ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2289 840008 823657 2026-05-25T17:07:45Z Nitesh Gill 8973 840008 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ|ਵੰਡ ਛਕੋ:]]''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ|ਕਿਰਤ ਕਰੋ:]]''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੌ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ| ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] rbzro4z4p5547ded5uk4eji8iag1f5g 0 10964 840011 620468 2026-05-25T17:14:21Z Sonia Atwal 49604 /* */ 840011 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name=ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ |title= |image=File:Khizr Khan (4).jpg |caption= ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸਿੱਕੇ |reign= 28 ਮਈ 1414 – 20 ਮਈ 1421 |coronation= |predecessor= [[ਨਸੀਰ ਉਦ-ਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] |successor=[[ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ]] |spouse= |issue= |royal house=[[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼]] |father= |mother= |birth_date=ਅਗਿਆਤ |birth_place=[[ਮੁਲਤਾਨ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |death_date= 20 ਮਈ, 1421 |death_place= |place of burial= [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] |succession=25ਵਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ|ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ]]}} '''ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ''' (ਸ਼ਾਸਨ 28 ਮਈ 1414 – 20 ਮਈ 1421) [[ਤੈਮੂਰ]] ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।<ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=122–123}}</ref> ਖ਼ਾਨ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਮਰਲੇਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਿਆਤ-ਏ-ਆਲਾ (ਉੱਚਤਾਮਈ ਬੈਨਰ) ਅਤੇ ਮਸਨਾਦ-ਏ-ਆਲੀ ਜਾਂ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਛਲੇ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। 20 ਮਈ, 1421 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ,<ref name="mahajan">Mahajan, V. D. (2007) [1991], ''History of Medieval India'', New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, pp.&nbsp;237–9.</ref> ਜਿਸ ਨੇ [[ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਈਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਲਿਆ ਸੀ। == ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੱਯਦ ਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last1=Porter|first1=Yves|url=https://books.google.com/books?id=xj83AQAAIAAJ&q=Sayyid+Khizr+Khan+was+a+arab|title=The Glory of the Sultans: Islamic Architecture in India|last2=Degeorge|first2=Gérard|date=2009|publisher=Flammarion|isbn=978-2-08-030110-9|location=Though Timur had since withdrawn his forces , the Sayyid Khizr Khān , the scion of a venerable Arab family who had settled in Multān , continued to pay him tribute|language=en}}</ref><ref name="The Cambridge History of India">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CHbiAAAAMAAJ&q=and+rested+chiefly+on+its+causal+recognition+by+the+famous+saint+Sayyid+Jal%C3%A1l|title=The Cambridge History of India|date=1958|publisher=S. Chand|location=The claim of Khizr Khān , who founded the dynasty known as the Sayyids , to descent from the prophet of Arabia was dubious , and rested chiefly on its causal recognition by the famous saint Sayyid Jalāl - ud - dīn of Bukhārā .|language=en}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸੱਯਦ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਬੁਖਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮਾਨਤਾ ਸੀ,<ref name="The Cambridge History of India"/> ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/The_History_and_Culture_of_the_Indian_Pe/03lDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=The+Delhi+Sultanate+-+Ramesh+Chandra+Majumdar&dq=The+Delhi+Sultanate+-+Ramesh+Chandra+Majumdar&printsec=frontcover |title= The History and Culture of the Indian People: The Delhi sultanate |author= Ramesh Chandra Majumdar }}</ref> ਰਿਚਰਡ ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਖੋਖਰ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>{{cite book|title= India in the Persianate Age: 1000–1765|author= Richard M. Eaton|date= 25 July 2019|isbn=978-0-520-32512-8|page= 117|url=https://books.google.com/books?id=aIF6DwAAQBAJ}}</ref> ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੌਲਤ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਲਿਕ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਮਰਦਾਨ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਮਲਿਕ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ 1395 ਵਿਚ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੇਵਾਤ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਤੈਮੂਰ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੁਲਤਾਨ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="majumdar">Majumdar, R.C. (ed.) (2006). ''The Delhi Sultanate'', Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.&nbsp;125–8</ref> ਉਸਨੇ ਮੱਲੂ ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ 1405 ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Rita |url=https://www.worldcat.org/oclc/13330657 |title=The Afghan nobility and the Mughals : 1526-1707 |date=1985 |publisher=Vikas Pub. House |isbn=0-7069-2752-4 |location=New Delhi |oclc=13330657}}</ref> == ਸ਼ਾਸਨ == ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ-ਉਸ-ਸ਼ਰਕ ਤੁਹਫਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਜ਼ੀਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 1421 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੱਯਦ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 1414 ਵਿੱਚ, ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਕਤੇਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ, 1416 ਵਿੱਚ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਯਾਨਾ ਅਤੇ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਰਕਮ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ।<ref name="mahajan"/> 1417 ਵਿੱਚ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ।<ref name="majumdar"/> 1418 ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। 28 ਮਈ, 1414 ਨੂੰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="mahajan"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼]] mshnotkc23216c7gd4z94hoj8q2qxsh 0 27029 840014 837921 2026-05-25T17:19:39Z Sonia Atwal 49604 /* ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 840014 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ | image = Guru Angad miniature painting.jpg | alt = | caption = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਲਹਿਣਾ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1504|03|31}} | birth_place = ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ, [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1552|03|29|1504|03|31}} | death_place = [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]]<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=20}}</ref> | known_for = [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦੀ ਮਿਆਰਬੰਦੀ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]] | children = ਭਾਈ ਦਾਸੂ (1521–1598)<br /> ਭਾਈ ਦਾਤੂ (1524–1575)<br /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ (1529–1601) <br /> ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ (1531–1608) | mother = ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ | father = ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੱਲ | other_name = ਦੂਜੇ ਨਾਨਕ | period = 1539–1552 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ''' (31 ਮਾਰਚ 1504 – 29 ਮਾਰਚ 1552)<ref name="eos" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਸਿੱਖੀ]] ਦੇ ਬਾਨੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite book|last1=Clarke|first1=Peter B.|last2=Beyer|first2=Peter|title=The World's Religions: Continuities and Transformations|date=2009|publisher=Routledge|location=Abingdon|isbn=9781135210991|page=565}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p36">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36 |year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20}}</ref><ref name=Shackle_2005>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xiii–xiv | nopp=true}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=eosamardas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Amar Das, Guru (1479–1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |accessdate=10 December 2016}}</ref><ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20-21}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p35">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ 62 ਜਾਂ 63 ''[[ਸਲੋਕ|ਸਲੋਕਾਂ]]'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name=eosamardas/><ref name=cole20/> == ਜੀਵਨ == === ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ, 1504 ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Guru Angad Sahib (Sri Guru Angad Dev Ji)|url=https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-angad-sahib/|website=SGPC (Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee)(Supreme Gurdwara Management Committee) official website.}}</ref><ref name="Mandair2013p352">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35|year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="Fenech2014p362">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name=":82">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":82" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਭਿਰਾਏ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ।<ref name="eos2">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਸੀ।<ref name=":82" /> ਬਾਕੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਵੀ [[ਖੱਤਰੀ]] ਜਾਤੀ (ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਗੋਤ) ਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|page=xv}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fenech|first1=Louis E.|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Sikhism|last2=McLeod|first2=W. H.|date=11 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|page=189|language=en|quote=LAHINA (1504–1552). A Trehan Khatri of Khadur who became a disci- ple of Nanak. He was later renamed Angad and succeeded Nanak as the Second Guru of the Sikhs in 1539.}}</ref> ਜਨਵਰੀ, 1520 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਬੀਬੀ ਖੀਵੀ]] ਜੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਤੂ (ਜ. 1535) ਅਤੇ ਦਾਸੂ (ਜ. 1542), ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਅਮਰੋ (ਜ. 1526) ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ (ਜ. 1535) ਸਨ।<ref name="eos3">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":83">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਬਰ]] ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਮੰਦਰ]] ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ।<ref name="Fenech2014p363">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p182">{{cite book |author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20|quote=Guru Angad became a Sikh sometime after Guru Nanak settled at Kartarpur. He was a Khatri of the Trehan got, from the village of Matta di Sarai, in the Ferozepur district, who, on his marriage to Khivi, the daughter of a Khatri, moved to her village of Khadur where he became priest of the temple of Durga. He met the Guru with a group of villagers and decided to join him in Kartarpur. He and his family moved to be with him. He is said to have been born in 1504, but neither the date of his conversion nor that of his installation is known. He became Guru on the death of the first Master in 1539 and died in 1552.}}</ref><ref name="eos4">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":84">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਏ।<ref name=":84" /> ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ, ਉਹ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਦੀ ਬਸਤੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਲਹਿਣਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।<ref name=":84" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਛੇ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮਿਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name=":84" /> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ [[ਗੁਰੂ]] ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ<ref name="eos5">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sikka|first1=A.S.|title=Complete Poetical Works of Ajit Singh Sikka|date=2003|publisher=Atlantic Publishers and Distribution|page=951}}</ref> === ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੋਣ === [[File:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|thumb|ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਰਸਮ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ।]] ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੱਗ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Cole 1978 18">{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 18] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 }}</ref> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7 ​​ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਦ (ਅੰਗ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ) ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p22">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|page=22}}</ref> 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":srigranth83">{{cite web|title=Sri Guru Granth Sahib, ang 83|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਓ, ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਣਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਹੈ"।<ref name=":srigranth83" /> [[File:Historical photograph of Gurdwara Sri Khadur Sahib, ca.1920's. Published in the 1930 first edition of Mahan Kosh by Kahn Singh Nabha.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋ, ਲਗਭਗ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ 1930 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਪ੍ਰਥਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–44}}</ref> === ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] 1540 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਤਖ਼ਤ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|last2=Fenech|first2=Louis|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|date=2014|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191004124|page=41|edition=First}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Ajit |title=Suraj Prakash Granth part 5 ras 4 |date=2005 |isbn=81-7601-685-3 |page=177}}</ref> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Gurpreet|title=Ten Masters|date=2001|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=9788171829460|page=53}}</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।<ref name="Fenech2014p41"/> === ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ === [[File:Fresco of Guru Angad from above the entrance of the Baoli Sahib located in Goindwal.jpg|thumb|ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਾ ਫ੍ਰੈਸਕੋ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਗੇ।<ref name=eosamardas/> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਭਜਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿਖਾਈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 1552 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name=cole20/><ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।<ref>https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ === [[File:Gurmukhi inscription claimed to have been handwritten by Guru Angad to teach children at Khadur Sahib the glyphs ūṛā to ṇāṇā, ca.1539–1552.jpg|thumb|ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੜਾ ਤੋਂ ਨਾਣਾ ਤੱਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 1539–1552]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਹੈ, <ref name="shacklexvii"/> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]] ਨਾਮਕ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Bright1996p395">{{cite book|author1=Peter T. Daniels|author2=William Bright|title=The World's Writing Systems |url=https://books.google.com/books?id=ospMAgAAQBAJ&pg=PA395 |year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507993-7|page=395}}</ref> ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=shacklexvii>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xvii–xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Masica |first=Colin |author-link=Colin Masica |year=1993 |title=The Indo-Aryan Languages |place= Cambridge, U.K. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&q=indoaryan+languages|page=143}}</ref><ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA36 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7|page=36}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਐਕ੍ਰੋਸਟਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਭਜਨ ਸਮੇਤ ਲਿਪੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ,<ref name=cole19>{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 19] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="JainCardona2007p594">{{cite book|author1=Danesh Jain|author2=George Cardona|title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ |date=26 July 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79711-9|pages=594–596}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 62 ਜਾਂ 63 [[ਸ਼ਲੋਕ]] (ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਠੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ, ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਯੋਜਕ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਭਾਈ ਪੈਰਾ ਮੋਖਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ।<ref name=cole19/> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Mangat |title=Panjabi: A Comprehensive Grammar |date=Aug 25, 2016 |publisher=Routledge |isbn=9781317643265 |pages=380}}</ref> ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਨਾਭਾ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ]] (1930), [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ|ਜੀ. ਬੀ. ਸਿੰਘ]] (1950), [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] (1954), ਅਤੇ ਜੀ. ਐਸ. ਸਿੱਧੂ (2004) ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਲਾਈਫ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 1530-1535 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":1" /> === ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਾਰਜ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="Mandair2013p35"/><ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=319}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਸੇਵਾਦਾਰ|ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ]] ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰਹੇ।<ref name="Mandair2013p35"/> ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ।<ref name="Mandair2013p35"/> === ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ === [[File:Page 111 - two Sikh wrestlers. Watercolour drawing.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ।]] [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Thomas|title=Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Volume 2|date=2010|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=9781598842432|page=286}}</ref> ਇੱਕ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ (ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਖਾੜਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Rajkumar|title=Second Sikh Guru: Shri Guru Angad Sahib Ji|date=2014|publisher=Lulu Press|isbn=9781312189553}}</ref><ref name="Troubador Publishing Ltd">{{cite book|last1=Chowdhry|first1=Mohindra|title=Defence of Europe by Sikh Soldiers in the World Wars|url=https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi|date=2018|publisher=Troubador Publishing Ltd|location=Leicestershire|isbn=9781789010985|page=[https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi/page/48 48]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Troubador Publishing Ltd"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੂਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਲ ਅਖਾੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite book|last1=Dogra|first1=R. C.|last2=Mansukhani|first2=Gobind|title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture|date=1995|publisher=Vikas Publishing House|isbn=9780706983685|page=[https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18 18]|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ [[ਨਿਤਨੇਮ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Calcutta">{{cite journal|author=Sikh Cultural Centre|title=Physical Fitness: Sangati Mal Akhara|journal=The Sikh Review|date=2004|volume=52|issue=1-6; Issues 601–606|page=94}}</ref> === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ === [[File:Illustration of Guru Angad and Bhai Bala, with the Bhai Bala Janamsakhi being put into writing, lithograph print, from the 'Pothi Janam Sakhi Bhai Bale Ji Ki', circa mid-to-late-19th century.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ 'ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਜੀ ਕੀ' ਤੋਂ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ]] ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":8" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name=":8" /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀ]] ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤ == ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਕੁਝ [[ਸ਼ਲੋਕ]] ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ 62 ਸਲੋਕ ਆਦਿ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਨ 1604 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਵਾਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਇਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਲਗਾਏ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਆਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਲੋਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ। 'ਵਾਰ' ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ 'ਵਾਰ' ਉਸੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਥੱਲੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਮਹੱਲਿਆ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- * ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ 2 (ਦੋ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਹਲਾ 2 (ਬਾਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 2 (ਚੌਦਾਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ 2 (ਗਿਆਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ 2 (ਸੱਤ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ 2 (ਨੌਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਵਾਰ ਮਹਲਾ 2 (ਪੰਜ ਸਲੋਕ) == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru Nanak with Bhai Lehna, who is getting dirtied by carrying weeds overhead.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਖੱਬੇ) ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਸੱਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ) ਨਾਲ। File:Guru Angad taking-leave of Guru Nanak, painting from an 1830's Janamsakhi (life stories) 05.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, 1830 ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Bhai Bala Recites the Life Story of Guru Nanak to Guru Angad and Onlookers.png|[[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] (ਖੱਬੇ) ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad painting.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad drawing from early 19th century.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru Angad, the Second Sikh Guru (1504-52), Seated on a Terrace Beneath a Canopy With an Attendant.png|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਲਗਭਗ 1830। File:Gurmukhi inscription handwritten by Guru Angad Dev, the second Sikh guru.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] *[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ===Bibliography=== * Harjinder Singh Dilgeer, SIKH HISTORY (in English) in 10 volumes, especially volume 1 (published by Singh Brothers Amritsar, 2009–2011). * Sikh Gurus, Their Lives and Teachings, K.S. Duggal ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category||ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ}} {{wikiquote}} *[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336 First Gurbani by Guru Angad] *[https://web.archive.org/web/20151125142353/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak2.html sikh-history.com] {{Writers of Guru Granth Sahib}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] j8jo3avbgzz21gdwtrmox7ltkun2imc 840015 840014 2026-05-25T17:22:03Z Sonia Atwal 49604 /* ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੋਣ */ 840015 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ | image = Guru Angad miniature painting.jpg | alt = | caption = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਲਹਿਣਾ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1504|03|31}} | birth_place = ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ, [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1552|03|29|1504|03|31}} | death_place = [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]]<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=20}}</ref> | known_for = [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦੀ ਮਿਆਰਬੰਦੀ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]] | children = ਭਾਈ ਦਾਸੂ (1521–1598)<br /> ਭਾਈ ਦਾਤੂ (1524–1575)<br /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ (1529–1601) <br /> ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ (1531–1608) | mother = ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ | father = ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੱਲ | other_name = ਦੂਜੇ ਨਾਨਕ | period = 1539–1552 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ''' (31 ਮਾਰਚ 1504 – 29 ਮਾਰਚ 1552)<ref name="eos" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਸਿੱਖੀ]] ਦੇ ਬਾਨੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite book|last1=Clarke|first1=Peter B.|last2=Beyer|first2=Peter|title=The World's Religions: Continuities and Transformations|date=2009|publisher=Routledge|location=Abingdon|isbn=9781135210991|page=565}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p36">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36 |year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20}}</ref><ref name=Shackle_2005>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xiii–xiv | nopp=true}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=eosamardas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Amar Das, Guru (1479–1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |accessdate=10 December 2016}}</ref><ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20-21}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p35">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ 62 ਜਾਂ 63 ''[[ਸਲੋਕ|ਸਲੋਕਾਂ]]'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name=eosamardas/><ref name=cole20/> == ਜੀਵਨ == === ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ, 1504 ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Guru Angad Sahib (Sri Guru Angad Dev Ji)|url=https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-angad-sahib/|website=SGPC (Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee)(Supreme Gurdwara Management Committee) official website.}}</ref><ref name="Mandair2013p352">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35|year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="Fenech2014p362">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name=":82">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":82" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਭਿਰਾਏ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ।<ref name="eos2">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਸੀ।<ref name=":82" /> ਬਾਕੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਵੀ [[ਖੱਤਰੀ]] ਜਾਤੀ (ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਗੋਤ) ਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|page=xv}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fenech|first1=Louis E.|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Sikhism|last2=McLeod|first2=W. H.|date=11 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|page=189|language=en|quote=LAHINA (1504–1552). A Trehan Khatri of Khadur who became a disci- ple of Nanak. He was later renamed Angad and succeeded Nanak as the Second Guru of the Sikhs in 1539.}}</ref> ਜਨਵਰੀ, 1520 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਬੀਬੀ ਖੀਵੀ]] ਜੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਤੂ (ਜ. 1535) ਅਤੇ ਦਾਸੂ (ਜ. 1542), ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਅਮਰੋ (ਜ. 1526) ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ (ਜ. 1535) ਸਨ।<ref name="eos3">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":83">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਬਰ]] ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਮੰਦਰ]] ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ।<ref name="Fenech2014p363">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p182">{{cite book |author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20|quote=Guru Angad became a Sikh sometime after Guru Nanak settled at Kartarpur. He was a Khatri of the Trehan got, from the village of Matta di Sarai, in the Ferozepur district, who, on his marriage to Khivi, the daughter of a Khatri, moved to her village of Khadur where he became priest of the temple of Durga. He met the Guru with a group of villagers and decided to join him in Kartarpur. He and his family moved to be with him. He is said to have been born in 1504, but neither the date of his conversion nor that of his installation is known. He became Guru on the death of the first Master in 1539 and died in 1552.}}</ref><ref name="eos4">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":84">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਏ।<ref name=":84" /> ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ, ਉਹ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਦੀ ਬਸਤੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਲਹਿਣਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।<ref name=":84" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਛੇ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮਿਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name=":84" /> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ [[ਗੁਰੂ]] ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ<ref name="eos5">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sikka|first1=A.S.|title=Complete Poetical Works of Ajit Singh Sikka|date=2003|publisher=Atlantic Publishers and Distribution|page=951}}</ref> === ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੋਣ === [[File:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|thumb|ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਰਸਮ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ।]] ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੱਗ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Cole 1978 18">{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 18] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 }}</ref> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7 ​​ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਦ (ਅੰਗ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ) ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p22">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|page=22}}</ref> 22 ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":srigranth83">{{cite web|title=Sri Guru Granth Sahib, ang 83|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਓ, ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਣਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਹੈ"।<ref name=":srigranth83" /> [[File:Historical photograph of Gurdwara Sri Khadur Sahib, ca.1920's. Published in the 1930 first edition of Mahan Kosh by Kahn Singh Nabha.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋ, ਲਗਭਗ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ 1930 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਪ੍ਰਥਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–44}}</ref> === ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] 1540 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਤਖ਼ਤ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|last2=Fenech|first2=Louis|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|date=2014|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191004124|page=41|edition=First}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Ajit |title=Suraj Prakash Granth part 5 ras 4 |date=2005 |isbn=81-7601-685-3 |page=177}}</ref> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Gurpreet|title=Ten Masters|date=2001|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=9788171829460|page=53}}</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।<ref name="Fenech2014p41"/> === ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ === [[File:Fresco of Guru Angad from above the entrance of the Baoli Sahib located in Goindwal.jpg|thumb|ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਾ ਫ੍ਰੈਸਕੋ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਗੇ।<ref name=eosamardas/> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਭਜਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿਖਾਈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 1552 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name=cole20/><ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।<ref>https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ === [[File:Gurmukhi inscription claimed to have been handwritten by Guru Angad to teach children at Khadur Sahib the glyphs ūṛā to ṇāṇā, ca.1539–1552.jpg|thumb|ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੜਾ ਤੋਂ ਨਾਣਾ ਤੱਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 1539–1552]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਹੈ, <ref name="shacklexvii"/> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]] ਨਾਮਕ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Bright1996p395">{{cite book|author1=Peter T. Daniels|author2=William Bright|title=The World's Writing Systems |url=https://books.google.com/books?id=ospMAgAAQBAJ&pg=PA395 |year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507993-7|page=395}}</ref> ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=shacklexvii>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xvii–xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Masica |first=Colin |author-link=Colin Masica |year=1993 |title=The Indo-Aryan Languages |place= Cambridge, U.K. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&q=indoaryan+languages|page=143}}</ref><ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA36 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7|page=36}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਐਕ੍ਰੋਸਟਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਭਜਨ ਸਮੇਤ ਲਿਪੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ,<ref name=cole19>{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 19] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="JainCardona2007p594">{{cite book|author1=Danesh Jain|author2=George Cardona|title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ |date=26 July 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79711-9|pages=594–596}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 62 ਜਾਂ 63 [[ਸ਼ਲੋਕ]] (ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਠੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ, ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਯੋਜਕ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਭਾਈ ਪੈਰਾ ਮੋਖਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ।<ref name=cole19/> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Mangat |title=Panjabi: A Comprehensive Grammar |date=Aug 25, 2016 |publisher=Routledge |isbn=9781317643265 |pages=380}}</ref> ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਨਾਭਾ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ]] (1930), [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ|ਜੀ. ਬੀ. ਸਿੰਘ]] (1950), [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] (1954), ਅਤੇ ਜੀ. ਐਸ. ਸਿੱਧੂ (2004) ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਲਾਈਫ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 1530-1535 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":1" /> === ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਾਰਜ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="Mandair2013p35"/><ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=319}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਸੇਵਾਦਾਰ|ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ]] ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰਹੇ।<ref name="Mandair2013p35"/> ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ।<ref name="Mandair2013p35"/> === ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ === [[File:Page 111 - two Sikh wrestlers. Watercolour drawing.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ।]] [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Thomas|title=Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Volume 2|date=2010|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=9781598842432|page=286}}</ref> ਇੱਕ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ (ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਖਾੜਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Rajkumar|title=Second Sikh Guru: Shri Guru Angad Sahib Ji|date=2014|publisher=Lulu Press|isbn=9781312189553}}</ref><ref name="Troubador Publishing Ltd">{{cite book|last1=Chowdhry|first1=Mohindra|title=Defence of Europe by Sikh Soldiers in the World Wars|url=https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi|date=2018|publisher=Troubador Publishing Ltd|location=Leicestershire|isbn=9781789010985|page=[https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi/page/48 48]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Troubador Publishing Ltd"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੂਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਲ ਅਖਾੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite book|last1=Dogra|first1=R. C.|last2=Mansukhani|first2=Gobind|title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture|date=1995|publisher=Vikas Publishing House|isbn=9780706983685|page=[https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18 18]|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ [[ਨਿਤਨੇਮ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Calcutta">{{cite journal|author=Sikh Cultural Centre|title=Physical Fitness: Sangati Mal Akhara|journal=The Sikh Review|date=2004|volume=52|issue=1-6; Issues 601–606|page=94}}</ref> === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ === [[File:Illustration of Guru Angad and Bhai Bala, with the Bhai Bala Janamsakhi being put into writing, lithograph print, from the 'Pothi Janam Sakhi Bhai Bale Ji Ki', circa mid-to-late-19th century.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ 'ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਜੀ ਕੀ' ਤੋਂ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ]] ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":8" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name=":8" /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀ]] ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤ == ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਕੁਝ [[ਸ਼ਲੋਕ]] ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ 62 ਸਲੋਕ ਆਦਿ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਨ 1604 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਵਾਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਇਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਲਗਾਏ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਆਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਲੋਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ। 'ਵਾਰ' ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ 'ਵਾਰ' ਉਸੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਥੱਲੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਮਹੱਲਿਆ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- * ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ 2 (ਦੋ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਹਲਾ 2 (ਬਾਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 2 (ਚੌਦਾਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ 2 (ਗਿਆਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ 2 (ਸੱਤ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ 2 (ਨੌਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਵਾਰ ਮਹਲਾ 2 (ਪੰਜ ਸਲੋਕ) == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru Nanak with Bhai Lehna, who is getting dirtied by carrying weeds overhead.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਖੱਬੇ) ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਸੱਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ) ਨਾਲ। File:Guru Angad taking-leave of Guru Nanak, painting from an 1830's Janamsakhi (life stories) 05.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, 1830 ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Bhai Bala Recites the Life Story of Guru Nanak to Guru Angad and Onlookers.png|[[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] (ਖੱਬੇ) ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad painting.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad drawing from early 19th century.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru Angad, the Second Sikh Guru (1504-52), Seated on a Terrace Beneath a Canopy With an Attendant.png|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਲਗਭਗ 1830। File:Gurmukhi inscription handwritten by Guru Angad Dev, the second Sikh guru.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] *[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ===Bibliography=== * Harjinder Singh Dilgeer, SIKH HISTORY (in English) in 10 volumes, especially volume 1 (published by Singh Brothers Amritsar, 2009–2011). * Sikh Gurus, Their Lives and Teachings, K.S. Duggal ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category||ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ}} {{wikiquote}} *[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336 First Gurbani by Guru Angad] *[https://web.archive.org/web/20151125142353/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak2.html sikh-history.com] {{Writers of Guru Granth Sahib}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] aqlxbzgymqq4ha1fh7m3g35jro8t76c 840016 840015 2026-05-25T17:25:52Z Sonia Atwal 49604 /* ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ */ 840016 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ | image = Guru Angad miniature painting.jpg | alt = | caption = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਲਹਿਣਾ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1504|03|31}} | birth_place = ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ, [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1552|03|29|1504|03|31}} | death_place = [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]]<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=20}}</ref> | known_for = [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦੀ ਮਿਆਰਬੰਦੀ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]] | children = ਭਾਈ ਦਾਸੂ (1521–1598)<br /> ਭਾਈ ਦਾਤੂ (1524–1575)<br /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ (1529–1601) <br /> ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ (1531–1608) | mother = ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ | father = ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੱਲ | other_name = ਦੂਜੇ ਨਾਨਕ | period = 1539–1552 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ''' (31 ਮਾਰਚ 1504 – 29 ਮਾਰਚ 1552)<ref name="eos" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਸਿੱਖੀ]] ਦੇ ਬਾਨੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite book|last1=Clarke|first1=Peter B.|last2=Beyer|first2=Peter|title=The World's Religions: Continuities and Transformations|date=2009|publisher=Routledge|location=Abingdon|isbn=9781135210991|page=565}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p36">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36 |year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20}}</ref><ref name=Shackle_2005>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xiii–xiv | nopp=true}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=eosamardas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Amar Das, Guru (1479–1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |accessdate=10 December 2016}}</ref><ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20-21}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p35">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ 62 ਜਾਂ 63 ''[[ਸਲੋਕ|ਸਲੋਕਾਂ]]'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name=eosamardas/><ref name=cole20/> == ਜੀਵਨ == === ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ, 1504 ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Guru Angad Sahib (Sri Guru Angad Dev Ji)|url=https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-angad-sahib/|website=SGPC (Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee)(Supreme Gurdwara Management Committee) official website.}}</ref><ref name="Mandair2013p352">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35|year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="Fenech2014p362">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name=":82">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":82" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਭਿਰਾਏ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ।<ref name="eos2">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਸੀ।<ref name=":82" /> ਬਾਕੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਵੀ [[ਖੱਤਰੀ]] ਜਾਤੀ (ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਗੋਤ) ਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|page=xv}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fenech|first1=Louis E.|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Sikhism|last2=McLeod|first2=W. H.|date=11 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|page=189|language=en|quote=LAHINA (1504–1552). A Trehan Khatri of Khadur who became a disci- ple of Nanak. He was later renamed Angad and succeeded Nanak as the Second Guru of the Sikhs in 1539.}}</ref> ਜਨਵਰੀ, 1520 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਬੀਬੀ ਖੀਵੀ]] ਜੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਤੂ (ਜ. 1535) ਅਤੇ ਦਾਸੂ (ਜ. 1542), ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਅਮਰੋ (ਜ. 1526) ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ (ਜ. 1535) ਸਨ।<ref name="eos3">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":83">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਬਰ]] ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਮੰਦਰ]] ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ।<ref name="Fenech2014p363">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p182">{{cite book |author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20|quote=Guru Angad became a Sikh sometime after Guru Nanak settled at Kartarpur. He was a Khatri of the Trehan got, from the village of Matta di Sarai, in the Ferozepur district, who, on his marriage to Khivi, the daughter of a Khatri, moved to her village of Khadur where he became priest of the temple of Durga. He met the Guru with a group of villagers and decided to join him in Kartarpur. He and his family moved to be with him. He is said to have been born in 1504, but neither the date of his conversion nor that of his installation is known. He became Guru on the death of the first Master in 1539 and died in 1552.}}</ref><ref name="eos4">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":84">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਏ।<ref name=":84" /> ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ, ਉਹ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਦੀ ਬਸਤੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਲਹਿਣਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।<ref name=":84" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਛੇ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮਿਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name=":84" /> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ [[ਗੁਰੂ]] ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ<ref name="eos5">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sikka|first1=A.S.|title=Complete Poetical Works of Ajit Singh Sikka|date=2003|publisher=Atlantic Publishers and Distribution|page=951}}</ref> === ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੋਣ === [[File:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|thumb|ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਰਸਮ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ।]] ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੱਗ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Cole 1978 18">{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 18] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 }}</ref> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7 ​​ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਦ (ਅੰਗ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ) ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p22">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|page=22}}</ref> 22 ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":srigranth83">{{cite web|title=Sri Guru Granth Sahib, ang 83|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਓ, ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਣਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਹੈ"।<ref name=":srigranth83" /> [[File:Historical photograph of Gurdwara Sri Khadur Sahib, ca.1920's. Published in the 1930 first edition of Mahan Kosh by Kahn Singh Nabha.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋ, ਲਗਭਗ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ 1930 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਪ੍ਰਥਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–44}}</ref> === ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] 1540 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਤਖ਼ਤ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|last2=Fenech|first2=Louis|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|date=2014|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191004124|page=41|edition=First}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Ajit |title=Suraj Prakash Granth part 5 ras 4 |date=2005 |isbn=81-7601-685-3 |page=177}}</ref> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Gurpreet|title=Ten Masters|date=2001|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=9788171829460|page=53}}</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।<ref name="Fenech2014p41"/> === ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ === [[File:Fresco of Guru Angad from above the entrance of the Baoli Sahib located in Goindwal.jpg|thumb|ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਾ ਫ੍ਰੈਸਕੋ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਗੇ।<ref name=eosamardas/> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਭਜਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿਖਾਈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 1552 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name=cole20/><ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।<ref>https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ === [[File:Gurmukhi inscription claimed to have been handwritten by Guru Angad to teach children at Khadur Sahib the glyphs ūṛā to ṇāṇā, ca.1539–1552.jpg|thumb|ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੜਾ ਤੋਂ ਨਾਣਾ ਤੱਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 1539–1552]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਹੈ, <ref name="shacklexvii"/> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]] ਨਾਮਕ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Bright1996p395">{{cite book|author1=Peter T. Daniels|author2=William Bright|title=The World's Writing Systems |url=https://books.google.com/books?id=ospMAgAAQBAJ&pg=PA395 |year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507993-7|page=395}}</ref> ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=shacklexvii>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xvii–xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Masica |first=Colin |author-link=Colin Masica |year=1993 |title=The Indo-Aryan Languages |place= Cambridge, U.K. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&q=indoaryan+languages|page=143}}</ref><ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA36 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7|page=36}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਐਕ੍ਰੋਸਟਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਭਜਨ ਸਮੇਤ ਲਿਪੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ,<ref name=cole19>{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 19] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="JainCardona2007p594">{{cite book|author1=Danesh Jain|author2=George Cardona|title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ |date=26 July 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79711-9|pages=594–596}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 62 ਜਾਂ 63 [[ਸ਼ਲੋਕ]] (ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਠੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ, ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਯੋਜਕ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਭਾਈ ਪੈਰਾ ਮੋਖਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ।<ref name=cole19/> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Mangat |title=Panjabi: A Comprehensive Grammar |date=Aug 25, 2016 |publisher=Routledge |isbn=9781317643265 |pages=380}}</ref> ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਨਾਭਾ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ]] (1930), [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ|ਜੀ. ਬੀ. ਸਿੰਘ]] (1950), [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] (1954), ਅਤੇ ਜੀ. ਐਸ. ਸਿੱਧੂ (2004) ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਲਾਈਫ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 1530-1535 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":1" /> === ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਾਰਜ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="Mandair2013p35"/><ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=319}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਸੇਵਾਦਾਰ|ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ]] ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰਹੇ।<ref name="Mandair2013p35"/> ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ।<ref name="Mandair2013p35"/> === ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ === [[File:Page 111 - two Sikh wrestlers. Watercolour drawing.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ।]] [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Thomas|title=Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Volume 2|date=2010|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=9781598842432|page=286}}</ref> ਇੱਕ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ (ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਖਾੜਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Rajkumar|title=Second Sikh Guru: Shri Guru Angad Sahib Ji|date=2014|publisher=Lulu Press|isbn=9781312189553}}</ref><ref name="Troubador Publishing Ltd">{{cite book|last1=Chowdhry|first1=Mohindra|title=Defence of Europe by Sikh Soldiers in the World Wars|url=https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi|date=2018|publisher=Troubador Publishing Ltd|location=Leicestershire|isbn=9781789010985|page=[https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi/page/48 48]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Troubador Publishing Ltd"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੂਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਲ ਅਖਾੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite book|last1=Dogra|first1=R. C.|last2=Mansukhani|first2=Gobind|title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture|date=1995|publisher=Vikas Publishing House|isbn=9780706983685|page=[https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18 18]|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ [[ਨਿਤਨੇਮ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Calcutta">{{cite journal|author=Sikh Cultural Centre|title=Physical Fitness: Sangati Mal Akhara|journal=The Sikh Review|date=2004|volume=52|issue=1-6; Issues 601–606|page=94}}</ref> === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ === [[File:Illustration of Guru Angad and Bhai Bala, with the Bhai Bala Janamsakhi being put into writing, lithograph print, from the 'Pothi Janam Sakhi Bhai Bale Ji Ki', circa mid-to-late-19th century.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ 'ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਜੀ ਕੀ' ਤੋਂ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ]] ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":8" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name=":8" /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀ]] ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤ == ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਕੁਝ [[ਸ਼ਲੋਕ]] ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ 62 ਸਲੋਕ ਆਦਿ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਨ 1604 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਵਾਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਇਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਲਗਾਏ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਆਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਲੋਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ। 'ਵਾਰ' ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ 'ਵਾਰ' ਉਸੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਥੱਲੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਮਹੱਲਿਆ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- * ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ 2 (ਦੋ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਹਲਾ 2 (ਬਾਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 2 (ਚੌਦਾਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ 2 (ਗਿਆਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ 2 (ਸੱਤ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ 2 (ਨੌਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਵਾਰ ਮਹਲਾ 2 (ਪੰਜ ਸਲੋਕ) == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru Nanak with Bhai Lehna, who is getting dirtied by carrying weeds overhead.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਖੱਬੇ) ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਸੱਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ) ਨਾਲ। File:Guru Angad taking-leave of Guru Nanak, painting from an 1830's Janamsakhi (life stories) 05.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, 1830 ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Bhai Bala Recites the Life Story of Guru Nanak to Guru Angad and Onlookers.png|[[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] (ਖੱਬੇ) ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad painting.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad drawing from early 19th century.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru Angad, the Second Sikh Guru (1504-52), Seated on a Terrace Beneath a Canopy With an Attendant.png|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਲਗਭਗ 1830। File:Gurmukhi inscription handwritten by Guru Angad Dev, the second Sikh guru.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] *[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ===Bibliography=== * Harjinder Singh Dilgeer, SIKH HISTORY (in English) in 10 volumes, especially volume 1 (published by Singh Brothers Amritsar, 2009–2011). * Sikh Gurus, Their Lives and Teachings, K.S. Duggal ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category||ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ}} {{wikiquote}} *[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336 First Gurbani by Guru Angad] *[https://web.archive.org/web/20151125142353/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak2.html sikh-history.com] {{Writers of Guru Granth Sahib}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] rrtm58dlktvxjfbewl534s3qxnpkjtv 840017 840016 2026-05-25T17:27:24Z Sonia Atwal 49604 /* ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ */ 840017 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ | image = Guru Angad miniature painting.jpg | alt = | caption = ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਲਹਿਣਾ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1504|03|31}} | birth_place = ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ, [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1552|03|29|1504|03|31}} | death_place = [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]]<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=20}}</ref> | known_for = [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦੀ ਮਿਆਰਬੰਦੀ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]] | children = ਭਾਈ ਦਾਸੂ (1521–1598)<br /> ਭਾਈ ਦਾਤੂ (1524–1575)<br /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ (1529–1601) <br /> ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ (1531–1608) | mother = ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ | father = ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮੱਲ | other_name = ਦੂਜੇ ਨਾਨਕ | period = 1539–1552 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ''' (31 ਮਾਰਚ 1504 – 29 ਮਾਰਚ 1552)<ref name="eos" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਸਿੱਖੀ]] ਦੇ ਬਾਨੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ਅੰਗਦ ਦੇਵ (ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ) ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite book|last1=Clarke|first1=Peter B.|last2=Beyer|first2=Peter|title=The World's Religions: Continuities and Transformations|date=2009|publisher=Routledge|location=Abingdon|isbn=9781135210991|page=565}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p36">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36 |year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20}}</ref><ref name=Shackle_2005>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xiii–xiv | nopp=true}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=eosamardas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Amar Das, Guru (1479–1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |accessdate=10 December 2016}}</ref><ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20-21}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p35">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਉਚਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ 62 ਜਾਂ 63 ''[[ਸਲੋਕ|ਸਲੋਕਾਂ]]'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="ColeSambhi1995p18"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name=eosamardas/><ref name=cole20/> == ਜੀਵਨ == === ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਏ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ, 1504 ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Guru Angad Sahib (Sri Guru Angad Dev Ji)|url=https://sgpc.net/ten-guru-sahibs/guru-angad-sahib/|website=SGPC (Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee)(Supreme Gurdwara Management Committee) official website.}}</ref><ref name="Mandair2013p352">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA35|year=2013|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4411-0231-7|pages=35–37}}</ref><ref name="Fenech2014p362">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name=":82">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":82" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਭਿਰਾਏ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ।<ref name="eos2">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਸੀ।<ref name=":82" /> ਬਾਕੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਵੀ [[ਖੱਤਰੀ]] ਜਾਤੀ (ਤ੍ਰੇਹਾਨ ਗੋਤ) ਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|page=xv}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fenech|first1=Louis E.|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Sikhism|last2=McLeod|first2=W. H.|date=11 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|page=189|language=en|quote=LAHINA (1504–1552). A Trehan Khatri of Khadur who became a disci- ple of Nanak. He was later renamed Angad and succeeded Nanak as the Second Guru of the Sikhs in 1539.}}</ref> ਜਨਵਰੀ, 1520 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਬੀਬੀ ਖੀਵੀ]] ਜੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਤੂ (ਜ. 1535) ਅਤੇ ਦਾਸੂ (ਜ. 1542), ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਅਮਰੋ (ਜ. 1526) ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ (ਜ. 1535) ਸਨ।<ref name="eos3">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":83">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਬਰ]] ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਮੰਦਰ]] ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ।<ref name="Fenech2014p363">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=36}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p182">{{cite book |author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20|quote=Guru Angad became a Sikh sometime after Guru Nanak settled at Kartarpur. He was a Khatri of the Trehan got, from the village of Matta di Sarai, in the Ferozepur district, who, on his marriage to Khivi, the daughter of a Khatri, moved to her village of Khadur where he became priest of the temple of Durga. He met the Guru with a group of villagers and decided to join him in Kartarpur. He and his family moved to be with him. He is said to have been born in 1504, but neither the date of his conversion nor that of his installation is known. He became Guru on the death of the first Master in 1539 and died in 1552.}}</ref><ref name="eos4">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref name=":84">{{Cite book |last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=271–272}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਏ।<ref name=":84" /> ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਤੇ, ਉਹ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਦੀ ਬਸਤੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":84" /> ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਲਹਿਣਾ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।<ref name=":84" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਛੇ ਸਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮਿਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name=":84" /> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ [[ਗੁਰੂ]] ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ<ref name="eos5">{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Guru Angad|last1=McLeod|first1=W.H.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Punjabi|access-date=30 September 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sikka|first1=A.S.|title=Complete Poetical Works of Ajit Singh Sikka|date=2003|publisher=Atlantic Publishers and Distribution|page=951}}</ref> === ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੋਣ === [[File:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|thumb|ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਰਸਮ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ।]] ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੱਗ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Cole 1978 18">{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 18] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/18 }}</ref> ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ 14 ਜੂਨ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7 ​​ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਦ (ਅੰਗ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ) ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Fenech2014p22">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|page=22}}</ref> 22 ਸਤੰਬਰ, 1539 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":srigranth83">{{cite web|title=Sri Guru Granth Sahib, ang 83|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਓ, ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਣਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਹੈ"।<ref name=":srigranth83" /> [[File:Historical photograph of Gurdwara Sri Khadur Sahib, ca.1920's. Published in the 1930 first edition of Mahan Kosh by Kahn Singh Nabha.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋ, ਲਗਭਗ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ 1930 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਪ੍ਰਥਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–44}}</ref> === ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] 1540 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਤਖ਼ਤ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|last2=Fenech|first2=Louis|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|date=2014|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191004124|page=41|edition=First}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Ajit |title=Suraj Prakash Granth part 5 ras 4 |date=2005 |isbn=81-7601-685-3 |page=177}}</ref> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Gurpreet|title=Ten Masters|date=2001|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=9788171829460|page=53}}</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਤਖ਼ਤ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।<ref name="Fenech2014p41"/> === ਮੌਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ === [[File:Fresco of Guru Angad from above the entrance of the Baoli Sahib located in Goindwal.jpg|thumb|ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਾ ਫ੍ਰੈਸਕੋ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਗੇ।<ref name=eosamardas/> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਭਜਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਪਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿਖਾਈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas/> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 1552 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name=cole20/><ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ 29 ਮਾਰਚ, 1552 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।<ref>https://www.britannica.com/biography/Guru-Angad</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ === [[File:Gurmukhi inscription claimed to have been handwritten by Guru Angad to teach children at Khadur Sahib the glyphs ūṛā to ṇāṇā, ca.1539–1552.jpg|thumb|ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੜਾ ਤੋਂ ਨਾਣਾ ਤੱਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 1539–1552]] ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਹੈ, <ref name="shacklexvii"/> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]] ਨਾਮਕ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Bright1996p395">{{cite book|author1=Peter T. Daniels|author2=William Bright|title=The World's Writing Systems |url=https://books.google.com/books?id=ospMAgAAQBAJ&pg=PA395 |year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507993-7|page=395}}</ref> ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=shacklexvii>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | pages=xvii–xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Masica |first=Colin |author-link=Colin Masica |year=1993 |title=The Indo-Aryan Languages |place= Cambridge, U.K. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-29944-2 |url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&q=indoaryan+languages|page=143}}</ref><ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA36 |year=2013|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7|page=36}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਐਕ੍ਰੋਸਟਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਭਜਨ ਸਮੇਤ ਲਿਪੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ,<ref name=cole19>{{cite book | last=Cole | first=W. Owen | author2=Sambhi, Piara Singh | year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=London | isbn=0-7100-8842-6 | pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 19] | no-pp=true | url=https://archive.org/details/sikhs00cole/page/19 }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="JainCardona2007p594">{{cite book|author1=Danesh Jain|author2=George Cardona|title=The Indo-Aryan Languages |url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ |date=26 July 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79711-9|pages=594–596}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ 62 ਜਾਂ 63 [[ਸ਼ਲੋਕ]] (ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵੀ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਠੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ, ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਯੋਜਕ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref>{{cite book | last=Shackle | first=Christopher |author2=Mandair, Arvind-Pal Singh | year=2005 | title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures | publisher=Routledge | location=United Kingdom | isbn = 0-415-26604-1 | page= xviii}}</ref> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਭਾਈ ਪੈਰਾ ਮੋਖਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ।<ref name=cole19/> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Bhardwaj |first=Mangat |title=Panjabi: A Comprehensive Grammar |date=Aug 25, 2016 |publisher=Routledge |isbn=9781317643265 |pages=380}}</ref> ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਨਾਭਾ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ]] (1930), [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ|ਜੀ. ਬੀ. ਸਿੰਘ]] (1950), [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] (1954), ਅਤੇ ਜੀ. ਐਸ. ਸਿੱਧੂ (2004) ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਲਾਈਫ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 1530-1535 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":1" /> === ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਾਰਜ === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="Mandair2013p35"/><ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=319}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ [[ਸੇਵਾਦਾਰ|ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ]] ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰਹੇ।<ref name="Mandair2013p35"/> ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ।<ref name="Mandair2013p35"/> === ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ === [[File:Page 111 - two Sikh wrestlers. Watercolour drawing.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ।]] [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Thomas|title=Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation, Volume 2|date=2010|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=9781598842432|page=286}}</ref> ਇੱਕ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ (ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਖਾੜਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Rajkumar|title=Second Sikh Guru: Shri Guru Angad Sahib Ji|date=2014|publisher=Lulu Press|isbn=9781312189553}}</ref><ref name="Troubador Publishing Ltd">{{cite book|last1=Chowdhry|first1=Mohindra|title=Defence of Europe by Sikh Soldiers in the World Wars|url=https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi|date=2018|publisher=Troubador Publishing Ltd|location=Leicestershire|isbn=9781789010985|page=[https://archive.org/details/defenceofeuropeb0000mohi/page/48 48]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Troubador Publishing Ltd"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੂਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੱਲ ਅਖਾੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite book|last1=Dogra|first1=R. C.|last2=Mansukhani|first2=Gobind|title=Encyclopaedia of Sikh Religion and Culture|date=1995|publisher=Vikas Publishing House|isbn=9780706983685|page=[https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18 18]|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofs0000dogr/page/18}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ [[ਨਿਤਨੇਮ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Calcutta">{{cite journal|author=Sikh Cultural Centre|title=Physical Fitness: Sangati Mal Akhara|journal=The Sikh Review|date=2004|volume=52|issue=1-6; Issues 601–606|page=94}}</ref> === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ === [[File:Illustration of Guru Angad and Bhai Bala, with the Bhai Bala Janamsakhi being put into writing, lithograph print, from the 'Pothi Janam Sakhi Bhai Bale Ji Ki', circa mid-to-late-19th century.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ 'ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਜੀ ਕੀ' ਤੋਂ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ]] ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":8" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name=":8" /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀ]] ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤ == ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਕੁਝ [[ਸ਼ਲੋਕ]] ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ 62 ਸਲੋਕ ਆਦਿ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਨ 1604 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਵਾਰ' ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਇਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਲਗਾਏ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਆਸ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਲੋਕ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਗਏ। 'ਵਾਰ' ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ 'ਵਾਰ' ਉਸੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਥੱਲੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ 'ਵਾਰ' ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਮਹੱਲਿਆ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ 'ਵਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- * ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ 2 (ਦੋ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਹਲਾ 2 (ਬਾਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 2 (ਚੌਦਾਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ 2 (ਗਿਆਰਾ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ 2 (ਸੱਤ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ 2 (ਇਕ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ 2 (ਨੌਂ ਸਲੋਕ) * ਵਾਰ ਸਵਾਰ ਮਹਲਾ 2 (ਪੰਜ ਸਲੋਕ) == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru Nanak with Bhai Lehna, who is getting dirtied by carrying weeds overhead.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਖੱਬੇ) ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਸੱਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ) ਨਾਲ। File:Guru Angad taking-leave of Guru Nanak, painting from an 1830's Janamsakhi (life stories) 05.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, 1830 ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Bhai Bala Recites the Life Story of Guru Nanak to Guru Angad and Onlookers.png|[[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] (ਖੱਬੇ) ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad painting.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru Angad drawing from early 19th century.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru Angad, the Second Sikh Guru (1504-52), Seated on a Terrace Beneath a Canopy With an Attendant.png|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੱਤਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਲਗਭਗ 1830। File:Gurmukhi inscription handwritten by Guru Angad Dev, the second Sikh guru.jpg|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] *[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ===Bibliography=== * Harjinder Singh Dilgeer, SIKH HISTORY (in English) in 10 volumes, especially volume 1 (published by Singh Brothers Amritsar, 2009–2011). * Sikh Gurus, Their Lives and Teachings, K.S. Duggal ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category||ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ}} {{wikiquote}} *[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&id=3336&Param=83#l3336 First Gurbani by Guru Angad] *[https://web.archive.org/web/20151125142353/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak2.html sikh-history.com] {{Writers of Guru Granth Sahib}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] ixy6f2ivjo3ivb8przaoxz527ukrdeg 0 27379 840024 830595 2026-05-26T10:45:51Z Geet Arts 44962 840024 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | native_name = | native_name_lang = ਪੰਜਾਬੀ | other_name = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 30.40 | latm = | language = ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | longd = 74.45 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 =ਫਰੀਦਕੋਟ | established_title = <!-- Established --> | established_date =ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ | founder =ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = [[ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ]] | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 =18.14 | elevation_footnotes = | elevation_m = 196 | population_total = 552466 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = 376 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿਨ]] | postal_code = 151203 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | area_code = +91-1639 | registration_plate =PB-04 | website = {{URL|www.faridkot.nic.in}} | footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ:GBC Faridkot.jpg|thumb|ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ ]] '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ''', ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਸ਼ਹਿਰ|ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ 1972 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਿਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ, [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਦੇ ਸਨ। == ਨਾਮ == ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਤ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਕਪੱਟਨ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੋਕਲਹਰ (ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮੋਕਲਹਰ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ([[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਭੱਟਨੇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਮੁਖੀ ਰਾਏ ਮੁੰਜ ਦੇ ਪੋਤੇ) । ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਕਾਲਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਫਰੀਦਕੋਟ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 13ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਮੋਕਲਹਰ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਪੁਰਖੇ (ਰਾਈ ਮੁੰਜ - ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਦਾ) ਭਟਨੇਰ (ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ),ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਨ। ਏਥੋ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮੁਤਬਕ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਸੂਫੀ ਫ਼ਕੀਰ ਹਜਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਉਰਦੂ: بابا فرید‎) ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ, ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਕੋਲ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1935 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਧਾਂ ਕਰੀਬ 6 ਕਨਾਲ 3 ਮਰਲੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ। <gallery> File:Entrance of Farmer's House Faridkot 02.jpg|ਕਿਸਾਨ ਘਰ (ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਫਤਰ) ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 04.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 05.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Foundation stone of Govt. School of Bargari.jpg|ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਸਕੂਲ ਬਰਗਾੜੀ (ਫਰੀਦਕੋਟ) File:Entrance of District Court Faridkot.jpg|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ File:Foundation Stone of Davies Model Agricultural Farm and Farmers's House Faridkot 03.jpg|ਡੇਵਿਸ ਮਾਡਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਘਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Govt. Brijindra College Faridkot.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ File:Its pic of Govt.Brijindra College Faridkot.jpg|[[ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ]] </gallery> == ਤਿਉਹਾਰ == ਹਰ ਸਾਲ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਮੇਲਾ, 'ਆਗਮਨ ਪੂਰਬ', ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20021012/windows/sites.htm|title=Faridkot Fort stands defenceless|last=Aggarwal|first=Raj Kumar|date=October 12, 2002|work=The Tribune|access-date=25 December 2025}}</ref> , ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜਲੂਸ ਟਿੱਲਾ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ([[ਸਿੱਖ]] ਮੰਦਰ) ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਦਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ([[ਸਿੱਖ]] ਦੇ ਮੰਦਰ, ਸਿੱਖ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] norlahibhx2l52d2b5n6rktt4huvpba 840025 840024 2026-05-26T10:47:40Z Geet Arts 44962 840025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | native_name = | native_name_lang = ਪੰਜਾਬੀ | other_name = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 30.40 | latm = | language = ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | longd = 74.45 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 =ਫਰੀਦਕੋਟ | established_title = <!-- Established --> | established_date =ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ | founder =ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = [[ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ]] | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 =18.14 | elevation_footnotes = | elevation_m = 196 | population_total = 552466 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = 376 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿਨ]] | postal_code = 151203 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | area_code = +91-1639 | registration_plate =PB-04 | website = {{URL|www.faridkot.nic.in}} | footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ:GBC Faridkot.jpg|thumb|ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Principal Office, GBC Faridkot.jpg|thumb|ਬਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ]] '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ''', ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਸ਼ਹਿਰ|ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ 1972 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਿਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ, [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਦੇ ਸਨ। == ਨਾਮ == ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਤ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਕਪੱਟਨ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੋਕਲਹਰ (ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮੋਕਲਹਰ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ([[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਭੱਟਨੇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਮੁਖੀ ਰਾਏ ਮੁੰਜ ਦੇ ਪੋਤੇ) । ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਕਾਲਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਫਰੀਦਕੋਟ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 13ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਮੋਕਲਹਰ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਪੁਰਖੇ (ਰਾਈ ਮੁੰਜ - ਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਦਾ) ਭਟਨੇਰ (ਹੁਣ ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ),ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਨ। ਏਥੋ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮੁਤਬਕ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਨੇ ਸੂਫੀ ਫ਼ਕੀਰ ਹਜਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਉਰਦੂ: بابا فرید‎) ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ, ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਕੋਲ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1935 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਧਾਂ ਕਰੀਬ 6 ਕਨਾਲ 3 ਮਰਲੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ। <gallery> File:Entrance of Farmer's House Faridkot 02.jpg|ਕਿਸਾਨ ਘਰ (ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਫਤਰ) ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 04.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot 05.jpg|ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Foundation stone of Govt. School of Bargari.jpg|ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਸਕੂਲ ਬਰਗਾੜੀ (ਫਰੀਦਕੋਟ) File:Entrance of District Court Faridkot.jpg|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ File:Foundation Stone of Davies Model Agricultural Farm and Farmers's House Faridkot 03.jpg|ਡੇਵਿਸ ਮਾਡਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਘਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ File:Govt. Brijindra College Faridkot.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ File:Its pic of Govt.Brijindra College Faridkot.jpg|[[ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਫਰੀਦਕੋਟ]] </gallery> == ਤਿਉਹਾਰ == ਹਰ ਸਾਲ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਮੇਲਾ, 'ਆਗਮਨ ਪੂਰਬ', ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20021012/windows/sites.htm|title=Faridkot Fort stands defenceless|last=Aggarwal|first=Raj Kumar|date=October 12, 2002|work=The Tribune|access-date=25 December 2025}}</ref> , ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜਲੂਸ ਟਿੱਲਾ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ([[ਸਿੱਖ]] ਮੰਦਰ) ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਦਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ([[ਸਿੱਖ]] ਦੇ ਮੰਦਰ, ਸਿੱਖ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] ixksr9izu4r5wrz1bb14kzsbmkjuvcm 0 28064 840019 726599 2026-05-26T04:52:38Z ~2026-31114-68 60281 /* */ 840019 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}}{{Infobox writer | name =ਦੇਵਨੀਤ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = ਦੇਵਨੀਤ | birth_name = | birth_date ={{Birth date |df=y|1951 |03|23}} | birth_place = [[ਨੰਗਲਾ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ), ਭਾਰਤੀ ([[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]) | death_date = {{death date and age|df=y|2013|11|25|1951 |03|23}} | death_place = ਗਿਆਨ ਸਾਗਰ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਨੂੜ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | period = ਵਰਤਮਾਨ | genre = ਨਜ਼ਮ | subject = ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ | movement = | notable_works = ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ {{*}} ਸਿਆਹੀ ਘੁਲ਼ੀ ਹੈ }} '''ਦੇਵਨੀਤ''' (ਅਸਲੀ ਨਾਮ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ) (23 ਮਾਰਚ 1951 - 25 ਨਵੰਬਰ 2013) ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦੇਵਨੀਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ਦੇਵਨੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1951 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨੰਗਲਾਂ]] ਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਅਤੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਹਨ ਪੰਜ ਭਰਾ ਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸੋਹਣਾ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ। ਦੇਵਨੀਤ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨੈਨਸੀ ਸਿੱਧੂ ਹੈ।</br> ਦੇਵਨੀਤ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ ਅਤੇ 31 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਕੈੰਸਰ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹਾ ਸੀ। 25 ਨਵੰਬਰ 2013 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਕਾਗਜ਼-ਕੰਦਰਾਂ'' (1996) *''ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੈਕਸੋਫੋਨ'' (1999) * ''ਯਾਤਰੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ'' (2001) *''ਹੁਣ ਸਟਾਲਿਨ ਚੁੱਪ ਹੈ'' (2009) *''ਦੋ ਕੱਪ ਚਾਹ'' (ਦੇਵਨੀਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] r6rnxmvtsoh4f1h4hd4snxvv658q8mm 840020 840019 2026-05-26T04:56:52Z ~2026-31114-68 60281 /* ਜੀਵਨ */ 840020 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}}{{Infobox writer | name =ਦੇਵਨੀਤ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = ਦੇਵਨੀਤ | birth_name = | birth_date ={{Birth date |df=y|1951 |03|23}} | birth_place = [[ਨੰਗਲਾ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ), ਭਾਰਤੀ ([[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]) | death_date = {{death date and age|df=y|2013|11|25|1951 |03|23}} | death_place = ਗਿਆਨ ਸਾਗਰ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਨੂੜ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | period = ਵਰਤਮਾਨ | genre = ਨਜ਼ਮ | subject = ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ | movement = | notable_works = ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ {{*}} ਸਿਆਹੀ ਘੁਲ਼ੀ ਹੈ }} '''ਦੇਵਨੀਤ''' (ਅਸਲੀ ਨਾਮ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ) (23 ਮਾਰਚ 1951 - 25 ਨਵੰਬਰ 2013) ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦੇਵਨੀਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ਦੇਵਨੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1951 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨੰਗਲਾਂ]] ਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ। ਦੇਵਨੀਤ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨੈਨਸੀ ਸਿੱਧੂ ਹੈ।</br> ਦੇਵਨੀਤ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ ਅਤੇ 31 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਕੈੰਸਰ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹਾ ਸੀ। 25 ਨਵੰਬਰ 2013 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਕਾਗਜ਼-ਕੰਦਰਾਂ'' (1996) *''ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੈਕਸੋਫੋਨ'' (1999) * ''ਯਾਤਰੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ'' (2001) *''ਹੁਣ ਸਟਾਲਿਨ ਚੁੱਪ ਹੈ'' (2009) *''ਦੋ ਕੱਪ ਚਾਹ'' (ਦੇਵਨੀਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] 196lou7tglhce7kowi582yx73gyg9l9 0 29032 840023 839112 2026-05-26T10:14:13Z Harry sidhuz 38365 840023 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''ਤੂਤ'' | image = [[File:ਸਹਿਤੂਤ.jpg|thumb|ਸਹਿਤੂਤ ਫ਼ਲ]] | image_caption = ''[[ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ]]'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[ਮੋਰਾਸੇਈ]] | tribus = [[ਮੋਰੇਈ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |title=''Morus'' L. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2009-01-16 |accessdate=2009-03-11 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ha4VcYDZ?url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |dead-url=yes }}</ref> | genus = '''''ਮੋਰੁਸ''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ | subdivision = }} '''''ਤੂਤ''''', [[ਮੋਰਾਸੇਈ]] ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲਦਾਰ [[ਦਰੱਖ਼ਤ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 10&ndash;16 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਕੁਰਦ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੁਰਦ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਤੂਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਅਨੇਕ ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਜਾਮਨੀ, ਚਿੱਟਾ ਗੁਲਾਬੀ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਕਿ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾ ਹੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000542.htm |title=''Morus alba'' L. |author=Suttie JM |date= |work=Plant Production and Protection |publisher=Food and Agricultural Organization of the United Nations |accessdate=20 October 2012 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024112337/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000542.htm |dead-url=yes }}</ref> ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਜਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਂਉਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ==ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ== ;ਪਿੱਪਲ ਗਾਵੇ ਬੋਹੜ ਗਾਵੇ, ਗਾਵੇ ਹਰਿਓਲਾ ਤੂਤ ;ਖੜ ਕੇ ਸੁਣ ਰਾਹੀਆ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਹੋ ਜੂਗੀ ਸੂਤ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Mulberryflowerbud3000px.JPG|Clusters (inflorescences) of unopened female flower buds. File:Morus nigra male flowers.jpg|''[[Morus nigra]]'' male flowers. File:Unripe white mulberry.jpg|Unripe white mulberries File:Black Mulberry Female Flowers.jpg|Female flower clusters. File:2014-10-30 10 05 50 Mulberry autumn foliage along Dunmore Avenue in Ewing, New Jersey.JPG|Autumn foliage </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ]] 1j0lxmy9c36aa7wp4gi4pqewqlzqtc3 0 64409 840005 540665 2026-05-25T12:57:23Z GeertivpBot 45186 #pwb Copy label Authority control [[c:Category:Multatuli|Commons category Multatuli]] 840005 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਮੁਲਤਾਤੁਲੀ |image=Eduard Douwes Dekker - 001.jpg |alt= |caption=ਐਡੂਆਰਦ ਡਾਵਸ਼ ਡੈੱਕਰ, ਮੁਲਤਾਤੁਲੀ |birth_name=ਐਡੂਆਰਦ ਡਾਵਸ਼ ਡੈੱਕਰ |birth_date={{birth date|1820|3|2|df=yes}} |birth_place=[[ਆਮਸਟਰਡੈਮ]], [[ਉੱਤਰੀ ਹਾਲੈਂਡ]], ਜਰਮਨੀ |death_date={{death date and age|1887|2|19|1820|3|2|df=yes}} |death_place=[[Ingelheim am Rhein|Nieder Ingelheim]], [[Rhine]], Germany |occupation=Writer }} '''ਐਡੂਆਰਦ ਡਾਵਸ਼ ਡੈੱਕਰ''' (2 ਮਾਰਚ 1820 - 19 ਫਰਵਰੀ 1887), '''ਮੁਲਤਾਤੁਲੀ''' ([[ਲਾਤੀਨੀ]] ''multa tuli'', "ਲੰਮਾ ਤਸੀਹਾ ") ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਡੱਚ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਨਾਵਲ, ''[[ਮੈਕਸ ਹਾਵੇਲਾਰ]]'' (1860) ਲਈ ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਡਾਵਸ਼ ਡੈੱਕਰ [[ਆਮ੍ਸਟਰਡੈਮ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਰੁੱਖਾ ਧੰਦਾ ਬੇਹਦ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ। 1838 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਜਾਵਾ (ਟਾਪੂ)|ਜਾਵਾ]] ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਰ 1851 ਵਿੱਚ [[ਮਾਲੂਕੂ ਟਾਪੂ|ਮਾਲੂਕੂ]] ਵਿੱਚ [[ਐਂਬੋਨ ਟਾਪੂ|ਐਂਬੋਨ]] ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ-ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਬਣ ਗਿਆ। 1857 ਵਿੱਚ ਜਾਵਾ ਦੇ [[ਬੈਂਟਮ (ਸਿਟੀ)|ਬੈਂਟਮ]] ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ (ਹੁਣ [[ਬੈਂਟਮ]] ਸੂਬਾ) ਦੇ [[ਲੇਬਾਕ ਰੀਜੈਂਸੀ|ਲੇਬਾਕ]] ਵਿਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਡੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲੇਪਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਡੈੱਕਰ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। {{Commons category|Multatuli}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੱਚ ਲੇਖਕ]] 7j0d6etg5gqjqmocfryb34siujrhvty 0 65354 840022 587157 2026-05-26T06:09:11Z ҆ 60225 logo 840022 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox website | name = ਜੀ-ਮੇਲ | logo = Gmail icon (2026).svg | logo_size = 120px | collapsible = | collapsetext = | caption = | url = {{URL|https://mail.google.com/}} | slogan = | commercial = ਹਾਂ | type = [[ਵੈੱਬਮੇਲ]] | registration = ਲੋੜੀਂਦਾ | language = 72 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | num_users = 900 ਮਿਲੀਅਨ (ਮਈ 2015) | content_license = [[Proprietary software|Proprietary]] | programming language = [[ਜਾਵਾ]], [[ਜਾਵਾਸਕ੍ਰਿਪਟ]], [[ਅਜੈਕਸ]] (UI) | owner = [[ਗੂਗਲ]] | author = [[ਪੌਲ ਬੁਸ਼ੈੱਟ]] | launch_date = ਅਪਰੈਲ 1,2004, {{age in years and days|2004|04|01}} | alexa = {{DecreasePositive}} 89 ({{as of|2015|04|01|alt=ਅਪ੍ਰੈਲ 2015}}) | current_status = ਆੱਨਲਾਈਨ | footnotes = }} '''ਜੀ-ਮੇਲ''' [[ਗੂਗਲ]] ਦੀ ਈ-ਚਿੱਠੀ ਜਾਂ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੂਗਲ ਦੀ ਸਨਾਖ਼ਤ(ID) ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{ਅਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈੱਬ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ]] s54o3d4qy481zo4vkhd7cu3bvrmbkj7 0 70654 840007 817625 2026-05-25T17:07:16Z Sonia Atwal 49604 /* ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਹਮਲਾ */ 840007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼ |common_name = ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼ |continent = ਏਸ਼ੀਆ |region = [[ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] |era = ਮੱਧਕਾਲ |year_start = 1320 |year_end = 1413<ref name=ewoxford>Edmund Wright (2006), A Dictionary of World History, 2nd Edition, Oxford University Press, {{ISBN|9780192807007}}</ref> |p1 = ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ |s1 = ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ |s2 = ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ |flag_s2 = Flag of vijaynagara.jpg |s3 = ਬਾਹਮਣੀ ਸਲਤਨਤ |s4 = ਬੰਗਾਲ ਸਲਤਨਤ |s5 = ਗੁਜਰਾਤ ਸਲਤਨਤ |flag_s5 = Gujarat Sultanate Flag.gif |image_map = Tughlaq dynasty 1321 - 1398 ad.PNG |image_map_caption = [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ 1330-1335 ਈਸਵੀ |religion = ਮੁੱਖ: [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]<br />ਹੋਰ: [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]],<ref>Henry Sharp (1938), [https://www.jstor.org/stable/41361236 DELHI: A STORY IN STONE], Journal of the Royal Society of Arts, Vol. 86, No. 4448, pp 321-327</ref> [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] |capital = [[ਦਿੱਲੀ]] |government_type = [[ਸਲਤਨਤ]] |title_leader = [[ਸੁਲਤਾਨ]] |leader1 = [[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] |year_leader1 = 1321–1325 |leader2 = [[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] |year_leader2 = 1325–1351 |leader3 = [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] |year_leader3 = 1351–1388 |leader4 = ਗਿਆਸਉੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ ਸ਼ਾਹ / ਅਬੂ ਬਕਰ ਸ਼ਾਹ / ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ / ਮਹਿਮੂਦ ਤੁਗ਼ਲਕ / ਨੁਸਰਤ ਸ਼ਾਹ |year_leader4 = 1388–1413 |common_languages = [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] (ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ)<ref name="asi.nic.in">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_epigraphical_arabicpersian.asp |title=Arabic and Persian Epigraphical Studies - Archaeological Survey of India |publisher=Asi.nic.in |date= |accessdate=2010-11-14}}</ref> |stat_area1 = 3200000 |today = {{flag|ਭਾਰਤ}}<br/>{{flag|ਨੇਪਾਲ}}<br/>{{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}<br/>{{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}} }} {{ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|ਤੁਗ਼ਲਕ}} '''ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼'''<ref>The historical spelling is Ṭughlāq (طغلاق).</ref> ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਵੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਤੁਰਕੋ-ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ<ref name="malik">{{cite book|title=Islam in South Asia: A Short History|author=Jamal Malik|publisher=Brill Publishers|year=2008|page=104|url=https://books.google.com/books?id=FduG_t2sxwMC&pg=PA104}}</ref> ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] 'ਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।<ref>Lombok, E.J. Brill's First Encyclopedia of Islam, Vol 5, {{ISBN|90-04-09796-1}}, pp 30, 129-130</ref> ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 1320 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਸਉੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ 1413 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=ewoxford/><ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=90–102}}</ref> [[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਦੀਆਂ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1330 ਤੋਂ 1335 ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=whaig>W. Haig (1958), The Cambridge History of India: Turks and Afghans, Volume 3, Cambridge University Press, pp 153-163</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== [[ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼]] ਨੇ 1320 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ [[ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ]] ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>Vincent Smith, {{Google books|0oUqAAAAYAAJ|The Oxford Student's History of India}}, Oxford University Press, pp 81-82</ref> ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਕਫ਼ੂਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [[ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ]] ਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name=whunter123124>William Hunter (1903), {{Google books|5IQqAAAAYAAJ|A Brief History of the Indian Peoples|page=123}}, Frowde - Publisher to the Oxford University, London, 23rd Edition, pages 123-124</ref><ref>Elliot and Dowson (Translators), [https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n102/mode/2up Tarikh-I Alai] Amir Khusru, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pages 67-92; Quote - "The Rai again escaped him, and he ordered a general massacre at Kandur. He heard that in Brahmastpuri there was a golden idol. (He found it). He then determined on razing the beautiful temple to the ground. The roof was covered with rubies and emeralds, in short it was the holy place of the Hindus, which Malik dug up from its foundations with greatest care, while heads of idolaters fell to the ground and blood flowed in torrents. The Musulmans destroyed all the lings (idols). Much gold and valuable jewels fell into the hands of the Musulmans who returned to the royal canopy in April 1311 AD. Malik Kafur and the Musulmans destroyed all the temples at Birdhul, and placed in the plunder in the public treasury."</ref> ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੀ 1316 ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ,<ref>[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n222/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pages 214-218</ref> ਫਿਰ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਬਾਰਕ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜੂਨ 1320 ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।<ref name=holtetal>Holt et al. (1977), The Cambridge History of Islam, Vol 2, {{ISBN|978-0521291378}}, pp 11-15</ref> ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਹਾਇਕਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖ਼ਿਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇ। 1320 ਵਿੱਚ, ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>Mohammad Arshad (1967), An Advanced History of Muslim Rule in Indo-Pakistan, {{oclc|297321674}}, pp 90-92</ref> == ਸੱਤਾ == ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ 1320 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="holtetal2">Holt et al. (1977), The Cambridge History of Islam, Vol 2, {{ISBN|978-0521291378}}, pp 11-15</ref> ਇਸਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ, ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਗੁਲਾਮ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>Vincent Smith, {{Google books|0oUqAAAAYAAJ|The Oxford Student's History of India}}, Oxford University Press, pp 81-82</ref> ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ, ਮਲਿਕ ਕਾਫੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੀ ਤਰਫੋਂ, ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਕਈ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="whunter1231242">William Hunter (1903), {{Google books|5IQqAAAAYAAJ|A Brief History of the Indian Peoples|page=123}}, Frowde - Publisher to the Oxford University, London, 23rd Edition, pages 123-124</ref><ref>Elliot and Dowson (Translators), [https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n102/mode/2up Tarikh-I Alai] Amir Khusru, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pages 67-92; Quote - "The Rai again escaped him, and he ordered a general massacre at Kandur. He heard that in Brahmastpuri there was a golden idol. (He found it). He then determined on razing the beautiful temple to the ground. The roof was covered with rubies and emeralds, in short, it was the holy place of the Hindus, which Malik dug up from its foundations with the greatest care, while heads of idolaters fell to the ground and blood flowed in torrents. The Musulmans destroyed all the lings (idols). Many gold and valuable jewels fell into the hands of the Musulmans who returned to the royal canopy in April 1311 AD. Malik Kafur and the Musulmans destroyed all the temples at Birdhul, and placed in the plunder in the public treasury."</ref> 1316 ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ,<ref>[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n222/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pages 214-218</ref> ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਦੇ ਜੂਨ 1320 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮੁਬਾਰਕ ਖਲਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਲਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।<ref name="holtetal2" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ਲਜੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 1320 ਵਿੱਚ, ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਖੋਖਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>Mohammad Arshad (1967), An Advanced History of Muslim Rule in Indo-Pakistan, {{oclc|297321674}}, pp 90-92</ref> == ਕਾਲਕ੍ਰਮ == === ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ === ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ]] ਰੱਖਿਆ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ ਹੋਇਆ। ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤੁਰਕੋ-ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਜੱਟ ਕੁਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੁਰਕੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref name="whunter">William Hunter (1903), {{Google books|5IQqAAAAYAAJ|A Brief History of the Indian Peoples|page=124}}, 23rd Edition, pp. 124-127</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Bastions_at_the_Old_City_of_Tughlaqabad.JPG|left|thumb|ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="whunter1231242" /> ਉੱਪਰ ਤੁਗਲਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਹੈ।]] ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਲਿਕਾਂ, ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਖੁਸਰੋ ਖਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਦਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਖਲਜੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਬਰਾਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਬਾਗੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="whunter1231242" /> 1321 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਰੰਗਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂਗ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਦੇਓਗੀਰ ਭੇਜਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਰੰਗਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂਗ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਰੰਗਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਦੌਲਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:Tome_of_Shah_Rukn-e-Alam.jpg|thumb|ਮੁਲਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨ-ਏ-ਆਲਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਤੁਗਲਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਮੂਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1320-1324 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="yale2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-mhIgewDtNkC&q=rukn+alam|title=The Art and Architecture of Islam 1250-1800|last1=Bloom|first1=Jonathan|date=1995|publisher=Yale University Press|isbn=9780300064650|access-date=25 September 2017}}</ref>]] ਲੁਖਨੌਤੀ (ਬੰਗਾਲ) ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੇ ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਗਿਆਸੁਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ 1324-1325 ਈ. ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਖਨੌਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਹੇਤਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ ਲਖਨੌਤੀ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਘੀਆਸੁਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਨੀਂਹ ਦੇ ਬਣੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ (ਕੁਸ਼ਕ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਢਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਉਲੁਗ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ 1325 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਗਿਆ।<ref>Henry Sharp (1938), [https://www.jstor.org/stable/41361236 DELHI: A STORY IN STONE], Journal of the Royal Society of Arts, Vol. 86, No. 4448, pp 324-325</ref> ਤੁਗਲਕ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਕੁਸ਼ਕ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲਵੇਂ ਪਲਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਲ-ਬਦਾਉਨੀ ਅਬਦ ਅਲ-ਕਾਦਿਰ ਇਬਨ ਮੁਲੁਕ-ਸ਼ਾਹ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਤਰ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਲ-ਬਦਾਓਨੀ ਵਿੱਚ ਅਫਵਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਹਾਦਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੀ।<ref name="lowe296">William Lowe (Translator), {{Google books|RFNOAAAAYAAJ|Muntakhabu-t-tawārīkh|page=296}}, Volume 1, pages 296-301</ref> ==== ਹੋਰ ਤਰਕ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Islamic_Sultanates._Dehli._Ghiyath_al-Din_Muhammad_bin_Tughluq._1325-1351_CE.jpg|thumb|ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ (1325-1351 ਈ)]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ, ਅਲ-ਸਫਾਦੀ, ਇਸਾਮੀ,<ref name="pjackson2003">{{Cite book|title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History|author=Jackson, Peter|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0521543293|location=Cambridge, England}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਨਸੇਂਟ ਸਮਿਥ,<ref name="vsoxford2">Vincent A Smith, {{Google books|p2gxAQAAMAAJ|The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911|page=217}}, Chapter 2, pp 236-242, Oxford University Press</ref> 1325 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਲੁਗ ਜੂਨਾ ਖਾਨ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੂਨਾ ਖਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ 26 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।<ref>Elliot and Dowson, Táríkh-i Fíroz Sháhí of Ziauddin Barani, [[The History of India, as Told by Its Own Historians]]. The Muhammadan Period (Vol 3), London, Trübner & Co</ref> === ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Sultanat_von_Delhi_Tughluq-Dynastie.png|left|thumb|1320 (ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ) ਤੋਂ 1330 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ। ਨਕਸ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਵੀਂ ਅਸਥਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] [[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਿਖਰ ਸੀ।<ref name="ebmit2">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/396460/Muhammad-ibn-Tughluq Muḥammad ibn Tughluq] Encyclopædia Britannica</ref> ਉਸਨੇ ਮਾਲਵਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰੱਤਾ, ਤਿਲਾਂਗ, ਕੰਪਿਲਾ, ਧੁਰ-ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਬਰ, ਲਖਨੌਤੀ, ਚਟਗਾਉਂ, ਸੁਨਾਰਗਨਵ ਅਤੇ ਤਿਰਹੂਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟਿਆ।<ref>[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n242/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 236–237</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਹਰ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਫੜੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਰੁਟੀਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref name="zbarni2">[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n242/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 235–240</ref> ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਧੰਮੀਆਂ (ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਟਾਈ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ਸਲੀ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੈਕਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਧਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ<ref name="zbarni2" /> ਕਈ ਲੁਟੇਰੇ ਕਬੀਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁੜੱਤਣ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ "ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ"।<ref name="zbarni2" /> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ (ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਰੱਖ ਕੇ) ਦੇ ਦੇਵਗਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਹਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNSNDwAAQBAJ&q=the%20sultanate%20of%20delhi&pg=PT115|title=The Sultanate of Delhi (1206-1526): Polity, Economy, Society and Culture|author=Aniruddha Ray|date=March 4, 2019|publisher=Routledge|isbn=9781000007299|quote=The Sultan created Daulatabad as the second administrative centre. A contemporary writer has written that the Empire had two capitals - Delhi and Daulatabad.}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ, ਸਈਅਦ, ਸ਼ੇਖਾਂ ਅਤੇ 'ਉਲੇਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਹਲੀ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੁੱਚੀ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁਲੀਨ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਜਿੱਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਦੱਖਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5xnM2RWvswgC&q=Eternal%20Garden%3A%20Mysticism%2C%20History%2C%20and%20Politics%20at%20a%20South%20Asian%20Sufi%20Center%20second%20administrative%20capital&pg=PA113|title=Eternal Garden: Mysticism, History, and Politics at a South Asian Sufi Center|author=Carl W. Ernst|date=1992|publisher=SUNY Press|isbn=9781438402123}}</ref> ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਕੁਲੀਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਹਲੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ। ਕੁਲੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਦੂਸਰਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੀ।<ref name="ebmit2" /> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਜੇਨਗਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬਾਹਮਣੀ ਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/CambridgeHistoryOfIslamVol2B/Cambridge%20History%20of%20Islam%20Vol%202A#page/n31/mode/2up|title=The Cambridge History of Islam" Volume 2A|author=P.M. Holt, Ann K.S. Lambton, Bernard Lewis|date=22 May 1977|publisher=Camgridge University Press|page=15}}</ref> ਦੱਖਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸਾਹਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸਵੈੰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਲਰ ਮੰਦਿਰ।<ref name="regbook2">Richard Eaton, {{Google books|5PgEmMULQC8C|Temple Desecration and Muslim States in Medieval India}}, (2004)</ref> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ 1327 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹੁੰਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1335 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਗੜ ਗਈ। ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, ''A History of India'', (Routledge, 1986), 188.</ref> ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>Advanced Study in the History of Medieval India by Jl Mehta p. 97</ref> 1336 ਵਿੱਚ ਮੁਸਨੁਰੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਪਾਯਾ ਨਾਇਕ ਨੇ ਤੁਗਲਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਵਾਰੰਗਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। 1338 ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 1339 ਤੱਕ, ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਿਮ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਕੋਲ ਸੁੰਗੜਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="vsoxford32">Vincent A Smith, {{Google books|p2gxAQAAMAAJ|The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911|page=217}}, Chapter 2, pp. 242–248, Oxford University Press</ref> 1347 ਤੱਕ, ਬਾਹਮਨਿਦ ਸਲਤਨਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਡੇਕਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mrpislam2">See: * M. Reza Pirbha, Reconsidering Islam in a South Asian Context, {{ISBN|978-9004177581}}, Brill * Richards J. F. (1974), The Islamic frontier in the east: Expansion into South Asia, Journal of South Asian Studies, 4(1), pp. 91–109</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Forced_token_currency_coin_of_Muhammad_bin_Tughlak.jpg|thumb|240x240px|ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਅਧਾਰ ਧਾਤ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਪਤਨ ਹੋਇਆ।]] ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੁਰਾਨ, ਫਿਕਹ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਸੀ।<ref name="zbarni2" /> ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ (ਮੰਤਰੀਆਂ) 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੂ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧਾਰ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ - ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਮੈਟਲ ਤੋਂ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref name="vsoxford23" /><ref name="ebmit2" /> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉੱਦੀਨ ਬਰਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਜਜ਼ੀਆ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।<ref>[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n246/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pages 239-242</ref> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਢਹਿ ਗਈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਲੰਬਾ ਅਕਾਲ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ।<ref name="vsoxford23" /> ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਲਫੋਰਡ ਨੇ ਬੇਸ ਮੈਟਲ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਕਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>Cornelius Walford (1878), {{Google books|WA8qAAAAYAAJ|The Famines of the World: Past and Present|page=3}}, pp. 9–10</ref><ref>Judith Walsh, A Brief History of India, {{ISBN|978-0816083626}}, pp. 70–72; Quote: "In 1335-42, during a severe famine and death in the Delhi region, the Sultanate offered no help to the starving residents."</ref> ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਟੋਕਨ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਅਸਾਨੀ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਨਾਲੇ, ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref>Domenic Marbaniang, "The Corrosion of Gold in Light of Modern Christian Economics", ''Journal of Contemporary Christian'', Vol. 5, No. 1 (Bangalore: CFCC), August 2013, p. 66</ref> ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਲਾਟ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ, "ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਖਰੀਦਣਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।"<ref>John Keay, ''India: A History'' (New Delhi: Harper Perennial, 2000), p. 269</ref> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਖੁਰਾਸਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ (ਬਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੀਆ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਲਈ, 300,000 ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੁਰਾਸਾਨ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਨਾਮ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਲੁੱਟ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਬੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। . ਚੀਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ 100,000 ਸੈਨਿਕ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ।<ref name="whunter3" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਚੰਦ ਦੂਜੇ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜੋ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। 1333 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ 100,000 ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ।<ref>Chandra, Satish (1997). Medieval India: From Sultanate to the Mughals. New Delhi, India: Har-Anand Publications. pp. 101–102. {{ISBN|978-8124105221}}.</ref> ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="zb2412432">[https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n248/mode/2up Tarikh-I Firoz Shahi] Ziauddin Barni, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 241–243</ref> ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀ ਬੁਰੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>Vincent A Smith, The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911, Oxford University Press, Chapter 2, pp. 236–242</ref> ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਉਸਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਸੁੰਗੜਦੇ ਸਾਮਰਾਜ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ, ਜੱਜਾਂ (ਕਾਦੀ), ਅਦਾਲਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਂ, ਰਾਜਪਾਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰੋ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਮਾਰਚ 1351 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸਿੰਧ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ (ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।<ref name="vsoxford32" /> ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੰਧਿਆ ਰੇਂਜ (ਹੁਣ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਤੱਕ ਸੁੰਗੜ ਗਿਆ ਸੀ। === ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ === {{multiple image|direction=horizontal|align=right|width1=200|width2=215|footer=ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ [[ਅਸ਼ੋਕ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੁਰਾਣੇ ਬੋਧੀ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ-ਟੋਪਰਾ ਥੰਮ੍ਹ]]। ਸਲਤਨਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ [[ਮੀਨਾਰ]] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਨੇ ਹੋਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite journal |last=McKibben |first=William Jeffrey |date=1994 |title=The Monumental Pillars of Fīrūz Shāh Tughluq |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=105–118 |jstor=4629462}}</ref> ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ [[ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ]] ਦਾ ਅਰਥ ([[ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ]]) ਅਣਜਾਣ ਸੀ।<ref>HM Elliot & John Dawson (1871), [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n367/mode/2up Tarikh I Firozi Shahi - Records of Court Historian Sams-i-Siraj] The History of India as told by its own historians, Volume 3, Cornell University Archives, pp 352-353</ref><ref>{{cite journal|url=https://archive.org/stream/journalofasiatic62asia#page/600/mode/2up|title=Interpretation of the most ancient of inscriptions on the pillar called lat of Feroz Shah, near Delhi, and of the Allahabad, Radhia and Mattiah pillar, or lat inscriptions which agree therewith|author=Prinsep, J|pages=600–609|year=1837|journal=Journal of the Asiatic Society|volume=6|issue=2}}</ref>|image1=The Lat of Ferozeh Shah -Delhi-..jpg|image2=Ashoka Pillar at Feroze Shah Kotla, Delhi 05.JPG}}ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਹਿਮੂਦ ਇਬਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ 45 ਸਾਲਾ ਭਤੀਜੇ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ 37 ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ।<ref name="pjackson1999">{{Cite book|title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History|url=https://archive.org/details/nlsiu.954.023.jac.14861|author=Jackson, Peter|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-40477-8|location=Cambridge, England|pages=[https://archive.org/details/nlsiu.954.023.jac.14861/page/296 296]–309}}</ref> ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਵਾਂਗ, ਤੁਰਕੋ-ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਤੁਰਕੀ ਪਿਤਾ ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਇਲਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਰਾਜ ਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੇਕਰ ਫੌਜ ਉਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗੀ। ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿਪਾਹ ਰਜਬ ਅਤੇ ਨਾਇਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref>Elliot and Dowson (Translators), [https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n278/mode/2up Tarikh-i Firoz Shahi] Shams-i Siraj 'Afif, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 271–273</ref> ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਬਰਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਰਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਰਾਜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।<ref name="pjackson20032" /> ਹੋਰ ਅਦਾਲਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਆਫੀਫ' ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਧੀ ਦੁਆਰਾ।<ref>Elliot and Dowson (Translators), [https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n296/mode/2up Tarikh-i Firoz Shahi] Shams-i Siraj 'Afif, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 290–292</ref> ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ 1359 ਵਿੱਚ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਹੱਦ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੰਗਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ। ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਫ਼ੌਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਕਾਰਨ। [[ਤਸਵੀਰ:West_Gate_of_Feruzabad_since_destroyed.jpg|left|thumb|ਦਿੱਲੀ ਨੇੜੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ 1350 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਦ ਛੱਡੀ ਹੈ।<ref>Firoz Shah Tughlak, [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n389/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi - Memoirs of Firoz Shah Tughlak], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 3 - The History of India, Cornell University Archives</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ, ਅੰਗ ਕੱਟਣ, ਅੱਖਾਂ ਪਾੜਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵੇਖਣ, ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲੀ ਹੋਈ ਸੀਸਾ ਪਾਉਣ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ, ਨਹੁੰ ਚਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ।<ref name="vsoxfordmbt">Vincent A Smith, {{Google books|p2gxAQAAMAAJ|The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911|page=217}}, Chapter 2, pp. 249–251, Oxford University Press</ref> ਸੁੰਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਫਾਵਿਜ਼ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਮਹਿਦੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>Firoz Shah Tughlak, [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n393/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi - Autobiographical memoirs], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 3 - The History of India, Cornell University Archives, pp. 377–381</ref> ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਆ, ਮਹਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ (ਸਿਆਸਤ)। ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼ਮਸ-ਇ-ਸਿਰਾਜ 'ਆਫੀਫ਼' ਨੇ ਵੀ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>Elliot and Dowson (Translators), [https://archive.org/stream/historyindiaast06elligoog#page/n372/mode/2up Tarikh-i Firoz Shahi] Shams-i Siraj 'Afif, The History of India by its own Historians - The Muhammadan Period, Volume 3, Trubner London, pp. 365–366</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ੀਆ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਜਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਦਾ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="vsoxfordmbt" /><ref>[[Annemarie Schimmel]], Islam in the Indian Subcontinent, {{ISBN|978-9004061170}}, Brill Academic, pp 20-23</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ (ਮੁਸਲਿਮ ਰਿਆਸਤਾਂ) ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="vsoxfordmbt" /> 1376 ਈ: ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਆ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="pjackson20032" /> [[ਤਸਵੀਰ:Wazirabad_mosque.jpg|thumb|ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਮਸਜਿਦ, ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਆਲੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="whunter126127">William Hunter (1903), {{Google books|5IQqAAAAYAAJ|A Brief History of the Indian Peoples|page=126}}, Frowde - Publisher to the Oxford University, London, 23rd Edition, pp. 126–127</ref> ਜਦੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਉਜਾੜੇ ਗਏ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯਮੁਨਾ-ਘੱਗਰ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ-ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰ, ਪੁਲ, ਮਦਰੱਸੇ (ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ), ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੇ।<ref name="pjackson20032" /> ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਟਾਂ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਥੰਮ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਤ ਇੰਡੋ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 1388 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਯੋਗ ਆਗੂ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਘਨ ਪਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੜਕ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="pjackson20032" /> === ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਹਮਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Timur_defeats_the_sultan_of_Delhi.jpg|thumb|ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਨਾਸਿਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ 1397-1398 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਮਿਤੀ 1595-1600 ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।]] ਰਾਜਵੰਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਬਿੰਦੂ 1398 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਟਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ<ref name="Manz">B.F. Manz, ''The rise and rule of Timur'', [[Cambridge University|Cambridge University Press]], Cambridge 1989, p. 28: ''"... We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai's regiments ... These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes - Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir ..."''</ref><ref name="UNESCO">M.S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth|C. E. Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|92-3-103467-7}}, p. 320: ''"… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …"''</ref> ਹਮਲਾਵਰ, [[ਤੈਮੂਰ]] ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ ਤਾਮਰਲੇਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਦੀ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{cite book|title=The Imperial Gazetteer of India|last=Hunter|first=Sir William Wilson|year=1909|volume=2|page=366|chapter=The Indian Empire: Timur's invasion 1398|author-link=William Wilson Hunter|chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif|access-date=2022-10-30|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407041751/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif|url-status=dead}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਤੈਮੂਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਰਕੀ-ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਦਲਾਤਮਕ ਖੂਨੀ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੱਕ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="marozzi-2004">{{Cite book|title=Tamerlane: Sword of Islam, conqueror of the world|last=Marozzi|first=Justin|publisher=HarperCollins|year=2004}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC|title=Medieval Islamic Civilization|last=Josef W. Meri|publisher=Routledge|year=2005|isbn=9780415966900|page=812}}</ref>{{rp|269–274}} ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਸਿਰਫ ਮੁਲਤਾਨ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 6 ਜੂਨ, 1414 ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।<ref name="majumdar">Majumdar, R.C. (ed.) (2006). ''The Delhi Sultanate'', Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp.&nbsp;125–8</ref> == ਪਤਨ == ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਦੱਕਨ, ਬੰਗਾਲ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਤੁਗਲਕ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੁਜਰਾਤ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਤੁਗਲਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ [[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼]] ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ।<ref name="DC">Medieval India: From Sultanat to the Mughals-Delhi Sultanate (1206–1526) By Satish Chandra p. 210 [https://books.google.co.in/books?id=L5eFzeyjBTQC&pg=PA210&dq=timur+invasion+rajput&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwicvOi__MzpAhVO7HMBHcPVBv4Q6AEIXDAI#v=onepage&q&f=false]</ref> ==ਸ਼ਾਸ਼ਕ== {| class="wikitable" ! style="background:#b0dc88;" |ਨਾਮ ! style="background:#b0dc88;" |ਸ਼ਾਸ਼ਨਕਾਲ |- | style="text-align:center;" |[[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] | style="text-align:center;" |1321–1325 |- | style="text-align:center;" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] | style="text-align:center;" |1325–1351 |- | style="text-align:center;" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] | style="text-align:center;" |1351–1388 |- | style="text-align:center;" |[[ਤੁਗ਼ਲਕ ਖਾਨ]] | style="text-align:center;" |1388–1389 |- | style="text-align:center;" |[[ਅਬੂ ਬਕਰ ਸ਼ਾਹ]] | style="text-align:center;" |1389–1390 |- | style="text-align:center;" |[[ਨਸੀਰ ਉਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੀਜਾ|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] | style="text-align:center;" |1390–1394 |- | style="text-align:center;" |[[ਅਲਾ ਉਦ-ਦੀਨ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] | style="text-align:center;" |1394 |- style="background:yellow" | style="text-align:center;" |[[ਨਸੀਰ ਉਦ-ਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] | style="text-align:center;" |1394–1412/1413 |- style="background:orange" | style="text-align:center;" |[[ਨਸੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੁਸਰਤ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] | style="text-align:center;" |1394–1398 |} {{Clear}} *''ਰੰਗਦਾਰ ਕਤਾਰਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੋ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਕ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ (ਸੰਤਰੀ) ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ (ਪੀਲਾ) ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ।'' ==ਭਾਰਤੀ-ਇਸਲਾਮੀ ਇਮਾਰਤਾਂ== <gallery perrow="5" widths="155px" heights="120px"> File:Tughlaqabad Fort, Tughlaqabad, Delhi.jpg|[[ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹਾ]], ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ, ਦਿੱਲੀ। File:Ghiyath aldin tughluq tomb.JPG|ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਦਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ File:Tughlaqabad fort wall.jpg|ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ File:Tughlaqabad walls.jpg|ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹਾ File:Feroze Sha's tomb with adjoining Madrasa.JPG|[[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਦਿੱਲੀ। File:Remains of buildings at Firoze Shah Kotla, Delhi.jpg|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ, 1802 File:West Gate of Feruzabad since destroyed.jpg|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਵਰਤਮਾਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ), 1802 File:Feroz shah kotla02 by ashish.jpg|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ File:Tomb of Shah Rukn-e-Alam 2014-07-31.jpg|thumb|[[ਮੁਲਤਾਨ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨ-ਏ-ਆਲਮ ਦਾ ਮਕਬਰਾ<ref name=yale>{{cite book|last1=Bloom|first1=Jonathan|title=The Art and Architecture of Islam 1250-1800|date=1995|publisher=Yale University Press|isbn=9780300064650|url=https://books.google.com/books?id=-mhIgewDtNkC&dq=rukn+alam&source=gbs_navlinks_s|accessdate=25 September 2017}}</ref> </gallery> ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਨੇ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>William McKibben (1994), The Monumental Pillars of Fīrūz Shāh Tughluq. Ars orientalis, Vol. 24, pp 105-118</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼]] csc0wj3qbadkqdhdt5gzn48asz53xs9 0 113997 840026 528291 2026-05-26T11:00:58Z CommonsDelinker 156 Replacing Hillary_Clinton_at_the_United_Nations_Conference_on_Women_in_Beijing,_China.jpg with [[File:Photograph_of_First_Lady_Hillary_Clinton_at_the_United_Nations_Conference_on_Women_in_Beijing,_China_-_DPLA_-_de696cbb989497f9f65d8cf9089667b8.jpg]] (by 840026 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of First Lady Hillary Clinton at the United Nations Conference on Women in Beijing, China - DPLA - de696cbb989497f9f65d8cf9089667b8.jpg|alt=The First Lady Hillary Clinton during her speech in Beijing, China.|thumb|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ]] ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ]] "'''ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ'''", [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1980ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 5 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ|ਹਿਲੇਰੀ ਰੋਧੈਮ ਕਲਿੰਟਨ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, [[ਬੀਜਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਸੰਘ ਚੌਥੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Fester|first=Gertrude|date=1994|title=Women's Rights Are Human Rights|journal=Agenda: Empowering Women for Gender Equity|volume=20|pages=76–79|jstor=4065874}}</ref> ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵੀ  ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ, "ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ।" == ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ == ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ" ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1830 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਰੋਟੋ-ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਸਾਰਾਹ ਮੂਰੇ ਗ੍ਰੀਮੈਕ ਅਤੇ ਐਂਜਲੀਨਾ ਗ੍ਰਿਮਕੇ ਵੇਲਡ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.americanrhetoric.com/speeches/hillaryclintonbeijingspeech.htm Video and transcript of speech] * [http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a30328/hillary-clinton-beijing-speech/ ''Elle'' story behind the speech] * [http://m.huffpost.com/us/entry/2603159 "20 Minutes That Changed the World" - essay by U.S. attendee to conference] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ]] h3pul8crfasdzdc5ohwtxee0pwe90zp 0 117562 840021 839989 2026-05-26T05:58:54Z ~2026-28182-23 59979 /* ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ */ 840021 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈੰ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref>੧੧ ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ । ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ,ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ ,ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਵਿਚ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] h0k3gw3mqoyjjh8j34e6rhr3r089vqa 0 142369 840018 826973 2026-05-25T20:14:58Z Harry sidhuz 38365 *//ਐਲਬਮਾਂ*// 840018 wikitext text/x-wiki {{short description|Punjabi Singer}} {{Infobox musical artist | name = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ | image = | caption = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1994|12|14}}<ref>{{Cite web |author=arjandhillonofficial |date=14 December 2020 |title=Arjan Dhillon on instagram:"thank you all for the birthday wishes |url=https://www.instagram.com/p/CIxnYaUl2HX/?igshid=YmMyMTA2M2Y= |website=Instagram |access-date=4 June 2022}}</ref>| birth_place = [[ਭਦੌੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | genre = ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ | occupation = [[ਗਾਇਕ ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] | instrument = ਵੋਕਲ | years_active = 2017-ਹੁਣ ਤੱਕ | label = ਬਰਾਊਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ }} '''ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]], [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ "ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ" ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਕੀਤੀ । ਅਰਜਨ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਲਈ "ਸੂਟ" ਗੀਤ ਲਿਖ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।<ref>{{Cite web|url=https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|title=Suit (Feat. Mankirt Aulakh) - Single by Nimrat Khaira|date=15 March 2020|work=[[Apple Music]]|access-date=4 June 2022|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226115439/https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਟੌਹਰ", "ਰਾਣੀ ਹਾਰ" ਅਤੇ "ਲਹਿੰਗਾ" ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ 4 ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ । ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਵਿੱਚ "ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ" ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ।ਹਰਜਿੰਦਰ ਖੋਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ "ਸ਼ੇਰਾ ਸਾਂਭ ਲੈ" ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗੀਤ "ਬਾਈ ਬਾਈ" ਨੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ । ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਈ.ਪੀ. "ਦ ਫਿਊਚਰ" ਨਵੰਬਰ 2020 ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ "ਅਵਾਰਾ" ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿਟ ਐਲਬਮ ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ, ਜਲਵਾ, ਸਰੂਰ, ਚੋਬਰ ਤੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟ (ਲੀਕ ਹੋਈ ਐਲਬਮ) ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। == ਐਲਬਮਾਂ == * ਅਵਾਰਾ (2021) * ਜਲਵਾ (2022) * ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ (2022) * ਸਰੂਰ (2023) * ਚੋਬਰ (2024) * ਪਤੰਦਰ (2024) * ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ 2 (2025) * ਸ਼ਿਖਰ (2025) * ਅਨਿਗਮਾ (2026) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] srr1ogu4ghw83xpcohny8rknevib00x 0 145581 840012 620404 2026-05-25T17:16:11Z Sonia Atwal 49604 /* ਜੀਵਨ */ 840012 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch|name=ਅਬੂ ਬਕਰ ਸ਼ਾਹ|image=|caption=|reign=15 ਮਾਰਚ 1389 – ਅਗਸਤ 1390|coronation=|full name=|predecessor=[[ਤੁਗ਼ਲਕ ਖਾਨ]]|successor=[[ਨਸੀਰ ਉਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੀਜਾ]]|spouse=|issue=|royal house=|dynasty=|father=ਜਫ਼ਰ ਖਾਨ|mother=|birth_date=ਅਗਿਆਤ|birth_place=|death_date=1390 ਤੋਂ ਬਾਅਦ|death_place=|date of burial=|place of burial=|religion=[[ਇਸਲਾਮ]]|succession=21ਵਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ|ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ]]|house=[[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼]]}} '''ਸੁਲਤਾਨ ਅਬੂ ਬਕਰ ਸ਼ਾਹ''' (ਸ਼ਾਸਨ 1389–1390), [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਫਰ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਖਾਨ|ਗਿਆਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦੂਜਾ]] (ਜੋ ਸੁਲਤਾਨ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ) ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਬੂ ਬਕਰ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ, [[ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]], ਵੀ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੱਦੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਅਬੂ ਬਕਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੱਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਸਤ, 1390 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਗਸਤ 1390 ਵਿੱਚ ਅਬੂ ਬਕਰ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1390 ਤੋਂ 1394 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਬੂ ਬਕਰ ਨੂੰ ਮੇਰਠ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="mehta">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iUk5k5AN54sC|title=Advanced study in the history of medieval India|author=Jaswant Lal Mehta|publisher=Sterling Publishers|year=1980|ISBN=978-81-207-0617-0|volume=1|page=240|accessdate=8 February 2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼]] lj11khtqjbjnh1hq8ifw5gn1nt0xdi2 0 145623 840009 620948 2026-05-25T17:11:45Z Sonia Atwal 49604 /* ਇਤਿਹਾਸ */ 840009 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |conventional_long_name = ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ |common_name = ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ |year_start = 1414 |year_end = 1450 |date_start = 28 ਮਈ |date_end = 20 ਅਪ੍ਰੈਲ |p1 = ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼ |s1 = ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼ |image_map = Lodhi_Garden,_New_Delhi._taken_by_Anita_Mishra.JPG |image_map_caption = ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਦਾ ਮਕਬਰਾ |religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] |capital = [[ਦਿੱਲੀ]] |government_type = [[ਸਲਤਨਤ]] |title_leader = [[ਸੁਲਤਾਨ]] |leader1 = [[ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ]] |year_leader1 = 1414–1421 |leader2 = [[ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ]] |year_leader2 = 1421-1434 |leader3 = [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] |year_leader3 = 1434-1443 |leader4 = [[ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ|ਅਲਾ-ਉਦ-ਦੀਨ]] |year_leader4 = 1443-1451 |common_languages = [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] (ਅਧਿਕਾਰਿਤ)<ref name="asi.nic.in">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_epigraphical_arabicpersian.asp |title=Arabic and Persian Epigraphical Studies - Archaeological Survey of India |publisher=Asi.nic.in |access-date=14 November 2010}}</ref> | today = {{flag|ਭਾਰਤ}}<br>{{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} }} {{ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|ਸੱਯਦ}} '''ਸੱਯਦ ਰਾਜਵੰਸ਼''' [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ 1414 ਤੋਂ 1451 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ [[ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ|ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਦੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਜਾੜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਮੂਲ == ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਖ਼ਰੀਖ਼-ਏ-ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last1=Porter|first1=Yves|url=https://books.google.com/books?id=xj83AQAAIAAJ&q=Sayyid+Khizr+Khan+was+a+arab|title=The Glory of the Sultans: Islamic Architecture in India|last2=Degeorge|first2=Gérard|date=2009|publisher=Flammarion|isbn=978-2-08-030110-9|location=Though Timur had since withdrawn his forces , the Sayyid Khizr Khān , the scion of a venerable Arab family who had settled in Multān , continued to pay him tribute|language=en}}</ref> ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਧੀ ਫਾਤਿਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਸੱਯਦ, ਜਾਂ ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ, [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਤੋਂ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯਾਹੀਆ ਸਰਹਿੰਦੀ ਨੇ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੱਯਦ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਬੁਖਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮਾਨਤਾ ਸੀ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CHbiAAAAMAAJ&q=and+rested+chiefly+on+its+causal+recognition+by+the+famous+saint+Sayyid+Jal%C3%A1l|title=The Cambridge History of India|date=1958|publisher=S. Chand|location=The claim of Khizr Khān , who founded the dynasty known as the Sayyids , to descent from the prophet of Arabia was dubious , and rested chiefly on its causal recognition by the famous saint Sayyid Jalāl - ud - dīn of Bukhārā .|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.com/books?id=03lDAAAAYAAJ&hl=en&gbpv=1&bsq=The+Delhi+Sultanate+-+Ramesh+Chandra+Majumdar&dq=The+Delhi+Sultanate+-+Ramesh+Chandra+Majumdar&printsec=frontcover |title= The History and Culture of the Indian People: The Delhi sultanate |author= Ramesh Chandra Majumdar |year= 1951 |publisher= Bharatiya Vidya Bhavan }}</ref> ਅਬਰਾਹਿਮ ਇਰਾਲੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸ਼ਾਇਦ ਅਰਬ ਸਨ ਜੋ ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Eraly |first=Abraham |title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate |date=2015-04-01 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5118-658-8 |language=en|pages=261|quote=The first of these two dynasties was founded by Khizr Khan, who bore the appellation 'Sayyid', which identified him as a descendant of prophet Muhammad, so the dynasty he founded came to be known as the Sayyid dynasty. The veracity of Khizr Khan's claimed lineage is uncertain, but it is likely that his forebears were Arabs, who had migrated to India in the early Tughluq period and settled in Multan. The family prospered in India, gaining wealth and power. This advancement culminated in Malik Suleiman, Khizr Khan's father, becoming the governor of Multan under the Tughluqs. When Suleiman died, Khizr Khan succeeded him to the post, but lost it during the political turmoil following the death of Firuz Tughluq.}}</ref> ਪਰ ਰਿਚਰਡ ਐਮ. ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref>{{cite book |title= India in the Persianate Age: 1000–1765 |author= Richard M. Eaton |year= 2019 | isbn=978-0520325128 |page=117|language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਖੋਖਰ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਮਰਕੰਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਿਮੂਰਦ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੰਪਰਕਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ।<ref>{{Cite book |author=Orsini, Francesca |url=http://worldcat.org/oclc/913785752 |title=After Timur left : culture and circulation in fifteenth-century North India |date=2015 |publisher=Oxford Univ. Press |isbn=978-0-19-945066-4 |pages=49 |oclc=913785752 |language=en}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Sayyid Heavy Cavalry.jpg|thumb|ਸੱਯਦ ਭਾਰੀ ਘੋੜਸਵਾਰ]] ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਤੈਮੂਰ]] ਦੇ 1398 ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,{{sfn|Jackson|2003|p=103}} ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ (ਪੰਜਾਬ) ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{sfn|Kumar|2020|p=583}} ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ 28 ਮਈ, 1414 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfn|Kumar|2020|p=583}} ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤਿਮੂਰੀਆਂ ਦਾ ਰਿਆਤ-ਏ-ਆਲਾ (ਜਾਲਮ) ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ - ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਦਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦਾ।<ref>Mahajan, V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part I, New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, p.237</ref> ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ 20 ਮਈ, 1421 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਯਦ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਈਜ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਯਾਹੀਆ-ਬਿਨ-ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਬਦਾਊਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਯਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।{{citation needed|date=July 2020}} ਸੱਯਦ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ 19 ਅਪਰੈਲ, 1451 ਨੂੰ ਬਹਿਲੂਲ ਖ਼ਾਨ ਲੋਦੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਦਾਊਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 1478 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>Mahajan, V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part I, Now Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, p.244</ref> ==ਸ਼ਾਸਕ== ===ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ=== [[File: Sultans of Dehli, D0651, Khidr Khan, BI 80 Rati Tanka INO Firoz Shah Tughlaq.jpg|thumb|ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ INO ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਬਿਲਨ ਟਾਂਕਾ]] [[ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ]] [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਕ ਸੱਯਦ ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ। ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 1414 ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤਿਮੂਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਤਿਮੂਰਦ ਸ਼ਾਸਕ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ) ਦਾ ਨਾਮ ਖੁਤਬਾ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਾਢ ਵਜੋਂ, ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿਮੂਰਦ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੁਗਲਕ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।<ref>Nizami, K.A. (1970, reprint 2006) ''A Comprehensive History of India'', Vol-V, Part-1, People Publishing House, {{ISBN|81-7007-158-5}}, p.631</ref> ===ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ=== [[File: Sultans of Dehli, D0662, Mubarak Shah, AE Double falus.jpg|thumb|ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਡਬਲ ਫਾਲ]] [[ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ]] ਖਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਲ 1421 ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਤੈਮੂਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਮਾਤਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.com/books?id=CCwuAQAAIAAJ&hl=en&gbpv=1&bsq=Khizr+Khan+paid+nominal+allegiance+to+the+successors+of+Timur+,+an+allegiance+discontinued+by+Mubarak+Shah+.&dq=Khizr+Khan+paid+nominal+allegiance+to+the+successors+of+Timur+,+an+allegiance+discontinued+by+Mubarak+Shah+.&printsec=frontcover |title= Journal: Issues 1-3 |publisher= Aligarh Historical Research Institute |date= 1941 |page= 73 }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਖਲੀਫਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.com/books?id=nMWSQuf4oSIC |author= V. D. Mahajan |date= 2007 |title= History of Medieval India |page= 239 }}</ref> ਉਹ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.com/books?id=gmpKEAAAQBAJ&hl=en&gbpv=1&dq=mubarak+shah+ablest+ruler&pg=PA64&printsec=frontcover |title= CTET and TET Social Science and Pedagogy for Class 6 to 8 for 2021 Exams |page= 43 |author= Arihant Experts |year= 2021 }}</ref> ===ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ=== [[File:Mubarak Shahs Tomb (2769706808).jpg|thumb|ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਮਕਬਰਾ।]] [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1434 ਤੋਂ 1443 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਰਵਰ ਉਲ ਮੁਲਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਕਮਾਲ ਉਲ ਮੁਲਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਰਵਰ ਉਲ ਮੁਲਕ ਦੇ ਗ਼ਲਬੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਗਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਲਤਾਨ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.com/books?id=S9kbAAAAMAAJ&hl=en&gbpv=1&bsq=multan+independent+muhammad+shah&dq=multan+independent+muhammad+shah&printsec=frontcover |title= Outline History of the Islamic World |page= 1974 |author= Masudul Hasan, Abdul Waheed |publisher= the University of Michigan }}</ref> ===ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ=== ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ [[ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ [[ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ]] ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਸਰੋਤ== *{{cite book |chapter=The Delhi Sultanate as Empire |first=Sunil |last=Kumar |title=The Oxford World History of Empire |volume=2 |editor-first1=Peter Fibiger |editor-last1=Bang |editor-first2=C. A. |editor-last2=Bayly |editor-first3=Walter |editor-last3=Scheidel |publisher=Oxford University Press |year=2020 }} *{{cite book |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |first=Peter |last=Jackson |publisher=Cambridge University Press |year=2003 }} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://www.britannica.com/eb/article-9065995/Sayyid-Dynasty Encyclopædia Britannica - Sayyid Dynasty] *[http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=6708 Coin Gallery - Sayyid Dynasty] {{DEFAULTSORT:Sayyid Dynasty}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼]] rh4dtyya01ggri3jxegp58pp8euq3hu 0 166482 840006 748708 2026-05-25T14:00:19Z GeertivpBot 45186 #pwb Copy label Authority control [[c:Category:Richard Powers|Commons category Richard Powers]] DEFAULTSORT: 840006 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | image = Richard Powers (author).jpg | caption = ਪਾਵਰਜ਼ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ | name = ਰਿਚਰਡ ਪਾਵਰਜ਼ | pseudonym = | birth_date = {{Birth date and age|1957|6|18}} | birth_place = ਇਵਾਨਸਟਨ, ਯੂ.ਐੱਸ. | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ | period = 1985–ਵਰਤਮਾਨ (ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ) | genre = ਸਾਹਿਤਿਕ ਨਾਵਲ | subject = | movement = | notableworks = | awards = | signature = | website = {{url|https://www.richardpowers.net}} }} '''ਰਿਚਰਡ ਪਾਵਰਜ਼''' (ਜਨਮ 18 ਜੂਨ, 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ''ਦ ਈਕੋ ਮੇਕਰ ਨੇ'' ਗਲਪ ਲਈ 2006 ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="nba2006"> [https://www.nationalbook.org/awards-prizes/national-book-awards-2006 "National Book Awards – 2006"]. National Book Foundation. Retrieved 2012-03-27. <br />(With linked information including essay by Harold Augenbraum from the Awards 60-year anniversary blog.)</ref><ref name="lynn">{{Cite news|url=http://www.las.uiuc.edu/news/2006/powers/|title=A Powers-ful Presence|last=Andrea Lynn|date=November 2006|work=LASNews Magazine|access-date=2006-11-29|publisher=University of Illinois|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217013013/http://www.las.uiuc.edu/news/2006/powers/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2023 ਤੱਕ, ਪਾਵਰਜ਼ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਓਵਰਸਟੋਰੀ'' ਲਈ [[ਗਲਪ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗਲਪ ਲਈ 2019 ਦਾ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2021 ਤੱਕ ਰਿਚਰਡ ਦੇ 13 ਨਾਵਲ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|25em}} {{Commons category|Richard Powers}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Powers, Richard}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] r6ccmpy8ztxmlnmm0ag6rpgz7l4amsf 0 182242 840010 790375 2026-05-25T17:12:34Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and family" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355206522|S. Janaki]]" 840010 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ | image = S. Janaki amma.jpg | caption = 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ. ਜਾਨਕੀ | other_names = ਜਾਨਕੀਅੰਮਾ, ਗਣ ਕੋਕਿਲਾ, ਗਣ ਕੋਗਿਲੇ, ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ | birth_name = ਸਿਸਲਾ ਜਾਨਕੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}} | birth_place = ਪੱਲਾਪਟਲਾ, ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ (ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ) | occupation = ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ | years_active = 1957–2019 | children = 1 <!-- Typically the number of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children. --> | website = {{URL|sjanaki.net}} }} '''ਸਿਸਲਾ ਜਾਨਕੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sistla Janaki;''' ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938) [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ "'''ਜਾਨਕੀ ਅੰਮਾ'''" ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ '''ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Nightingale Of South India – S. Janaki Tamil Hits – All Songs – Download or Listen Free – JioSaavn |date=23 April 2018 |url=https://www.jiosaavn.com/album/nightingale-of-south-india---s.-janaki-tamil-hits/pmOmJP9bMfc_ |language=en-US |access-date=8 February 2022 |archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208134535/https://www.jiosaavn.com/album/nightingale-of-south-india---s.-janaki-tamil-hits/pmOmJP9bMfc_ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 'ਗਾਨਾ ਕੋਗਿਲੇ',<ref>{{Cite web |date=28 April 2021 |title=Best Songs of S Janaki |url=https://lyricsparty.com/best-songs-of-s-janaki/ |access-date=25 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204225027/https://lyricsparty.com/best-songs-of-s-janaki/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=22 April 2021 |title=S. Janaki &#124; Birthday |url=https://www.mysoretrendz.com/birthday/s-janaki/ |access-date=25 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226111913/https://www.mysoretrendz.com/birthday/s-janaki/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਗਾਨਾ ਕੋਕਿਲਾ' ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 'ਇਸਾਈਕੁਇਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=இந்தக் குயில் இனி கச்சேரியிலும் பாடாது: எஸ்.ஜானகி முடிவு |url=https://www.puthiyathalaimurai.com/newsview/18087/I-want-to-stop-singing-when-I-am-doing-well--says-S-Janaki |access-date=8 February 2022 |website=Puthiyathalaimurai |language=ta}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ, ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ '''48,000''' ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ<ref>{{Cite web |date=5 December 2018 |title=S Janaki returns to playback singing |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms |website=The Times of India}}</ref> ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕੰਨੜ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], ਤੇਲਗੂ, [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|, ਹਿੰਦੀ]] [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|,]] [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], ਬਡਾਗਾ, [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]], [[ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਾਪਾਨੀ]], [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਮੇਤ 17 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ, ਡੁਏਟ, ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/nostalgia-alert-nightingale-of-south-s-janaki-recorded-her-first-song-on-this-day-in-1957/articleshow/99244372.cms?from=mdr|title=Nostalgia alert: Nightingale of South, S Janaki recorded her first song on this day in 1957!|date=4 April 2023|work=The Times of India}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite web |title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112080505/https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw&feature=youtu.be |archive-date=12 ਨਵੰਬਰ 2022 |via=YouTube |access-date=25 ਮਾਰਚ 2024 }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 October 2016 |title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/ |website=The Indian Express}}</ref> 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਵਿਧਿਯਿਨ ਵਿਲਾਯਤੂ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 October 2016 |title=I want to stop singing when I am doing well, says S Janaki |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/291017/i-want-to-stop-singing-when-i-am-doing-well-says-s-janaki.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title={{!}} S Janaki Songs in all languages |url=http://www.sjanaki.net/ |access-date=2023-05-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Login • Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fp%2FCrXlbg5S2S8%2F%3Figshid%3DNTc4MTIwNjQ2YQ%253D%253D |access-date=2023-05-20 |website=www.instagram.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਾਰ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ 33 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|title=Singing straight from the heart|date=5 April 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=30 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214225255/http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|archive-date=14 December 2007|location=Chennai, India}}</ref> ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਦੀ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ<ref name="doctorate">{{Cite web |date=15 March 2009 |title=Kannada composers laud S Janaki for doctorate honor |url=http://zeenews.india.com/entertainment/music/kannada-composers-laud-s-janaki-for-doctorate-honour_25461.htm |access-date=11 August 2012 |publisher=Zee News}}</ref> ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Rajyotsava Award for S. Janaki |url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&highlights=Human%20Interest |website=The Hindu}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ]] ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ "ਬਹੁਤ ਦੇਰ" ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="CNN-IBN">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|title=Veteran singer S Janaki refuses to accept Padma Awards|access-date=27 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|archive-date=3 March 2015|publisher=CNN-IBN}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਮੁਖੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਗਾਇਕ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1960, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਬੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ, [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦੋਗਾਣੇ ਸਾਰੇ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |date=27 July 2004 |title="Kavidaye Padalaga," presented by poet and film lyricist Vairamuthu, this evening, will transform poetry into song |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |archive-date=26 January 2013 |access-date=11 August 2012 |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 5000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਤੇਲੁਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ) ਵਿੱਚ 100 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਪੰਨਾਦੀ'' ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=7 December 2018 |title=S Janaki makes singing comeback |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/07/s-janaki-makes-singing-comeback-9139.html |publisher=Cinema Express}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:S_Janaki_.jpg|right|thumb|ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ]] ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938 ਨੂੰ ਪੱਲਾਪੱਤਲਾ, [[ਗੁੰਟੂਰ]], [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm|title=Timeless voice|date=29 June 2007|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm|archive-date=8 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਿਸਤਲਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਮੂਰਤੀ, ਇੱਕ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ]] ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸਨ। ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਸਿਰਸੀਲਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੈਡਿਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਪੇਚੀਦੀਗੀਆਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115232942/https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo&gl=US&hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.</ref> ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਵੀ. ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 1997 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤਮਿਲ, ਕੰਨਡ਼, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="YouTube">[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909174950/https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8|date=9 September 2021}}. YouTube. Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM&gl=US&hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221192758/https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8&gl=US&hl=en&has_verified=1&bpctr=9999999999|date=21 December 2019}}. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115233009/https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU&gl=US&hl=en|date=15 November 2020}}. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] qatbb46ogn3ngcsb32iirqlqybdjf7w 0 183596 840013 764947 2026-05-25T17:18:00Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353414345|Jaddanbai]]" 840013 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੱਦਨਬਾਈ ਹੁਸੈਨ | alias = ਜਯਾਦੇਵੀ ਤਿਆਗੀ | image = Jaddanbai.jpg | birth_name = ਜੱਦਨਬਾਈ ਹੁਸੈਨ | birth_date = {{birth date text|April 1st,1892}} | birth_place = [ਬਨਾਰਸ, ਬਨਾਰਸ ਰਾਜ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ <br /> (ਅਜੋਕਾ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ) | death_date = {{death date and age|1949|4|8|1892|df=yes}} | death_place = ਬੰਬਈ, ਬੰਬੇ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ <br /> (ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ) | resting_place = | parents = | spouse = | children = }} '''ਜੱਦਨਬਾਈ ਹੁਸੈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jaddanbai Hussain;''' 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1892 – 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1949; ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੱਦਨਬਾਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਗਾਇਕ, [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], ਡਾਂਸਰ, [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ [[ਬੀਬੋ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬੀਬੋ]] ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਖਤਰ ਹੁਸੈਨ, ਅਨਵਰ ਹੁਸੈਨ, ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਜੱਦਨਬਾਈ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1892 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਮੀਆ ਜਾਨ<ref>https://www.https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/|date=19 August 2013}}://en.m.wikipedia.org/wiki/Nargis.com/magazine/story/clangorous-liaisons/236030{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/a-family-in-films-politics-108010201084_1.html|title=A family in films & politics|last=Bhandari|first=Bhupesh|date=2 January 2008|work=Business Standard India}}</ref> ਅਤੇ ਦਲੀਪਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਜਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜੱਦਨਬਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਗਣਪਤ ਰਾਓ (ਭਈਆ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਧੀਆ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਗਣਪਤ ਰਾਓ ਦੀ 1920 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="GwaliarFamily">{{Cite web |title=GWALIOR - Royal Family of India |url=http://www.royalfamilyofindia.com/gwalior/ |access-date=18 April 2017 |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419100951/http://www.royalfamilyofindia.com/gwalior/ |url-status=dead }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਮੋਇਨੂਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਚੱਦੂ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਲਾਬ ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ ਬਣ ਗਈ।<ref>[https://www.mouthshut.com/blog/1196/NehruGandhi-and-the-Dutts Connections Between The Dutt & Nehru-Gandhi Families] - Mouthshut Reporting</ref> ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ]] ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਪੁਰ, [[ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ|ਬੀਕਾਨੇਰ]], [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਰਿਆਸਤ|ਗਵਾਲੀਅਰ]], ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, [[ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ|ਇੰਦੌਰ]], ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫਿਲ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੀ ਪਲੇ ਆਰਟ ਫੋਟੋ ਟੋਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਲਈ, ''ਇੰਸਾਨ ਯਾ ਸ਼ੈਤਾਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Avinash Lohana |date=Dec 27, 2016 |title=Shabana is Nandita's Jaddanbai |url=https://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shabana-is-nanditas-jaddanbai/articleshow/56187876.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712015622/https://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shabana-is-nanditas-jaddanbai/articleshow/56187876.cms |archive-date=12 July 2020 |access-date=2020-07-11 |website=Pune Mirror |language=en}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ, ''ਪ੍ਰੇਮ ਪਰੀਕਸ਼ਾ'' ਅਤੇ ''ਸੇਵਾ ਸਦਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ''ਤਲਸ਼ੇ ਹੱਕ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਰਗਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZI1wqkWsIjYC&q=Jaddanbai+Nargis+madam+fashion&pg=PA114|title=Hindi Film Song: Music Beyond Boundaries|last=Ranade|first=Ashok Damodar|date=2006|publisher=Bibliophile South Asia|isbn=978-81-85002-64-4|language=en}}</ref> 1936 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Citation |title=Madam Fashion (1936) - IMDb |url=http://www.imdb.com/title/tt0230482/fullcredits |access-date=2020-07-11}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ) == * ''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' (1936) * ''ਹਿਰਦੇ ਮੰਥਨ'' (1936) * ''ਮੋਤੀ ਕਾ ਹਾਰ'' (1937) * ''ਜੀਵਨ ਸਪਨਾ'' (1937) == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1933 |''ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ'' | |ਸ਼ੁਰੂਆਤ |- |1934 |''ਪ੍ਰੇਮ ਪਰੀਕਸ਼ਾ'' | | |- |1934 |''ਨਾਚਵਾਲੀ'' | | |- |1935 |''ਤਲਾਸ਼ੇ ਹੱਕ'' |ਫਿਰੋਜ਼ਾ | |- |1935 |''ਇਨਸਾਨ ਯਾ ਸ਼ੈਤਾਨ'' | | |- |1935 |''[[ਸੇਵਾਸਦਨ|ਸੇਵਾ ਸਦਨ]]'' | | |- |1936 |''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' |ਸ਼ੀਲਾ ਦੇਵੀ | |- |1936 |''ਹਿਰਡੇ ਮੰਥਨ'' | | |- |1943 |''ਤਕ਼ਦੀਰ'' | | |} === ਸੰਗੀਤਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1935 |''ਤਲਾਸ਼ੇ ਹੱਕ'' |ਸੰਗੀਤਕਾਰ |ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਬੀਬੋ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬਿੱਬੋ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ''ਅਦਲ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰ'' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 March 2011 |title=Fairer sex makes a mark in cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Fairer-sex-makes-a-mark-in-cinema/articleshow/7653209.cms |access-date=16 October 2014}}</ref> ) |- |1936 |''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' |ਸੰਗੀਤਕਾਰ |ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ |- |1936 |''ਹਿਰਦੇ ਮੰਥਨ'' |ਸੰਗੀਤਕਾਰ | |- |1937 |''ਮੋਤੀ ਕਾ ਹਾਰ'' |ਸੰਗੀਤਕਾਰ |ਲੇਖਕ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ |} === ਲੇਖਕ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1935 |''ਤਲਾਸ਼ੇ ਹੱਕ'' |ਲੇਖਕ |ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। |- |1936 |''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' |ਲੇਖਕ |ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। |- |1936 |''ਹਿਰਡੇ ਮੰਥਨ'' |ਲੇਖਕ |ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ |- |1937 |''ਮੋਤੀ ਕਾ ਹਾਰ'' |ਲੇਖਕ |ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ |- |1949 |''ਦਾਰੋਗਾਜੀ'' |ਲੇਖਕ |ਬਾਈ ਜੱਦਨ ਬਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ |} === ਡਾਇਰੈਕਟਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1936 |''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' |ਡਾਇਰੈਕਟਰ |ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। |- |1936 |''ਹਿਰਦੇ ਮੰਥਨ'' |ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- |1937 |''ਮੋਤੀ ਕਾ ਹਾਰ'' |ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- |1937 |''ਜੀਵਨ ਸਵਪਨਾ'' |ਡਾਇਰੈਕਟਰ |ਬਾਈ ਜੱਦਨਬਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ |} === ਨਿਰਮਾਤਾ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1936 |''ਮੈਡਮ ਫੈਸ਼ਨ'' |ਨਿਰਮਾਤਾ |ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। |- |1936 |''ਹਿਰਦੇ ਮੰਥਨ'' |ਨਿਰਮਾਤਾ |ਸੰਗੀਤ ਫਿਲਮਾਂ |- |1937 |''ਮੋਤੀ ਕਾ ਹਾਰ'' |ਨਿਰਮਾਤਾ |ਸੰਗੀਤ ਫਿਲਮਾਂ |- |1937 |''ਜੀਵਨ ਸਵਪਨ'' |ਨਿਰਮਾਤਾ |ਡਾਇਰੈਕਟਰ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0415274|name=ਜੱਦਨਬਾਈ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892]] jt1sen1nt4f9kzcnchnv8rvaqtqfvjk 3 204657 840027 2026-05-26T11:06:27Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 840027 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Khushveer1234}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:06, 26 ਮਈ 2026 (UTC) i04xr45fweb4r4rawckimt3igldb5fy