk_2.jpg|right|thumb| ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ, [[ਕਰਾਕੋਵ|ਕ੍ਰਾਕੋ]], ਸਵੀਡਨ, 2005 ]]
ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 1989 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ''Miasta w lustrach'' (&quot;ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ&quot;) ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;wiacek&quot;/&gt; ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''Podróż ludzi księgi'' (&quot;ਕਿਤਾਬੀ-ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ&quot;), 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ &quot;ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਭੇਤ&quot; (ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰ) ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ-ਕਥਾ]] ਹੈ। ਇਹ 1993 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਗਲਾ ਨਾਵਲ ''ਈ ਈ'' (1996) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਏਰਨਾ ਏਲਜ਼ਨੇਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰੇਸਲਾਉ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਵ੍ਰੋਕਾਉ ਬਣਨਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਰਜੂਆ ਜਰਮਨ-ਪੋਲਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲਦੀ ਹੈ। 1920ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ''Prawiek i inne czasy'' (&quot;''ਮੁਢ-ਕਦੀਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਮਾਨੇ'' &quot;) 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀਕ (''ਮੁਢ-ਕਦੀਮ'') ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ, ਖਬਤੀ ਕਦੀਮੀ ਪਾਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਰ ਮਹਾਂ ਦੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ 1914 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅੱਠ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ''ਪ੍ਰਵੀਕ'' ''...'' ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਐਨਟੋਨਿਆ ਲੋਇਡ ਜੋਨਜ਼ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ 2009 ਵਿੱਚ ਟਵਿਸਟ ਸਪੂਨ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਛਾਪਿਆ) ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

''ਪ੍ਰਵੀਕ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''.'' ''.'' ''.'', ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾਵਲ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ ''Szafa'' (&quot;ਅਲਮਾਰੀ &quot;, 1997) ਤਿੰਨ ਨਾਵਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ''Dom dzienny, dom nocny'' (&quot; ''ਦਿਨ ਦਾ ਘਰ'', ''ਰਾਤਦਾ ਘਰ''&quot;, 1998) ਭਾਵੇਂ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼-ਚੈੱਕ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਪਣਾਏ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਢਿੱਲਮ-ਢਿੱਲੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਕੈਚਾਂ, ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ &quot;ਮੁਸ਼ਕਲ&quot; ਕਿਤਾਬ ਸੀ, ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। 
[[ਤਸਵੀਰ:A.Holland_w_Nowej_Rudzie_(2).jpg|thumb|ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਅਤੇ ਅਗਨੀਜ਼ਕਾ ਹੌਲੈਂਡ, 2017]]
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਇਆ - ''Gra na wielu bębenkach'' (&quot;ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦਿਆਂ &quot;, 2001) - ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ, ''Lalka i perła'' (&quot;ਗੁੱਡੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀ&quot;), 2000), ਬੋਲੇਸੌ ਪਰਸ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਨਾਵਲ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਲੇਖ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਲੇਖਕਾਂ ਜੇਰਜ਼ੀ ਪਿਲਚ ਅਤੇ ਅੰਡਰਜ਼ੇਜ ''ਸਟਾਸੀਅਕ'' ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਆਧੁਨਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

''2004 ਵਿੱਚ Ostatnie historie'' (&quot;ਆਖ਼ਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ&quot;) ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਅੰਨਾ ਇਨ ਕੈਟਾੱਕਮਜ਼'' (2006) ਪੋਲਿਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜ਼ਨਾਕ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨਨਗੇਟ ਮਿਥਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''Bieguni'' ( &quot; ਉਡਾਣਾਂ &quot;) ਲੇਖ ਅਤੇ ਗਲਪ ਦਾ ਰਲਿਆ ਮਿਲਿਆ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਆਧੁਨਿਕ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਹਨ। ਇਹ 2008 ਦੇ ਨਾਈਕ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪਾਠਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤੇ।

2009 ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ''ਡ੍ਰਾਇਵ ਯੂਰ ਪਲੋ ਓਵਰ ਬੋਨਜ਼ ਆਫ਼ ਦਿ ਡੈੱਡ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਿਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨੀਨਾ ਦੁਸੇਜ਼ਕੋ, ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ, ਜੋਤਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦਾ ਖ਼ਬਤ ਹੈ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਕਲੋਜ਼ਕੋ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
[[ਤਸਵੀਰ:MJK32706_Olga_Tokarczuk_(Pokot,_Berlinale_2017).jpg|left|thumb|240x240px| ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ, ਬਰਲਿਨਾਲੇ 2017]]
ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਨਾਈਕ ਅਵਾਰਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਡਲ ਫ਼ਾਰ ਮੈਰਿਟ ਟੂ ਕਲਚਰ - ਗਲੋਰੀਆ ਆਰਟਿਸ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/gloria_artis_dla_olgi_tokarczuk-448.php|title=Gloria Artis dla Olgi Tokarczuk|access-date=2018-05-27|archive-date=2017-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021060645/http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/gloria_artis_dla_olgi_tokarczuk-448.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੂੰ ਵਿਲੇਨਿਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2014 ਵਿੱਚ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਨਾਵਲ ''Księgi jakubowe'' (ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕ੍ਰੌਫਟ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ &quot; ਯਾਕੂਬ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ&quot;) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਈਕ ਅਵਾਰਡ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਗ੍ਹਾ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ-ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਹੂਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉੱਪ-ਕਹਾਣੀ ਹੈਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਾੜੇ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿਚ, ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਐਂਟੀ-[[ਹੈਨਰਿਕ ਸੈਂਕੀਏਵਿੱਚ|ਸੈਂਕੀਏਵਿੱਚ]] ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ, ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਪੋਲਿਸ਼ [[ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਸਰਕਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵੈਰਭਾਵੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Nike Award GW&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wyborcza.pl/1,75475,18965980,nagroda-nike-2015-dla-olgi-tokarczuk-ksiegi-jakubowe-ksiazka.html|title=Nagroda Nike 2015 dla Olgi Tokarczuk. ''Księgi Jakubowe'' książką roku! [Nike Award 2015 for Olga Tokarczuk. ''The Books of Jacob'' a Book of the Year!]|last=Milena Rachid Chehab|date=2015-10-04|publisher=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Internet lynch GW&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wyborcza.pl/1,75478,19024992,internetowy-lincz-na-oldze-tokarczuk-zabic-pisarke.html|title=Internetowy lincz na Oldze Tokarczuk. Zabić pisarkę [Internet lynch on Olga Tokarczuk. Kill the writer]|last=Mariusz Jałoszewski|date=2015-10-15|publisher=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ''Prowadź swój płóg przez kości umarłych'' (&quot; ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ''ਹਲ ਚਲਾਓ'' &quot;) ''ਅਗਨੀਸਕਾ'' ਹੌਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਪਰਾਧ ਫਿਲਮ ''ਸਪੂਰ ਦਾ'' ਅਧਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 67 ਵੇਂ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਅਲਫਰਡ ਬਾਵਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਿਲਵਰ ਬੀਅਰ) ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|title=Prizes of the International Jury|date=18 February 2017|website=Berlinale|access-date=18 February 2017|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213193955/https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Olga_Tokarczuk1.jpg|thumb|ਨੋਵਾ ਰੁਡਾ, 2017 ਵਿੱਚ ਗਰੀ ਲਿਟਰੇਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ]]
ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੇ 2015 ਬਰੂਕਪਰੇਸਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, &quot;ਯੂਰੋਪਾ-ਸਿਟੀ ਜ਼ਗੋਰਜ਼ੇਲਿਕ / ਗਰਲਿਟਜ਼ &quot; ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ 20ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉਪਰਾਲਾਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਮੀਅਤਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ, - ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੋਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ, ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਸਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ - ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਲੋਅਰ ਸਿਲੇਸੀਆ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ [[ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰਵਾਦ|ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ]] ਅਤੀਤ ਦੀ “ਮੁੜ ਖੋਜ” ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗਾਰਲਿਟਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ, ਜਰਮਨ ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਮੌਜੂਦਾ [[ਯੂਰਪੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭੀੜ|ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੰਕਟ]] ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਰੋਲ-ਘਚੋਲੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Nagroda Mostu Literackie&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tokarczuk laureatką Zgorzelec&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.zgorzelec.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4009:olga-tokarczuk-laureatk-midzynarodowej-nagrody-mostu-europa-miasta-zgorzelecgoerlitz-2015&amp;catid=202:kultura&amp;Itemid=100037/|title=''Olga Tokarczuk laureatką Międzynarodowej Nagrody Mostu Europa-Miasta Zgorzelec/Görlitz 2015'' [Olga Tokarczuk is the laureate of the International Bridge Prize of Europa-City Zgorzelec/Görlitz 2015]|publisher=Zgorzelec oficjalny serwis miasta|access-date=2015-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;I am a patriot&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/1,142076,19325258,olga-tokarczuk-to-ja-jestem-patriotka-a-nie-nacjonalista-palacy.html|title=''Olga Tokarczuk: To ja jestem patriotką, a nie nacjonalista palący kukłę Żyda'' [I am a patriot, not the nationalist who burns an effigy of a Jew]|last=Magda Piekarska|date=2015-12-10|publisher=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nagroda Mostu Zinfo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.zinfo.pl/artykuly/19474|title=''Nagroda Mostu dla Olgi Tokarczuk'' [The Bridge Prize for Olga Tokarczuk]|date=2015-12-03|publisher=ZINFO}}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿਚ, ਉਹ ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਕ੍ਰੌਫਟ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ''ਉਡਾਣਾਂ'' ਲਈ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/22/books/booker-international-winner-olga-tokarczuk.html|title=Olga Tokarczuk of Poland Wins Man Booker International Prize|last=Codrea-Rado|first=Anna|date=2018-05-22|work=The New York Times|access-date=2019-04-11|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੇ Kulturhuset ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਸਟਾਕਹੋਮ]] ਵਿੱਚ 2015 ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ''ਯਾਕੂਬ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ,'' ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵੀਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Internationell-forfattarscens-litteraturpris/Pristagare-2016/|title=Kulturhuset Stadsteaterns första internationella litteraturpris tilldelas romanen Jakobsböckerna|access-date=2018-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529133027/http://kulturhusetstadsteatern.se/Litteratur/Internationell-forfattarscens-litteraturpris/Pristagare-2016/|archive-date=29 May 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦੀ ਮਰੀਲਾ ਲੌਰੇਂਟ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ''ਯਾਕੂਬ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ'', ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ &lt;a href=&quot;https://en.wikipedia.org/wiki/Prix_Laure_Bataillon&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; data-linkid=&quot;190&quot; class=&quot;cx-link&quot; title=&quot;Prix Laure Bataillon&quot;&gt;Prix Laure Bataillon&lt;/a&gt; ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://instytutksiazki.pl/en/news,2,prestigious-award-for-olga-tokarczuk-and-her-translator-into-french,3863.html|title=Prestigious award for Olga Tokarczuk and her translator into French|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

ਐਂਟੋਨੀਆ ਲੋਇਡ-ਜੋਨਸ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਡਰਾਈਵ ਯੂਅਰ ਪਲੋ ਓਵਰ ਦਿ ਬੋਨਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਡੈੱਡ'', ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/09/books/man-booker-international-prize-shortlist.html|title=Women Dominate Shortlist for Booker International Prize|last=Marshall|first=Alex|date=2019-04-09|work=The New York Times|access-date=2019-04-11|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2018 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ &quot;ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਪੁਰ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਵਾਜਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ==
ਤੋਕਾਰਚੁਕ 'ਤੇ ਨੋਆ ਰੁਡਾ ਪੈਟ੍ਰੀਆਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਸਬੇ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨੋਵਾ ਰੁਡਾ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਦ ਕਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਹਵੇ ਦਾ ਲਾਅ ਐਂਡ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ ਵਾਲਡੇਮਰ ਬੋਂਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ &quot;ਪੋਲਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ&quot; ਹਨ। ਤੋਕਾਰਚੁਕ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੇਨੋਫੋਬਿਕ ਅਤੇ [[ਨਸਲਵਾਦ|ਨਸਲਵਾਦੀ]] ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪੋਲੈਂਡ ਲਈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਅਕਸ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;I am a patriot&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;polityka historyczna&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wyborcza.pl/1,75475,19347868,nowa-polityka-historyczna-wg-pis-zadaja-odebrania-tokarczuk.html|title=''Nowa polityka historyczna wg PiS. Żądają odebrania Tokarczuk obywatelstwa Nowej Rudy'' [A new historical politics according to PiS. They demand that Nowa Ruda revokes Tokarczuk's citizenship ]|last=Magda Piekarska|date=2015-12-15|publisher=Gazeta Wyborcza}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Czapliński list otwarty&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/kultura/20151215/czaplinski-list-otwarty-do-senatora-pis-waldemara-bonkowskiego|title=''Czapliński: list otwarty do senatora Waldemara Bonkowskiego'' [Czapliński: an open letter to Senator Waldemar Bonkowski]|last=Przemysław Czapliński|date=2015-10-15|publisher=[[Krytyka Polityczna]]|access-date=2019-10-10|archive-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420094031/http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/kultura/20151215/czaplinski-list-otwarty-do-senatora-pis-waldemara-bonkowskiego|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]]</text>
      <sha1>qv7lr5evnhsdfbtdi63uujcph5y1e9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120839</id>
    <revision>
      <id>839902</id>
      <parentid>550261</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T07:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>҆</username>
        <id>60225</id>
      </contributor>
      <comment>logo</comment>
      <origin>839902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8777" sha1="puqkm934xj82st0uw6id2fkze02fp2z" xml:space="preserve">{{Infobox website
| logo = Google Drive icon (2026).svg
| logo_size = 120px
| screenshot = Chromium OS Google Drive NRLTY.png
| caption = ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਦਾ ਵੈੱਬ ਵਰਜਨ
| url = {{URL|google.com/drive}}
| type = ਫਾਈਲ ਹੋਸਟਿੰਗ ਸਰਵਿਸ
| registration = ਲੋੜੀਂਦੀ
| num_users = 1 ਬਿਲੀਅਨ (ਜੁਲਾਈ 2018){{Citation needed|reason=Anonymous edit on July 27|date=August 2018}}
| owner = [[ਗੂਗਲ]]
| launch_date = {{start date and age|2012|04|24}}
| alexa = 
| name = ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ
}}

'''ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ''' ਇੱਕ ਫਾਇਲ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਿੰਕਰਿਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸ ਹੈ ਜੋ [[ਗੂਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਸਟੋਰ ਕਰਨ, ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੂਗਲ ਡ੍ਰਾਇਵ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਅਤੇ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰਾਇਡ]], ਆਈਓਐਸ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਅਤੇ ਟੇਬਲੇਟ ਲਈ ਆਫਲਾਈਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਐਪਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਡ੍ਰਾਇਵ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਡੌਕਸ]], [[ਗੂਗਲ ਸ਼ੀਟ]] ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ ਸਲਾਈਡ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਫਿਸ ਸੂਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਸਪਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਵਾਂ, ਡਰਾਇੰਗਾਂ, ਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਫਿਸ ਸੂਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਫਾਈਲਾਂ ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਵਨ ਦੁਆਰਾ 15 ਗੀਗਾਬਾਈਟਸ ਦੀ ਮੁਫਤ ਸਟੋਰੇਜ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਵਨ ਵਿਕਲਪਿਕ ਅਦਾਇਗੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 100 ਗੀਗਾਬਾਈਟਸ, 200 ਗੀਗਾਬਾਈਟ, 2 ਟੇਰਾਬਾਈਟ, 10 ਟੇਰਾਬਾਈਟ, 20 ਟੇਰਾਬਾਈਟ, ਅਤੇ 30 ਟੇਰਾਬਾਈਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ 5 ਟੇਰਾਬਾਈਟ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਫੋਲਡਰਾਂ ਲਈ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਸੈਟਿੰਗਜ਼ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਜਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਖੋਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ &quot;ਪਿਛਲੇ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਬਜਟ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਲੱਭੋ&quot;।

ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਕਅਪ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਂਡਰਾਇਡ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਡਾਟਾ ਬੈਕਅਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਵਰਹਾਲਡ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਲਡਰਾਂ ਦਾ ਬੈਕਅਪ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਪਹੁੰਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ.

ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਗੂਗਲ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਗਾਹਕੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਜੀ ਸੂਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੋਣਵੇਂ ਜੀ ਸੂਟ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਡਰਾਈਵ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਅਸੀਮਤ ਸਟੋਰੇਜ, ਅਡਵਾਂਸਡ ਫਾਈਲ ਆਡਿਟ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਟੂਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਦੀ ਪਰਦਾ ਨੀਤੀ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੂਗਲ ਕੋਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਨੀਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ 'ਤੇ ਸਟੋਰ ਵਿਆਪਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ, ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਛਾਪਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੀਤੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਬੌਧਿਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲਾਇਸੈਂਸ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਉਡ ਸਟੋਰੇਜ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਮਾੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ &quot;ਵਧੇਰੇ ਕਲਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ&quot; ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੂਗਲ ਨੂੰ &quot;ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੂਵ ਕਰਨ ਦੀ, ਇਸ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ਦੁਆਲੇ ਫਾਈਲਾਂ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਕੈਚ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਥੰਮਨੇਲ ਬਣਾਉਣ&quot; ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਮਾਰਚ 2017 ਤੱਕ ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ ਕੋਲ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੱਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ। ਮਈ 2017 ਤੱਕ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟ੍ਰੀਲਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਈਲਾਂ ਸਟੋਰ ਹਨ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਸਾਫਟਵੇਅਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements]]</text>
      <sha1>puqkm934xj82st0uw6id2fkze02fp2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੜੌਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122130</id>
    <revision>
      <id>839885</id>
      <parentid>617705</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T20:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12568" sha1="21eiwx6j1xmkfttolq1ghj60zz9kt85" xml:space="preserve">'''ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਬੜੌਦਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Medical College, Baroda''') ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਵਿਖੇ ਰਾਓਪੁਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1949 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 
== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਸਰ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾਡ ਤੀਜਾ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਬੜੌਦਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਜਨਰਲ (ਐਸਐਸਜੀ) ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸਰ ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਗਾਏਕਵਾੜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1946 ਵਿਚ ਵਡੋਦਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਾ: ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਿਤਾ, ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਂਬੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ, ਹੇਠਲਾ ਤਲ 1949 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਐਮ. ਡੀ. ਗਿਲਡਰ ਨੇ 16 ਜੂਨ 1949 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ 40 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। 

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਨੂੰ ਮਰਹੂਮ ਡੀ.ਏ.ਐਨ. ਡੀਓਓਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਸੌਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਐਸ.ਐਸ.ਜੀ. ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸੁਪਰਡੈਂਟ। ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਪ੍ਰੈਲ 1954 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮਰਹੂਮ ਸਰ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾਡ ਤੀਜੇ ਨੇ 1865 ਵਿਚ ਵਰਾਸੀਆ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਸਪਤਾਲ - ਡਫਰਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਐਸ.ਐਸ.ਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ 1500 ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। 

ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਮੈਡੀਸਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਸੰਬੰਧੀ ਦਵਾਈ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਫਿਜ਼ੀਓਲਾਜੀ, ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੈਥੋਲੋਜੀ, ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ, ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਦਵਾਈ, ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ, ਸਾਇਟੋਜਨੈਟਿਕ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹੋਏ ਇਥੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰੂਮ, ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਕਾਲਜ, ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ, ਆਰਥੋਪੈਡਿਕ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵੀਡੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ, ਰੇਡੀਓਲੋਜੀ, ਰੇਡੀਓਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਯੂਰੋਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

== ਦਾਖਲੇ ==
ਦਾਖਲੇ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਕੋਟੇ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਦਾਖਲਾ ਵਿੱਚ 180 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਵਿਚੋਂ, ਲਗਭਗ 15% ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, 49% ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਤੋਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 2% ਸੀਟਾਂ ਅਪਾਹਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕਾਂ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ: - 

* ਪਹਿਲੀ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ 1 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ 

: ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਫਿਜ਼ੀਓਲਾਜੀ, ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਲ ਮੈਡੀਸਨ (ਪੀ.ਐਸ.ਐਮ.)

* ਦੂਜਾ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ 1½ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ

: ਪੈਥੋਲੋਜੀ, ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਫਾਰਮਾਸੋਲੋਜੀ, ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਦਵਾਈ, ਪੀ.ਐਸ.ਐਮ.

* ਤੀਜੀ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ 2 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ

: ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਗਾਇਨਕੋਲੋਜੀ, ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ, ਪੀ.ਐਸ.ਐਮ.

ਦੂਜੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਭਾਵ ਤੀਜੇ ਸਮੈਸਟਰ ਤੋਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ 142 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਕਲੀਨਿਕਲ ਬ੍ਰਾਂਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਗ - 1 ਈ.ਐੱਨ.ਟੀ., ਓਥਥਾਲਮੋਲੋਜੀ, ਅਤੇ ਪੀਐਸਐਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਭਾਗ 1 - ਤੀਜੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ - ਤੀਸਰੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦੇ ਭਾਗ- II ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਤੀਜੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦਾ ਭਾਗ I ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ, ਸਰਜਰੀ ਆਰਥੋਪੀਡਿਕਸ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਅਤੇ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਸਾਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

== ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==

* ਨਿਖਿਲ ਸੀ. ਮੁਨਸ਼ੀ, 1981 ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਡਾਨਾ-ਫਰਬਰ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਮਲਟੀਪਲ ਮਾਇਲੋਮਾ ਕੈਂਸਰ ਖੋਜ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ, ਸਾਲ 2010 ਦੇ ਬੀ.ਸੀ. ਰਾਏ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://presidentofindia.nic.in/press-release-detail.htm?2305|title=Press Releases Detail - The President of India|website=presidentofindia.nic.in|access-date=2016-07-17}}&lt;/ref&gt; 
* ਜਸੁਭਾਈ ਕੇਸ਼ੂਭਾਈ ਦੇਸਾਈ, ਐਮ.ਡੀ., (ਅ / ਕੇ / ਏ ਜਸੂ ਦੇਸਾਈ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.doximity.com/pub/jasubhai-desai-md|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222005252/https://www.doximity.com/pub/jasubhai-desai-md|archive-date=22 February 2014|access-date=2014-02-18}}&lt;/ref&gt; ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਥੀ ਅੰਨਾ ਮੈਰੀ ਤੁਰੇਤਸਕੀ ਦੀ 1983 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਦੇਸਾਈ ਹੁਣ ਮਿਨੀਗਨ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਮੈਕੋਮਬ ਸੁਧਾਰ ਸੁਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mdocweb.state.mi.us/OTIS2/otis2profile.aspx?mdocNumber=380847 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2016-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913181724/http://mdocweb.state.mi.us/OTIS2/otis2profile.aspx?mdocNumber=380847 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਸਜਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੇਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕਤਲ ਕੇਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.freep.com/article/20120801/NEWS02/120801044/Jasubai-Desai-Ann-Marie-Turetzky-conviction-overturned&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thenewsherald.com/articles/2013/02/21/news/doc5123a2290a5a2813180953.txt |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821023514/http://www.thenewsherald.com/articles/2013/02/21/news/doc5123a2290a5a2813180953.txt |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ca6.uscourts.gov/opinions.pdf/08a0296p-06.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiawest.com/news/14274-michigan-doctor-once-again-convicted-of-killing-his-nurse.html|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222020132/http://www.indiawest.com/news/14274-michigan-doctor-once-again-convicted-of-killing-his-nurse.html|archive-date=22 February 2014|access-date=2014-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.freep.com/article/20120701/NEWS05/207010494/Key-dates-case&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://docs.justia.com/cases/federal/appellate-courts/ca6/12-2050/12-2050-2013-10-09.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2014-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221155423/http://docs.justia.com/cases/federal/appellate-courts/ca6/12-2050/12-2050-2013-10-09.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਡੀਟ੍ਰੋਇਟ ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.freep.com/article/20120703/NEWS01/207030368/A-murder-in-Woodhaven-On-opposite-sides-two-daughters-seek-justice-and-peace&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]]</text>
      <sha1>21eiwx6j1xmkfttolq1ghj60zz9kt85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128357</id>
    <revision>
      <id>839910</id>
      <parentid>768650</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T11:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurvana</username>
        <id>60229</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>839910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12285" sha1="jpowan31te4t5igqvm500jok82ojd9p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| birth_date         = {{Birth date and age|df=y|1988|6|25}}
| module2            = 
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
* [[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]]
* [[ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਲਵ|ਰੁਮਾਂਟਿਕ]]
* ਪੌਪ
}}
| label = {{flatlist| 
* ਕ੍ਰਾਉਨ ਰਿਕਾਰਡਸ
* ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ
* ਵਾਈਟ ਹੀਲ ਸਟੂਡਿਓ
}}
| origin = [[ਭਾਰਤ]]
|associated_acts = {{flatlist| 
* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]]
* ਦੀਪ ਜੰਡੂ
* [[ਵਿੱਕੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]]
}}
}}
| website            = {{URL|jassbajwa.com}}
| years_active       = (2014 –ਵਰਤਮਾਨ)
| occupation         = ਗੀਤਕਾਰ&lt;br&gt;ਅਦਾਕਾਰ
| death_place        = 
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --&gt;
| residence          = [[ਮੋਹਾਲੀ]], ਭਾਰਤ
| birth_place        = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ
| alias              = 
| name               = ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ
| birth_name         = ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ
| native_name_lang   = pa
| native_name        = ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ
| caption            = 
| alt                = 
| image_size         = 
| image_upright      = 
| image              = Jass Bajwa.jpg
| honorific_suffix   = 
| module3            = 
}}

'''ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ- [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ''[[ਚਕਵੀ ਮੰਡੇਰ|ਚਕਵੀ ਮੰਡੀਰ]]'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ &quot;ਠੱਗ ਲਾਈਫ&quot; ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.imdb.com/name/nm9132188/|title=Jass Bajwa IMDb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jass-Bajwa|title=Jass Bajwa: Movies, Photos, Videos, News &amp; Biography {{!}} eTimes|website=The Times of India|access-date=20 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://m.punjabi.bollywoodtadka.in/entertainment/news/jass-bajwa-birthday-910888|title=ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਨ ਹੈ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ-mobile|website=m.punjabi.bollywoodtadka.in|access-date=21 August 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਰੇਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ &quot;ਚੱਕਵੀ ਮੰਡੀਰ &quot; ਨਾਮ ਦੀ ਐਲਬਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ਕੈਟ-ਵਾਕ ਅਤੇ ਚਕਵੀ ਮੰਡੀਰ ਵਰਗੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।

ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ &quot;ਫੀਮ ਦੀ ਡਲੀ&quot;, &quot;ਕਿਸਮਤ&quot;, &quot;ਟੋਲਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤੇਰਾ ਟਾਈਮ&quot; ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ &quot;ਜੱਟ ਸੌਦਾ&quot; ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], ਕੌਰ ਬੀ, ਅਤੇ [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਈ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਠੱਗ ਲਾਈਫ&quot; ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਅਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਜ਼ ਪਿੰਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜੋ ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਐਲਬਮ &quot;ਅਰਬਨ ਜਿੰਮੀਦਾਰ&quot; ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਐਲਬਮ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ &quot;ਜੱਟ ਨੇਸ਼ਨ&quot; ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://punjabimania.com/jass-bajwa-is-coming-with-his-new-album-jatt-nation/|title=Jass Bajwa is Coming with His New Album Jatt Nation {{!}} Punjabi Mania|website=punjabimania.com|access-date=6 November 2018|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132315/https://punjabimania.com/jass-bajwa-is-coming-with-his-new-album-jatt-nation/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot;
! ਸਾਲ 
! ਐਲਬਮ 
! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ 
! ਸੰਗੀਤ 
! ਟਰੈਕ 
|-
| 2014 
| ''ਚਕਵੀ ਮੰਡੀਰ'' 
| ਪੰਜ-ਆਬ ਰਿਕਾਰਡ 
| ਗੁਪਜ਼ ਸਹਿਰਾ 
| 8 
|-
| 2015 
| ''ਜੱਟ ਸੌਦਾ'' 
| ਕਰਾਉਣ ਰਿਕਾਰਡ 
| ਗੁਪਜ਼ ਸਹਿਰਾ 
| 9 
|-
| 2017 
| ''ਅਰਬਨ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ'' 
| ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ 
| ਦੀਪ ਜੰਡੂ 
| 9 
|-
| 2018 
| ''ਜੱਟ ਨੇਸ਼ਨ'' 
| ਰਿਪਲ ਸੰਗੀਤ ਸਟੂਡੀਓ 
| [[ਡਾਕਟਰ ਜਿਊਸ|ਡਾ ਜਿਊਸ]] ਅਤੇ ਗੁਪਜ਼ ਸਹਿਰਾ 
| 9 
|-
|}

== ਕੁਆਰੇ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot;
! ਸਾਲ 
! ਗਾਣਾ 
! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ 
! ਨੋਟ 
|-
| 2016 
| ''ਨੋਜ਼ ਪਿੰਨ'' 
| ਕਰਾਉਨ ਰਿਕਾਰਡ 
|
|-
| 2017 
| ''ਦਿਲ ਦੇ ਰਾਜੇ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabi.dailypost.in/news/entertainment/pollywood/jass-bajwa-s-new-song-dil-de-raje-released/|title=‘ਦਿਲ ਦੇ ਰਾਜੇ’ ਗੀਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ: ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ|date=20 March 2017|work=Current Punjabi News {{!}} Latest Punjabi News Online: DailyPost|access-date=21 August 2018|archive-date=21 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821084159/https://www.punjabi.dailypost.in/news/entertainment/pollywood/jass-bajwa-s-new-song-dil-de-raje-released/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
| ਕਰਾਉਨ ਰਿਕਾਰਡ 
|
|-
| 2017 
| ''ਸਤਰੰਗੀ ਤਿਤਲੀ'' 
| ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ 
|
|-
| 2017 
| ''ਐਕਸਕਿਊਜ਼ ਮੀ'' 
| ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ 
|
|-
| 2017 
| ''ਗਬਰੂ ਨੀ ਬੋਲਦਾ'' 
| ਵੈਸਟਰਨ ਪੇਂਡੂਜ਼ 
|
|-
|-
| 2018 
| ''ਬਟਰਫਲਾਈ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gabruu.com/jass-bajwa-shares-exclusive-deets-upcoming-single-butterfly/|title=JASS BAJWA SHARES EXCLUSIVE DEETS ABOUT HIS UPCOMING SINGLE 'BUTTERFLY'|date=18 August 2018|work=Gabruu.com|access-date=21 August 2018|archive-date=21 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821063152/https://www.gabruu.com/jass-bajwa-shares-exclusive-deets-upcoming-single-butterfly/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
| ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ 
|
|-
| 2018 
| ''ਡੋਂਟ ਜੱਜ ਮੀ'' 
| ਰਿਪਲ ਸੰਗੀਤ ਸਟੂਡੀਓ 
|
|-
| 2019 
| ''ਵਹਿਮ ਜੱਟ ਦਾ'' 
| ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ/ ਘੈਂਟ ਗੀਤ ਐੱਲ.ਟੀ.ਡੀ. 
|
|-
| 2019 
| ਲਿਟਲ ਬਿੱਟ 
| ਨੂਪੁਰ ਆਡੀਓ 
| [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਫੀਚਰਸ 
|-
| 2020 
| ''ਖਰੇ ਖਰੇ ਜੱਟ'' 
| ਦੇਸੀ ਜੰਕਸ਼ਨ 
| ਗੁਰ ਸਿੱਧੂ ਫੀਚਰਸ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://music.apple.com/au/album/khrey-khrey-jatt-feat-gur-sidhu-single/1503561616 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-06-14 |archive-date=2020-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620070836/https://music.apple.com/au/album/khrey-khrey-jatt-feat-gur-sidhu-single/1503561616 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 
|-
|}

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਫਿਲਮ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਨੋਟ 
! ਭਾਸ਼ਾ 
|-
| 2017 
| ''ਠੱਗ ਲਾਈਫ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabi.dailypost.in/news/entertainment/pollywood/jass-bajwa-making-his-debut-in-punjabi-movie/|title=ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ ਕਿਸ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਚ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ Debut|date=1 March 2017|work=Current Punjabi News {{!}} Latest Punjabi News Online: DailyPost|access-date=21 August 2018|archive-date=21 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821105255/https://www.punjabi.dailypost.in/news/entertainment/pollywood/jass-bajwa-making-his-debut-in-punjabi-movie/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
| ਜੱਸ 
| ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ / ''ਸਰਬੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਭਿਨੇਤਾ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-jio-filmfare-awards-punjabi-2018_-27178.html|title=Nominations for the Jio Filmfare Awards (Punjabi) 2018|work=filmfare.com|access-date=20 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/jio-filmfare-awards-punjabi-2018-official-list-of-nominations/articleshow/63413570.cms|title=Jio Filmfare Awards Punjabi 2018: Official list of nominations|work=The Times of India|access-date=20 August 2018}}&lt;/ref&gt; 
| ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| 2019 
| ''ਦੂਰਬੀਨ'' 
| ਰਣਜੀਤ (ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ) 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/punjabi-stars-who-rocked-in-a-cop-avatar/jass-bajwa-to-play-a-cop-in-doorbeen/photostory/67898346.cms|title=Jass Bajwa to play a cop in ‘Doorbeen’ – Punjabi stars who rocked in a cop avatar|website=The Times of India|access-date=3 August 2019}}&lt;/ref&gt; 
| ਪੰਜਾਬੀ 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* Jass Bajwa on Facebook
* Jass Bajwa on Instagram

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jpowan31te4t5igqvm500jok82ojd9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਰਥਾ ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132054</id>
    <revision>
      <id>839890</id>
      <parentid>832530</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10373" sha1="5n5hn4m2kc2hkbzk0txr93w4w4lt6ui" xml:space="preserve">
{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=ਮਾਰਥਾ ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ|image=|alt=|caption=|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=[[ਅਮਰੀਕੀ]]|fields={{ubl|ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ}}|alma_mater={{ubl|ਰੈਡਕਲਿਫ ਕਾਲਜ|[[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}}|workplaces={{ubl|[[ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ]]}}|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|awards=ਫ੍ਰੈਂਕ ਜੋਹਨਸਨ ਗੁੱਡਨਾਓ ਅਵਾਰਡ, ਏ.ਪੀ.ਐਸ.ਏ.}}'''ਮਾਰਥਾ ਏ. ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ''' ਇਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਵਿਮਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼]] ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ 1936 ਸਪੇਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਸਮੇਂ [[ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ|ਫਾਸੀਵਾਦੀ]] ਔਰਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਜੇਰਿਸ ਲਿਬਰੇਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਨੇ ਰੈਡਕਲਿਫ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;jwa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://jwa.org/encyclopedia/author/ackelsberg-martha|title=Martha Ackelsberg|publisher=Jewish Women's Archive|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ 1972 ਵਿਚ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.smith.edu/academics/faculty/martha-ackelsberg|title=Martha A. Ackelsberg|publisher=Smith College|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/democrats-and-republicans-are-very-bad-at-guessing-each-others-beliefs/2019/06/21/bcd061b2-92c7-11e9-b58a-a6a9afaa0e3e_story.html|title=Democrats and Republicans are very bad at guessing each other's beliefs|last=Ripley|first=Amanda|date=22 June 2019|work=Washington Post|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਐਕਲਜ਼ਬਰ, ਬਨੋਟ ਈਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਯਹੂਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dispatch.com/news/20190125/columbus-synagogue-to-explore-intersection-of-judaism-and-feminism|title=Columbus synagogue to explore intersection of Judaism and feminism|last=King|first=Danae|date=25 January 2019|work=The Dispatch|access-date=30 March 2020|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108011633/https://www.dispatch.com/news/20190125/columbus-synagogue-to-explore-intersection-of-judaism-and-feminism|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 40ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਆਰ ਕੇਨਨ ਜੂਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ ਸੀ। 

ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 1991 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ''ਸਪੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਿਲਾ: ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁਜੇਰਿਸ ਲਿਬਰੇਸ (ਫ੍ਰੀ ਵੂਮੈਨ), 1936 ਸਮੇਂ ਸਪੇਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫਾਸੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Humphrey|first=Michelle|date=1 July 2005|title=Review Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women|journal=Clamor|issue=33|pages=68}}&lt;/ref&gt;

ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ''ਰਿਸਿਸਟਿੰਗ'' ''ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ: ਫੇਮੀਨਿਸਟ ਏਸੇ ਓਨ ਪੋਲੀਟੀਕਸ ਕਮਿਉਨਟੀ ਐਂਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ''  ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।&lt;ref name=&quot;jwa&quot;/&gt; ਇਹ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੂੰ [[ਲੋਕਰਾਜ|ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;maurer&quot;&gt;{{Cite journal|last=Maurer|first=Erin|date=1 January 2013|title=Review Ackelsberg, Martha A., 2009, Resisting Citizenship. Feminist Essays on Politics, Community and Democracy. London &amp; New York: Routledge, 288pp., ISBN 978-0415935197, $37.33 (pb)|journal=Comparative Sociology|volume=12|issue=4|pages=582–584|doi=10.1163/15691330-12341277}}&lt;/ref&gt; ਲੇਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ।

ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਰੇਨਵਿਕ ਮੁਨਰੋ ਅਤੇ ਰੋਜਰਸ ਐਮ. ਸਮਿਥ ਦੇ ਨਾਲ ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2010 ਦਾ ਫਰੈਂਕ ਜਾਨਸਨ ਗੁੱਡਨਾਓ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ &quot;ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਸੇਵਾ ਦੇ  ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;goodnow&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.apsanet.org/PROGRAMS/APSA-Awards/Frank-J-Goodnow-Award|title=Listing of all Recipients|year=2019|publisher=American Political Science Association|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨੈਕਸੋ( [[:pt:Nexo (jornal)|pt]] ) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nexojornal.com.br/expresso/2019/09/27/O-que-foi-o-grupo-Mulheres-Livres-na-Guerra-Civil-Espanhola|title=O que foi o grupo Mulheres Livres na Guerra Civil Espanhola|last=Domingos de Lima|first=Juliana|date=27 September 2019|work=Nexo|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦ ਜੇਵਿਸ਼ ਵੋਇਸ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thejewishvoice.com/2019/06/is-the-left-or-right-responsible-for-anti-semitic-hate-crimes-in-nyc/|title=Is the &quot;Left&quot; or &quot;Right&quot; Responsible for Anti-Semitic Hate Crimes in NYC?|last=Greenfield|first=Daniel|date=10 June 2019|work=The Jewish Voice|access-date=30 March 2020|archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115230231/https://thejewishvoice.com/2019/06/is-the-left-or-right-responsible-for-anti-semitic-hate-crimes-in-nyc/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਮੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਗੋਥਮ ਗਜ਼ਟ'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gothamgazette.com/opinion/8568-how-to-effectively-address-anti-semitism-in-new-york-city-and-beyond|title=How to Address Anti-Semitism in New York City, and Beyond|last=Arielle Korman|date=5 June 2019|work=Gotham Gazette|access-date=30 March 2020|last2=Martha Ackelsberg}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਜੁਡੀਥ ਪਲਾਸਕੋ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨਹੱਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://forward.com/culture/134754/judith-plaskow-is-still-standing-twenty-years-on/|title=Judith Plaskow is Still Standing, Twenty Years On|last=Nussbaum Cohen|first=Debra|date=18 January 2011|work=Forward|access-date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਚੁਣੀਂਦਾ ਕੰਮ ==

* ''Women, Welfare, and Higher Education: Toward Comprehensive Policies'', edited, with Randall Bartlett and Robert Buchele (1988) &lt;ref name=&quot;jwa&quot;/&gt;
* ''Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women'' (1991) 
* ''Resisting Citizenship: Feminist Essays on Politics, Community, and Democracy'' (2010) 

== ਅਵਾਰਡ ==

* ਫ੍ਰੈਂਕ ਜਾਨਸਨ ਗੁੱਡਨਾਓ ਅਵਾਰਡ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2010) &lt;ref name=&quot;goodnow&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>5n5hn4m2kc2hkbzk0txr93w4w4lt6ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mamkor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>139014</id>
    <revision>
      <id>839857</id>
      <parentid>587404</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QueerEcofeminist</username>
        <id>21848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>QueerEcofeminist ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Rishu Shukla]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mamkor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Rishu Shukla|Rishu Shukla]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mamkor|Mamkor]]&quot;</comment>
      <origin>587404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="mi4cd4tjv2nm3hn3y5zb7lispxg983n" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Rishu Shukla}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:11, 27 ਦਸੰਬਰ 2021 (UTC)</text>
      <sha1>mi4cd4tjv2nm3hn3y5zb7lispxg983n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mamkor</title>
    <ns>2</ns>
    <id>139015</id>
    <revision>
      <id>839859</id>
      <parentid>587485</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QueerEcofeminist</username>
        <id>21848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>QueerEcofeminist ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rishu Shukla]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mamkor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Rishu Shukla|Rishu Shukla]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mamkor|Mamkor]]&quot;</comment>
      <origin>587485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="h6y94adg510qtv6xjp0z5nllci26dsi" xml:space="preserve">'''ਰਿਸ਼ੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਜਾਲ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
{{EngvarB|date=October 2017}}
{{Use dmy dates|date=October 2017}}
{{Infobox person
|native_name = {{Script|Kthi|𑂩𑂱𑂭𑂳 𑂬𑂳𑂍𑂹𑂪}}, ऋषु शुक्ल
}}

{{Boxboxtop}}
{{userbox
| border-c = #999999
| id       = [[Image:Crystal Clear app gimp.png|48px]]
| id-c     = #EEEEEE
| info     = ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾ ਗਰਾਫਿਕਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਾਫਿਕਸ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।{{#switch:{{{1|default}}}
| p = [[Wikipedia:Graphics Lab/Photography workshop|Photography workshop]]
| m = [[Wikipedia:Graphics Lab/Map workshop|Map workshop]]
| i = [[Wikipedia:Graphics Lab/Illustration workshop|Illustration workshop]]
| default = 
}}'''
| info-c   = #EEEEEE
| usercategory  = Wikigraphists
}}
{{Boxboxbottom}}</text>
      <sha1>h6y94adg510qtv6xjp0z5nllci26dsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user e7b4dec4700c252ccf942bbaf8a01cf4</title>
    <ns>3</ns>
    <id>143194</id>
    <revision>
      <id>839884</id>
      <parentid>607869</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T19:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AccountVanishRequests</username>
        <id>51202</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>AccountVanishRequests ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurjotxsidhu]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user e7b4dec4700c252ccf942bbaf8a01cf4]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Gurjotxsidhu|Gurjotxsidhu]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user e7b4dec4700c252ccf942bbaf8a01cf4|Renamed user e7b4dec4700c252ccf942bbaf8a01cf4]]&quot;</comment>
      <origin>607869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="nqcwwwbv1btdr7n880ijz8zjpunmh87" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Gurjotxsidhu}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:35, 8 ਜੁਲਾਈ 2022 (UTC)</text>
      <sha1>nqcwwwbv1btdr7n880ijz8zjpunmh87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਈਅਦ ਕਾਦਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150373</id>
    <revision>
      <id>839912</id>
      <parentid>634465</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T11:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="abhq350ngpuw4g66j99lktmjd91syg1" xml:space="preserve">'''ਸਈਅਦ ਕਾਦਰੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਰਡਰ'' (''Murder'') ਲਈ 6ਵੇਂ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iifa.com/archives/2005/2005winners.html|title=IIFA awards 2005|publisher=iifa.com|accessdate=2012-07-21|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053759/http://www.iifa.com/archives/2005/2005winners.html|archivedate=2013-09-21}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ 2005 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਰਡਰ'' ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnnworld.com/stardust.php|title=Stardust awards 2005|access-date=2023-02-04|archive-date=2020-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215050323/http://www.dnnworld.com/stardust.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==</text>
      <sha1>abhq350ngpuw4g66j99lktmjd91syg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜੂ ਲਾਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152010</id>
    <revision>
      <id>839899</id>
      <parentid>805305</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T05:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7735" sha1="o0ybj455cecpx9nbnkns85g3ru3g8cj" xml:space="preserve">'''ਰਾਜੂ ਲਾਮਾ''' ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1978 ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ, ਤਿੱਬਤੀ, ਤਮਾਂਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 January 2003 |title=Mongolian Heart, Vol. 3 by Raju Lama on iTunes |url=https://itunes.apple.com/us/album/mongolian-heart-vol.-3/id324271519 |access-date=3 April 2016 |website=Itunes.apple.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2013 |title=Raju Lama Live Concert in Barcelona 2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=NxzqLgcdcsQ |access-date=3 April 2016 |publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raju Lama Live Concert In Japan |url=https://www.youtube.com/watch?v=4bdufgXIobw |access-date=3 April 2016 |publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thehimalayantimes.com/entertainment/raju-lama-back-to-woo-nepali-crowd/|title=Raju Lama back to woo Nepali crowd|date=4 December 2008|work=The Himalayan Times|access-date=3 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rajita Dhungana |title=The Kathmandu Post :: Out to win hearts, seventh time in a row |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2012-10-13/out-to-win-hearts-seventh-time-in-a-row.html |access-date=3 April 2016 |website=Kathmandupost.ekantipur.com |archive-date=2017-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112185253/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2012-10-13/out-to-win-hearts-seventh-time-in-a-row.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/raju-narenaes-new-albums/|title=Raju, Naren’s new albums|work=The Himalayan Times|access-date=3 April 2016|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113003231/https://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/raju-narenaes-new-albums/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 October 2007 |title=Give Me Your Tired, Your Poor, Your Hale, Hearty, Tough-As-Nails, Acclimatized-At-Birth Mountain People... |url=http://www.outsideonline.com/1909536/give-me-your-tired-your-poor-your-hale-hearty-tough-nails-acclimatized-birth-mountain-people |access-date=3 April 2016 |publisher=Outside Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=9637#.VqHJSPl9670|title=And the winner is... Nepali Music|last=Tsering Choden|work=[[Nepali Times]]|access-date=3 April 2016}}&lt;/ref&gt; ਲਾਮਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ''ਦਿ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਨੇਪਾਲ ਦੇ'' ਕੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2019 |title=Raju Lama And Astha Raut Joins ‘The Voice of Nepal’ As Judges |url=http://www.moviemandu.com/television-raju-lama-and-astha-raut-joins-the-voice-of-nepal-as-judges/ |access-date=14 September 2019 |website=Moviemandu |archive-date=18 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618142131/http://www.moviemandu.com/television-raju-lama-and-astha-raut-joins-the-voice-of-nepal-as-judges/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਐਲਬਮਾਂ ==

* ਸੋਲਟੀਨੀ - 1995&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 25, 2021 |title=Raju Lama: The heartbeat of Mongolian Heart |url=https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-the-heartbeat-of-mongolian-heart.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911110209/https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-the-heartbeat-of-mongolian-heart.html |archive-date=2021-09-11 |access-date=2021-09-11 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਦਿਲ - 1996
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 2 - 1999
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 3 - 2002
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਸਾਲਿਡ ਗੋਲਡ - 2004
* ਡੋਂਬੋ ਤਮੰਗ ਐਲਬਮ - 2004
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 4 - 2006
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 5 - 2009
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 6 – 2012
* ਸੈਮਲਿੰਗ ਗੋਮਪਾ - 2016
* ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਾਰਟ ਵੋਲ 7 – 2018

== ਅਵਾਰਡ ==

* ਸੱਜਣ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੌਪ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੇਤੂ ਬੈਂਡ (ਨੇਪਾਲ) - 1996
* ਬੈਸਟ ਵੋਕਲ (ਨੇਪਾਲ) - 1996
* ਸਰਵੋਤਮ ਰਚਨਾ (ਨੇਪਾਲ) - 1996
* ਸੰਗੀਤ ਨੇਪਾਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (ਨੇਪਾਲ) – 1999
* ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ (ਨੇਪਾਲ): ਹਿੱਟ ਐਫਐਮ ਅਵਾਰਡ 2002
* ਵੋਕਲ (ਨੇਪਾਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ: ਆਹਾ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ 2002
* ਵੋਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਨੇਪਾਲ): ਸੰਗੀਤ ਨੇਪਾਲ ਅਵਾਰਡ 2002-2003
* ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ (ਨੇਪਾਲ): ਕਾਂਤੀਪੁਰ ਐਫਐਮ ਸਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ 2002, 2003, 2004 ਅਤੇ 2005
* ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਗੀਤ (ਨੇਪਾਲ): ਚਿੱਤਰ ਅਵਾਰਡ 2007

== ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ ==
ਲਾਮਾ ਨੇ ਸਿੰਧੂਪਾਲਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

16 ਮਈ, 2022 ਨੂੰ, ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ (8,848.86 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.onlinekhabar.com/raju-lama-scales-everest.html|title=Raju Lama scales Everest - OnlineKhabar English News|date=16 May 2022}}&lt;/ref&gt; 'ਰਾਜੂ ਲਾਮਾ ਐਵਰੈਸਟ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਂਪ 2 ਅਤੇ ਕੈਂਪ 3 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 6574 ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਕੰਸਰਟ 'ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਫਾਰ ਏ ਕਾਜ਼' ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/singer-raju-lama-s-performance-on-everest|title=Singer Raju Lama's Performance on Everest|work=nepalnews.com|access-date=2023-02-14|archive-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214081220/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/singer-raju-lama-s-performance-on-everest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]</text>
      <sha1>o0ybj455cecpx9nbnkns85g3ru3g8cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਨਾ ਚੌਧਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155360</id>
    <revision>
      <id>839901</id>
      <parentid>830809</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T06:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9448" sha1="lhd81nkti5z8h2hlglhd8h47cddvr4d" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Rina Choudhury
&lt;!-- Commented out: | image              = images - 2024-11-22T182651.029.jpeg --&gt;| image_size         = 
| alt                = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = bn
| birth_date         = 
| birth_place        = [[Kolkata]], [[India]]
| occupation         = [[Actress, Director, Writer]]
| spouse             = [[Rahul Goswami]]
| parents            = [[Anjan Choudhury]] (father)&lt;br /&gt;Joysree Choudhury (mother)
| relatives          = [[Chumki Chowdhury]] (sister)
}}

'''ਰੀਨਾ ਚੌਧਰੀ''' ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਡ਼ਕੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਣਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅੰਜਨ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1984 ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ''ਸ਼ਤਰੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-09-18 |title=শিশু শিল্পী হিসেবে অভিনয়ে হাতেখড়ি, বাবার দৌলতেই পর্দায় জনপ্রিয়তা, আচমকাই কোথায় হারিয়ে গেলেন বাংলা ছবির 'মুখরা মেয়ে' রীনা চৌধুরী? |url=https://khabor24x7.com/entertainment/actress-rina-chowdhurys-acting-life-and-personal-life-120895/#google_vignette |access-date=2024-11-22 |website=khabor24x7.com |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1992 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸਾਬਿਤਰੀ ਚੈਟਰਜੀ|ਸਬਿਤਰੀ ਚੈਟਰਜੀ]] ਅਤੇ ਰੀਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਚੁਮਕੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੀਨਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਫ਼ਿਲਮ [[Geet Sangeet|ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ]] ਨਾਲ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਲਾਡ਼੍ਹੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਧੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਸ 1994 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਰੀਨਾ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ, [[ਸਾਬਿਤਰੀ ਚੈਟਰਜੀ|ਸਬਿਤਰੀ ਚੈਟਰਜੀ]], ਸੁਭੇਂਦੂ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਚੁਮਕੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}}1996 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਪੂਜਾ'' ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮਾਤਰ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}} ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ''ਮੇਜੋਬੋ'', [[Sriman Bhootnath|ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭੂਤਨਾਥ]], ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਫਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਜਨ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸਨ। 

ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉੱਦਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਨਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2018 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਲਪਤਰੋ'' ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}}ਉਹ ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਇਰਾਓ ਸੋਟਰੂ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rina Chowdhury (Actor) |url=http://www.filmiclub.com/person/rina-chowdhury-pmobd0r |access-date=2016-10-13 |website=filmiclub.com |archive-date=2022-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109074838/https://www.filmiclub.com/person/rina-chowdhury-pmobd0r |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰੀਨਾ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅੰਜਨ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਘਰ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਚੁਮਕੀ ਚੌਧਰੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਸਵਰਗੀ ਸੰਦੀਪ ਚੌਧਰੀ, ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। 

ਰੀਨਾ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ [[ਜਾਤਰਾ (ਥੀਏਟਰ)|ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ]] ਨਾਟਕ ਸ਼ਵਾਦਿਨ ਭਾਰਤ ਪੋਰਾਦਿਨ ਭਲੋਬਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਜੋਡ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।

ਰੀਨਾ ਨੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੀਨਾ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉੱਦਮ ''ਸੋਹਾਗ ਰਾਤ'' ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rina Chowdhury: পরিচালনায় ফিরলেন অঞ্জন চৌধুরী-কন্যা, ছবির নায়ক ছোটপর্দার কোন জনপ্রিয় অভিনেতা? |url=https://aajkaal.in/story/22673/famous_director_anjan_chowdhury_daughter_rina_chowdhury_will_once_again_direct_a_bengali_movie_with_bengali_serial_actor_sourav_chatterjee_ent#google_vignette |access-date=2024-11-22 |website=aajkaal.in |language=en |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112223548/https://aajkaal.in/story/22673/famous_director_anjan_chowdhury_daughter_rina_chowdhury_will_once_again_direct_a_bengali_movie_with_bengali_serial_actor_sourav_chatterjee_ent#google_vignette |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
● ''ਸ਼ਤਰੂ'' (1984) 

''[[Maya Mamata|ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ]]'' (1993) 

''ਅੱਬਜਾਨ'' (1994) 

● ''[[Geet Sangeet|ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ]]'' (1994) 

● ''[[Mejo Bou|ਮੇਜੋ ਬੌ]]'' (1995) 

''ਪੂਜਾ'' (1996) 

''ਬੋਰੋ ਬੌ'' (1997) 

● ''ਲੋਫਰ'' (1997) 

● ''ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭੂਤਨਾਥ'' (1997) 

● ''ਸੰਤਾਨ'' (1999) 

● ''ਮੇਜੋ ਬਾਬੂ'' (2009) 

● ''ਬੋਲੀਦਾਨ'' (2010) 

● ''ਦੀਦੀਭਾਈ'' (2010) 

● ਕਿਆਬਲਰ ਬੀਏ (2013) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|3778829}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>lhd81nkti5z8h2hlglhd8h47cddvr4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਿਬਾਨੂ ਟਾਟਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163675</id>
    <revision>
      <id>839888</id>
      <parentid>717537</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="rc41vbz0jqmarx36a4fepusz1rjnni2" xml:space="preserve">'''ਮਹਿਬਾਨੂ ਟਾਟਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahbanoo Tata;''' ਜਨਮ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ'' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-11-13 |title=A Research Chair Is To Be Set Up In Memory Of Late Mina Izadyar - Iran Front Page |url=https://ifpnews.com/research-chair-set-memory-late-mina-izadyar/ |access-date=2023-03-17 |website=ifpnews.com |language=en-US |archive-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317233102/https://ifpnews.com/research-chair-set-memory-late-mina-izadyar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-05-21 |title=Commemoration of Dr Mahbano Tata, mother of Iranian Statistics - Amordadnews |url=https://en.amordadnews.com/?p=72432 |access-date=2023-03-17 |language=en-US |archive-date=2023-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317234605/https://en.amordadnews.com/?p=72432 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
[[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਪਾਰਸੀ|ਜੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ (ਪਾਰਸੀ)]], ਉਸਨੇ ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। 1967 ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ. ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਆਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਐਂਡ ਇਨਫੋਰਮੈਟਿਕਸ, ਹਾਇਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਈਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਅੱਲਾਮੇਹ ਤਬਾਤਾਬਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅੰਕੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=برومندی |first=گوهر |date=2021-02-26 |title=آیین نکوداشت دکتر ماه‌بانو تاتا؛ مادر آمار ایران برگزار می‌شود |url=https://amordadnews.com/68765/ |access-date=2023-03-17 |website=امرداد |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

1989 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੇਰਮਨ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬਹੋਨਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਮਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। 

ਮਹਿਬਾਨੂ ਟਾਟਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜਾ ਸੰਸਥਾ, ਗਣਿਤ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੀ ਅੰਕੜਾ ਮਹਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ &quot;ਈਰਾਨ ਦੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ&quot; ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]</text>
      <sha1>rc41vbz0jqmarx36a4fepusz1rjnni2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿੰਨੀ ਮੇਨਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164448</id>
    <revision>
      <id>839892</id>
      <parentid>776088</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T01:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="2kjgjca7p0nztnj28oy0nyjdruo5m87" xml:space="preserve">
'''ਮਿੰਨੀ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ [https://www.peepultree.world/livehistoryindia ਲਾਈਵ ਹਿਸਟਰੀ ਇੰਡੀਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230411104434/https://www.peepultree.world/livehistoryindia |date=2023-04-11 }} ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

ਮਿੰਨੀ ਮੇਨਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੂਮਬਰਗ ਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mohan |first=Rohini |date=27 January 2016 |title=Mini Menon |url=http://indianwomanpower.com/2016/01/27/mini-menon/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216183721/http://indianwomanpower.com/2016/01/27/mini-menon/ |archive-date=16 February 2016 |access-date=12 February 2016 |website=Indian Woman Power}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਖਬਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bestmediainfo.com/2015/07/bloomberg-tv-india-to-launch-deal-street-series/|title=Bloomberg TV India to Launch Deal Street Series|date=16 July 2015|work=Best Media Info|access-date=12 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ''ਇੰਪੈਕਟ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Impact Magazine |url=http://www.impactonnet.com/images/50women.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317035543/http://www.impactonnet.com/images/50women.pdf |archive-date=17 March 2015 |access-date=12 February 2016 |publisher=Colors Viacom 18}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ &quot;ਭਾਰਤੀ ਨਿਊਜ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਹਰਾ&quot; ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/photos/crown-winners-not-so-glamorous-careers/eventshow/39044758.cms|title=Crown Winners' Not-so-Glamorous Careers|work=The Times of India|access-date=12 February 2016|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216195700/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/photos/crown-winners-not-so-glamorous-careers/eventshow/39044758.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਮਿੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ (ਮਰਹੂਮ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੀ.ਈ. ਮੈਨਨ) ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ।

ਮਿੰਨੀ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਮਿੰਨੀ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਖਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2010 |title=Mini Menon-Profile |url=http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/7883149.cms?curpg=15 |access-date=12 February 2016 |website=The Times of India |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223415/http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/7883149.cms?curpg=15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚੇਵੇਨਿੰਗ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=SpencerStuart.com |url=http://content.spencerstuart.com/sswebsite/pdf/lib/WLF2_web.pdf |access-date=2023-04-15 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212103/http://content.spencerstuart.com/sswebsite/pdf/lib/WLF2_web.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>2kjgjca7p0nztnj28oy0nyjdruo5m87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਹੀਦਾ ਫੈਜ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164656</id>
    <revision>
      <id>839908</id>
      <parentid>820084</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T09:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8724" sha1="i7gkiehfxznfjk7ar5rofkspu28pzhk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਵਹੀਦਾ ਫੈਜ਼ੀ
| image              = Wahida Faizi, Hasht-e Subh Daily - Apr 14, 2019.jpg
| caption            = ਫੈਜ਼ੀ 2019 ਵਿੱਚ 
| native_name        = وحیده فیضی
| native_name_lang   = fa
| other_names        = ਹੇਲੀਆ
| birth_date         = {{Birth date and age|1994|05|17}}
| birth_place        = [[ਕਾਬੁਲ ]] 
| alma_mater         = [[ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation         = ਪੱਤਰਕਾਰ
| spouse             = {{marriage|[[Tawfiq Waqef]]|2021}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਵਹੀਦਾ ਫੈਜ਼ੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ]]:وحیده فیضی) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

== ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ [[ਪਰਵਾਨ|ਪਰਵਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਡੀਓ ਅਮੁਜ਼ਗਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਰਹੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wahida Faydi ba problems duel kardam and amusemen |url=https://www.awna.af/1397/03/23/Wahida-Faydi-Ba-Problems-Duel-Kardam-and-Amusemen |url-status=live |website=AWNA |language=fa }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਫੈਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਈ (ਸੋਮਾ) ਨੇ 2015 ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=March 28, 2016 |title=اهدای جایزه آزادی بیان به ده بانوی خبرنگار |url=http://www.yjc.news/fa/news/5547895 |url-status=live |access-date=2021-08-28 |website=fa |language=fa }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref &gt;{{Cite web |last=اختیاربیگ |first=عبدالرازق |date=2020-12-16 |title=وقتی همکارانم را کشتند، دیگر نتوانستم ادامه بدهم |trans-title=When my colleagues were killed, I could not continue |url=https://subhekabul.com/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c%d8%af%db%8c/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ |url-status=dead |access-date=2021-08-28 |website=روزنامه صبح کابل |archive-date=2021-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819225831/https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ }}&lt;/ref&gt;

ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 4 ਸਾਲ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਫੈਜ਼ੀ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਅਫਗਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Wahida Faydi ba problems duel kardam and amusemen |url=https://www.awna.af/1397/03/23/Wahida-Faydi-Ba-Problems-Duel-Kardam-and-Amusemen |url-status=live |website=AWNA |language=fa }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.awna.af/1397/03/23/Wahida-Faydi-Ba-Problems-Duel-Kardam-and-Amusemen &quot;Wahida Faydi ba problems duel kardam and amusemen&quot;]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''AWNA'' (in Persian).&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: url-status ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਮੇਨਟ: url-ਸਥਿਤੀ|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: url-status]]
[[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]&lt;/ref&gt; [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੇਲੀਆ ਨਾਮ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀਆਂ ਪਈਆਂ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=اختیاربیگ |first=عبدالرازق |date=2020-12-16 |title=وقتی همکارانم را کشتند، دیگر نتوانستم ادامه بدهم |trans-title=When my colleagues were killed, I could not continue |url=https://subhekabul.com/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c%d8%af%db%8c/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ |url-status=dead |access-date=2021-08-28 |website=روزنامه صبح کابل |archive-date=2021-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819225831/https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFاختیاربیگ2020&quot;&gt;اختیاربیگ, عبدالرازق (2020-12-16). [https://subhekabul.com/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4-%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c%d8%af%db%8c/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ &quot;وقتی همکارانم را کشتند، دیگر نتوانستم ادامه بدهم&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819225831/https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C/afg-journalists-shakila-ebrahimkhil/ |date=2021-08-19 }} &amp;#x5B;When my colleagues were killed, I could not continue&amp;#x5D;. ''روزنامه صبح کابل''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2021-08-28&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: url-status ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਮੇਨਟ: url-ਸਥਿਤੀ|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: url-status]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nazari |first=Habiba |title=وحیده از نام مستعار تا لقب ملالی |trans-title=Waheeda from a pseudonym to Malalai |url=https://www.equality.af/latest-articles/5975-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C |url-status=dead |access-date=2021-08-28 |website=Equality News Agency |language=fa |archive-date=2021-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817042503/https://equality.af/latest-articles/5975-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C }}&lt;/ref&gt;

26 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ  ਉਹ ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-58328511|title=Tears on the tarmac as Afghan journalist speaks to BBC|work=BBC News|access-date=2021-08-28|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>i7gkiehfxznfjk7ar5rofkspu28pzhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਚੇਲ ਸੇਨੋਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173624</id>
    <revision>
      <id>839898</id>
      <parentid>703884</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T05:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="80xj7cgj5a03tqf4nkti9mb5fbp54hn" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰਾਚੇਲ ਸੇਨੋਟ
| alt                = 
| image              = Rachel Sennott Bodies Bodies Bodies - SXSW 2022 (cropped).jpg
| caption            = ਰਾਚੇਲ ਸੇਨੋਟ (2022)
| birth_name         = ਰੇਚਲ ਐਨ ਸੇਨੋਟ
| birth_date         = {{Birth date and age|1995|9|19}}
| birth_place        = [[ਕਨੈਟੀਕਟ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]
| alma_mater         = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation         = {{hlist|[[ਅਦਾਕਾਰ]]|[[ਕਮੇਡੀਅਨ]]}}
| years_active       = 2016–ਮੌਜੂਦਾ
}}
'''ਰੇਚਲ ਐਨ ਸੇਨੋਟ''' (ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1995) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ [[ਸ਼ਿਵਾ ਬੇਬੀ]] (2020), [[ਬਾਡੀਜ਼ ਬਾਡੀਜ਼ ਬਾਡੀਜ਼]] (2022), ਅਤੇ [[ਬਾਟਮਸ]] (2023) ਅਤੇ ਐਚਬੀਓ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ [[ਦ ਆਈਡਲ]] (2023) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਸਿਮਸਬਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਸੇਨੋਟ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://themindcircle.com/rachel-sennott/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://theface.com/tag/rachel-sennott |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-08-18 |archive-date=2023-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818085202/https://theface.com/tag/rachel-sennott |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mn2s.com/booking-agency/talent-roster/rachel-sennott/&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*{{imdb name|6976735}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮੇਡੀਅਨ]]</text>
      <sha1>80xj7cgj5a03tqf4nkti9mb5fbp54hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਸ਼ਾ ਜਪਾਨਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176512</id>
    <revision>
      <id>839893</id>
      <parentid>752543</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12601" sha1="21x4ec5on63cfizugzeerqlstgn9mdj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮੀਸ਼ਾ ਜਪਾਨਵਾਲਾ
| image              = 
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਲੰਡਨ]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| death_cause        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| nationality        = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]
| education          = 
| notable_works      = 
| spouse             = ਫਿਸ਼ਰ ਨੀਲ
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| relatives          = 
| awards             = 
| website            = {{URL|https://www.mishajapanwala.com/}}
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}
'''ਮੀਸ਼ਾ ਜਪਾਨਵਾਲਾ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Images Staff |date=2021-02-27 |title=Artist Misha Japanwala is reclaiming her body, one sculpted breastplate at a time |url=https://images.dawn.com/news/1186643 |access-date=2021-03-01 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ [[ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ]] ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ''ਵੋਗ'' ਅਤੇ ''ਵੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ ਲਿਜ਼ੋ ਦੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ&quot; ਰੁਮਰਜ਼ &quot; ਲਈ ਬ੍ਰੈਸਟ ਪਲੇਟਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-02 |title=The powerful feminist symbolism by Misha Japanwala {{!}} Collater.al |url=https://www.collater.al/en/misha-japanwala-azaadi/ |access-date=2021-09-30 |website=Collateral |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vice.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Why This Artist Who Sculpted Cardi B's Pregnant Body Gets Hate |url=https://www.vice.com/en/article/wx5pqz/cardi-b-pregnant-misha-japanwala |access-date=2021-09-30 |website=www.vice.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Images Staff |date=2021-09-07 |title=Cardi B welcomes baby boy, her second child with rapper Offset |url=https://images.dawn.com/news/1188351 |access-date=2021-09-30 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-07-27 |title=The Powerful Feminist Symbolism Of Misha Japanwala's Azaadi |url=https://www.ignant.com/2018/07/27/the-powerful-feminist-symbolism-of-misha-japanwalas-azaadi/ |access-date=2021-03-01 |website=IGNANT |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਾਰਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Misha Japanwala - Do some research and do what you have to do by The Amad Show • A podcast on Anchor |url=https://anchor.fm/the-amad-show/episodes/Misha-Japanwala---Do-some-research-and-do-what-you-have-to-do-eafvfv |access-date=2021-03-01 |website=Anchor |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Khan |first=Aamina |title=Designer Misha Japanwala Is Never Fully Dressed Without a Breastplate |url=https://www.vogue.com/article/designer-misha-japanwala-interview |access-date=2021-03-01 |website=Vogue |language=en-us}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਏਲੇ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੋਏਂਜ਼ਾ ਸਕੁਲਰ ਦੇ ਅਟੇਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zirngast |first=Lisa |date=2020-07-01 |title=Misha Japanwala - Embodying Realities |url=https://1granary.com/designers-3/schools/parsons/pakistani-designer-misha-japanwala/ |access-date=2021-03-01 |website=1 Granary |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਫਿਸ਼ਰ ਨੀਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-28 |title='Black Panther' star gets the full Karachi experience |url=http://tribune.com.pk/story/2345641/loving-the-desi-groove-black-panther-star-lupita-nyongo-gets-the-full-karachi-experience |access-date=2022-04-11 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ==
ਮੀਸ਼ਾ ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਗਨ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਦਾ ਮਾਡਲਾਂ]] 'ਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਪਹਿਨਣਯੋਗ ਰੈਜ਼ਿਨ ਰੀ-ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਇਤਫਾਕਨ ਜੋ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਸੈਂਸਰਯੋਗ ਨਗਨਤਾ ਦਾ ਗਠਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕਲਾ (ਮਈ 2018) ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਜ਼ਾਦੀ' ([[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ &quot; ਅਜ਼ਾਦੀ &quot; ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ) ਅਣਖ ਦੇ ਕਤਲ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਜ਼ਾਦੀ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣਾ, ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਚਿਤਰਣ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=Jordan |title=political activism Archives |url=https://www.twinfactory.co.uk/tag/political-activism/ |access-date=2021-03-01 |website=Twin Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ਅਮੀਨਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਨੇ 'ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ' ਭਾਵ ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਲਟਕਦੇ ਮੁੰਦਰਾ ਪਹਿਨੇ ਸਨ।

ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਦਾ ਕੰਮ ''ਵੋਗ ਸਪੇਨ'' ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਛੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਡਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਾਡਲ ਸਿੰਡੀ ਬਰੂਨਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਨੂੰ ਗੀਗੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਭਾਗ II ''ਨਾਮਕ ਵੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਗੀਗੀ ਹਦੀਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gigi Journal Artist Collaboration Finalists |url=https://vmagazine.com/article/gigi-journal-artist-collaboration-finalists/ |access-date=2021-03-01 |website=V Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistani Artist Misha Shares How Gigi Helped Her {{!}} The Pakistan |url=https://thepakistan.pk/pakistani-artist-misha-shares-how-gigi-helped-her/ |access-date=2021-03-01 |website=thepakistan.pk |language=en-US |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928215707/https://thepakistan.pk/pakistani-artist-misha-shares-how-gigi-helped-her/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ &quot;30 ਅੰਡਰ 30 ਏਸ਼ੀਆ&quot; ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Images Staff |date=2021-06-28 |title=Cardi B announces her second pregnancy with a mould created by Pakistani artist Misha Japanwala |url=https://images.dawn.com/news/1187904 |access-date=2021-09-30 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ==
ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Pakistani artist on sculpting Cardi B's pregnancy, facing backlash {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2021/07/pakistani-artist-on-sculpting-cardi-bs-pregnancy-facing-backlash/ |access-date=2021-09-30 |website=Samaa TV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vice.com&quot;/&gt; ਜਾਪਾਨਵਾਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਏਜੰਸੀ ਰੱਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* ਔਰਤ ਮਾਰਚ
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ
* [[ਲੂਵਰ ਅਜਾਇਬਘਰ|ਲੂਵਰੇ]]
* ਸੰਪੂਰਨ ਮੂਰਤੀਕਾਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [https://tribune.com.pk/story/1163923/style-anatomy-misha-japanwala Tribune.com.pk ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ 21 ਅਗਸਤ, 2016]
* [https://www.behance.net/gallery/80999797/Misha-Japanwala-Lookbook ਮੀਸ਼ਾ ਜਪਾਨਵਾਲਾ ਲੁੱਕਬੁੱਕ]
* [https://riunet.upv.es/handle/10251/109940 ਹਰੀਦਾ ਗਰਬਦਾ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231027083308/https://riunet.upv.es/handle/10251/109940 |date=2023-10-27 }} [https://riunet.upv.es/handle/10251/109940 Cicatrices invisibles que dejan huella en la piel de la mujer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231027083308/https://riunet.upv.es/handle/10251/109940 |date=2023-10-27 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>21x4ec5on63cfizugzeerqlstgn9mdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184505</id>
    <revision>
      <id>839894</id>
      <parentid>835609</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5999" sha1="pjr9885anyx40a117ptsx3q7mbg8xli" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ
| birth_name       = ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਹਬੀਬੁੱਲਾ
| birth_date       = {{birth year and age|1944}}
| children         = 2
| occupation       = ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ
| spouse           = ਸਈਅਦ ਸਲੀਮ ਸ਼ਮਸੀ
}}

'''ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Muneeza Shamsie;''' ਜਨਮ 1944) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ''ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀਜ਼: ਦਿ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ'' (ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ) ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ''ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਲਿਟਰੇਚਰ'' ਦੀ ਬਿਬਲਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;LE&quot;&gt;{{Cite web |title=Muneeza Shamsie profile |url=https://www.litencyc.com/php/members/showprofile.php?contribid=16062 |access-date=7 November 2021 |website=The Literary Encyclopedia website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DSC&quot;&gt;{{Cite web |date=5 July 2014 |title=Muneeza Shamsie on DSC Prize Advisory Board |url=http://dscprize.com/category/advisories/ac-2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216144437/http://dscprize.com/category/advisories/ac-2015 |archive-date=16 February 2016 |access-date=7 November 2021}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਮਸੀ ''[[ਡੌਨ ( ਅਖ਼ਬਾਰ )|ਡਾਨ ਅਖਬਾਰ]]'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਹੇਰਾਲਡ'' ਅਤੇ ''ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ'' ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ।

ਉਸ ਦੇ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਲੀਜ਼ਾ ਐਪੀਗਨੇਸੀ, ਰਾਚੇਲ ਹੋਮਜ਼ ਅਤੇ ਸੂਜ਼ੀ ਓਰਬਾਚ (ਵਿਰਾਗੋ, 2013), ਮੂਵਿੰਗ ਵਰਲਡਜ਼: 13.2 ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮੁਸਲਿਮ, ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਐਂਡ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਜਰਨਲ: ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ 50 ਸ਼ੇਡਜ਼ ਆਫ਼ ਫੈਮਿਨਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fifty Shades of Feminism|url=https://archive.org/details/fiftyshadesoffem0000unse|last=Appignanesi|first=Lisa|date=2014-05-06|isbn=978-1844089451}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CM&quot;&gt;{{Cite web |date=2015-01-06 |title=Discovering the Matrix |url=https://www.criticalmuslim.io/discovering-the-matrix/ |access-date=7 November 2021 |website=Critical Muslim website}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
1968 ਵਿੱਚ, ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਈਅਦ ਸਲੀਮ ਸ਼ਮਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਕੈਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ,&lt;ref name=&quot;TheGuardian&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2009/may/01/kamila-shamsie-books-fiction-women|title=A long, loving literary line: Kamila Shamsie on the three generations of women writers in her family|last=Kamila Shamsie|date=May 2009|work=The Guardian (newspaper)|access-date=7 November 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਬਾਲ ਲੇਖਕ, ਸਮਨ ਸ਼ਮਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Magical Woods|isbn=978-9621301062}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=It's Story Time: The Adventures of the Slothful Slough-off|isbn=978-9634327707}}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==

* ''ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀਜ਼: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ'' (2017) &lt;ref name=&quot;LE&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;DSC&quot;/&gt;{{ISBN|978-0-19-940353-0}}

== ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ==

* ''A Dragonfly in the Sun: An Anthology of Pakistan Writing in English'' (1997),{{ISBN|0-19-577784-0}}
* ''ਘਰ ਛੱਡਣਾ: ਨਵੇਂ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਵੱਲ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੱਦ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ'' (2001),{{ISBN|0-19-579529-6}}
* ''ਐਂਡ ਦਿ ਵਰਲਡ ਚੇਂਜਡ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2005), &lt;ref name=&quot;LE&quot;/&gt; &lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/827826/article-a-book-of-their-own ARTICLE: A book of their own] Dawn (newspaper), published 15 March 2009. Retrieved 8 November 2021&lt;/ref&gt;{{ISBN|81-88965-23-5}}
* ''ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਦਲਿਆ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2008) (ਯੂਐਸ ਐਡੀਸ਼ਨ),{{ISBN|978-1-55861-580-9}}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://independent.academia.edu/MuneezaShamsie/CurriculumVitae ਬਾਔਡੇਟਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812110414/https://independent.academia.edu/MuneezaShamsie/CurriculumVitae |date=2023-08-12 }}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]]</text>
      <sha1>pjr9885anyx40a117ptsx3q7mbg8xli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੋਮਤੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188024</id>
    <revision>
      <id>839900</id>
      <parentid>834061</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T05:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:AIADMK_OfficialFlag_Vector.svg|AIADMK_OfficialFlag_Vector.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 15 May 2026.</comment>
      <origin>839900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6601" sha1="kj31899xm02d0uoboe93b3ri2902x0q" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = Gomathi Srinivasan
| native_name         = 
| image               = 
| caption             = 
| birth_date          = 
| birth_place         = 
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[Bharatiya Janata Party]] [[File:Flag DMK.svg|20px]]
| nationality         = [[Indian people|Indian]]
| otherparty          = [[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]] (1980-1995) and (2013-2024)&lt;br&gt;[[Dravida Munnetra Kazhagam]] (1995-2001)
| office2             = [[Member of Legislative Assembly]]
| termstart2          = 1980
| termend2            = 1989
| occupation          = Politician
| residence           = 
| spouse              = 
| alma_mater          = 
| children            = 
}}

'''ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ 1980 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਐਮਐਲਏ)]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।

== ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ 1980 ਵਿੱਚ ਵਲੰਗੀਮਾਨ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf 1980 Tamil Nadu Election Results, Election Commission of India]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ,&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/aiadmk-welcomes-newcomers/article5086526.ece|title=AIADMK welcomes newcomers|date=3 September 2013|work=The Hindu|access-date=2017-05-17}}&lt;/ref&gt; 1984 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;eci.nic.in&quot;&gt;[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf 1984 Tamil Nadu Election Results, Election Commission of India]&lt;/ref&gt; ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬਦਲੀ ਅਤੇ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਡੀ.ਐੱਮ.ਕੇ.) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ,&lt;ref name=&quot;hindu&quot; /&gt; ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ 1996 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਗੀਮਨ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1996 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf |access-date=2017-05-06 |publisher=Election Commission of India |page=9}}&lt;/ref&gt; ਡੀਐਮਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2001 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1810/18100160.htm|title=A fierce fight|last=Subramanian|first=T. S.|date=25 May 2001|work=Frontline|access-date=2017-05-18}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ AIADMK ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ&lt;ref name=&quot;hindu&quot; /&gt; ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਡੀਐਮਕੇ ਦੇ ਕਈ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/06/16/stories/2005061604420600.htm|title=Kannappan charge sheeted|last=Sangameswaran|first=K. T.|date=16 June 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=2017-05-17}}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ 2015 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Former-Tamil-Nadu-minister-Raja-Kannappan-acquitted-in-disproportionate-assets-case/articleshow/48206161.cms|title=Former Tamil Nadu minister Raja Kannappan acquitted in disproportionate assets case|last=Raj|first=Manish|date=24 July 2015|work=The Times of India|access-date=2017-05-17}}&lt;/ref&gt; 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁਖੀ [[:ta:அண்ணாமலை குப்புசாமி|ਕੇ. ਅੰਨਾਮਲਾਈ]] ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;eci.nic.in&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-08 |title=15 former MLAs from Tamil Nadu, mostly from AIADMK, join BJP in Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/ex-aiadmk-leaders-join-bjp-in-delhi-2498647-2024-02-07 |access-date=2024-02-08 |website=indiatoday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-08 |title=Tamil Nadu: Several AIADMK Leaders Including 15 Former MLAs Join BJP Ahead of Lok Sabha Polls |url=https://www.outlookindia.com/national/tamil-nadu-aiadmk-mlas-bjp-lok-sabha-polls |access-date=2024-02-08 |website=outlookindia}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>kj31899xm02d0uoboe93b3ri2902x0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pawelo r</title>
    <ns>3</ns>
    <id>190853</id>
    <revision>
      <id>839872</id>
      <parentid>773334</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T17:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SajidA829]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pawelo r]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SajidA829|SajidA829]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Pawelo r|Pawelo r]]&quot;</comment>
      <origin>773334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="2tpkwe7o2tdrogjhychkacfkg9t25so" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=SajidA829}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:19, 14 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC)</text>
      <sha1>2tpkwe7o2tdrogjhychkacfkg9t25so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b6477fe20d581b6e619ad3275a68da6c</title>
    <ns>3</ns>
    <id>199194</id>
    <revision>
      <id>839886</id>
      <parentid>812474</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T22:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AccountVanishRequests</username>
        <id>51202</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>AccountVanishRequests ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sukhboparai83]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b6477fe20d581b6e619ad3275a68da6c]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Sukhboparai83|Sukhboparai83]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user b6477fe20d581b6e619ad3275a68da6c|Renamed user b6477fe20d581b6e619ad3275a68da6c]]&quot;</comment>
      <origin>812474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="8r2g31w6vxnq8o2a4tmz7b3fu9k1jsf" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sukhboparai83}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:24, 5 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC)</text>
      <sha1>8r2g31w6vxnq8o2a4tmz7b3fu9k1jsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਗੀਰ ਤਬੱਸੁਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200934</id>
    <revision>
      <id>839913</id>
      <parentid>826896</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T11:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>839913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="8yfrvidnvm8qwo72j2tg9jylts6wqko" xml:space="preserve">'''ਸਗੀਰ ਤਬੱਸੁਮ''' (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: '''صغیر تبسم''', ਜਨਮ [[5 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1981]]; [[ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਹਾਵਲਨਗਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸ਼ਾਇਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://folkpunjab.org/poetry/sagheer-tabbasum/?gurmukhi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sbs.com.au/language/punjabi/pa/podcast-episode/sahit-and-kala-qaidi-sufnay-by-sagheer-tabsum-kitab-padchol/8v0dz0esx&lt;/ref&gt;ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਨਕੀਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ &quot;ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ, ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ&quot; ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;https://folkpunjab.org/poetry/sagheer-tabbasum/urdu-bolan-waliye-kurriye/?gurmukhi&lt;/ref&gt;


==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ==

===ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ===


# ਕੈਦੀ ਸੁਫ਼ਨੇ&lt;ref&gt;https://www.sbs.com.au/language/punjabi/pa/podcast-episode/sahit-and-kala-qaidi-sufnay-by-sagheer-tabsum-kitab-padchol/8v0dz0esx&lt;/ref&gt;
# ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਮਰਦੀਆਂ ਆਸਾਂ
# ਅਸਾਂ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਵੱਟਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/1663432&lt;/ref&gt;
# ਇਕ ਖਿਆਲ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘਾ
# ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ&lt;ref&gt;https://kitabvala.com.au/products/%E0%A8%89%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%82-%E0%A8%AC%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%A3-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%8F-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%9C%E0%A9%80%E0%A8%8F-urdu-bolan-waliye-kudiye&lt;/ref&gt;

===ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ===


# ਕੂੰਜਾਂ ਵਿਛੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ&lt;ref&gt;https://www.glibn.com/book/book-685e099f697b9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Saptrishi Publication,Chandigarh, 160002, India. ISBN: 978-93-89548-93-8, https://www.glibn.com/book/book-685e099f697b9&lt;/ref&gt;
# ਵਾਹਗਿਉਂ ਆਰ ਪਾਰ&lt;ref&gt;{{cite web 
 |url=https://folkpunjab.org/poetry/sagheer-tabbasum/?shahmukhi
 |title=Sagheer Tabbasum – Punjabi Poetry (Shahmukhi)
 |website=FolkPunjab.org
 |access-date=11 December 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://lccn.loc.gov/2023347543
 |title=Wāhagioṁ āra-pāra
 |website=Library of Congress
 |publisher=LOC
 |access-date=11 December 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://search.worldcat.org/title/1393257178
 |title=Wāhagioṁ āra-pāra
 |website=WorldCat
 |access-date=11 December 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://apnaorg.com/books/gurmukhi/vahgio-aar-paar/book.php?fldr=book
 |title=Wahgion Aar Paar – Gurmukhi Edition (e-Book)
 |website=APNA (Academy of the Punjab in North America)
 |access-date=11 December 2025
 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

# ਹੋਰ ਮੁਹੱਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ&lt;ref&gt;ਹੋਰ ਮੁਹੱਬਤ ਨਈਂ ਕਰਨੀ, ਸੰਪਾਦਕ : ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਪੰਨੇ : 132, ਕੈਫੇ ਵਰਲਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ।,https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-a-fragrant-bouquet-of-the-works-of-renowned-poets-of-lehnda-punjab-9433978.html&lt;/ref&gt;
# ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਏ ਕੁੜੀਏ
# ਕੂਕ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਦੀ&lt;ref&gt;https://epaper.nawanzamana.in/media/2025-07/page-1_merged-48_compressed.pdf&lt;/ref&gt;(6 July 2025, Page 11)

==ਹਵਾਲੇ==


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1981 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ]]</text>
      <sha1>8yfrvidnvm8qwo72j2tg9jylts6wqko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202827</id>
    <revision>
      <id>839864</id>
      <parentid>828868</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Dhar_Jomidar_bari_03.jpg|Dhar_Jomidar_bari_03.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>839864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9154" sha1="l7q56d1h9mp5t0ajqmkl9g8t4yik3ws" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name             = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name      = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name_lang = pa
| image            = Dhar Zamindar Bari.jpg
| image_caption    = 
| location         = ਧਾਮਰਾਈ, ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]
| address          = V5MJ+GXH ਜਲਸ਼ਿਨ, ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਰੋਵਾਇਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
| status           = ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ
| completion_date  = 1801
| architect        = 
| landlord         = ਰਾਜਾ [[ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ|ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ]] (1801–1829)&lt;br&gt;
ਰਾਜਾ ਮੁਕੁੰਦ ਮੋਹਨ ਧਰ (1829–1856)&lt;br&gt;
ਹਰਾ ਮੋਹਨ ਧਰ (1856–1898)&lt;br&gt;
[[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] (1898–1920)
| owner            = ਨਿੱਜੀ / ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਾ
| floor_count      = 3
| architectural_style = ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
| renovation_date  = 1919
| room_count       = 250 (1801)&lt;br&gt;
60 (1919 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)
| other_name       = ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ
| original_use     = ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਨਿਵਾਸ
| current_use      = ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੰਡਰ
}}

'''ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ''' (ਜਿਸਨੂੰ '''ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾੜੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g293936-d34066307-Reviews-Dhar_Zamindar_Bari-Dhaka_City_Dhaka_Division.html&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਤਾਮੀਰ 1801 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;Journal of Bengal Heritage Studies (2018). ''Zamindari Architecture and Rural Estates of Dhaka District''. Vol. 12(2), pp. 45–67. DOI: [https://10.1919/jbhs.2018.01245 10.1919/jbhs.2018.01245]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਾਮਰਾਈ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;South Asian Architectural Review (2020). ''Colonial-Era Zamindar Residences in Eastern Bengal''. Vol. 7(1), pp. 101–129. DOI: [https://10.1801/saar.2020.07101 10.1801/saar.2020.07101]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਮਕਾਜ, ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੰਬੰਧੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;South Asian Socio-Political Review (2016). ''Administrative Spaces in Zamindar Estates''. Vol. 8(3), pp. 91–113. DOI: [https://10.1666/saspr.2016.08091 10.1666/saspr.2016.08091]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਇਸ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;Journal of Historical Education in Bengal (2019). ''Zamindari to School: Educational Reforms in Rural Dhaka''. Vol. 4(3), pp. 210–228. DOI: [https://10.1919/jheb.2019.04210 10.1919/jheb.2019.04210]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸੇ ਸਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ (ਏਲੋਕੇਸ਼ੀ) ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕੂਲੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

== ਵਾਸਤੂਕਲਾ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਂਗਣ, ਉੱਚੇ ਸਤੰਭ, ਖੰਭੇਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਕਾਰਨੀਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_pond.jpg|thumb]]
1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਈ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂਲ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ।
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_04.jpg|thumb]]

== ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ==
ਅੱਜ ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ‘‘ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ’’ ਜਾਂ ‘‘ਦਾਮੋਦਰ ਬਾੜੀ’’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Panda, Chitta. ''The Decline of the Bengal Zamindars: Midnapore, 1870–1920''. Oxford University Press, 1996.&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹੱਤਤਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_01.jpg|thumb]]
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ, ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] ਦੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;Akhtar, S. (1973). ''The Role of the Zamindars in Bengal (1707–1772)''. University of London, School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}{{Commonscat}}</text>
      <sha1>l7q56d1h9mp5t0ajqmkl9g8t4yik3ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839865</id>
      <parentid>839864</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Dhar_Jomidar_bari_pond.jpg|Dhar_Jomidar_bari_pond.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>839865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9101" sha1="s4xk02lotqh5viulpak5wk2ebokc4cs" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name             = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name      = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name_lang = pa
| image            = Dhar Zamindar Bari.jpg
| image_caption    = 
| location         = ਧਾਮਰਾਈ, ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]
| address          = V5MJ+GXH ਜਲਸ਼ਿਨ, ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਰੋਵਾਇਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
| status           = ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ
| completion_date  = 1801
| architect        = 
| landlord         = ਰਾਜਾ [[ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ|ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ]] (1801–1829)&lt;br&gt;
ਰਾਜਾ ਮੁਕੁੰਦ ਮੋਹਨ ਧਰ (1829–1856)&lt;br&gt;
ਹਰਾ ਮੋਹਨ ਧਰ (1856–1898)&lt;br&gt;
[[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] (1898–1920)
| owner            = ਨਿੱਜੀ / ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਾ
| floor_count      = 3
| architectural_style = ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
| renovation_date  = 1919
| room_count       = 250 (1801)&lt;br&gt;
60 (1919 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)
| other_name       = ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ
| original_use     = ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਨਿਵਾਸ
| current_use      = ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੰਡਰ
}}

'''ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ''' (ਜਿਸਨੂੰ '''ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾੜੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g293936-d34066307-Reviews-Dhar_Zamindar_Bari-Dhaka_City_Dhaka_Division.html&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਤਾਮੀਰ 1801 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;Journal of Bengal Heritage Studies (2018). ''Zamindari Architecture and Rural Estates of Dhaka District''. Vol. 12(2), pp. 45–67. DOI: [https://10.1919/jbhs.2018.01245 10.1919/jbhs.2018.01245]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਾਮਰਾਈ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;South Asian Architectural Review (2020). ''Colonial-Era Zamindar Residences in Eastern Bengal''. Vol. 7(1), pp. 101–129. DOI: [https://10.1801/saar.2020.07101 10.1801/saar.2020.07101]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਮਕਾਜ, ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੰਬੰਧੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;South Asian Socio-Political Review (2016). ''Administrative Spaces in Zamindar Estates''. Vol. 8(3), pp. 91–113. DOI: [https://10.1666/saspr.2016.08091 10.1666/saspr.2016.08091]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਇਸ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;Journal of Historical Education in Bengal (2019). ''Zamindari to School: Educational Reforms in Rural Dhaka''. Vol. 4(3), pp. 210–228. DOI: [https://10.1919/jheb.2019.04210 10.1919/jheb.2019.04210]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸੇ ਸਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ (ਏਲੋਕੇਸ਼ੀ) ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕੂਲੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

== ਵਾਸਤੂਕਲਾ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਂਗਣ, ਉੱਚੇ ਸਤੰਭ, ਖੰਭੇਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਕਾਰਨੀਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।
1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਈ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂਲ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ।
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_04.jpg|thumb]]

== ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ==
ਅੱਜ ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ‘‘ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ’’ ਜਾਂ ‘‘ਦਾਮੋਦਰ ਬਾੜੀ’’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Panda, Chitta. ''The Decline of the Bengal Zamindars: Midnapore, 1870–1920''. Oxford University Press, 1996.&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹੱਤਤਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_01.jpg|thumb]]
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ, ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] ਦੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;Akhtar, S. (1973). ''The Role of the Zamindars in Bengal (1707–1772)''. University of London, School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}{{Commonscat}}</text>
      <sha1>s4xk02lotqh5viulpak5wk2ebokc4cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839866</id>
      <parentid>839865</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Dhar_Jomidar_bari_01.jpg|Dhar_Jomidar_bari_01.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>839866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9050" sha1="1xmm5zgki6g6xxx0r2035lmjfvceery" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name             = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name      = ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ
| native_name_lang = pa
| image            = Dhar Zamindar Bari.jpg
| image_caption    = 
| location         = ਧਾਮਰਾਈ, ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]
| address          = V5MJ+GXH ਜਲਸ਼ਿਨ, ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਰੋਵਾਇਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
| status           = ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ
| completion_date  = 1801
| architect        = 
| landlord         = ਰਾਜਾ [[ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ|ਵਿਰੇਂਦ੍ਰ ਵਸੁਦੇਵ ਮੋਹਨ ਦਰ]] (1801–1829)&lt;br&gt;
ਰਾਜਾ ਮੁਕੁੰਦ ਮੋਹਨ ਧਰ (1829–1856)&lt;br&gt;
ਹਰਾ ਮੋਹਨ ਧਰ (1856–1898)&lt;br&gt;
[[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] (1898–1920)
| owner            = ਨਿੱਜੀ / ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਾ
| floor_count      = 3
| architectural_style = ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
| renovation_date  = 1919
| room_count       = 250 (1801)&lt;br&gt;
60 (1919 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)
| other_name       = ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ
| original_use     = ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਨਿਵਾਸ
| current_use      = ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੰਡਰ
}}

'''ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ''' (ਜਿਸਨੂੰ '''ਧਰ ਰਾਜਬਾੜੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾੜੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੰਡਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g293936-d34066307-Reviews-Dhar_Zamindar_Bari-Dhaka_City_Dhaka_Division.html&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਤਾਮੀਰ 1801 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;Journal of Bengal Heritage Studies (2018). ''Zamindari Architecture and Rural Estates of Dhaka District''. Vol. 12(2), pp. 45–67. DOI: [https://10.1919/jbhs.2018.01245 10.1919/jbhs.2018.01245]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਾਮਰਾਈ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;South Asian Architectural Review (2020). ''Colonial-Era Zamindar Residences in Eastern Bengal''. Vol. 7(1), pp. 101–129. DOI: [https://10.1801/saar.2020.07101 10.1801/saar.2020.07101]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਮਕਾਜ, ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੰਬੰਧੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;South Asian Socio-Political Review (2016). ''Administrative Spaces in Zamindar Estates''. Vol. 8(3), pp. 91–113. DOI: [https://10.1666/saspr.2016.08091 10.1666/saspr.2016.08091]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਇਸ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;Journal of Historical Education in Bengal (2019). ''Zamindari to School: Educational Reforms in Rural Dhaka''. Vol. 4(3), pp. 210–228. DOI: [https://10.1919/jheb.2019.04210 10.1919/jheb.2019.04210]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸੇ ਸਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਲੋਕੇਸ਼ੀ (ਏਲੋਕੇਸ਼ੀ) ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕੂਲੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।

== ਵਾਸਤੂਕਲਾ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਂਗਣ, ਉੱਚੇ ਸਤੰਭ, ਖੰਭੇਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਕਾਰਨੀਸ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।
1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਈ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂਲ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ।
[[ਤਸਵੀਰ:Dhar_Jomidar_bari_04.jpg|thumb]]

== ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ==
ਅੱਜ ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ‘‘ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ’’ ਜਾਂ ‘‘ਦਾਮੋਦਰ ਬਾੜੀ’’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Panda, Chitta. ''The Decline of the Bengal Zamindars: Midnapore, 1870–1920''. Oxford University Press, 1996.&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹੱਤਤਾ ==
ਧਰ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ ਬਾੜੀ ਧਾਮਰਾਈ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀੰਦਾਰੀ ਯੁੱਗ, ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[Mohini Mohan Dhar|ਮੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ ਧਰ]] ਦੇ ਸ਼ਿੱਖਿਆਈ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;Akhtar, S. (1973). ''The Role of the Zamindars in Bengal (1707–1772)''. University of London, School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}{{Commonscat}}</text>
      <sha1>1xmm5zgki6g6xxx0r2035lmjfvceery</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੈਂਥੜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204644</id>
    <revision>
      <id>839891</id>
      <parentid>839779</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T01:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harvinder Chandigarh</username>
        <id>10026</id>
      </contributor>
      <origin>839891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="sr31hmmm59ks08g1n7tev07uqdf6qut" xml:space="preserve">[[File:Kainthri , a village of Solan district ,Himachal Pradesh ,India.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ]]
'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ ==
ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 185.67 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
[[File:Capsicum cultivation in Kainthri village , Solan , Himachal Pradesh.jpg|thumb|ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਖੇਤੀ।]]
== ਆਬਾਦੀ ==
[[2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਥੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 475 ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲਗਭਗ 90 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 252 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 223 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 86.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 885 ਸੀ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 972 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/village/21941-kainthri-himachal-pradesh.html&lt;/ref&gt;

ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੈਂਥੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html](https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html) ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>sr31hmmm59ks08g1n7tev07uqdf6qut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839906</id>
      <parentid>839891</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T09:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harvinder Chandigarh</username>
        <id>10026</id>
      </contributor>
      <origin>839906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="hpqah29llkauenlahisokj9uq05udx1" xml:space="preserve">[[File:Kainthri , a village of Solan district ,Himachal Pradesh ,India.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ]]
'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ  ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 185.67 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
==ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ ==
[[File:Capsicum cultivation in Kainthri village , Solan , Himachal Pradesh.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਖੇਤੀ।]]
[[File:Broccoli cultivation in village Kainthri , H.P, India.jpg|thumb|left|ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਕਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ]]

ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਹਨ । ਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰੋਕਲੀ , ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਟਮਾਟਰ ਮੱਖ ਹਨ। 


== ਆਬਾਦੀ ==
[[2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਥੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 475 ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲਗਭਗ 90 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 252 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 223 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 86.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 885 ਸੀ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 972 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/village/21941-kainthri-himachal-pradesh.html&lt;/ref&gt;
ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੈਂਥੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html](https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html) ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>hpqah29llkauenlahisokj9uq05udx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839907</id>
      <parentid>839906</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T09:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harvinder Chandigarh</username>
        <id>10026</id>
      </contributor>
      <origin>839907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="oqsyb9jkv8sirozzrxy2eyv3pbr79ij" xml:space="preserve">[[File:Kainthri , a village of Solan district ,Himachal Pradesh ,India.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ]]
'''ਕੈਂਥੜੀ ''' ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਰੋਂ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 

== ਭੂਗੋਲ  ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 185.67 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
==ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ ==
[[File:Capsicum cultivation in Kainthri village , Solan , Himachal Pradesh.jpg|thumb|ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਦੀ ਖੇਤੀ।]]
[[File:Broccoli cultivation in village Kainthri , H.P, India.jpg|thumb|left|ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਕਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ]]

ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਹਨ । ਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰੋਕਲੀ , ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਟਮਾਟਰ ਮੱਖ ਹਨ। 


== ਆਬਾਦੀ ==
[[2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਂਥੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 475 ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਲਗਭਗ 90 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 252 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 223 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 86.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 885 ਸੀ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ 972 ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/village/21941-kainthri-himachal-pradesh.html&lt;/ref&gt;
ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਕੈਂਥੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੈਂਥੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html](https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/kainthri.html) ਕੈਂਥਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>oqsyb9jkv8sirozzrxy2eyv3pbr79ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Rishu Shukla</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204649</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mamkor" />
    <revision>
      <id>839858</id>
      <timestamp>2026-05-22T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QueerEcofeminist</username>
        <id>21848</id>
      </contributor>
      <comment>QueerEcofeminist ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Rishu Shukla]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mamkor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Rishu Shukla|Rishu Shukla]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mamkor|Mamkor]]&quot;</comment>
      <origin>839858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="p7yeok7l5p5swscqqgenqhyb7txx3pv" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mamkor]]</text>
      <sha1>p7yeok7l5p5swscqqgenqhyb7txx3pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rishu Shukla</title>
    <ns>2</ns>
    <id>204650</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mamkor" />
    <revision>
      <id>839860</id>
      <timestamp>2026-05-22T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QueerEcofeminist</username>
        <id>21848</id>
      </contributor>
      <comment>QueerEcofeminist ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rishu Shukla]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mamkor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Rishu Shukla|Rishu Shukla]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mamkor|Mamkor]]&quot;</comment>
      <origin>839860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="d6t2ab5xme03s88ky5kqik9hrmc30w5" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mamkor]]</text>
      <sha1>d6t2ab5xme03s88ky5kqik9hrmc30w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ</title>
    <ns>15</ns>
    <id>204651</id>
    <revision>
      <id>839867</id>
      <timestamp>2026-05-22T14:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30692-54</username>
        <id>60197</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>839867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="5agelilbnqgx0c2526hr8s8zczdlir0" xml:space="preserve">== ਪਿੰਡਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ  ==

ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-30692-54|&amp;#126;2026-30692-54]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-30692-54|talk]]) 14:02, 22 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5agelilbnqgx0c2526hr8s8zczdlir0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>100 ਪਾਈਪਰਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204652</id>
    <revision>
      <id>839869</id>
      <timestamp>2026-05-22T16:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1309767093|100 Pipers]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>839869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9128" sha1="3skuobh3nbr69mdhoo7s3pecvm400k3" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''100 ਪਾਈਪਰਸ''' ਪਰਨੋਡ ਰਿਕਾਰਡ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਕੌਚ ਵਿਸਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Whiskyology&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers |url=https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=Whiskyology}}&lt;/ref&gt;

100 ਪਾਈਪਰਸ ਵਿਸਕੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬੋਤਲਬੰਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Canteen Stores Department |url=http://csdindia.gov.in/products.aspx?pid=522 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916030935/http://csdindia.gov.in/products.aspx?pid=522 |archive-date=2019-09-16 |access-date=2020-06-06}}&lt;/ref&gt; 100 ਪਾਈਪਰਸ 25 ਤੋਂ 30 ਸਰੋਤ ਵਿਸਕੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;scotchwhisky&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers Blended Scotch Whisky |url=http://www.scotchwhisky.net/blended/100pipers.htm |access-date=7 May 2015 |website=scotchwhisky.net}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਆਲਟ ਏ ਬਹਿਆਨੇ ਡਿਸਟਿਲਰੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਨੋਡ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵੀ ਹੈ

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]], ਹੋਰ [[ਏਸ਼ੀਆ|ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ &quot;ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਦੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿਸਕੀ&quot; ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ &quot;ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵ੍ਹਿਸਕੀ&quot; ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot; /&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:The_Hundred_Pipers_-_sheet_music_cover_c.1852.jpg|left|thumb|214x214px|ਸੌ ਪਾਈਪਰਸ ਗੀਤ-ਸ਼ੀਟ ਸੰਗੀਤ ਕਵਰ ਸੀ. 1852, ਗੀਤ 1745 ਦੇ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਦੇ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ&amp;nbsp;1745 ਦਾ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਦਾ ਉਭਾਰ]]
[[ਤਸਵੀਰ:The_Battle_of_Culloden.jpg|thumb|ਜੈਕੋਬਾਈਟਸ ਅਤੇ &quot;ਰੈੱਡਕੋਟਸ&quot; ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਲੋਡਨ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ]]
ਇਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੇਲਟਿਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਗਪਾਈਪਰਾਂ ਦੀ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। &quot;100 ਪਾਈਪਰਸ&quot; ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ &quot;ਦ ਹੰਡਰਡ ਪਾਈਪਰਸ 'ਦੇ ਗੀਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 100 ਬੈਗਪਾਈਪਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੋਨੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲੀ ਦੇ 1745 ਦੇ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਵਿਦਰੋਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਮੌਜੂਦਗੀ ==
ਇਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਲੋਗਨ ਟਰੂ ਲੀਜੈਂਡ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod India&quot;&gt;{{Cite web |title=Pernod Ricard India |url=http://www.pernod-ricard-india.com/Brand.aspx?ID=10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426235356/http://www.pernod-ricard-india.com/Brand.aspx?ID=10 |archive-date=2015-04-26 |access-date=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;

ਵੈੱਬਸਾਈਟ RankingtheBrands.com ਨੇ 100 ਪਾਈਪਰਸ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ 75 ਵੇਂ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 10,000 ਸਪਿਰਟ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ 81 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Power 100 Spirits &amp; Wine 2011 |url=http://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=136&amp;year=307 |access-date=7 May 2015 |website=RankingTheBrands.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Power 100 Spirits &amp; Wine 2014 |url=http://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=136&amp;nav=category |access-date=7 May 2015 |website=RankingTheBrands.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਭਾਰਤ ===
100 ਪਾਈਪਰਸ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ &quot;ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਕ&quot; ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Pipers India Music Week |url=http://www.indiamusicweek.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518083606/http://www.indiamusicweek.com/ |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=IndiaMusicWeek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seagram's 100 Pipers India Music Week |url=http://www.bluefrog.co.in/events/seagrams-100-pipers-india-music-week-spud-box-mumbai-skyrabbit-mumbai-supersonics-kolkata-bla |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206112951/http://www.bluefrog.co.in/events/seagrams-100-pipers-india-music-week-spud-box-mumbai-skyrabbit-mumbai-supersonics-kolkata-bla |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 May 2015 |website=BlueFrog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ਥਾਈਲੈਂਡ ===
ਇਹ ਵਿਸਕੀ  [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇਸ਼]]  ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸਕੀ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Whiskyology&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers |url=https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=Whiskyology}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers &quot;100 Pipers&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WeAre&quot;&gt;{{Cite web |last=Barrett |first=Rachael |title=100 Pipers Limited Edition |url=http://www.wearewonderworks.com/100-pipers-limited-edition-by-rachael-barrett-1/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518072437/http://www.wearewonderworks.com/100-pipers-limited-edition-by-rachael-barrett-1/ |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=WeAreWonderWorks}}&lt;/ref&gt; 100 ਪਾਈਪਰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਮਤ-ਐਡੀਸ਼ਨ &quot;ਨਾਈਟ ਬੋਤਲ&quot; 2015 ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ-ਥੀਮ ਵਾਲੀ ਸਿਲੀਕੋਨ ਰੈਪ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਤਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;WeAre&quot; /&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਇਹ ਵਿਸਕੀ ਨੇ &quot;ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਪਿਰਟਸ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਸਾਲ 2014&quot; ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 May 2014 |title=The Asian Spirits Masters 2014 Results |url=http://www.thespiritsbusiness.com/2014/05/the-asian-spirits-masters-2014-results/ |access-date=7 May 2015 |website=TheSpiritsBusiness}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{Alcoholic drinks}}{{Pernod Ricard}}</text>
      <sha1>3skuobh3nbr69mdhoo7s3pecvm400k3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>839870</id>
      <parentid>839869</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T16:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>839870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10638" sha1="th87c0cddsqklm5ozdb7hgdsfpm0mwn" xml:space="preserve">{{Short description|Blended Scotch Whisky}}
{{Infobox beverage
| name = 100 Pipers
| image = 100 Pipers logo.jpg
| caption = 
| type = [[Blended whiskey|Blended]] [[Scotch whisky|Scotch Whisky]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://madhuloka.com/index.php?route=product/product&amp;product_id=1898|title=Seagrams 100 Pipers Deluxe Scotch Whisky 750ML|work=madhuloka.com|accessdate=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| abv = 42.8%
| proof = 
| manufacturer = [[Pernod Ricard]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/pernod-ricard-launches-limited-edition-of-blenders-pride/article6426678.ece|title=Pernod Ricard launches limited edition of Blenders Pride|author=PTI|work=The Hindu Business Line|date=19 September 2014 |accessdate=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| distributor = 
| origin = [[Scotland]] (bottled in India)&lt;ref name=&quot;thehindubusinessline1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/seagram-identifies-5-core-brands-to-build-spirits-biz/article2173196.ece |title=Seagram identifies 5 core brands to build spirits biz |work=[[Business Line]] |date=31 March 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WhiskyExchange&quot;&gt;[https://www.thewhiskyexchange.com/P-7548.aspx 100 Pipers] The Whisky Exchange website&lt;/ref&gt;
| introduced = 1965; [[Seagram|Seagram Distillers]]
| discontinued = 
| flavour = 
| ingredients = 
| variants = 
| related = {{unbulleted list|[[Black Dog Scotch Whisky|Black Dog]]|[[Blenders Pride]]|[[Imperial Blue (whisky)|Imperial Blue]]|[[Royal Stag]]}}
| website = [http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers 100 Pipers]
}}
'''100 ਪਾਈਪਰਸ''' ਪਰਨੋਡ ਰਿਕਾਰਡ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਕੌਚ ਵਿਸਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Whiskyology&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers |url=https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=Whiskyology}}&lt;/ref&gt;

100 ਪਾਈਪਰਸ ਵਿਸਕੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬੋਤਲਬੰਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Canteen Stores Department |url=http://csdindia.gov.in/products.aspx?pid=522 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916030935/http://csdindia.gov.in/products.aspx?pid=522 |archive-date=2019-09-16 |access-date=2020-06-06}}&lt;/ref&gt; 100 ਪਾਈਪਰਸ 25 ਤੋਂ 30 ਸਰੋਤ ਵਿਸਕੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ਜੋ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;scotchwhisky&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers Blended Scotch Whisky |url=http://www.scotchwhisky.net/blended/100pipers.htm |access-date=7 May 2015 |website=scotchwhisky.net}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਆਲਟ ਏ ਬਹਿਆਨੇ ਡਿਸਟਿਲਰੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਨੋਡ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵੀ ਹੈ

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]], ਹੋਰ [[ਏਸ਼ੀਆ|ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ &quot;ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਦੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿਸਕੀ&quot; ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ &quot;ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵ੍ਹਿਸਕੀ&quot; ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot; /&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:The_Hundred_Pipers_-_sheet_music_cover_c.1852.jpg|left|thumb|214x214px|ਸੌ ਪਾਈਪਰਸ ਗੀਤ-ਸ਼ੀਟ ਸੰਗੀਤ ਕਵਰ ਸੀ. 1852, ਗੀਤ 1745 ਦੇ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਦੇ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ&amp;nbsp;1745 ਦਾ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਦਾ ਉਭਾਰ]]
[[ਤਸਵੀਰ:The_Battle_of_Culloden.jpg|thumb|ਜੈਕੋਬਾਈਟਸ ਅਤੇ &quot;ਰੈੱਡਕੋਟਸ&quot; ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਲੋਡਨ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ]]
ਇਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੇਲਟਿਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਗਪਾਈਪਰਾਂ ਦੀ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। &quot;100 ਪਾਈਪਰਸ&quot; ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ &quot;ਦ ਹੰਡਰਡ ਪਾਈਪਰਸ 'ਦੇ ਗੀਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 100 ਬੈਗਪਾਈਪਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੋਨੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲੀ ਦੇ 1745 ਦੇ ਜੈਕੋਬਾਈਟ ਵਿਦਰੋਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਮੌਜੂਦਗੀ ==
ਇਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਸਲੋਗਨ ਟਰੂ ਲੀਜੈਂਡ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pernod India&quot;&gt;{{Cite web |title=Pernod Ricard India |url=http://www.pernod-ricard-india.com/Brand.aspx?ID=10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426235356/http://www.pernod-ricard-india.com/Brand.aspx?ID=10 |archive-date=2015-04-26 |access-date=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;

ਵੈੱਬਸਾਈਟ RankingtheBrands.com ਨੇ 100 ਪਾਈਪਰਸ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ 75 ਵੇਂ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 10,000 ਸਪਿਰਟ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ 81 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Power 100 Spirits &amp; Wine 2011 |url=http://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=136&amp;year=307 |access-date=7 May 2015 |website=RankingTheBrands.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Power 100 Spirits &amp; Wine 2014 |url=http://www.rankingthebrands.com/The-Brand-Rankings.aspx?rankingID=136&amp;nav=category |access-date=7 May 2015 |website=RankingTheBrands.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਭਾਰਤ ===
100 ਪਾਈਪਰਸ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ &quot;ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਕ&quot; ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Pipers India Music Week |url=http://www.indiamusicweek.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518083606/http://www.indiamusicweek.com/ |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=IndiaMusicWeek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seagram's 100 Pipers India Music Week |url=http://www.bluefrog.co.in/events/seagrams-100-pipers-india-music-week-spud-box-mumbai-skyrabbit-mumbai-supersonics-kolkata-bla |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206112951/http://www.bluefrog.co.in/events/seagrams-100-pipers-india-music-week-spud-box-mumbai-skyrabbit-mumbai-supersonics-kolkata-bla |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 May 2015 |website=BlueFrog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ਥਾਈਲੈਂਡ ===
ਇਹ ਵਿਸਕੀ  [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇਸ਼]]  ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸਕੀ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Whiskyology&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers |url=https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=Whiskyology}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150518073520/https://whiskyology.com/en/brand/100-pipers &quot;100 Pipers&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WeAre&quot;&gt;{{Cite web |last=Barrett |first=Rachael |title=100 Pipers Limited Edition |url=http://www.wearewonderworks.com/100-pipers-limited-edition-by-rachael-barrett-1/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518072437/http://www.wearewonderworks.com/100-pipers-limited-edition-by-rachael-barrett-1/ |archive-date=18 May 2015 |access-date=8 May 2015 |website=WeAreWonderWorks}}&lt;/ref&gt; 100 ਪਾਈਪਰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਮਤ-ਐਡੀਸ਼ਨ &quot;ਨਾਈਟ ਬੋਤਲ&quot; 2015 ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ-ਥੀਮ ਵਾਲੀ ਸਿਲੀਕੋਨ ਰੈਪ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਤਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;WeAre&quot; /&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਇਹ ਵਿਸਕੀ ਨੇ &quot;ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਪਿਰਟਸ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਸਾਲ 2014&quot; ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 May 2014 |title=The Asian Spirits Masters 2014 Results |url=http://www.thespiritsbusiness.com/2014/05/the-asian-spirits-masters-2014-results/ |access-date=7 May 2015 |website=TheSpiritsBusiness}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pernod&quot;&gt;{{Cite web |title=100 Pipers - Pernod Ricard |url=http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers |access-date=7 May 2015 |website=pernod-ricard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://pernod-ricard.com/217/brands/see-all-brands/local-brands/100-pipers &quot;100 Pipers - Pernod Ricard&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}{{Alcoholic drinks}}{{Pernod Ricard}}</text>
      <sha1>th87c0cddsqklm5ozdb7hgdsfpm0mwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SajidA829</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204653</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pawelo r" />
    <revision>
      <id>839873</id>
      <timestamp>2026-05-22T17:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SajidA829]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pawelo r]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/SajidA829|SajidA829]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Pawelo r|Pawelo r]]&quot;</comment>
      <origin>839873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="egq3ciev5hgm9ziqsefw3qq2pz8gxn5" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pawelo r]]</text>
      <sha1>egq3ciev5hgm9ziqsefw3qq2pz8gxn5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>