ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2289 840094 840041 2026-05-27T17:05:52Z Nitesh Gill 8973 /* ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ */ 840094 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੌ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ| ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] 0uw21hwwn6n9wlhxly6dsq9kw3h06fl 840096 840094 2026-05-27T17:07:20Z Nitesh Gill 8973 /* ਭਾਵ */ 840096 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ| ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] hnftvbv1h1447ad5lvt45lg8fugfvr7 840112 840096 2026-05-28T09:23:50Z Nitesh Gill 8973 /* ਉਦਾਸੀਆਂ */ 840112 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] dmx2lrpukwlcdib80swtrnq5cq53f01 840113 840112 2026-05-28T09:38:56Z Nitesh Gill 8973 840113 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] r11oag5al78gk9k3pd4rpij2cnd9u3u 0 4364 840108 775663 2026-05-28T05:58:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840108 wikitext text/x-wiki [[file:Tharsis and Valles Marineris - Mars Orbiter Mission (30055660701).png|frameless|right]] [[ਤਸਵੀਰ:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|right|upright=1.5|ਅੰਦਰੂਨੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ): [[ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ|ਬੁੱਧ]], [[ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ|ਸ਼ੁੱਕਰ]], '''[[ਧਰਤੀ]]''', ਅਤੇ '''ਮੰਗਲ'''।]] '''ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ''' (ਚਿੰਨ੍ਹ: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) ਸਾਡੇ [[ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]] ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜ]] ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮੰਗਲ (1.5&nbsp;AU) ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ (0.107 ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ) । ਇਸ ਦੇ ਦਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]] ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਲੋਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।<ref>{{cite web |year=2004 |title=Modern Martian Marvels: Volcanoes? |author=David Noever |work=NASA Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1360&mode=thread&order=0&thold=0 |accessdate=2006-07-23}}</ref> ਮੰਗਲ ਦੇ ਦੋ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, [[ਡਿਮੋਸ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ)|ਡੇਮੋਸ]] (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Deimos) ਅਤੇ [[ਫੋਬੋਸ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ)|ਫੋਬੋਸ]] (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Phobos)<ref>{{cite web |year=2004 |title=A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness |author=Scott S. Sheppard, David Jewitt, and Jan Kleyna |work=The Astronomical Journal |url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/128/5/2542/204263.html |accessdate=2006-12-26}}</ref> ਮੰਗਲ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਮੀ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਏ। ਇਸਨੂੰ ਰੱਤਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਕਸਾਇਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਕਦਾਰ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਇਕ ਪਥਰੀਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਤਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਇਕ ਤਹਿ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਟੋਏ ਨੇਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਰ ਆਤਿਸ਼ ਫ਼ਸ਼ਾਂ, ਵਾਦੀਆਂ, ਸਹੁਰਾ ਤੇ ਪੋਲਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਨੇਂ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਕਮਨ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਦਾ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਰਲਦਾ ਏ। ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਇਕ ਔਰ ਸ਼ੈ ਚ ਰਲਦੇ ਨੇਂ: ਦੋਨੋਂ ਸੀਆਰੇ ਜ਼ਰਾ ਜੇ ਟੀੜੇ ਨੇਂ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਆਂਦੇ ਨੇਂ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾੜ ਏ: ਓਲੰਪਸ ਮੋਨਸ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਹਮਵਾਰ ਬੋਰਾ ਲੁਸ ਬਿਸਨ ਏ ਜੀਅੜਾ ਏਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਏ ਮੰਗਲ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ 40/ ਬਣਾਂਦਾ ਏ। ਮਾਰੀਨਰ 4 ਪਹਿਲੀ ਸੀਟਲਾਇਟ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮੰਗਲ ਦੇ ਕੋਲੋਂ 1965 ਚ ਲੰਘੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਲ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ==ਭੌਤਿਕ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ== ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਤਰ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਾ ਅੱਧਾ ਏ। ਏ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਕੱਟ ਗੂੜਾ ਏ ਤੇ ਈਦਾ ਵਜ਼ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 11/ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਦੇ ਅਤੇ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਜੀ ਕੱਟ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਅਤਾਰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਮਗਰ ਅਤਾਰਦ ਦੇ ਗੂੜੇ ਪੁੰਨ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ ਜੀਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਂਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਛਾਂ ਵਿਚ 1/ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਫ਼ਰਕ ਏ,ਮੰਗਲ ਦੀ ਕੁਛ ਜ਼ਰਾ ਬੋਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਰਤਾ ਰੰਗ ਏਦੀ ਖਲ ਚ ਜ਼ੰਗ ਆਲੇ ਲਵੇ-ਏ-ਦੀ ਵੱਜੀ ਤੋਂ ਏ ਜੀਨੂੰ ਹੇਮਾ ਟਾਇਟ (Fe2O3) ਕਿੰਦੇ ਨੇਂ। ਏਦੀ ਖੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮਦਨੀਆਤਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਰੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਸੂਰਜੀ, ਭੋਰਾ ਯਾ ਹਰਾ। ==ਅੰਦਰ ਦੀ ਬਣਤਰ== ਮੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੌੜੀ ਦਾਤੀ ਕੌਰ ਏ, ਜੀਦੇ ਗਰਦ ਕੱਟ ਗੂੜੇ ਮੀਟੀਰੀਲ ਨੇਂ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ ਏ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਏ ਕਿ ਏਦੀ ਕੌਰ ਦਾ ਰਦਾਸ 1,794 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਏ ਤੇ ਏ ਕੌਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਲਵੇ-ਏ-ਤੇ ਨਿਕਲ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੋਈ ਏ ਜੀਦੇ ਚ 16-17/ ਸਲਫ਼ਰ ਰਲੀ ਹੋਈ ਏ। ਆਇਰਨ ਸਲਫ਼ਾਇਡ ਦੀ ਕੌਰ ਦੇ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਅਨਸਰ ਵੀ ਕਿੱਲੇ ਹਵੇ-ਏ-ਨੀਂ ਜੀੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੌਰ ਚ ਨਈਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੌਰ ਗਰਦ ਇਕ ਸਿਲੀਕੇਟ ਤਹਿ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚ ਸਲੈਕਉਣ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਏ ਅਨਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬੋਤੇ ਪਏ-ਏ-ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ: ਲਵਿਆ, ਮੀਗਨੀਸ਼ੀਮ, ਅਲੋਮੀਨੀਮ, ਕੀਲਸ਼ੀਮ ਤੇ ਪੋਟਾ ਸ਼ੇਮ। ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਤਕਰੀਬਾ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਗਹਿਰੀ ਏ, ਤੇ ਕਜ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਏਦੀ ਮੋਟਾਈ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵੀ ਏ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੱਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤੇ ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ 3 ਗੁਣਾ ਨਿੱਕੀ ਏ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਮੰਗਲ ਪੁਰਾਣੇ ਵਕਤਾਂ ਚ ਲਾਲ਼ ਪਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ । ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ ਉਸਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਤਹਿਕੀਕ ਕਰਨ ਆਲੇ ਖ਼ਲਾਈ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਉਸ ਤੇ ਫੇਜ ਰਹੇ ਨੇਂ । managal grah bahut purana hai. == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ == {{Commonscat|Mars|ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars ਨਾਸਾ ਵੱਰਲਡ ਵਿੰਡ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਥਰੀ-ਡੀ ਤਸਵੀਰਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }} * [http://www.google.com/mars/ ਗੂਗਲ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ] – ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ * [http://mars.skymania.com/ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724030705/http://mars.skymania.com/ |date=2008-07-24 }} * [http://www.nineplanets.org/mars.html nineplanets.org ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] * [http://history.nasa.gov/SP-4212/contents.html ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਉਪਰ ਟੋਲ-ਟਾਲ ਦੇ ਬਾਰੇ 1958–1978 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409170837/http://history.nasa.gov/SP-4212/contents.html |date=2009-04-09 }} – ਨਾਸਾ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ * [http://www.cato.org/pubs/wtpapers/980815paper.html Martian Law – a CATO white paper] * [http://www.maniacworld.com/mars_mariner_valley.htm Computer Simulation of a flyby through Mariner Valley] * [http://www.marsunearthed.com/ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ] * [http://ralphaeschliman.com/id30.htm ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505042300/http://ralphaeschliman.com/id30.htm |date=2013-05-05 }} * [http://dualmoments.com/marsrovers/index.html ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਜੰਤਰਾਂ ਦਿਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102181818/http://www.dualmoments.com/marsrovers/index.html |date=2022-11-02 }} * [http://onmars.jpl.nasa.gov/ NASA/JPL OnMars WMS Server for Mars Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705142931/http://onmars.jpl.nasa.gov/ |date=2009-07-05 }} – Work as Google Earth client overlays * [http://www.lpi.usra.edu/expmars/images.html Exploring Mars: Image Center] * [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-52-mars/ Mars] [[Astronomy Cast]] episode #52, includes full transcript. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3426539.stm BBC News update on Mars Express' findings of polar water ice and water-eroded features on the surface] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4285119.stm BBC News Mars pictures reveal frozen sea] * [http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html Feb 07: ESA Prepares for a Human Mission to Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130202708/http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html |date=2010-01-30 }} * [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/34/image/l Mars' apparent relative size] at opposition as seen by HST * [http://www.psrd.hawaii.edu/Archive/Archive-Mars.html Mars articles in Planetary Science Research Discoveries] * [http://themis.asu.edu/valles_video/ Flight Into Mariner Valley] – NASA/JPL/Arizona State University 3D flythrough of Valles Marineris * [http://www.geody.com/?world=mars Geody Mars] – World's search engine that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications {{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]] 1q9l9566rilqavk6whwaddes2yfesr4 0 5230 840085 630405 2026-05-27T13:24:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840085 wikitext text/x-wiki {{about|ਅਜੋਕੇ ਦੇਸ਼|ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ (ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ)}} {{Infobox Country | Local_name = | conventional_long_name = {{Collapsible list|title='''<center>ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਣਰਾਜ</center>''' |<br><center><small>Republiek van Suid-Afrika ([[ਅਫ਼ਰੀਕਾਨਸ ਬੋਲੀ|ਅਫ਼ਰੀਕਾਨਸ]])</small></center> |<center><small>iRiphabliki yeSewula Afrika ([[ਦੱਖਣੀ ਨਡਬੇਲੇ ਬੋਲੀ|ਦ० ਨਡਬੇਲੇ]])</small></center> |<center><small>iRiphabliki yomZantsi Afrika ([[ਕੋਸਾ ਬੋਲੀ|ਕੋਸਾ]])</small></center> |<center><small>iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika ([[ਜ਼ੁਲੂ ਬੋਲੀ|ਜ਼ੁਲੂ]])</small></center> |<center><small>iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[ਸ੍ਵਾਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਸ੍ਵਾਜ਼ੀ]])</small></center> |<center><small>Repabliki ya Afrika-Borwa ([[ਉੱਤਰੀ ਸੋਥੋ ਬੋਲੀ|ਉੱ०. ਸੋਥੋ]])</small></center> |<center><small>Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[ਦੱਖਣੀ ਸੋਥੋ ਬੋਲੀ|ਦ० ਸੋਥੋ]])</small></center> |<center><small>Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[ਟਸਵਾਨਾ ਬੋਲੀ|ਟਸਵਾਨਾ]])</small></center> |<center><small>Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[ਤਸੋਂਗਾ ਬੋਲੀ|ਤਸੋਂਗਾ]])</small></center> |<center><small>Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ([[ਵੇਂਡਾ ਬੋਲੀ|ਵੇਂਡਾ]])</small></center> |<center><small>'''''(ਸਭ 11 ਨਾਮਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ)'''''<ref>{{cite web|url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm|title=The Constitution|publisher=Constitutional Court of South Africa|accessdate=3 September 2009}}</ref></small></center>}} | General_name = ਸਾਊਥ ਐਫ਼ਰੀਕਾ | image_flag = Flag of South Africa.svg | alt_flag = | image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg | alt_coat = | symbol_type = ਝੰਡਾ | national_motto = ''{{unicode|!ke e: ǀxarra ǁke}}''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br/>"[[ਭਿੰਨ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ]]"</small> | national_anthem = [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਕੌਮੀ ਗੀਤ]] | royal_anthem = | motto = | other_symbol_type = | other_symbol = | image_map = South Africa (orthographic projection).svg | alt_map = | map_caption = | image_map2 = | alt_map2 = | map_caption2 = | capital = [[ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ]] (ਅੰਤਰੰਗ)<br/>[[ਬਲੂਮਫੋਂਟੈਨ]] (ਨਿਆਇਕ)<br/>[[ਕੇਪਟਾਊਨ]] (ਵਿਧਾਇਕੀ) | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | largest_city = [[ਜੋਹਾਨਿਸਬਰਗ]] <small>(2006)</small><ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/World.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=30 ਅਕਤੂਬਰ 2011}}</ref> | largest_settlement = | largest_settlement_type = | official_languages = {{Collapsible list|title=[[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵ=ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|11]]<ref>The [[ਖੋਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਖੋਈ]], [[ਨਾਮਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਨਾਮਾ]] and [[San languages]]; [[South African Sign Language|sign language]]; German, Greek, [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], Portuguese, [[Tamil language|Tamil]], [[Telegu language|Telegu]] and [[Urdu language|Urdu]]; and Arabic, [[Hebrew language|Hebrew]], [[Sanskrit language|Sanskrit]] and "other languages used for religious purposes in South Africa" have a special status. See [http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html Chapter 1, Article 6, of the Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207020120/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html |date=2018-02-07 }}.</ref> |[[ਅਫ਼੍ਰੀਕਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਫ਼੍ਰੀਕਾਂਸ]] |[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] |[[ਦੱਖਣੀ ਨਡਬੇਲੇ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਣੀ ਨਡਬੇਲੇ]] |[[ਉੱਤਰੀ ਸੋਥੋ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੱਤਰੀ ਸੋਥੋ]] |[[ਦੱਖਣੀ ਸੋਥੋ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਣੀ ਸੋਥੋ]] |[[ਸ੍ਵਟੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸ੍ਵਜੀ]] |[[ਟਸੋਙਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਟਸੋਙਾ]] |[[ਤਾਵਨਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਵਨਾ]] |[[ਵੇਂਦਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਵੇਂਦਾ]] |[[ਕੋਸਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਸਾ]] |[[ਜ਼ੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਜ਼ੁਲੂ]] }} | national_languages = | regional_languages = | languages_type = | languages = | ethnic_groups = 79.6% [[ਕਾਲੇ ਲੋਕ|ਕਾਲੇ]] <br/>9.0% [[ਰੰਗੀ ਲੋਕ|ਰੰਗੀ]] <br/>8.9% [[ਗੋਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ|ਗੋਰੇ]] <br/>2.5% [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ|ਏਸ਼ੀਆਈ]]<ref name=census2011-factsheet /> | ethnic_groups_year = | demonym = ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ | government_type = ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਦੀ ਗਣਰਾਜ | leader_title1 = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਜੇਕਬ ਜ਼ੂਮਾ | leader_title2 = ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name2 = ਕਗਾਲੇਮਾ ਮੋਤਲਾਂਥੇ | leader_title3 = NCOP ਚੇਅਰਮੈਨ | leader_name3 = ਮ. ਜ. ਮਾਹਲੰਗੂ | leader_title4 = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ | leader_name4 = ਮੈਕਸ ਸਿਸੁਲੂ | leader_title5 = ਮੁੱਖ ਜੱਜ | leader_name5 = ਮੋਗੋਂਗ ਮੋਗੋਂਗ | leader_title6 = | leader_name6 = | legislature = ਸੰਸਦ | upper_house = ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ | lower_house = ਕੌਮੀ ਸਭਾ | sovereignty_type = ਸੁਤੰਤਰਤਾ | sovereignty_note = {{nowrap|[[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] ਤੋਂ}} | established_event1 = ਏਕੀਕਰਨ | established_date1 = 31 ਮਈ 1910 | established_event2 = ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਦਾ ਵਿਧਾਨ | established_date2 = 11 ਦਸੰਬਰ 1931 | established_event3 = ਗਣਰਾਜ | established_date3 = 31 ਮਈ 1961 | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = <!-- ... --> | established_event9 = | established_date9 = | area_rank = 25ਵਾਂ | area_magnitude = 1 E12 | area_km2 = 1,221,037 | area_sq_mi = 471,443 | area_footnote = | percent_water = ਨਾਂ-ਮਾਤਰ | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_census = 51,770,560<ref name=census2011-factsheet /> | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 42.4 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = 169th | GDP_PPP = $555.134 ਬਿਲੀਅਨ<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=34&pr.y=7&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=199&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=South Africa |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2012-September-21}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $10,973<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $408.074 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $8,066<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 63.1<ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 March 2011}}</ref> | Gini_rank = 2nd | Gini_year = 2009 | Gini_category = <span style="color:#990000">high</span> | HDI = 0.619 {{increase}} | HDI_rank = 123rd | HDI_year = 2011 | HDI_category = <span style="color:#fc0">medium</span> | currency = [[South African rand]] | currency_code = ZAR | time_zone = [[South African Standard Time|SAST]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = | anti-podes = | date_format = | DST_note = | utc_offset_DST = | drives_on = ਖੱਬੇ | cctld = [[.za]] | iso3166code = | calling_code = [[+27]] | image_map3 = | alt_map3 = | footnotes = | footnote1 = | footnote2 = | footnote7 = }} '''ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ''' ('''ਸਾਊਥ ਐਫ਼ਰੀਕਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ 'ਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਨਮੀਬੀਆ]], [[ਬੋਤਸਵਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ]] ਅਤੇ [[ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ [[ਲਿਸੋਥੋ]] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇਸ਼]] gh1ljqqlbh318p4gkv3mjzxpv3zo8iq 0 11516 840111 576580 2026-05-28T08:06:26Z Vahdanizana 60319 840111 wikitext text/x-wiki [[file:Oslo komm.svg|thumb|250px|right|ਓਸਲੋ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ]] [[File:Tettstedet Oslo 2005.png|thumb|250px|right|ਓਸਲੋ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[File:Bygdøy lovely.jpg|thumb|250px|right|ਬਿਗਦੋਈ]] [[File:Stortinget 2009.jpg|thumb|250px|right|ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਸੰਸਦ]] '''ਓਸਲੋ''' [[ਯੂਰਪ]] ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਨਾਰਵੇ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 1624 ਤੋਂ 1879 ਤੱਕ ਕਰਿਸਤਾਨੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਓਸਲੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1838 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਸਲੋ ਨਾਰਵੇ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਨਾਰਵੇਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਰਵੇਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਜਾਏ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ == 1 ਜਨਵਰੀ 2016 ਤਕ, ਓਸਲੋ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 658,390 ਸੀ।<ref name="Stats2016 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |title=Population, 1 January 2016 |date=February 19, 2016 |work=Statistics Norway |accessdate=March 28, 2016}}</ref> ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਲੀ [[ਅਕੇਸਰਹਸ]] ਦੀ ਕਾਊਂਟੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਸਾਰੇ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 942,084 ਹੈ। <ref name="Stats2015 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/aar/2015-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=218738 |title=Population, 1 January 2015 |date=February 19, 2015 |work=Statistics Norway |accessdate=October 13, 2015 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125714/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/aar/2015-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=218738 |dead-url=yes }}</ref> {{ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰਵੇ]] oh8pddgkzr0md6t791xh26rwa0m3xla 0 15131 840098 564871 2026-05-27T17:35:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840098 wikitext text/x-wiki '''ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ''' (ਹਿੰਦੀ: पूरन चन्द जोशी) (14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1907, ਅਲਮੋੜਾ - 9 ਨਵੰਬਰ 1980, ਦਿੱਲੀ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 1935 - 47 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== [[File:Meerut prisoners outside the jail.jpg|300px|thumb|right|25 [[ਮੇਰਠ]] ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ''ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ'':(ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) K.N. ਸਹਿਗਲ, [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼|ਐਸ.ਐਸ. ਜੋਸ਼]], H [[ਲੈਸਟਰ ਹਚਿਸਨ]], [[ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ]], ਐਫ ਬਰੈਡਲੇ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ, [[ਫ਼ਿਲਿਪੁੱਸ ਸਪਰਾਟ]], ਅਤੇ ਜੀ. ਅਧਿਕਾਰੀ '' ਮਿਡਲ ਕਤਾਰ '': ਕੇ ਆਰ ਮਿੱਤਰਾ, Gopan Chakravarthy, ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਾਲ ਘੋਸ਼, KL ਕਦਮ, D.R. Thengdi, Goura ਸ਼ੰਕਰ, ਸ ਬੈਨਰਜੀ, K.N. Joglekar, ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਤੇ [[ਮੁਜ਼ਫਰ ਅਹਿਮਦ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ]]. '' ਸਾਹਮਣੀ ਕਤਾਰ '': M.G. ਦੇਸਾਈ, G. ਗੋਸਵਾਮੀ, R.S. Nimkar, ਐਸ ਐਸ ਮਿਰਾਜਕਰ, [[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ|ਐਸ ਏ ਡਾਂਗੇ]], ਗੀ ਵੀ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਬਸਕ.]] ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1907,<ref name="mainstream">{{cite news|url=http://www.mainstreamweekly.net/article503.html|title=ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ:ਏ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਜਰਨੀ|last=ਚੰਦਰ|first=ਬਿਪਨ|date=22 December 2007|work=Mainstream weekly|accessdate=18 October 2010|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://archive.today/20140823105753/http://www.mainstreamweekly.net/article503.html|url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਲਮੋੜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਮਾਊਂਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰੀਨੰਦਨ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਸੰਨ 1928 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।<ref name="mainstream"/> ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। 1929 ਵਿੱਚ, 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰਠ ਸ਼ਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹਨ: [[ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ]], [[ਮੁਜੱਫਰ ਅਹਿਮਦ]], [[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ|ਡਾਂਗੇ]] ਅਤੇ ਜੀ ਵੀ ਘਾਟੇ। ==ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ== ਸੋਮਨਾਥ ਲਾਹਿੜੀ (ਉਦੋਂ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ) ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਅੰਤ 1935 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 1935 ਵਲੋਂ 1947 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ।<ref name="mainstream"/> ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1934 ਤੋਂ 1938 ਤੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1938 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰਜਮਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਨੇ ਭਾਕਪਾ ਉੱਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਵਲੋਂ ਅਰੰਭ ਸਮੇਂ ਜੰਗ- ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ਼ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ 1941 ਵਿੱਚ ਨਾਜੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤ, ਭਾਕਪਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਫਾਸੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980]] 0v28lhmfgmkh7j74iimsw70xfgtq4k1 0 15514 840101 282377 2026-05-27T19:10:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840101 wikitext text/x-wiki [[File:Panjab Castes.jpg|thumb|200px|ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਿਲਦ]] '''ਪੰਜਾਬ ਕਾਸਟਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Panjab Castes) ਸਰ [[ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਟ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ 1916 ਵਿੱਚ ਛਪੀ।<ref name="pc">{{cite book |title=Panjab Castes |publisher=ਦ ਸੁਪਰਿਨਟੈਂਡੈਂਟ, ਗੌਰਮਿੰਟ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ, ਪੰਜਾਬ |author=ਇਬੇਸਨ, ਡੇਨਜ਼ਿਲ |authorlink=ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ |year=1916 |location=[[ਲਾਹੌਰ]]}}</ref><ref name="a">{{cite web | url=http://archive.org/details/panjabcastes00ibbe | title=Panjab Castes | publisher=[[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਰਕਾਈਵ]] | date=ਅਗਸਤ 7, 2008 | accessdate=ਨਵੰਬਰ 3, 2012}}</ref><ref name="ol">{{cite web |url=http://openlibrary.org/books/OL23324547M/Panjab_castes |title=Panjab Castes |publisher= [http://openlibrary.org ਓਪਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] |date=ਜੂਨ 2, 2009 |accessdate=ਨਵੰਬਰ 3, 2012}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ ਨੇ 1881 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਟ 1883 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।<ref name="ao">{{cite web |url=http://www.apnaorg.com/books/english/punjab-castes/book.php?fldr=book |title=Panjab Castes |publisher=[http://www.apnaorg.com ApnaOrg] |accessdate=ਨਵੰਬਰ 3, 2012 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119051337/http://www.apnaorg.com/books/english/punjab-castes/book.php?fldr=book |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਡੇਨਜ਼ਿਲ ਇਬੇਸਨ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] njsg76wgn1qggjp6z2rtcqgv623eoj3 0 16623 840092 824087 2026-05-27T16:07:52Z Sonia Atwal 49604 840092 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ | honorific_prefix = [[ਪੰਡਿਤ]] | image = Jawaharlal Nehru, 1947.jpg | caption = 1947 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1889|11|14}} | birth_place = [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1964|5|27|1889|11|14}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = {{marriage|[[ਕਮਲਾ ਨਹਿਰੂ]]|1916|1936|reason=died}} | children = [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] | father = [[ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] | mother = [[ਸਵਰੂਪ ਰਾਣੀ ਨਹਿਰੂ]] | alma_mater = ਹੇਰੋ ਸਕੂਲ, ਟਰਿੰਟੀ ਕਾਲਜ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ | awards = [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] (1955) | signature = Jawaharlal Nehru Signature.svg | order = ਪਹਿਲਾ | office = ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | term_start = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 | term_end = 27 ਮਈ 1964 | deputy = [[ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]]<br /> {{nowrap|(15 ਦਸੰਬਰ 1950 ਤੱਕ)}} | president = *[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] *[[ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] | 1blankname = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉੱਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | 1namedata = *[[ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] *[[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] | predecessor = ''ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਿਤ'', ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਨਹੀਂ | successor = [[ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]]{{efn|[[ਗੁਲਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਨੰਦਾ]] 13 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।}} | office2 = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] | monarch2 = [[ਜਾਰਜ ਛੇਵਾਂ]] | governor_general2 = *[[ਲਾਰਡ ਮਾਉਟਬੈਟਨ]] *[[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ]] | predecessor2 = ''ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਿਤ''; ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਨਹੀਂ | successor2 = ''ਅਹੁਦਾ ਭੰਗ ਹੋਇਆ'' | deputy2 = [[ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] | term_start2 = 15 ਅਗਸਤ 1947 | term_end2 = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 | office3 = ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ{{efn|[[ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ}} | monarch3 = [[ਜਾਰਜ ਛੇਵਾਂ]] | governor_general3 = *ਲਾਰਡ ਵੈਵਲ *[[ਲਾਰਡ ਮਾਉਟਬੈਟਨ]] | term_start3 = 2 ਸਤੰਬਰ 1946 | term_end3 = 15 ਅਗਸਤ 1947 | office4 = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ]] | constituency4 = ਫੂਲਪੁਰ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | term_start4 = 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 | term_end4 = 27 ਮਈ 1964 | predecessor4 = ''ਹਲਕਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ'' | successor4 = [[ਵਿਜੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੰਡਿਤ]] | office5 = ਪਹਿਲਾ [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ]] | predecessor5 = ''ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ'' | 1blankname5 = [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ]] | 1namedata5 = *[[ਗਣੇਸ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਾਵਲੰਕਰ]] *ਐਮ.ਏ. ਅਯੰਗਰ *[[ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)]] | deputy5 = *[[ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] *[[ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ]] *[[ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ]] | successor5 = [[ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ]] | term_start5 = 13 ਮਈ 1952 | term_end5 = 27 ਮਈ 1964 | office6 = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ | term6 = 1951-1954 | predecessor6 = [[ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ]] | successor6 = ਯੂ.ਐਨ. ਢੇਬਰ | term7 = 1936-1937 | predecessor7 = [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | successor7 = [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | term8 = 1929-1930 | predecessor8 = [[ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] | successor8 = [[ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] }} '''ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ''' ([[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]]: جواہرلال نہرو / ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ 14 ਨਵੰਬਰ 1889–27 ਮਈ 1964),ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ, ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੁਆਰਾ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 27 ਮਈ, 1964 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਣੇ ਰਹੇ।<ref name="Marlay 1999 368">{{Cite book | publisher = Rowman & Littlefield | page = 368|url=http://books.google.com/?id=7i0jGxysUUcC&pg=PA368|isbn=0-8476-8442-3 | last = Marlay | first = Ross | coauthors = Clark D. Neher | title = Patriots and Tyrants: Ten Asian Leaders | year = 1999 }}</ref> ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੁੱਟ ਨਿਰਲੇਪ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ==ਜੀਵਨ== ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਵਕੀਲ [[ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸਵਰੂਪ ਰਾਣੀ ਨਹਿਰੂ]] ਸੀ। ਉਹ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਸਨ। ਨਹਿਰੂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਾਰਸਵਤ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਸਨ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈਰੋ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਟਰਿੰਟੀ ਕਾਲਜ]], [[ਲੰਡਨ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੇ ਫੈਬੀਅਨ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰਕਸੰਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ 1912 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਪਰਤੇ ਅਤੇ [[ਵਕਾਲਤ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ [[ਕਮਲਾ ਨਹਿਰੂ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1917 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ [[ਹੋਮ ਰੂਲ]] ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਦੀਖਿਆ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ [[ਰੋਲਟ ਐਕਟ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਹਿਰੂ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ, [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਖਾਸੇ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਏ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਲ ਲਿਆ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਖਾਦੀ ਕੁੜਤਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗੇ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 1920 - 1922 ਵਿੱਚ [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ 1924 ਵਿੱਚ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1926 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 1926 ਤੋਂ 1928 ਤੱਕ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1928 - 29 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਅਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਨੇ ਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਬੋਸ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਇਸ ਅਜਲਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। 26 ਜਨਵਰੀ, 1930 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਫਹਰਾਇਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ 1930 ਵਿੱਚ [[ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਅੰਦੋਲਨ ਖਾਸਾ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਅਧਿਨਿਯਮ 1935]] ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤਦ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਹਿਰੂ ਚੋਣ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹੇ ਲੇਕਿਨ ਜੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਹਿਰੂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਦ ਲਈ 1936 ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1942 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਿਰਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ===ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ=== ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਭਾਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਮਤਦਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ [[ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ|ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ]] ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੋਟ ਮਿਲੇ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੋਟ [[ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਪਰ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਕਰੀਬ 500 ਦੇਸ਼ੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਆਜਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੋਤੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਹਰ ਚੁਣੋਤੀ ਦਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਿਆ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭਾਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਜੋਸੇਫ ਬਰਾਜ ਟੀਟੋ]] ਅਤੇ [[ਅਬਦੁਲ ਗਮਾਲ ਨਾਸਿਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਇੱਕ [[ਗੁੱਟ ਨਿਰਲੇਪ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਕੋਰੀਆਈ ਜੰਗ]] ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ, [[ਸਵੇਜ ਨਹਿਰ]] ਵਿਵਾਦ ਸੁਲਝਾਣ, ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਮੂਰਤਰੂਪ ਦੇਣ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪੱਛਮ ਬਰਲਿਨ, ਆਸਟਰੀਆ, ਅਤੇ ਲਾਓਸ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਸਫੋਟਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਕਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 1955 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਮੌਤ == ਨਹਿਰੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁੱਦਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੋੜੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਤਰਫ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਵਧਾਇਆ, ਲੇਕਿਨ 1962 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋ ਕੇ ਰਹੀ। ਨਹਿਰੂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। 27 ਮਈ, 1964 ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ’ਤੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ "ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਜੋ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਗੀਤ ਸੀ ਜੋ ਗੂੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਲੋਅ ਸੀ ਜੋ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੋ ਭੈਅ ਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਗੀਤ ਸੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ। ਲੌਅ ਸੀ ਅਜਿਹੇ ਦੀਪਕ ਦੀ ਜੋ ਰਾਤ ਭਰ ਜਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਹਰੇਕ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ। ਖਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਿਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚਿਤਾ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਇੰਨੀ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੀ? ਜਦੋਂ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸਨ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਇਸ ’ਤੇ ਸੋਗਵਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਡਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਵਤਾ ਅੱਜ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੱਜ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ-ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨ ਜਨ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਤਾਰਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਪਰਦਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤਮ ਅਭਿਨੈ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BF%E0%A8%A4-%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A9%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A6/|title=ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ’ਤੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ - Tribune Punjabi|date=2018-11-13|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-16|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਲਿਖਤਾਂ == ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ। == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਨੀਤੀ == ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਮੀ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਭਾਖੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਇਹੋ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਹਿਹੋਂਦ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%9C%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%B0-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A9%82-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC/|title=ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ - Tribune Punjabi|date=2018-11-13|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-16|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[File:Jawaharlal Nehru and his family in 1918.jpg|thumb|left|200px|Nehru in 1918 with wife [[Kamala Nehru|Kamala]] and daughter [[Indira Gandhi|Indira]]]] [[File:NehruTagore.jpg|thumb|Jawaharlal Nehru and [[Rabindranath Tagore]]]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Prime ministers of India}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1889]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] n6r4xykyxmth4j1ucwzuxyexkefv3ho 0 19184 840089 587177 2026-05-27T15:25:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840089 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਚੁਰੋਪੈਥੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Naturopathy''') ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਚਿਕਿਤਸਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਾ- ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਹ ਅਭੌਤਿਕ [[ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ]] ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਵਾਇਟਲ ਫੋਰਸ (vital force) ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ-ਪਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>Sarris, J., and Wardle, J. 2010. Clinical naturopathy: an evidence-based guide to practice. Elsevier Australia. Chatswood, NSW.</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਇਲਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਥ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਨੇਕ ਪੱਧਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ – [[ਜਲ ਚਿਕਿਤਸਾ]], [[ਹੋਮਿਉਪੈਥੀ]], [[ਸੂਰਜ ਚਿਕਿਤਸਾ]], [[ਐਕਿਊਪੰਚਰ]], [[ਐਕਿਊਪ੍ਰੈਸਰ]], [[ਮਿੱਟੀ ਚਿਕਿਤਸਾ]] ਆਦਿ। ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੱਧਤੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਯੋਗ]] ਔਰ [[ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ]] ਦਾ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ। ਨੈਚੁਰੋਪੈਥਿਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਨੈਚੁਰੋਪੈਥਿਕ ਡਾਕਟਰ ਉਹਨਾਂਇਲਾਜਾਂ ਦੇ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤੱਥ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<ref name="AAFP">{{cite web|title=Family Physicians versus Naturopaths|url=http://www.aafp.org/dam/AAFP/documents/advocacy/workforce/gme/ES-FPvsNaturopaths-110810.pdf|website=aafp.org|publisher=American Academy of Family Physicians|accessdate=20 July 2015|ref=aafp|archive-date=16 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616081319/http://www.aafp.org/dam/AAFP/documents/advocacy/workforce/gme/ES-FPvsNaturopaths-110810.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name= atwood2003>{{cite journal|last=Atwood |first= Kimball C., IV |year= 2003|doi= |title= Naturopathy: A critical appraisal |url= http://www.medscape.com/viewarticle/465994 |journal= Medscape General Medicine |volume= 5 |issue= 4 |page= 39 |pmid= 14745386}}{{registration required}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ]] 6n238a3k9xccoadnw5uwg547uhkjiy1 0 41986 840095 809265 2026-05-27T17:06:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840095 wikitext text/x-wiki {{Infobox game|subject_name=ਪਿੱਠੂ ਗਰਮ|image=[[File:Dabba Kali2.jpg|250px]]|caption=ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠੂ ਗਰਮ ਦੀ ਖੇਡ|setup_time=ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੱਟ|skills=ਦੌੜਨਾ, ਨਿਰੀਖਣ, ਗਤੀ, ਤਾਕਤ, ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ|system=ਚਿਣੀਆਂ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਉਣਾ, ਦੌੜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਗੇਂਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਚਕੇ ਫੇਰ ਠੀਕਰੀਆਂ ਚਿਣਨਾ ਆਦਿ।}} [[ਤਸਵੀਰ:Pittu.JPG|right|thumb| ਪਿੱਠੂ ਗਰਮ ਖੇਡ]] [[ਤਸਵੀਰ:Kids_playing_Lagori_in_a_Bangalore_street.webm|thumb| [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ]] ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਰੀ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚੇ]] '''ਪਿੱਠੂ''' '''ਗਰਮ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ]]: '''Seven stones'''; ਭਾਵ: '''ਸੱਤ ਪੱਥਰ''' ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਚਪਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਹਰ ਖੁੱਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਖੇਡ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ [[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ|ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ]] ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Pithoo – The game of seven stones |url=https://urbanvaastu.com/pithoo-the-game-of-seven-stones/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831115334/https://urbanvaastu.com/pithoo-the-game-of-seven-stones/ |archive-date=31 August 2019 |access-date=2019-08-31 |website=Urban Vaastu {{!}} Best Urban Development Magazine}}</ref> ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡ ਪਿਛਲੇ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Traditional games |url=https://www.youlinmagazine.com/article/traditional-games-of-pakistan/MTc0Mg==}}</ref> ਲਾਗੋਰੀ (ਸੱਤ ਪੱਥਰ) ਨੂੰ 2023 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਖੇਡ ਦਾ ਤਰੀਕਾ == ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲਾ ਦੋ ਧੜੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,ਇਕ ਗੋਲ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਠੀਕਰਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਧਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੂੰਡੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਡਾਰੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਬੋਚ ਲਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਧਿਰ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੂੰਡਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਬੋਚ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਧਿਰ ਦੇ ਇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਵਾਰੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗੇਂਦ ਠੀਕਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੁੰਡਣ ਮਗਰੋਂ ਬੋਚੀ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਢਾਣੀ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਧਿਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਗੇਂਦ ਲਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਧਿਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼,ਡਾ ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ,ਜਿਲਦ ਸੱਤਵੀ</ref> ਠੀਕਰੀਆਂ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਗੇਂਦ ਲੱਗੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਿਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਠੀਕਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਕਰਾਂ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਵਾਧੂ ਨਿਯਮ === ਇਹ ਨਿਯਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ ਢੇਰ ਨੂੰ ਢਾਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ ਥ੍ਰੋਅਰ ਦੀ ਗੇਂਦ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢਾਹਦੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉਛਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਥ੍ਰੋਅਰ ਆਊਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਚਪਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਪੱਥਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਹਿੱਟਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸੀਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੌੜ ਸਕਦੇ। * ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖੋਜੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਡ ਦਾ ਨਾਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੈਂਬਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਗੇਂਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਵਿਕਲਪਿਕ ਨਾਮ == [[ਤਸਵੀਰ:കുട്ടികൾ‌_കളിക്കാൻ‌_ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന_ഓലപ്പന്ത്‌.jpg|right|thumb|200x200px| ਓਲਾਪੰਥੂ - ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਗੇਂਦ - ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।]] [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹੀ ਖੇਡ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: * ਪਿੱਠੂ ਗਰਮ ([[ਪੰਜਾਬ]]) * ਪਿਥੂ ਗਰਮ ([[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ]]) * ਲਾਗੋਰੀ ([[ਕਰਨਾਟਕ]]) * ਲਿੰਗੋਜ ਜਾਂ ਲਿੰਗੋਟ ([[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]]) * ਲਿੰਗੋਰਚਾ, ਲਗੋਰੀ, ਸੱਤ ਤਿਲੋ ([[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]) * ਪਿਟੋ, ਪਿਠੂ ([[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਉੱਤਰੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]) * ਸਿਟੋਲੀਆ ([[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]) * ਸਤੋਦੀਯੂ ([[ਗੁਜਰਾਤ]]) * ਬਾਮ ਪਿੱਟੋ, ਪਿੱਟੂ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/parenting/the-games-we-played/articleshow/45145248.cms|title=The games we played|date=2014-11-18|work=The Times of India|access-date=2025-01-26|issn=0971-8257}}</ref> ([[ਬਿਹਾਰ]]) * ਯੇਦੂ ਪੇਨਕੁਲਤਾ, ਯੇਦੂ ਰੱਲੂ, ਡਿਕੋਰੀ ਜਾਂ ਪਿਟੂ ([[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]) * ਪੱਲੀ ਪੱਟੀ (ਕਰੀਮਨਗਰ) * ਸੱਤਰ / ਡੱਬਾ ਕਾਲੀ ([[ਕੇਰਲ]], ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ "ਓਲਾਪੰਥੂ" ਤੋਂ ਬਣੀ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) * ਈਜ਼ੂ ਕੱਲੂ ([[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]])। * ਗਰਮਾਨ, ਗਰਮ, ਮਿੰਟੋ ([[ਕਸ਼ਮੀਰ]]) * ਸਤ ਖਾਪਰੀ ([[ਝਾਰਖੰਡ]]) * ਬਾਸਕੇਟਗੋਲ ([[ਓਡੀਸ਼ਾ]]) ਭਾਰਤ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। * ''ਹਫ਼ਤ ਸੰਗ'' ([[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨ]]) * ''ਸਤ ਚਾਰਾ'' ([[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]) * ''ਸੈਵਨ ਸਟੋਨ / ਗੇਮ ਬਾਲ'' ([[ਨੇਪਾਲ]]) * ''ਪਿਥੋ ਗਰਮ, ਪਿਠੂ ਗਰਮ, ਪਿਠੂ ਗੋਲ ਗਰਮ,'' <ref name=":2">{{Cite web |date=12 July 2018 |title=Pitthu Gol Garam |url=http://www.dentisty.org/pitthu-gol-garam.html |access-date=4 June 2020 |website=www.dentisty.org |quote=… the players loudly say “PITTU GOL GARAM” … |archive-date=4 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604072916/http://www.dentisty.org/pitthu-gol-garam.html |url-status=dead }}</ref> ''ਪਿਟੂ ਗਰਮ,'' <ref>{{Cite web |last=Shahid |first=Dr Khwaja Ali |date=2013-11-24 |title=Game over? |url=http://www.dawn.com/news/1058129 |access-date=2020-06-04 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ''ਪਿਟੂ ਗੋਲ ਗਰਮ'' <ref name=":2" /> ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) * ''ਕੈਂਟਰਾਕੋਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]) == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == * ਟੀਵੀਐਫ ਟ੍ਰਿਪਲਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸੀਜ਼ਨ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਟੀਵੀਐਫ (ਦਿ ਵਾਇਰਲ ਫੀਵਰ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਮਿੰਨੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਲੜੀ, ਐਸਪੀਐਲ (ਸਿਟੋਲੀਆ ਪਿੱਟੋ ਲਾਗੋਰੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਗੇਮ ਗੂੰਦ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੂਰ ਹੋਏ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Season finale - Season 1 episode 5 - TVF Triplings with Tata Tiago |url=http://tvfplay.com/episode/1/130/154/838 |access-date=13 October 2016 |website=tvfplay.com |publisher=TVF - The Viral Fever media Labs |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012223638/http://tvfplay.com/episode/1/130/154/838 |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖੋ-ਖੋ|ਖੋ ਖੋ]] * [[ਕਬੱਡੀ]] * ਡੌਜਬਾਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ]] 3c5by9mvk21iu9pnwdplrsmdifcko6p 0 76431 840090 607855 2026-05-27T15:46:14Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early and personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356248038|V. N. Janaki]]" 840090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | office = [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] | term = 7 January 1988 - 30 January 1988 | predecessor = [[V.R. Nedunchezhiyan]] | successor = [[President's rule]] | constituency = [[Andipatti]] | party = [[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|AIADMK]] | name = ਜਾਨਕੀ ਰਮਨਚੰਦ੍ਰਨ | image =VNJanaki.jpg | birth_date = ਨਵੰਬਰ 30,{{fact|date=May 2015}} 1923 | birth_place = [[ਵੈਕੋਮ]], [[ਕੇਰਲਾ]] | death_date = {{Death date and age|1996|5|19|1923|11|30||mf=y}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ਨਾਡੂ]] | occupation = [[ਅਵਨੇਤਰੀ]], [[ਰੰਜੀਤਿਕ]] | salary = | networth = | spouse = ਗਨਪਤੀ ਭੱਟ (1939-1961) (divorced)<br> [[ਐਮ.ਜੀ. ਰਮਚੰਦਰਨ]] <br> (1963-1987) (till his death) | children = ਸੁਰੇਂਦਰ }} '''ਜਾਨਕੀ ਰਮਨਚੰਦ੍ਰਨ''', ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ. ਐਨ. ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਕੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਮਿਲ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਨਦ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਕੋਮ, ਕੇਰਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਜਾਨਕੀ 1940 ਦੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅਵਨੇਤਰੀ ਅਤੇ 25 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ, ਰਾਜਾ ਮੁਕਥੀ, ਐਈਰਾਮ, ਦੇਵਿਕੀ'' ਹਨ। '' == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਗਨਪਥੀ ਭੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1939 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਸ੍ਰ ਵਿਆਹ ਐਮ.ਜੀ. ਰਮਚੰਦ੍ਰਨ ਨਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ == ਐਮ. ਜੀ. ਰਮਚੰਦਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ  ਬਾਅਦ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਸਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 356 ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 1989  ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>[http://jayalalithachildhood.blogspot.com/2009/11/mgr-unbelievable-facts.html MGR's Marriage Life]</ref> == ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ == 19 ਮਈ 1996 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * Kollywood * [[ਚੇਨਈ|Chennai]] * [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|Tamil Nadu]] * [[ਜੈਲਲਿਤਾ|J. Jayalalithaa]] * Dr.MGR Janaki College of Arts and Science for Women * Dr.MGR Home and Higher Secondary School for the Speech and Hearing Impaired == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਵੈਕੋਮ ਨਾਰਾਇਣੀ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਦੇ ਵੈਕੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਅਈਅਰ, ਪਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ।<ref name="Guy 2016">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece|title=Thyagi (1947)|last=Guy|first=Randor|date=30 July 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=2 June 2018}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਸਰਨੇਮ ਨਾਇਰ ਸੀ।<ref name="Venkatramani 1988">{{Cite web |date=31 January 1988 |title=Leading lady |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21 |access-date=18 September 2017 |website=S.H. Venkatramani}}</ref> ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਭੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭੱਟ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Subramani |first=A |date=4 July 2012 |title=M G Ramachandran autobiography copyright belongs to Janaki son, rules HC |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-G-Ramachandran-autobiography-copyright-belongs-to-Janaki-son-rules-HC/articleshow/14661431.cms |access-date=21 September 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 1962 ਵਿੱਚ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾਨੰਤਵਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html "The 'leading' lady"]. ''Vincent DSouza''. 10 January 1988<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 June</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/janakis-son-alone-has-copyright-to-mgrs-autobiography-court/article3600414.ece|title=Janaki's son alone has copyright to MGR's autobiography: court|date=4 July 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=6 December 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] rnaaac7qtdkp4z8nfszmi9hbgzwi8ft 840091 840090 2026-05-27T15:47:17Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early and personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356248038|V. N. Janaki]]" 840091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | office = [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] | term = 7 January 1988 - 30 January 1988 | predecessor = [[V.R. Nedunchezhiyan]] | successor = [[President's rule]] | constituency = [[Andipatti]] | party = [[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|AIADMK]] | name = ਜਾਨਕੀ ਰਮਨਚੰਦ੍ਰਨ | image =VNJanaki.jpg | birth_date = ਨਵੰਬਰ 30,{{fact|date=May 2015}} 1923 | birth_place = [[ਵੈਕੋਮ]], [[ਕੇਰਲਾ]] | death_date = {{Death date and age|1996|5|19|1923|11|30||mf=y}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ਨਾਡੂ]] | occupation = [[ਅਵਨੇਤਰੀ]], [[ਰੰਜੀਤਿਕ]] | salary = | networth = | spouse = ਗਨਪਤੀ ਭੱਟ (1939-1961) (divorced)<br> [[ਐਮ.ਜੀ. ਰਮਚੰਦਰਨ]] <br> (1963-1987) (till his death) | children = ਸੁਰੇਂਦਰ }} '''ਜਾਨਕੀ ਰਮਨਚੰਦ੍ਰਨ''', ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ. ਐਨ. ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਕੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਮਿਲ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਨਦ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਕੋਮ, ਕੇਰਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਜਾਨਕੀ 1940 ਦੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅਵਨੇਤਰੀ ਅਤੇ 25 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ, ਰਾਜਾ ਮੁਕਥੀ, ਐਈਰਾਮ, ਦੇਵਿਕੀ'' ਹਨ। '' == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਗਨਪਥੀ ਭੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1939 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਸ੍ਰ ਵਿਆਹ ਐਮ.ਜੀ. ਰਮਚੰਦ੍ਰਨ ਨਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ == ਐਮ. ਜੀ. ਰਮਚੰਦਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ  ਬਾਅਦ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਸਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 356 ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 1989  ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>[http://jayalalithachildhood.blogspot.com/2009/11/mgr-unbelievable-facts.html MGR's Marriage Life]</ref> == ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ == 19 ਮਈ 1996 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * Kollywood * [[ਚੇਨਈ|Chennai]] * [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|Tamil Nadu]] * [[ਜੈਲਲਿਤਾ|J. Jayalalithaa]] * Dr.MGR Janaki College of Arts and Science for Women * Dr.MGR Home and Higher Secondary School for the Speech and Hearing Impaired == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਵੈਕੋਮ ਨਾਰਾਇਣੀ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਦੇ ਵੈਕੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਅਈਅਰ, ਪਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ।<ref name="Guy 2016">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece|title=Thyagi (1947)|last=Guy|first=Randor|date=30 July 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=2 June 2018}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਸਰਨੇਮ ਨਾਇਰ ਸੀ।<ref name="Venkatramani 1988">{{Cite web |date=31 January 1988 |title=Leading lady |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21 |access-date=18 September 2017 |website=S.H. Venkatramani}}</ref> ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਭੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭੱਟ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Subramani |first=A |date=4 July 2012 |title=M G Ramachandran autobiography copyright belongs to Janaki son, rules HC |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-G-Ramachandran-autobiography-copyright-belongs-to-Janaki-son-rules-HC/articleshow/14661431.cms |access-date=21 September 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 1962 ਵਿੱਚ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾਨੰਤਵਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html "The 'leading' lady"]. ''Vincent DSouza''. 10 January 1988<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 June</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/janakis-son-alone-has-copyright-to-mgrs-autobiography-court/article3600414.ece|title=Janaki's son alone has copyright to MGR's autobiography: court|date=4 July 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=6 December 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਵੈਕੋਮ ਨਾਰਾਇਣੀ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਦੇ ਵੈਕੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਅਈਅਰ, ਪਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ।<ref name="Guy 2016">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece|title=Thyagi (1947)|last=Guy|first=Randor|date=30 July 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=2 June 2018}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਸਰਨੇਮ ਨਾਇਰ ਸੀ।<ref name="Venkatramani 1988">{{Cite web |date=31 January 1988 |title=Leading lady |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21 |access-date=18 September 2017 |website=S.H. Venkatramani}}</ref> ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਭੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭੱਟ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Subramani |first=A |date=4 July 2012 |title=M G Ramachandran autobiography copyright belongs to Janaki son, rules HC |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-G-Ramachandran-autobiography-copyright-belongs-to-Janaki-son-rules-HC/articleshow/14661431.cms |access-date=21 September 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 1962 ਵਿੱਚ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾਨੰਤਵਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ।<ref name="DSouza 1988">{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html "The 'leading' lady"]. ''Vincent DSouza''. 10 January 1988<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 June</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/janakis-son-alone-has-copyright-to-mgrs-autobiography-court/article3600414.ece|title=Janaki's son alone has copyright to MGR's autobiography: court|date=4 July 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=6 December 2016}}</ref> 9tpme1tauprdgspycayslpnafpo4kie 0 79033 840114 839777 2026-05-28T10:10:10Z CommonsDelinker 156 Replacing President_Ronald_Reagan_being_sworn_in_on_Inaugural_Day_at_the_United_States_Capitol.jpg with [[File:President_Ronald_Reagan_Being_Sworn_in_on_Inaugural_Day_at_The_United_States_Capitol_-_DPLA_-_d371d9f8132d897e48075a5de6a507e3.jpg]] (by [[:c:Us 840114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ | image = Ronald Reagan 1985 presidential portrait (cropped).jpg | order = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|40ਵੇਂ]] | office = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | vicepresident = [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]] | term_start = 20 ਜਨਵਰੀ 1981 | term_end = 20 ਜਨਵਰੀ 1989 | predecessor = [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]] | successor = ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼ | order2 = | office2 = ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ 33ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ | lieutenant2 = ਰਾਬਰਟ ਫਿੰਚ<br>ਐਡਵਿਨ ਰੀਨੇਕੇ<br>ਜੌਹਨ ਐਲ ਹਾਰਮਰ | term_start2 = 2 ਜਨਵਰੀ 1967 | term_end2 = 6 ਜਨਵਰੀ 1975 | predecessor2 = ਪੈਟ ਬ੍ਰਾਊਨ | successor2 = ਜੈਰੀ ਬਰਾਉਨ | office3 = 9ਵਾਂ ਅਤੇ 13ਵਾਂ {{awrap|ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ}} | term_start4 = 1947 | term_end4 = 1952 | predecessor4 = ਰਾਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ | successor4 = ਵਾਲਟਰ ਪਿਜਨ | term_start3 = 1959 | term_end3 = 1960 | predecessor3 = ਹੋਵਰਡ ਕੀਲ | successor3 = ਜਾਰਜ ਚੈਨਡਲਰ | birth_date = {{Birth date|1911|2|6|mf=y}} | birth_place = ਟੈਂਪੀਕੋ, [[ਇਲੀਨਾਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|2004|6|5|1911|2|6|mf=y}} | death_place = ਬੇਲ ਏਅਰ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | resting_place = ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸਿਮੀ ਵੈਲੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ | resting_place_coordinates = {{Coord |34.25899 |-118.82043 |region:US-CA_type:landmark |display=inline}} | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ(ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] (1962 ਤੋਂ) | otherparty = [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ]] (1962 ਤੱਕ) | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਜੇਨ ਵਾਈਮੈਨ|January 26, 1940|July 19, 1949|end=divorced}} * {{marriage|ਨੈਨਸੀ ਡੇਵਿਸ|March 4, 1952}} }} | children = 5 | parents = {{plainlist| * ਜੈਕ ਰੀਗਨ * ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ }} | relations = ਨੀਲ ਰੀਗਨ (ਭਰਾ) | alma_mater = ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ | profession = {{flatlist| * ਸਿਆਸਤਦਾਨ * ਅਦਾਕਾਰ * ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ}} | signature = Ronald Reagan Signature2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = {{Nowrap|{{Flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|1960|size=23px}}}} | branch = [[File:US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg|25px]] ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ | unit = 18ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਬੇਸ ਯੂਨਿਟ | rank = [[File:US-O3 insignia.svg|15px]] ਕੈਪਟਨ | serviceyears = 1937–45 | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1985 }} '''ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਲੀਡਰ ਸਨ। 1967 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਰੀਗਨ ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਏ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ਰੋਨਲਡ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਪਿਕੋ, ਇਲੋਨੋਏ ਵਿੱਚ 6 ਫਰਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੈਕ ਰੀਗਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਆਇਰਲੈੰਡ ਤੋਂ ਕਾਉਂਟੀ ਟਿਮਪਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਰੀਗਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸੀ, ਨੀਲ ਰੀਗਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ==ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ: 1981–89== ਰੀਗਨ ਨੇ ਆਪਨੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਾਲਸੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਆਦਿ। ਉਸਨੇ [[ਠੰਡੀ ਜੰਗ |ਕੋਲਡ ਵਾਰ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੀਗਨ ਕਰਾਂਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਸਨੂੰ ਰੀਗਨ ਡਾਇਰੀਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮਾਂ=== {{Multiple image | image1 = President Ronald Reagan Being Sworn in on Inaugural Day at The United States Capitol - DPLA - d371d9f8132d897e48075a5de6a507e3.jpg | caption1 = 20 ਜਨਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਵਾਰਨ ਈ ਬਰਗਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ। | image2 = Official Portrait of President Ronald Reagan and Vice President Bush - DPLA - a3db2689e3491d1fa0100954c3e73df0.jpg | caption2 = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਿਉ ਬੁਸ਼]] ਨਾਲ ਰੀਗਨ 1987 ਵਿੱਚ। }} ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੀਗਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ (69 ਸਾਲ ਦੀ) ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ 20 ਜਨਵਰੀ 1981ਈ. ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ: "ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|author1=Murray, Robert K.|author2=Tim H. Blessing|title=Greatness in the White House|isbn=0-271-02486-0|year=1993|publisher=Penn State Press|page=80}}</ref> ====ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਅਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਸਮਾਂ==== 1981 ਵਿੱਚ ਰੀਗਨ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਥਨਾ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ<ref>David M. Ackerman, [https://books.google.com/books?id=QCNZfpRCqh0C The Law of Church and State: Developments in the Supreme Court Since 1980]. Novinka Books, 2001. p. 2.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਥਨਾਵਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 1961ਈ. ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੀਗਨ ਨੇ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਰੀਗਨ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕੀ, "ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੇ।"<ref>The New York Times, [http://www.nytimes.com/1982/05/18/us/reagan-proposes-school-prayer-amendment.html Reagan Proposes School Prayer Amendment]. May 18, 1982.</ref> ਰੀਗਨ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੋਧ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਹਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਰਾਬਾਈ ਮੈਨਾਖੇਮ ਮੇਡੇਲ ਸਕਨੀਰਸਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇਕਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਆਵੇਗੀ<ref>Joseph Telushkin, ''[[Rebbe: The Life and Teachings of Menachem M. Schneerson, the Most Influential Rabbi in Modern History]]''. HarperCollins, 2014. p. 130.</ref>। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 1984 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਸਲਾ ਚੱਕਿਆ<ref>Ronald Reagan, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=40205 Address Before a Joint Session of the Congress on the State of the Union]. January 25, 1984</ref>। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਥਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ<ref>George de Lama, [http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua Reagan Sees An "Uphill Battle" For Prayer In Public Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110232412/http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua |date=2014-11-10 }}. June 7, 1985, Chicago Tribune.</ref><ref>Stuart Taylor Jr., [http://www.nytimes.com/1987/01/28/nyregion/high-court-accepts-appeal-of-moment-of-silence-law.html High Court Accepts Appeal Of Moment Of Silence Law]. January 28, 1987, The New York times.</ref>। ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਥਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।<ref>Lodi News-Sentinel, [https://news.google.com/newspapers?nid=2245&dat=19840712&id=vogzAAAAIBAJ&sjid=dDIHAAAAIBAJ&pg=5416,1067751 Reagan Urges School 'Moment of Silence']. July 12, 1984.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Commons cat|Ronald Reagan|ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ]] cefqdqper9bmezjfwfshsx3eu3baz07 0 79436 840102 834265 2026-05-27T19:33:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840102 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tandoorimumbai.jpg|right|thumb|200x200px|[[ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ]] ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨ ਹੈ]] {{ਪੰਜਾਬੀ}} '''ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ''' [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਤੰਦੂਰੀ ਕਲਾ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿਸੇਆ, ਯੂਕੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ -ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਲੋਕਲ ਵਧ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੋ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮੀਟ ਪਕਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਖਣ ਵਰਗੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਰੋ ਦਾ ਸਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖ ਪਕਵਾਨ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਸਮਤੀ ਚਾਵਲ ਦੀਆ ਕਈ ਅਲਗ ਅਲਗ ਤਰਹ ਦੀਆ ਕਿਸਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਅਲਗ ਅਲਗ ਤਰਹ ਦੀਆ ਕਿਸਮਾ ਦੇ ਚਾਵਲਾ ਤੋ ਕਈ ਤਰਹ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਕਾਏ ਚਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੋਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਵਲ ਤੋਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੀਟ ਅਧਾਰਿਤ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url = http://www.indianfoodforever.com/punjabi/jeera-rice.html|title = JEERA RICE RECIPE|date = |accessdate = |website = http://www.indianfoodforever.com/|publisher = |last = |first = |archive-date = 2019-10-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20191020112245/http://www.indianfoodforever.com/punjabi/jeera-rice.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.indianfoodforever.com/punjabi/kadhi-chawal.html|title = KADHI CHAWAL RECIPE|date = |accessdate = 7 June 2016|website = www.indianfoodforever.com|publisher = |last = |first = |archive-date = 23 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201023083605/https://www.indianfoodforever.com/punjabi/kadhi-chawal.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.khanapakana.com/cooking-video/b3d080b5-19b6-4e02-9335-848541c061bb/punjabi-pulao-biryani#|title = Punjabi Pulao Biryani|date = |accessdate = 7 June 2016|website = http://www.khanapakana.com/|publisher = |last = |first = |archive-date = 28 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201128122925/http://www.khanapakana.com/cooking-video/b3d080b5-19b6-4e02-9335-848541c061bb/punjabi-pulao-biryani|dead-url = yes}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Plainlassi.jpg|thumb|200x200px|ਲੱਸੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ]] ==ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਕੜ - ਕੱਡ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਓਵਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਲਕੜ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਟੋਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਤੋ ਹੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤੰਦੂਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm |title=Metro Plus Delhi / Food: A plateful of grain |publisher=The Hindu |date=2008-11-24 |accessdate=7 June 2016 |location=Chennai, India |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015351/http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm |dead-url=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਤੰਦੂਰੀ ਪਕਾਉਣ ਰਵਾਇਤੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ<ref>[https://books.google.com/books?id=IcAGtDUWtYEC&pg=PA47] The Rough Guide to Rajasthan, Delhi and Agra By Daniel Jacobs, Gavin Thomas</ref> ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ 1947 ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋ ਬਾਦ ਜਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਤਦ ਇਹ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ.<ref>[http://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html?pagewanted=all New York Times STEVEN RAICHLEN 10 05 2011]</ref> ਦਿਹਾਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਤੰਦੂਰ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗਲ ਹੈ ਜਿਨਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਾਠ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.shvoong.com/medicine-and-health/nutrition/1866706-specialities-punjabi-cuisine/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-06-07 |archive-date=2016-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914172944/http://www.shvoong.com/medicine-and-health/nutrition/1866706-specialities-punjabi-cuisine |dead-url=yes }}</ref> == ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi_Thali.JPG|thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਭੋਜਨ ਥਾਲੀ]] ਪੰਜਾਬ ਕਣਕ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖੁਰਾਕ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>Times of India {{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Punjab-records-highest-per-capita-milk-availability-Report/articleshow/37517980.cms|title=Punjab records highest per capita milk availability: Report|date=30 June 2014|publisher=Times of India|access-date=29 August 2014}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। === ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ === ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HflTVd898PAC&pg=PT391|title=Authenticity in the Kitchen: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2005|last=Richard Hosking|publisher=Oxford Symposium|year=2006|isbn=978-1-903018-47-7|pages=391–}}</ref> ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ [[ਮੱਝ|ਮੱਝ ਦਾ]] ਦੁੱਧ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੀਣ ਲਈ, ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਘਰੇਲੂ [[ਦਹੀ (ਦਹੀਂ)|ਦਹੀ]] (ਦਹੀਂ), ਮੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਟੇਜ [[ਪਨੀਰ]] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HflTVd898PAC&pg=PT391|title=Authenticity in the Kitchen: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2005|last=Richard Hosking|publisher=Oxford Symposium|year=2006|isbn=978-1-903018-47-7|page=3917}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਖਮੀਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਕਈ [[ਰਾਇਤਾ]] ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਕੜ੍ਹੀ]] ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੱਖਣ ( [[ਮੱਥਾ|ਚਾਸ]] ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਵਜੋਂ। <ref>Misra, R., 2011. Indian Foods: AAPI’s Guide Indian Foods: AAPI’s Guide To Nutrition, Health and Diabetes [http://heartdrsingh.com/wp-content/uploads/2017/07/APPI_Guide_To_Health_And_Nutrition__2nd_Edition.pdf, page 46].</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ''[[ਲੱਸੀ]]'' ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮੱਖਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Misra2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lz7unrFubdEC&pg=PA75|title=Dietary Considerations in Diabetes - ECAB|last=Anoop Misra|date=5 July 2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-81-312-3209-5|page=79}}</ref><ref>Kaur, K., 2004. Postmodernity and Popular Culture in Amritsar'. Indian Social Science Review, 6(1), pp.107-34.</ref><ref name="ShiHo2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7VENd7fgLIkC&pg=PA51|title=Functional Foods of the East|last=John Shi|last2=Chi-Tang Ho|last3=Fereidoon Shahidi|date=21 October 2010|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4200-7193-1|pages=58–60}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=zMCDLlcRaQkC|page=1}}|title=Development and manufacture of yogurt and other functional dairy products|date=2010|publisher=CRC Press/Taylor & Francis|isbn=978-1-4200-8207-4|editor-last=Yildiz|editor-first=Fatih|location=Boca Raton, FL|page=11|access-date=23 May 2016}}</ref> [[ਮੱਖਣ]] ਅਤੇ [[ਘਿਉ|ਘੀ]] (ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਖਣ) ਲਈ ਦੁੱਧ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। === ਫੂਡ ਐਡਿਟਿਵ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ === ਭੋਜਨ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਭੋਜਨ additive|ਫੂਡ ਐਡਿਟਿਵ]] ਅਤੇ [[ਮਸਾਲੇ]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਕਲਰਿੰਗ ਐਡਿਟਿਵ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਸਟਾਰਚ]] ਨੂੰ ਬਲਕਿੰਗ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਆਮ ਪਕਵਾਨ == === ਨਾਸ਼ਤਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Aloo_Paratha_with_Butter_from_India.jpg|thumb|ਮੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੂ ਪਰਾਠਾ]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਹਨ ਚਨਾ ਮਸਾਲਾ, [[ਛੋਲੇ ਭਟੂਰੇ|ਨਾਨ]], ਛੋਲੇ ਕੁਲਚੇ, ਆਲੂ ਪਰਾਠਾ, ਪਨੀਰ ਪਰਾਠਾ, ਗੋਬੀ ਪਰਾਠਾ, ਦਹੀਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਾਠਾ, [[ਪਰੌਂਠਾ|ਮੱਖਣ ਨਾਲ]] ਪਰਾਠਾ, [[ਛੋਲੇ ਭਟੂਰੇ|ਹਲਵਾ]] ਪੂਰੀ,<ref>khana pakana [http://www.khanapakana.com/cooking-video/7b402de4-c9da-434c-9d3b-670dbbe18591/halwa-puri-and-chanay : Halwa Puri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128124501/http://www.khanapakana.com/cooking-video/7b402de4-c9da-434c-9d3b-670dbbe18591/halwa-puri-and-chanay |date=2020-11-28 }}</ref> [[ਭਟੂਰਾ]], ਫਲੂਦਾ, [[ਫਲੂਦਾ|ਮਖਨੀ]] [[ਮੱਖਣ|ਦੂਧ]], ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ [[ਲੱਸੀ]], [[ਮਸਾਲਾ ਚਾਈ]] [[ਚਾਹ|,]] ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੀ। [[ਕੁਲਚਾ|ਕੁਲਚੇ]], [[ਦਹੀਂ ਵੜਾ]], [[ਦਹੀ (ਦਹੀਂ)|ਦਹੀਂ]], [[ਖੋਇਆ|ਖੋਆ]], [[ਪਰੌਂਠਾ|ਪਇਆ]], ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਆਲੂ [[ਪਇਆ (ਭੋਜਨ)|ਪਰਾਠਾ]], ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੰਜੀਰੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰੀ ਕਤਲਾਮਾ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://kfoods.com/lahori_katlama_rid10677|title=Lahori Katlama Recipe|website=kfoods.com|access-date=2022-12-18|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106223144/https://kfoods.com/lahori_katlama_rid10677|url-status=dead}}</ref> ==ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਪਕਵਾਨ== ਪੰਜਾਬ ਕਣਕ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ, ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>Times of India 30 06 2014 {{cite web|title=Punjab records highest per capita milk availability: Report|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Punjab-records-highest-per-capita-milk-availability-Report/articleshow/37517980.cms|publisher=Times of India|accessdate=7 June 2016|date=30 June 2014}}</ref> ਇਸ ਲਈ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹਨ। ==ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ== ਸਪਸ਼ਟ ਮੱਖਣ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦਾ ਤੇਲ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ​​ਮੱਖਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਮੱਖਣ ਸਭ ਅਕਸਰ ਰੂਪ ਘਿਉ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਨੀਰ “ਧਾਗ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ==ਖੁਰਾਕ ਏਡੀਕਟਿਵ ਅਤੇ ਚਟਨੀ== ਖੁਰਾਕ ਏਡੀਕਟਿਵ ਅਤੇ ਚਟਨੀ ਪਕਵਾਨਾ ਦਾ ਫਲੇਵਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤੇਆ ਜਾਨ ਵਾਲਾ ਏਡੀਕਟਿਵ ਸਿਰਕਾ ਹੈ। ਫੂਡਕਲਰ ਵੀ ਏਡੀਕਟਿਵ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸਵੀਟ ਡਿਸ਼ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਠਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਮਿੱਠੇ ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੰਗ ਜਰਦਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ]] bwbamx8bvyjk61ng3iaalykb1flef66 0 87043 840083 837704 2026-05-27T12:56:37Z ~2026-31384-68 60309 840083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Test team | team_name = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | nickname = ਟਾਈਗਰਜ਼ | image =Bangladesh national cricket team 1986.jpg | caption = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ 1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ | test_status_year = 2000 | test_captain = [[ਮੁਸ਼ਫ਼ੀਕਰ ਰਹੀਮ]] | od_captain = [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] | t20i_captain = [[ਸ਼ਕੀਬ ਅਲ ਹਸਨ]] | coach = ਖਾਲੀ | test_rank = 8 | odi_rank = 7<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi|title=Live Cricket Scores & News International Cricket Council|website=www.icc-cricket.com|access-date=2017-11-21|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324175838/https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi|url-status=dead}}</ref> | t20i_rank = 10 | test_rank_best = 8 | odi_rank_best = 6 | t20i_rank_best = 4<ref>{{cite web|title=Bangladesh to play extra T20 in Netherlands|url=http://www.espncricinfo.com/ireland-nl-v-bangladesh-2012/content/story/573750.html|website=ESPNcricinfo.com|accessdate=6 January 2017}}</ref> | first_test = ਬਨਾਮ {{cr|IND}} [[ਬੰਗਬੰਧੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ; 10–13 ਨਵੰਬਰ 2000 | num_tests = 104 | num_tests_this_year = 6 | test_record = 11/76<br />(15 ਡਰਾਅ) | test_record_this_year = 2/4 (0 ਡਰਾਅ) | most_recent_test = ਬਨਾਮ {{cr|AUS}} [[ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਢਾਕਾ]]; 27–30 ਅਗਸਤ 2017 | first_odi = ਬਨਾਮ {{cr|PAK}} [[ਡੇ ਸੋਇਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਮੋਰਤੁਵਾ]] ਵਿੱਚ; 31 ਮਾਰਚ 1986 | num_odis = 335 | num_odis_this_year = 14 | odi_record = 105/222<br />(0 ਟਾਈ, 7 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ) | odi_record_this_year = 4/7<br />(0 ਟਾਈ, 3 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ) | most_recent_odi = ਬਨਾਮ {{cr|SA}} at [[ਬੁਫ਼ੈਲੋ ਪਾਰਕ]], [[ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ]]; 22 ਅਕਤੂਬਰ 2017 | wc_apps = 5 | wc_first = [[1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1999]] | wc_best = ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ ([[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2015]]) | first_t20i = ਬਨਾਮ {{cr|ZIM}} at [[ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸੇਰ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਖੁਲਨਾ]]; 28 ਨਵੰਬਰ 2006 | num_t20is = 67 | num_t20is_this_year = 5 | t20i_record = 21/44<br />(0 ties, 2 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ) | t20i_record_this_year = 1/4<br />(0 ties, 0 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ) | most_recent_t20i = ਬਨਾਮ {{cr|SL}} at [[ਆਰ. ਪਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]]; 6 ਅਪਰੈਲ 2017 | wt20_apps = 6 | wt20_first = [[2007 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20|2007]] | wt20_best = ਦੂਜੇ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ (2007, 2014, 2016) | h_pattern_la = _darkgreen_border | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = _darkgreen_border | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = FFFFFF | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _redborder | a_pattern_b = _ban_odi_26 | a_pattern_ra = _redborder | a_pattern_pants = _redsides | a_leftarm = 004931 | a_body = 004931 | a_rightarm = 004931 | a_pants = 004931 | t_pattern_la = _ban_t20i25 | t_pattern_b = _ban_t20i25 | t_pattern_ra = _ban_t20i25 | t_pattern_pants = _redsides | t_leftarm = FF0000 | t_body = FF0000 | t_rightarm = FF0000 | t_pants = 004931 | asofdate = 16 ਜੂਨ 2017 }} '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ({{lang-bn|বাংলাদেশ জাতীয় ক্রিকেট দল}}) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ 'ਟਾਈਗਰਜ਼' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ]] ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟੀਮ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦਸਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਸੀ। 31 ਮਾਰਚ 1986 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਚ 1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਕੇਵਲ [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ। 1997 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਆਈਸੀਸੀ ਟਰਾਫ਼ੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੁਈਲੀਫ਼ਾਈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ 26 ਜੂਨ 2000 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ (21, 2000 ਤੋਂ 2002 ਵਿਚਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (23, 2001 ਤੋਂ 2004 ਵਿਚਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2004 ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਓਡੀਆਈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਾਫੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਟੀਮ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਹਾਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੋ ਇਸ ਮੌਕੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਡਰਾਅ (ਬਰਾਬਰ) ਰਿਹਾ। ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ। ਫਿਰ 2009 ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] ਖੇਡਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਦੋ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤ ਸੀ। 30 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਤੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 95 ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਕੇਵਲ 8 ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਖੇਡੇ ਹਨ।<ref name="Testlist">{{citation |url=http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/team/25.html?class=1;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – Test matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=30 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 318 ਵਿੱਚੋਂ 101 ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – ODI matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=12 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 62 [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=3;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – T20I matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=26 ਮਾਰਚ 2016}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਸਵਾਂ ਹੈ।<ref name="ICCrankings">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html |title=ICC rankings - ICC Test, ODI and Twenty20 rankings |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=30 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}</ref> ==ਕ੍ਰਿਕਟ ਰਿਕਾਰਡ== ===ਟੈਸਟ ਮੈਚ=== * ਟੀਮ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਸਕੋਰ: 638 ਵਿਰੋਧੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, 8-12 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਗਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਗਾਲੇ ਖਿਲਾਫ਼ * ਉੱਚਤਮ ਨਿੱਜੀ ਸਕੋਰ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ: 206, ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ ਵਿਰੋਧੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], 28 ਅਪ੍ਰੈਲ-2 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸਰ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੁਲਨਾ ਵਿਖੇ * ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੋਰ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ: 231, ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ (25 ਅਤੇ 206) ਵਿਰੋਧੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], 28 ਅਪ੍ਰੈਲ-2 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਖੁਲਨਾ ਵਿਖੇ * ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ: 8/39, 'ਤੇਜੁਲ ਇਸਲਾਮ' ਵਿਰੋਧੀ 'ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ', 25-27 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ * ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ: 12/159, 'ਮੇਹੇਦੀ ਹਸਨ ਮਿਰਾਜ਼' ਵਿਰੋਧੀ 'ਇੰਗਲੈਂਡ', 28-30 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] bk7o3krtxczpqli93bt2lv7y7zpdqhk 0 111164 840107 738233 2026-05-28T05:58:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840107 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 56px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |<span class="fn">ਮੌਲੀ ਵਾਈਟ</span> |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਜਿਲ੍ਹਾ 55 (ਬੈੱਲ ਕਾਉਂਟੀ) ਤੋਂ ਟੈਕਸਸ ਸਟੇਟ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | ਰਾਲਫ਼ ਸ਼ੇਫੀਲਡ |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ</span> | ਹਿਊਗ ਸ਼ਾਈਨ |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" |ਜਨਮ | ਮੌਲੀ ਸੂਜ਼ਨ ਵਾਈਟ<br /> (<span class="bday">1958-02-26</span>) ਫਰਵਰੀ 26, 1958<span class="noprint ForceAgeToShow"> (ਉਮਰ&nbsp;60)</span> |- ! scope="row" |ਕੌਮੀਅਤ | [[ਅਮਰੀਕੀ]] |- ! scope="row" |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ |- ! scope="row" |ਪਤੀ/ਪਤਨੀ | ਰੋਨਾਲਡ ਵੇਨ ਵਾਈਟ |- ! scope="row" |ਸੰਤਾਨ | ਟਾਈਰੇਲ ਸਏਰੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਰੋਰਬਰਟ ਐਨ. ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੈਟਲੀ ਵਾਈਟ |- ! scope="row" |ਮਾਪੇ | ਰਾਬਰਟ ਰਸਲ ਅਤੇ ਥੈਲਮੇ ਜੀਨ ਹੇਫਨਰ ਗੋਸਨੇ |- ! scope="row" |ਰਿਹਾਇਸ਼ | class="label" | ਬੇਲਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ |- ! scope="row" |ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | ਬੇਲਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਰੀ ਹਾਰਡਿਨ-ਬੇਲਰ |- ! scope="row" |ਕੰਮ-ਕਾਰ | ਵੂਮੈਨ ਫਾਰ ਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ |} '''ਮੌਲੀ ਸੂਜ਼ਨ ਵਾਈਟ''' (ਮੂਰਤੀ '''ਗੋਸਨੀ'''; ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ 1958), ਬਿਲਟਨ, [[ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ [[ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ]] [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਟੈਕਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪਰਜੈਂਟਟੇਟਿਵ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2015 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਿਆਦ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 55 ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lrl.state.tx.us/legeLeaders/members/memberDisplay.cfm?memberID=5773&searchparams=chamber=~city=~countyID=0~RcountyID=~district=~first=Molly~gender=~last=White~leaderNote=~leg=~party=~roleDesc=~Committee=|title=Molly White|publisher=Texas Legislative Reference Library|access-date=December 5, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034527/http://www.lrl.state.tx.us/legeLeaders/members/memberDisplay.cfm?memberID=5773&searchparams=chamber=~city=~countyID=0~RcountyID=~district=~first=Molly~gender=~last=White~leaderNote=~leg=~party=~roleDesc=~Committee=|url-status=dead}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਵਾਈਟ 1970 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਬਿਲਟਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਖਤ ਫ਼ੌਜੀ ਕਰਨਲ, ਰਾਬਰਟ ਰੂਸਲ "ਬੋਬ" ਗੋਸਨੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਬਕਾ ਥੇਲਮਾ ਜੀਨ ਹਰਫਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1976 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਹਾਰਡਿਨ-ਬਾਇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਰਿਨੋਲਡ ਵਾਇਨ ਵਾਈਟ, ਇੱਕ ਸੜਕਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਠੇਕੇਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੋ ਕੋਲ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਏ&ਐਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਟੈਂਪਲ ਕਾਲਜ, ਟੈਕਸਾਸ ਤੋਂ ਨਰਸਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਵਾਈਟ ਨੇ ਸਲਾਡੋ ਦੇ 3ਸੀ ਕਾਓਬੁਆਏ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="mswhite">{{Cite web|url=http://texansformolly.com/meet-molly/|title=Meet Molly White|publisher=texansformolly.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207203616/http://texansformolly.com/meet-molly/|archive-date=December 7, 2014}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀ == ਵਾਈਟ ਨੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ "ਵਿਮੈਨ ਫ਼ਾਰ ਲਾਈਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਆਉਟਕਰੀ ਲਈ ਵਿਧਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਦੇ ਦੋ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਈਬਲ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਰਭਪਾਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਗਰਭਪਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਦਮੇ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਈਟ ਹਰ ਸਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਸੰਘ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਿਧਾਇਕੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਅਸਰ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੈਡੀਕਲ ਅਲਟਰਾਸੌਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਿਸ ਸ਼ਲਾਫਲੀ ਦੇ ਈਗਲ ਫੋਰਮ, ਟੈਕਸਸ ਰਾਈਟ ਟੂ ਲਾਈਫ, ਕਨਕਰੇਟਡ ਵੂਮੈਨ ਫੌਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਲਿਬਰਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਰੋਧੀ ਵਕਾਲਤ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਏ ਹਨ।<ref>{{cite news |url= http://liveactionnews.org/texas-molly-white-weighs-in-on-media-bias-against-post-abortive-women/ |title= Texas' Molly White weighs in on media bias against post-abortive women |date= November 11, 2014 |first= Lauren |last= Enriquez|publisher= liveactionnews.org |accessdate= December 5, 2014}}</ref> ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਿਪਬਲੀਕਨ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ ਬੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ ਜੌਨ ਮੈਕਕੇਨ ਦੀ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਅਸਫਲ ਬੋਲੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਈ ਮੁੱਢਲੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ-ਮਿਆਦ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਰਾਲਫ ਸ਼ੈਫੀਲਡ, ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੇਸਟੋਰੈਂਟਰ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਉਸ ਨੇ 4,995 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਨੇ 4,302 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਲੀ 46.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਗਈ। ਵ੍ਹਾਈਟ 4 ਨਵੰਬਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 29 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ "ਟੈਕਸਾਸ ਮੁਸਲਿਮ ਕੈਪੀਟਲ ਦਿਵਸ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ "ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ" ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਝੰਡਾ ਵੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news|url= http://www.texastribune.org/2015/01/29/rep-staff-ask-muslim-visitors-pledge-allegiance/|title=Rep to Staff: Ask Muslim Visitors to Pledge Allegiance|date= January 29, 2015|first= Reeve |last= Hamilton |publisher= [[The Texas Tribune]]|accessdate=January 29, 2015}}</ref> ਰਾਜਪਾਲ ਗ੍ਰੇਗ ਐਬੋਟ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ "ਸਿਵਲ ਭਾਸ਼ਣ" ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>"Abbott urges civility after official's Muslim remarks", ''[[Laredo Morning Times]]'', January 31, 2015, p. 2</ref> ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ "ਉਤਪੱਤੀ" ਇਹ ਸੀ ਕਿ "ਟੈਕਸਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿਖੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ", "ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।"<ref name="pfwgs">{{cite web |last1=Selby |first1=W. Gardner |title=Molly White says Muslim group recently designated terrorist organization by United Arab Emirates |url=https://www.politifact.com/texas/statements/2015/feb/06/molly-white/molly-white-says-muslim-group-recently-designated-/ |website=PolitiFact |accessdate=30 January 2020}}</ref> ਪੋਲੀਟੀਫੈਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੀ.ਏ.ਆਈ.ਆਰ ਉਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਸਲਿਮ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੀ.ਏ.ਆਈ.ਆਰ. ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2016 ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੁਗ ਸ਼ਾਈਨ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੂੰ 118 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੇ ਮੁੜ ਗਿਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਸ ਦੇ ਹਾਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Bobby Blanchard |url=http://trailblazersblog.dallasnews.com/2016/03/molly-white-says-she-is-requesting-a-recount-in-her-close-election.html/ |title=Molly White, R-Belton, requesting recount in close election loss &#124; Politics &#124; Dallas News |publisher=Trailblazersblog.dallasnews.com |date=2016-03-03 |accessdate=2017-02-26 |archive-date=2016-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822030445/http://trailblazersblog.dallasnews.com/2016/03/molly-white-says-she-is-requesting-a-recount-in-her-close-election.html/ |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.votesmart.org/candidate/147635 Profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Vote Smart {| class="wikitable succession-box" style="margin: 0.5em auto 10px; font-size: 95%; clear: both;" ! colspan="3" id="151" style="border-top: 5px solid #cccccc" |Texas House of Representatives |- id="155" style="text-align:center;" | id="156" rowspan="1" style="width:30%;" |Preceded&nbsp;by<br />Ralph Sheffield | id="159" rowspan="1" style="width: 40%; text-align: center;" |''' Texas State Representative from District 55 (Bell County)''' Molly Suzanne Gosney White'''<br />2015-2017 ''' | id="164" rowspan="1" style="width: 30%; text-align: center;" |Succeeded&nbsp;by<br />Hugh Shine |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] k1qmwfwokku6zxp5yuxt0z6tisgzfos 0 121001 840078 578456 2026-05-27T12:14:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840078 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Luxury_tandoor.png|right|thumb| ਆਧੁਨਿਕ ਵਸਰਾਵਿਕ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੰਦੂਰ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Clay_Pots.jpg|thumb|235x235px| ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੰਦੂਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Charcoal_Fired_S.Steel_Body_Tandoor,_with_ash_tray_&_temp._meter.JPG|thumb|175x175px| ਚਾਰਕੋਲ ਵਾਲਾ ਸਟੀਲ ਦਾ ਤੰਦੂਰ, ਸੁਆਹ ਟਰੇ ਅਤੇ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਦੇ ਨਾਲ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Coal_fired_Drum_Tandoor.jpg|thumb|175x175px| ਕੋਲੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹਲਕੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਡਰੱਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤੰਦੂਰ।]] ਇੱਕ '''ਤੰਦੂਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''tandoor''') ਨੂੰ '''ਤਨੂਰ''' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਲਿੰਡਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦਾ ਓਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੰਦੂਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਕੇਂਦਰੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ]],<ref name="nytimes.com">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html?pagewanted=all&_r=0|title=A Tandoor Oven Brings India's Heat to the Backyard|last=Raichlen|first=Steven|date=10 May 2011|work=The New York Times}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Raichlen">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html|title=A Tandoori Oven brings India's heat to the backyard|last=Raichlen|first=Steven|date=10 May 2011|work=New York Times|access-date=9 May 2011}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ, ਕੋਲੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵੱਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ, ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਗਰਮੀ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣਾ ਹੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Raichlen"/> ਇੱਕ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 480&nbsp;°C (900&nbsp;°F) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੰਦੂਰ ਭੱਠੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਗਦਾ ਰੱਖਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨ == === ਫਲੈਟਬਰੇਡ (ਤੰਦੂਰੀ ਰੋਟੀ) === [[ਤਸਵੀਰ:200612_Yemen-212_(354275379).jpg|thumb|250x250px| [[ਯਮਨ|ਯਮਨੀ]] ਆਧੁਨਿਕ ਤੰਦੂਰ (ਤਨੂਰ) ਤੰਦੂਰੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਮੁਲਾਵਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ]] ਇੱਕ ਤੰਦੂਰ ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਨ - [[ਰੋਟੀ|ਤੰਦੂਰੀ ਰੋਟੀ]], ਤੰਦੂਰੀ ਨਾਨ, ਤੰਦੂਰੀ ਲੱਛਾ [[ਪਰੌਂਠਾ]], ਮਿੱਸੀ ਰੋਟੀ, ਅਤੇ ਤੰਦੂਰੀ [[ਕੁਲਚਾ]]। === ਪੇਸ਼ਾਵਰੀ ਖਰ === ਭੁੰਨਿਆ ਕਾਜੂ, ਅਤੇ ਕਾਟੇਜ ਪਨੀਰ ਦਾ ਪੇਸਟ ਇੱਕ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੀ ਮੋਟਾਈ ਕਰੀਮ ਵਿੱਚ ਮਰੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਬਲੋਚ ਅਤੇ ਆਲੂ === ਆਲੂ ਕਾਟੇਜ ਪਨੀਰ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਜੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ (ਤੰਦੂਰੀ ਮੁਰਗੀ) === [[ਤੰਦੂਰੀ ਚਿਕਨ]], ਇੱਕ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿਕਨ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਉਪ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm|title=Metro Plus Delhi / Food: A plateful of grain|date=24 November 2008|access-date=7 May 2009|publisher=The Hindu|location=Chennai, India|archive-date=29 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015351/http://www.hindu.com/mp/2008/11/24/stories/2008112450160200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.hindustantimes.com/rude-hotels/2009/02/01/where-does-biryani-come-from/|title=Where does biryani come from?|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624141257/http://blogs.hindustantimes.com/rude-hotels/2009/02/01/where-does-biryani-come-from/|archive-date=24 June 2016}}</ref> ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ, [[ਲਸਣ]], ਅਦਰਕ, [[ਜੀਰਾ]], ਲਾਲ ਮਿਰਚ, ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਸਾਲੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਗਰਮ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿਚ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਸਾਲੇ ਆਮ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹਲਕੇ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿਚ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>For instance, see the recipe in [[Madhur Jaffrey]]'s ''Indian Cookery'' pp66-69</ref> [[ਹਲਦੀ]] ਪੀਲੇ-ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਗਰਿਲ ਤੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ === ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ: ਮੁਰਗ ਟਿੱਕਾ), ਤੱਕ ਇੱਕ ਮੁਗਲਈ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianfoodforever.com/non-veg/chicken/chicken-tikka.html|title=Recipe Of Chicken Tikka, Indian Barbecue|access-date=2019-10-17|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026190936/https://www.indianfoodforever.com/non-veg/chicken/chicken-tikka.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.khanakhazana.com/recipes/view.aspx?id=1066|title=Chicken Tikka Masala|website=khanakhazana.com}}</ref> ਹੱਡੀ ਰਹਿਤ ਕੀਤੀ [[ਕੁੱਕੜ|ਚਿਕਨ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਕੇ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ [[ਦਹੀਂ|ਦਹੀ]] ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਜਰ' ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਡ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰੇ [[ਧਨੀਆ|ਧਨਿਆ ਦੀ]] [[ਚਟਨੀ]] ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਰੀ ਚਿਕਨ/ਟਿੱਕਾ ਮਸਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਤੰਗੜੀ ਕਬਾਬ === [[ਕਬਾਬ|ਤੰਗੜੀ ਕਬਾਬ]], ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨੈਕ ਹੈ, [[ਕਬਾਬ|ਚਿਕਨ ਦੇ ਡਰੱਮਸਟਿਕਸ ਨੂੰ ਮੈਰਿਟ]] ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਤਾਜ਼ੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਸਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਕਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਰੀਨੇਡ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁਰਗੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 12 ਘੰਟੇ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡਰੱਮਸਟਕਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਛਾ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਅੱਧੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਨਿੰਬੂ ਦੀ ਇੱਕ ਛਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੂੰਡੀ ਲੂਣ ਦੇ ਨਾਲ) ਪਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸਮੋਸਾ === [[ਸਮੋਸਾ]] ਇੱਕ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸਨੈਕਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਬੇਕਡ ਤਿਕੋਣਾ, ਅਰਜੀਲ ਜਾਂ ਟੈਟਰਾਹੇਡ੍ਰਲ ਪੇਸਟ੍ਰੀ ਸ਼ੈੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼, ਮਟਰ, ਧਨੀਆ, ਅਤੇ ਦਾਲ, ਜਾਂ ਚੂਨਾ ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੋਸੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਪੇਸਟਰੀ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]], [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]], [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਸਮੋਸੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਅਕਸਰ ਤਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ == ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੰਦੂਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਤੰਦੂਰ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਰਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤੇਲ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੰਧਾਂ ਚੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤੰਦੂਰ ਭਠੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੰਦੂਰ ਠੰਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਚੀਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ। ਉਹ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ (ਥਰਮਲ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਕੁਚਨ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੌਲੀ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਧ ਘੱਟ ਚੀਰ ਫੜਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://luxury-tandoors.com/customer-care/user-guide/|title=USER GUIDE|website=luxury-tandoors.com}}</ref> [[File:A Tandoor also known as tannour is a cylindrical clay or metal oven used in cooking and baking in Pakistan and other Asian countries.jpg|thumb|C34B5009 ਤੰਦੂਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਮੇਨੀਅਨ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਉਪਕਰਣ]] 13dvclkhluo0uum2kt044j1t70fq2ke 0 133748 840088 622366 2026-05-27T15:20:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840088 wikitext text/x-wiki [[File:19a.Assembly.EqualityMarch.WDC.11June2017 (34603211253).jpg|alt=Nemat Sadat holding a handmade poster which says, "I am... gay, an Afghan native, an American citizen, an Ex-Muslim man, and the Father of All Love Bombs"|thumb|310x310px|Nemat Sadat at the [[National Pride March]] (also known as the Equality March for Unity and Pride) in Washington, D.C. (June 11, 2017). Photo by Elvert Barnes / CC-BY-SA-2.0.]] '''ਨੇਮਤ ਸਦਾਤ''' ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ 'ਦ ਕਾਰਪੇਟ ਵੀਵਰ' ਅਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ]]. ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="vouge">{{Cite news|url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/meet-afghanistans-first-openly-gay-activist-and-author-nemat-sadat|title=Meet Afghanistan's first openly gay activist and author, Nemat Sadat|work=Vogue magazine|access-date=25 October 2020|language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/interview/nemat-sadat-i-too-would-like-to-go-back-to-afghanistan-and-not-be-stoned-for-being-gay-lgbtq|title=Nemat Sadat: 'I too would like to go back to Afghanistan and not be stoned for being gay'|last=George|first=Sarahbeth|date=7 July 2019|work=National Herald|access-date=25 October 2020|language=en}}</ref> ਸਦਾਤ ਪਹਿਲੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੇਅ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। == ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ == ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਦਾਤ ਕਾਬੁਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਿਆ।<ref name="out">{{Cite web|url=https://www.out.com/news-opinion/2014/02/21/russia-runs-closet-afghanistan-comes-out|title=As Russia Runs For the Closet, Afghanistan Comes Out|date=21 February 2014|website=www.out.com|language=en|access-date=25 October 2020}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ + ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਭੂਮੀਗਤ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/nemat-sadat-gay-muslim-afghan-immigrant/article28793948.ece|title=Nemat Sadat: Gay, Muslim, Afghan, immigrant|last=Rangnekar|first=Sharif D.|date=3 August 2019|work=The Hindu|access-date=25 October 2020|language=en-IN}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ ਅਫਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.corcoranproductions.com/despite-death-threats-a-gay-leader-emerges-in-afghanistan/|title=Despite Death Threats A Gay Leader Emerges In Afghanistan|work=www.corcoranproductions.com|access-date=25 October 2020}}</ref> ਸਦਾਤ ਨੂੰ ਏ.ਯੂ.ਏ.ਐਫ. ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਕੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.out.com/news-opinion/2014/02/21/russia-runs-closet-afghanistan-comes-out|title=As Russia Runs For the Closet, Afghanistan Comes Out|date=21 February 2014|work=www.out.com|access-date=25 October 2020|language=en}}</ref> == ਪੱਤਰਕਾਰੀ == ਸਦਾਤ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਆਉਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.georgetownjournalofinternationalaffairs.org/online-edition/the-death-penalty-is-not-the-solution-for-afghanistan-by-nemat-sadat|title=Blood Sport Returns to Afghanistan by Nemat Sadat|work=Georgetown Journal of International Affairs|access-date=25 October 2020|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212601/https://www.georgetownjournalofinternationalaffairs.org/online-edition/the-death-penalty-is-not-the-solution-for-afghanistan-by-nemat-sadat|dead-url=yes}}</ref> ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅਹੁਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਏਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਈਟਲਾਈਨ, ਸੀਐਨਐਨ ਦੇ ਫਰੀਦ ਜ਼ਕਰੀਆ ਜੀਪੀਐਸ, ਅਤੇ ਯੂਐਨ ਕ੍ਰੋਨੀਕਲ ਲਈ ਸਮਗਰੀ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/lifestyle/nemat-sadat-what-it-s-like-to-be-gay-an-afghan-369921.html|title=Nemat Sadat: What It's Like To Be Gay & An Afghan|date=25 June 2019|work=IndiaTimes|access-date=25 October 2020|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://blogs.conted.ox.ac.uk/mstcw/?p=1534|title=MSt almunus Nemat Sadat's novel "The Carpet Weaver " to be published by Penguin Random House, June 2019|last=Chatterjee|first=Amal|date=16 September 2018|work=conted.ox.ac.uk|access-date=25 October 2020|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101180311/http://blogs.conted.ox.ac.uk/mstcw/?p=1534|url-status=dead}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਸਦਾਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਕਾਰਪੇਟ ਵੀਵਰ' ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/nemat-sadats-carpet-weaver-review-5838875/|title=Nemat Sadat’s debut novel is an ode to beauty and hope, even in dark times|date=20 July 2019|work=The Indian Express|access-date=20 February 2021|language=en}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਨਿਸ਼ਕ ਨੂਰਜ਼ਾਦਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਲੜਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮਰਦ ਮਿੱਤਰ ਮਹੇਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਗੜਬੜੀ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/review-of-nemat-sadats-the-carpet-weaver/article29918592.ece|title=The Carpet Weaver: On coming of age in Kabul|last=Roy|first=Catherine Rhea|work=The Hindu Business Line|access-date=20 February 2021|language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:LGBT_rights_in_Afghanistan|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] 5qk5bqhqils67698eemra4vt4561yky 0 147903 840116 837731 2026-05-28T11:13:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840116 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Loo|isbn=9789937853828|publisher=Sangri~La Books|genre=Fiction|country=[[Nepal]]|language=[[Nepali language|Nepali]]|author=[[Nayan Raj Pandey]]}} '''''ਲੂ''''' ( {{Lang-ne|लू}} ਅਰਥ 'ਤੇਜ਼ ਗਰਮ ਹਵਾ') ਨਯਨ ਰਾਜ ਪਾਂਡੇ ਦਾ 2012 ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|title='लू' उपन्यास र सीमा क्षेत्रको पीडा|last=Shah|first=Jit Bahadur|date=August 18, 2012|work=[[Nagarik News]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=दैनिक १२–१५ घण्टासम्म लगातार लेखिरहेँ|last=Shrestha|first=Laxman|date=July 7, 2012|work=Dainik Lumbini}}</ref> ਇਹ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੀ-ਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nepallivetoday.com/2021/06/15/nayan-raj-pandeys-new-collection-of-stories-jiyara-hits-the-shelves/|title=Nayan Raj Pandey's new collection of stories, Jiyara, hits the shelves|date=2021-06-15|website=Nepal Live Today|language=en|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੱਛਮੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|title=Snapshots of the subaltern|last=Pranjali|first=Suresh|date=April 20, 2012|work=[[Kathmandu Post]]}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨੇਪਾਲਗੰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇਲਈਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/book/245152/|title=लेखक नयनराज पाण्डे भन्छन्- मेरा पात्रहरू मैले देखिरहेकै मान्छे हुन् (भिडिओ)|last=Setopati|first=सबिना श्रेष्ठ|website=Setopati|language=hi|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਪ੍ਰਿੰਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਾਰ == ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਬਾਂਕੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਿੰਡ ' ''ਪੱਥਰਪੁਰਵਾ'' ' ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ, ''ਸਸ਼ਸਤਰ ਸੀਮਾ ਬਲ'' ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://wordinvent.com/top-5-nepali-books-that-require-translation-for-international-appeal/|title=Top 5 Nepali Books That Require Translation For International Appeal|date=2020-09-24|website=Wordinvent|language=en-US|access-date=2021-11-11|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050526/https://wordinvent.com/top-5-nepali-books-that-require-translation-for-international-appeal/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|title=एउटा अग्लो उपन्यास|last=Bartaman|first=Govinda|date=April 14, 2012|work=[[Kantipur (daily)|Kantipur]]}}</ref> ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ [[ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ|ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਹੈ]] । ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਦੇ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|''ਮਾਦੇਸ਼'' ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪਾਤਰ == * '''ਇਲੈਯਾ''', ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ * ਇਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ * ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਾਂ * ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ * '''ਟੂਟੇ ਪੰਡਿਤ''', ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ * '''ਰੇਡੀਓਲਾਲ''', ਇਲਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ * '''ਬਜਰੰਗੀ''', ਇਲੀਆ ਦਾ ਦੋਸਤ * '''ਕਰੀਮ''', ਨੁਸਰਤ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ * '''ਮਹੇਸ਼ਰ ਕਾਕਾ''' * '''ਚਮੇਲੀ''', ਰੇਡੀਓਲਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ * '''ਨੁਸਰਤ''', ਇਲੀਆ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ * '''ਮੁੰਨੀ''' * '''ਕਬਿਤਾ''' * '''ਬ੍ਰਿਜਲਲਾ''' == ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ == ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://glli-us.org/2019/11/24/our-writing-quality-will-be-rightly-tested-only-when-it-reaches-the-global-market-an-interview-with-writer-nayan-raj-pandey/|title='Our writing quality will be rightly tested only when it reaches the global market': An interview with writer Nayan Raj Pandey|last=Swechcha|first=Sangita|date=2019-11-24|website=Global Literature in Libraries Initiative|language=en|access-date=2021-11-11}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਤਾਂਡਵ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/03/25/ground-zero-pattharpuruwa|title=Ground zero: Pattharpuruwa|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-03-17/20170317072422.html?fb_comment_id=1455524427901362_1455548114565660|title=Kantipur-'लू' ले सम्झाउँछ कञ्चनपुर - कान्तिपुर समाचार|website=ekantipur.com|access-date=2021-11-11}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://fineprint.com.np/product/loo/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.goodreads.com/book/show/13722708-lu Goodreads ਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] nk7087qloojgd0fr23m4aia5b6lszfe 0 151500 840079 833556 2026-05-27T12:35:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840079 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Atp_womens_empowerment.JPG|alt=Aathi Thamilar Peravai women's empowerment conference in Salem, Tamil Nadu, 2009.|thumb|300x300px|ਸਲੇਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, 2009 ਵਿੱਚ ''ਆਥੀ ਥਾਮਿਲਰ ਪੇਰਵਾਈ'' ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਾਨਫਰੰਸ।]] '''ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦ''' ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਲਿਤ]] ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਜਾਤ]] ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ। ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਿੰਗ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ|ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਨੇਪਾਲ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।{{Sfn|Mehta|2017}}{{Sfn|Haijer|2007}} ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13.2% ਹਨ।{{Sfn|FEDO|2017}}1998 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dalit women in Pakistan |url=https://idsn.org/key-issues/dalit-women/dalit-women-in-pakistan/ |access-date=2018-08-26 |website=International Dalit Solidarity Network |language=en-US}}</ref> ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ [[ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ|ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ]] ਦੇ 2% 'ਤੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ" ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite web |last=Manorama |first=Ruth |title=Background Information on Dalit Women in India |url=http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |access-date=12 August 2018 |website=Right Livelihood Award |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224153640/http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |url-status=dead }}</ref> ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਵੀ [[ਗਰੀਬੀ]] ਵਿੱਚ ਜਿਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ।{{Sfn|Haijer|2007}}<ref name=":6">{{Cite news|url=https://newint.org/columns/makingwaves/2010/05/01/durga-sob-nepal-dalit-feminist|title=Durga Sob: Nepal's trailblazing Dalit feminist|date=2010-05-01|work=New Internationalist|access-date=2018-08-26|language=en}}</ref>ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਾਲਮ [[ਜਾਤ|ਜਾਤਾਂ ਦੇ]] ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/india/dalit-women-are-talking-about-their-identity|title=Indian Feminism Excludes Dalit Women, But the Tide is Turning|last=Rattanpal|first=Divyani|date=8 July 2015|work=The Quint|access-date=2018-08-12|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਲਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://womennewsnetwork.net/2012/05/15/india-magida-dalit-woman-hero/|title=INDIA: Magida dalit woman hero moves beyond caste and 'untouchability'|date=2012-05-15|work=Woman News Network (WNN)|access-date=2018-08-18|language=en-US|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701173225/https://womennewsnetwork.net/2012/05/15/india-magida-dalit-woman-hero/|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਭਾਰਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Dr._Babasaheb_Ambedkar_with_Women_delegates_of_the_Scheduled_Caste_Federation_during_the_Conference_of_the_Federation_on_July_8,_1942_at_Nagpur..jpg|thumb|8 ਜੁਲਾਈ 1942 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਡਾ.]] 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਛੂਤ- [[ਛੂਤ-ਛਾਤ|ਛਾਤ]] -ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। <ref name=":42">{{Cite web |last=Manorama |first=Ruth |title=Background Information on Dalit Women in India |url=http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |access-date=12 August 2018 |website=Right Livelihood Award |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224153640/http://www.rightlivelihoodaward.org/fileadmin/Files/PDF/Literature_Recipients/Manorama/Background_Manorama.pdf |url-status=dead }}</ref> ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{Sfn|Rege|1998}} ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ [[ਬਾਲ ਵਿਆਹ]], [[ਦਾਜ]] ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਵਿਧਵਾਤਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Rege|1998}} 1942 ਵਿੱਚ, 25,000 ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਨੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਿਪਰੈਸਡ ਕਲਾਸ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Kumar |first=Umang |date=24 May 2015 |title=Prof Vimal Thorat delivers lecture on Dalit feminist writing at MIT |url=http://twocircles.net/2015may24/1432488896.html |access-date=2018-08-12 |website=TwoCircles.net |language=en-US |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701181807/http://twocircles.net/2015may24/1432488896.html |url-status=dead }}</ref> ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਲੋਚਨਾਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ ਨੇ [[ਸੰਤਾਨ ਸੰਜਮ|ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=24 March 2017 |title=Forgotten Lessons – The All India Depressed Classes Women's Conference, Nagpur, 1942 |url=http://velivada.com/2017/03/24/forgotten-lessons-the-all-india-depressed-classes-womens-conference-nagpur-1942/ |access-date=2018-08-12 |website=Velivada |archive-date=2018-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802221150/http://velivada.com/2017/03/24/forgotten-lessons-the-all-india-depressed-classes-womens-conference-nagpur-1942/ |url-status=dead }}</ref> ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, [[ਬਹੁ-ਵਿਆਹ|ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦੀ]] ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name=":2" /> === ਪਾਕਿਸਤਾਨ === [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਜਾਤੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਘੱਟ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2018/07/29/dalit-women-struggles-in-pakistan/|title=Dalit women struggle in Pakistan|last=Babu|first=Sheshu|date=2018-07-29|work=Countercurrents|access-date=2018-08-26|language=en-US}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{Sfn|PDSN|2013}} ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਦਲਿਤ ਮਹਿਲਾ ਸੈਨੇਟਰ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਹਲੀ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੋਹਲੀ]], 2018 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-politics-women/pakistans-first-dalit-woman-senator-to-champion-girls-education-idUSKCN1GJ1UY|title=Pakistan's first Dalit woman senator to champion girls' education|last=Ebrahim|first=Zofeen|work=Reuters|access-date=2018-08-26|language=en-US}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਦਲਿਤ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ]] * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪਹੁੰਚ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ]] * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20180726192653/http://www.who.int/hrh/news/2018/delhi_declaration/en/ ਦਿੱਲੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 4fti5eyume9uxuj0w2oafjp1auv9kfs 0 155873 840093 695428 2026-05-27T16:28:05Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Musical career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1345802645|Suchitra Mitra]]" 840093 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The renowned Rabindrasangeet artist Smt. Suchitra Mitra being felicitated by the Union Minister for Information & Broadcasting, Shri Priyaranjan Dasmunsi at the Ganga Utsav, 2008, in Kolkata on August 21, 2008.jpg|thumb|ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ]] '''ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ''' (19 ਸਤੰਬਰ 1924 – 3 ਜਨਵਰੀ 2011) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਜਾਂ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]], ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ੈਰਿਫ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ''ਰਬਿੰਦਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ'' ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਰਹੀ। ਮਿੱਤਰਾ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਸੀ (ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ)<ref>{{Cite book|title=Calcutta: a cultural and literary history|last=Dutta|first=Krishna|publisher=Signal Books|year=2003|isbn=1-902669-59-2|page=226|chapter=Cities of Imagination: Calcutta|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC&q=Suchitra+Mitra&pg=PA226}}</ref> ਅਤੇ [[ਇਪਟਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ (2001) ਦੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-24/kolkata/28095823_1_new-sheriff-veteran-journalist-kolkata|title=Journalist to be new sheriff|date=24 December 2009|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811035622/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-24/kolkata/28095823_1_new-sheriff-veteran-journalist-kolkata|archive-date=11 August 2011}}</ref> ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ 3 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਸੌਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਮੁਖਰਜੀ, ਜੋਰਾਸਾਂਕੋ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}}ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪੰਕਜ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}} ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਸੁਚਿਤਰਾ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਦਾਗ ਕੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੁਝੰਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੱਲਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਉਪਨਾਮ ਗੋਜੂ ਸੀ। == ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ == ਸਾਲ 1941 ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ-[[ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ|ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀ]], ਸਾਂਤੀਦੇਵ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੈਲਜਰੰਜਨ ਮਜੂਮਦਾਰ ਤੋਂ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਸਿੱਖਿਆ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ 1945 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। 1946 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rabindra-sangeet-exponent-suchitra-mitra-pas/732688/|title=Rabindra Sangeet exponent Suchitra Mitra passes away|date=3 January 2011|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦਵੀਜੇਨ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਰਾਬਿਤੀਰਥਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ (ਰਬਿਤੀਰਥਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਗ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.india9.com/i9show/Rabitirtha-Music-Academy-54608.htm|title=Rabitirtha Music Academy in Kolkata}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/rabindra-sangeet-exponent-suchitra-mitra-passes-away-125941-2011-01-02|title=Rabindra Sangeet exponent Suchitra Mitra dies at 86|date=3 January 2011|work=[[India Today]]}}</ref> ਸੁਚਿਤਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਬੀਤਿਰਥਾ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ (ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ,ਇਸ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਗਤ ਸੂਖਮ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਪਣ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਹੋ ਕੇ ਉਭਰੀ ਸੀ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)|ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਫਿਲਮ-ਅਦਾਕਾਰੀ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਨਾਟਯ (ਜਾਂ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮੇ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੰਚ ਉਸਨੇ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਵਾਲਮੀਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ'' ਵਰਗੇ ਸਟੇਜ-ਪਲੇਅ/ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਰਿਤੂਪਰਨ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਦਹਨ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੌਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣਾ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜਾਂ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯੂ. ਐੱਸ. ਐੱਚ. ਆਰ. ਅਤੇ [[ਹੰਗਰੀ]] ਵਿੱਚ ਸੱਦੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਰਬੀਤਿਰਥਾ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਚਿਤਰਾ ਨੂੰ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਕਨਿਕਾ ਬੈਨਰਜੀ|ਕਨਿਕਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ]], [[ਦੇਵਵਰਤ ਵਿਸਵਾਸ|ਦੇਬਬ੍ਰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]] ਅਤੇ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ|ਹੇਮੰਤ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਚੌਕੜੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਰਬਿੰਦ੍ਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਿੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡੀ। == ਮਾਨਤਾ == ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਵੱਕਾਰੀ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੰਕਜ ਮੂਲਿਕ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਰ ਆਸਰ - ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਰਬਿੰਦਰਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਲੰਡਨ ਟੈਗੋਰ ਹਿਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ 1945 ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਭਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ। * [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ 1974 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 1986 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ]] ਅਵਾਰਡ * ਐਚਐਮਵੀ ਗੋਲਡਨ ਡਿਸਕ ਅਵਾਰਡ, * ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਰੋਮੋਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, * [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ]] ਤੋਂ ਦੇਸੀਕੋਟਮਾ, * ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਲਾਊਦੀਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਉਹ ਕਈ ਜੀਵਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ''ਸੁਚਿਤਰਾ ਮਿੱਤਰਾ'' (1993) ਸੀ, ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਫਿਲਮ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[http://www.calcuttaweb.com/cinema/rajasen.shtml Raja Sen biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102074219/http://calcuttaweb.com/cinema/rajasen.shtml|date=2 January 2010}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਬਿੰਦਰ-ਤੱਤਵਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2001 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ੈਰਿਫ ਬਣੀ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਟੈਗੋਰ ਗੀਤ'' (ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)। 1984 * ''ਗੁਰੇਰ ਪੁਤੁਲ'' ਆਨੰਦ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ 2000{{ISBN|81-7215-457-7}} . * ''ਰਤਨਪੁਰਰ ਰਹਸਯ'' । ਆਨੰਦ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼{{ISBN|81-7756-077-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7756-077-8|81-7756-077-8]] . == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] nc7azxfd0jsrn0a6052eiohbjihtj1b 0 156100 840105 715657 2026-05-28T02:01:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840105 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੀਲਾਲ ਨਭੁਭਾਈ ਦਿਵੇਦੀ''' (26 ਸਤੰਬਰ 1858 – 1 ਅਕਤੂਬਰ 1898) [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਲੇਖਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੀਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਕੀ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਘੱਟ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰਕ" ਮੰਨਦਾ ਸੀ।{{Sfn|Shukla|1995}} ਮਨੀਲਾਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ''ਪੰਡਿਤ ਯੁੱਗ'', ਜਾਂ "ਵਿਦਵਾਨ ਯੁੱਗ" ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ - ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਇਹ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। . ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਵੈਤ (ਗੈਰ-ਦਵੈਤ) ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਆਤਮਨਿਮੰਜਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ''ਕਾਂਤਾ'', ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ; ''ਨਰੂਸਿੰਘਾਵਤਾਰ'', ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕ; ''ਪ੍ਰਣਵਿਨਿਮਯਾ'', [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] ਅਤੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ; ਅਤੇ ''ਸਿਧਾਂਤਸਾਰ'', ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ। [[ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ|ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੇ ਅਦਵੈਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 1893 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ|ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿੱਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਨੀਲਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਨੂੰ 1890 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਜਿਨਸੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ [[ਆਤਸ਼ਕ|ਸਿਫਿਲਿਸ]] ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੋਢੀ [[ਨਰਮਦ]] ਨੇ ਮਨੀਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੌਧਿਕ ਵਾਰਸ ਮੰਨਿਆ। ਮਨੀਲਾਲ ਨੇ ਮਾਸਿਕ ''ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ'' ਅਤੇ ''ਸੁਦਰਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਰਮਦ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 1885 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਨੀਲਾਲ ਨਭੁਭਾਈ ਦਿਵੇਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1858 ਨੂੰ ਨਡਿਆਦ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਥੋਦਰਾ ਨਗਰ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਭਾਈਲਾਲ ਦਵੇ, ਨੇ ਮਨੀਲਾਲ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਨਭੁਭਾਈ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ [[ਕਰਜ਼|ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਭੁਭਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿੱਖੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।{{Sfn|Thaker|1983}} [[ਤਸਵੀਰ:Elphinstone_College_and_Sassoon_Library.jpg|alt=Building of Elphinstone College, Bombay|thumb| ਮਨੀਲਾਲ ਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Shamaldas_College_Bhavnagar.jpg|alt=Building of Shamaldas College, Bhavnagar|thumb| ਸਮਾਲਦਾਸ ਕਾਲਜ, ਭਾਵਨਗਰ]] ਉਸਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਦਿਖਾਈ; ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮਨੀਲਾਲ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ|ਜਿਓਮੈਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ 1875 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜੇਮਜ਼ ਟੇਲਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।{{Sfn|Thaker|1983}} ਉਸਨੇ 1877 ਵਿੱਚ ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1880 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਟੋਡਿਡੈਕਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਡਿਆਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1880 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। 1881 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਬਦਲੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਬੰਬਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ 1885 ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਗਰ ਦੇ ਸਮਾਲਦਾਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਪਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ 1889 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।{{Sfn|Datta|1988}}{{Sfn|Topiwala|Soni|Dave|1990}} ਨਵੰਬਰ 1892 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1893 ਤੱਕ, ਉਹ ਪਾਟਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ|ਬੜੌਦਾ ਰਾਜ]] ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1893 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1895 ਤੱਕ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ।{{Sfn|Datta|1988}}{{Sfn|Thaker|1983}} [[ਤਸਵੀਰ:Amar_Aasha_by_Manilal_Dwivedi.jpg|thumb| ''ਅਮਰ ਆਸ਼ਾ'', ਮਨੀਲਾਲ ਦਿਵੇਦੀ ਦੀ ਇੱਕ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], ਉਸਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ]] == ਸਰੋਤ == {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite book|title=India Revisited|last=Arnold|first=Edwin|publisher=[[Roberts Brothers]]|year=1886|location=Boston|pages=99–116|chapter=A Model Native State|author-link=Edwin Arnold|chapter-url=https://books.google.com/books?id=B5s2AAAAMAAJ&pg=PA99}} *{{cite journal|last=Birch|first=Jason|date=December 2013|title=Rājayoga: The Reincarnations of the King of All Yogas|url=https://eprints.soas.ac.uk/35262/1/Birch%20Ra%CC%84jayoga%20IJHS.pdf|journal=[[International Journal of Hindu Studies]]|volume=17|issue=3|pages=399–442|doi=10.1007/s11407-014-9146-x|jstor=24713650|s2cid=143065487|access-date=2023-03-08|archive-date=2023-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308062030/https://eprints.soas.ac.uk/35262/1/Birch%20Ra%CC%84jayoga%20IJHS.pdf|url-status=dead}} {{Closed access}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EtcoeaQIQdAC&pg=PA418|title=Swami Vivekananda in India: A Corrective Biography|last=Chattopadhyaya|first=Rajagopal|publisher=[[Motilal Banarsidass|Motilal Banarsidass Publishers]]|year=1999|isbn=978-81-208-1586-5|location=Delhi|page=418}} *{{cite journal|last=Chavda|first=Vijay Singh|year=1980|title=The 19th Century Social Reform in Gujarat: A Contemporary Evaluation|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=41|page=733|jstor=44141900}} {{Closed access}} *{{Cite book|title=Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarat Vishwakosh Trust]]|year=2004|editor1-last=Choksi|editor1-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=117, 124|language=gu|script-title=gu:ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|oclc=55679037|editor2-last=Somani|editor2-first=Dhirendra}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A11OAQAAMAAJ|title=The City and Its Fragments: Colonial Bombay, 1854–1918|last=Chopra|first=Preeti|date=2003|publisher=University of California|volume=2|location=Berkeley|oclc=937449532}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z4ruAQAACAAJ|title=Encyclopaedia of Indian Literature: I-L|date=2016|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-4758-1|editor-last=Choudhuri|editor-first=Indra Nath|volume=3|location=New Delhi|page=2267}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aI9KAQAAIAAJ|title=Princes And the Press|last=Dalal|first=Yasin|publisher=[[Saurashtra University]]|year=1999|location=Rajkot|oclc=82772563}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PoaMFmS1_lEC&pg=PA50|title=A History of Indian Philosophy|last=Dasgupta|first=Surendranath|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1975|isbn=978-81-208-0412-8|volume=1|location=Delhi|page=50|author-link=Surendranath Dasgupta}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1130|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|editor-last=Datta|editor-first=Amaresh|volume=2|location=New Delhi|pages=1130–1131}} *{{cite book|title=More Happenings: Gujarati Theatre Today (1990–1999)|last=Desai|first=S.D.|publisher=[[Gujarat Sahitya Academy]]|year=2002|isbn=81-7227-113-1|location=Gandhinagar|page=69}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&pg=PA126|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and Poems|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-7201-324-0|editor-last=George|editor-first=K. M.|editor-link=K. M. George (writer)|location=New Delhi|page=126}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DA0RAAAAMAAJ|title=History of Gujarati Literature|last=Jhaveri|first=Mansukhlal|publisher=Sahitya Akademi|year=1978|location=New Delhi|pages=101–104|oclc=639128528|author-link=Mansukhlal Jhaveri}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&pg=PA5|title=B.K. Thakore|last=Panchal|first=Shirish|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1998|isbn=978-81-260-0373-0|series=[[Makers of Indian Literature]]|location=New Delhi|page=5|author-link=Shirish Panchal}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ENRie2M4z9gC&pg=PA16|title=Tagore's ''Chitra'' and Aurobindo's ''Savitri'': A Comparative Study|last=Pandya|first=Ketki N.|publisher=Atlantic Publishers|year=2004|isbn=978-8-126-90353-5|location=New Delhi}} *{{cite book|title=Gandhi: 'Hind Swaraj' and Other Writings|last=Parel|first=Anthony J.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=978-0-521-57405-1|location=New York|pages=xiii–lxii|chapter=Introduction|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QG9xAwAAQBAJ&pg=PA6}} *{{cite book|title=Moral and Social Thinking In Modern Gujarat|last=Patel|first=C. N.|publisher=[[Gujarat Sahitya Akademi]]|year=2000|location=Gandhinagar|pages=38–39|oclc=297205718|author-link=C. N. Patel}} *{{cite book|title=Epistemology: Indian Philosophy|last=Ram-Prasad|first=Chakravarthi|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-70294-6|editor-last=Perrett|editor-first=Roy W.|location=New York|page=231|chapter=Dreams and Reality: The Śaṅkarite Critique of Vijñānavāda|author-link=Chakravarthi Ram-Prasad|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hfVXAQAAQBAJ&pg=PA231}} *{{cite book|title=Socio-Religious Reform Movements in Gujarat During the Nineteenth Century|last=Raval|first=R. L.|publisher=Ess Ess Publications|year=1987|location=New Delhi|pages=185–232|chapter=Reform Controversy and New Approach to Cultural Synthesis|oclc=838404380}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bDY-AAAAMAAJ|title=Western Colonial Policy: A Study on its Impact on Indian Society|publisher=Institute of Historical Studies|year=1981|editor-last=Ray|editor-first=N. R.|volume=1|location=Culcutta|page=382|oclc=916707731}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2ZJPAAAAMAAJ|title=Bombay: Mosaic of Modern Culture|last=Shukla|first=Sonal|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-563689-5|editor-last=Patel|editor-first=Sujata|editor-link=Sujata Patel|location=New Delhi|pages=88–98|chapter=Gujarati Cultural Revivalism|author-link=Sonal Shukla}} *{{cite thesis|type=Ph.D thesis|title=Narrations of a Nation: Explorations Through Intellectual Biographies|last=Suhrud|first=Tridip|year=1999|author-link=Tridip Suhrud|publisher=School of Social Sciences, [[Gujarat University]]|location=Ahmedabad|chapter=Love, Desire and Moksha: Manibhai Nabhubhai and the Loss of Svadharma|chapter-url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/46631/8/08_chapter%203.pdf|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/46631|hdl=10603/46631}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6Wg4AAAAMAAJ|title=Manilal Dwivedi|last=Thaker|first=Dhirubhai|publisher=Sahitya Akademi|year=1983|series=[[Makers of Indian Literature]]|location=New Delhi|oclc=10532609|author-link=Dhirubhai Thaker}} *{{cite book|title=Keṭalāka Sāhityika Vivādo|last=Thaker|first=Dhirubhai|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarati Vishwakosh Trust]]|year=2011|location=Ahmedabad|page=31|language=gu|script-title=gu:કેટલાક સાહિત્યિક વિવાદો|trans-title=Some Literary Controversies|oclc=741752210}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4oMAQAAMAAJ|title=Gujarat: A Panorama of Heritage of the Gujarat|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarat Vishwakosh Trust]]|year=2007|editor1-last=Thaker|editor1-first=Dhirubhai|location=Ahmedabad|pages=355–356|oclc=180581353|editor2-last=Desai|editor2-first=Kumarpal|editor2-link=Kumarpal Desai}} *{{Cite book|title=Gujarati Sahitya Kosh: Arvachinkal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|year=1990|editor1-last=Topiwala|editor1-first=Chandrakant|editor1-link=Chandrakant Topiwala|volume=II|location=Ahmedabad|language=gu|script-title=gu:ગુજરાતી સાહિત્ય કોશ: અર્વાચીનકાળ|trans-title=Encyclopedia of Gujarati Literature: Modern Era|oclc=26636333|editor2-last=Soni|editor2-first=Raman|editor3-last=Dave|editor3-first=Ramesh R.}} *{{cite book|title=The Bombay University Calendar|author=University of Bombay|publisher=Thacker|year=1880|location=Bombay|page=166|chapter=The James Taylor Prize}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FogRAAAAMAAJ|title=Philosophy in the Fifteen Modern Indian Languages|last=Yajnik|first=J. A.|publisher=The Council for the Marathi Encyclopaedia of Philosophy|year=1979|editor-last=Bedekar|editor-first=V. M.|location=Pune|pages=74–103|chapter=Philosophy in Gujarati|oclc=911837204}} {{refend}}   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1898]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] dh9hc1b05uurg892aw61wpcoqbbdydh 0 163599 840109 821166 2026-05-28T06:48:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840109 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] {{Infobox person | name = ਰਖਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ | image = Rakhshanda Jalil bharat-s-tiwari-photography-IMG 8260 July 19, 2017.jpg | caption = ਰਖਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ | birth_name = | birth_date = {{Birth-date and age|20 July 1963}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]] | education = ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ | occupation = ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ }} '''ਰਖਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rakhshanda Jalil;''' ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੇਖਕ]], [[ਆਲੋਚਕ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਮਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਮਾਰਕ''<ref>{{Cite book|title=Invisible City: The Hidden Monument of Delhi (9788189738778): Rakhshanda Jalil, Khushwant Singh: Books|date=2013-02-16|publisher=Amazon.com|isbn=978-8189738778}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-01-01 |title=Delhi's Hidden Riches |url=http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-697/2012/january/1/delhis-hidden-riches.html |access-date=2014-05-20 |publisher=Thebookreviewindia.org |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090047/http://www.thebookreviewindia.org/articles/archives-697/2012/january/1/delhis-hidden-riches.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਰਿਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Release and Other Stories: Rakhshanda Jalil: 9789350290699: Amazon.com: Books|date=2011-11-23|publisher=Amazon.com|isbn=978-9350290699}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-09-18 |title=CM releases short story collection |url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/cm-releases-short-story-collection/ |access-date=2014-05-20 |publisher=The Indian Express}}</ref> (ਹਾਰਪਰਕੋਲਿਨਸ, 2011)। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ''ਪਸੰਦੀਦਾ ਤਰੱਕੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ (2014)''<ref>{{Cite web |date=2014-03-06 |title=Liking Progress, Loving Change: Rakhshanda Jalil - Oxford University Press |url=http://ukcatalogue.oup.com/product/9780198096733.do |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309021052/http://ukcatalogue.oup.com/product/9780198096733.do |archive-date=9 March 2014 |access-date=2014-05-20 |publisher=Ukcatalogue.oup.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jalil |first=Rakhshanda |date=2013-12-15 |title=Liking Progress, Loving Change: A Literary History of the Progressive Writers Movement in Urdu Book by Rakhshanda Jalil &#124; Hardcover |url=http://www.chapters.indigo.ca/books/liking-progress-loving-change-a/9780198096733-item.html |access-date=2014-05-20 |publisher=chapters.indigo.ca |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085834/http://www.chapters.indigo.ca/books/liking-progress-loving-change-a/9780198096733-item.html |url-status=dead }}</ref> ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਲੀਲ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਲੀਲ ਨੇ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ]], ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1986 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="ignca1">{{Cite web |last=CIL |date=2007-03-23 |title=The Tradition of Eid-e-Milad-un-Nabi in North India - Rakshanda Jalil |url=http://ignca.nic.in/aqeedat_2007_009.htm |access-date=2014-05-20 |publisher=Ignca.nic.in}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ (1987), ਟਾਟਾ ਮੈਕਗ੍ਰਾ-ਹਿੱਲ ਬੁੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ (1987-89) ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਹਾਇਕ, ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ (1989-90) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।, ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ (1990 - ਮਾਰਚ 1995) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਵੰਡਿਆ '', ਥਰਡ ਫਰੇਮ: ਲਿਟਰੇਚਰ, ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਜਰਨਲ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕੌਂਸਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਐਸੋਸੀਏਟ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਅਤੇ CSD (ਜਨਵਰੀ 2011-ਜਨਵਰੀ 2012) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਜਰਨਲ, ''ਸੋਸ਼ਲ ਚੇਂਜ'' ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਹਿਰ: ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਰਕ * ਝੂਠ: ਅੱਧਾ ਦੱਸਿਆ; ਰਕਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ; 2002, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼।{{ISBN|81-87075-92-9}} . * ਇੱਕ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ * ਰਿਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ * ਇੱਕ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ: ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵੂਮੈਨ ਅਨਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ * ਕੁਰਰਤੁਲੈਨ ਹੈਦਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਨਦੀ: ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਰਥ, ਸਕੋਪ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ * ਨੰਗੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ: ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੈਚ * ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ: ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ * ਨਵੀਂ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤਾਂ: ਫ੍ਰਾਮ ਭਾਰਤ ਐਂਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] evnbm7qjnhw1dvnq4c9go6uh99ffrmw 0 165039 840118 831657 2026-05-28T11:37:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840118 wikitext text/x-wiki '''ਲੋਕੇਸ਼ ਵਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਟੂ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। <ref name=":0">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/the-human-body-is-my-canvas-lokesh-verma-tattoo-practitioner/articleshow/10369492.cms|title=The human body is my canvas: Lokesh Verma, Tattoo practitioner|date=2011-10-16|work=The Economic Times|access-date=2020-04-07}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਉਂਡਵੇਵ ਟੈਟੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name=":1">{{Cite web |title=Soundwave tattoos: Scan it, hear it |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/feb/05/soundwave-tattoos-scan-it-hear-it-2099064.html |access-date=2020-04-07 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=New wave of tattoos |url=https://www.dailypioneer.com/2020/sunday-edition/new-wave-of-tattoos.html |access-date=2020-04-07 |website=The Pioneer |language=en |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407134311/https://www.dailypioneer.com/2020/sunday-edition/new-wave-of-tattoos.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=This Valentine's Day, try and express your love with a permanent tattoo |url=https://www.indulgexpress.com/life-style/2020/feb/14/this-valentines-day-try-and-express-your-love-with-a-permanent-tattoo-22301.html |access-date=2020-04-07 |website=www.indulgexpress.com}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਟੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹਾਰਟਵਰਕ ਟੈਟੂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Kavi |date=2018-12-01 |title=Festival of ink |url=https://www.asianage.com/life/art/011218/festival-of-ink.html |access-date=2020-04-07 |website=The Asian Age}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mukherjee |first=Debdeep |date=2 December 2018 |title=Tattoo's cool, say these youngsters |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/tats-cool-say-these-youngsters/articleshow/66901887.cms |access-date=2020-04-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Of tattoos, music and major hip-hop vibes |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2019/dec/09/of-tattoos-music-and-major-hip-hop-vibes-2073350.html |access-date=2020-04-07 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਲੋਕੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਲਈ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਜੀਬ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। <ref name=":2">{{Cite web |last=Karelia |first=Gopi |date=2021-03-18 |title=Delhi Man Once Flipped Burgers To Support Family; Now An International Tattoo Artist |url=https://www.thebetterindia.com/251219/lokesh-verma-delhi-tattoo-artist-devilz-tattooz-rags-to-riches-success-story-guinness-book-of-world-records-gop94/ |access-date=2021-07-11 |website=The Better India |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਟੈਟੂ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ <ref name=":1"/> ਉਦੋਂ ਉਹ ਐਮਬੀਏ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਕਰਣ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਿਨੇ ਸਥਾਨਕ [[ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼|ਮੈਕਡੋਨਲਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=Tattoo artist Lokesh Verma's success story will leave you inspired |url=https://www.asianage.com/entertainment/in-other-news/130819/tattoo-artist-lokesh-vermas-success-story-will-leave-you-inspired.html |access-date=2020-04-07 |website=The Asian Age}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Delhi's Tattoo Artist Lokesh Verma Becomes The First Asian To Teach In An Italian Tattoo University |url=https://in.style.yahoo.com/delhi-tattoo-artist-lokesh-verma-052417403.html |access-date=2020-04-07 |website=in.style.yahoo.com |language=en-IN |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407134310/https://in.style.yahoo.com/delhi-tattoo-artist-lokesh-verma-052417403.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ|ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ [[ਗ੍ਰੇਟਰ ਕੈਲਾਸ਼]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ]] ਵਿੱਚ <ref name=":2"/> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਟੈਟੂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੰਡਿਆਂ ਲਈ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟੈਟੂ ਬਣਾਏ। <ref>{{Cite web |date=25 April 2011 |title=70-year-old man has 305 country flag tattoos |url=https://www.news18.com/news/india/70-year-old-man-has-305-country-flag-tattoos-367139.html |access-date=2020-04-07 |website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2011-10-15 |title=This man is a walking atlas |url=https://www.deccanherald.com/content/198195/this-man-walking-atlas.html |access-date=2020-04-07 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਹਾਰਟਵਰਕ ਟੈਟੂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/shedding-its-image-of-a-passing-fad-tattoo-art-emerges-as-symbol-of-syncretism/article25650489.ece|title=Shedding its image of a passing fad, tattoo art emerges as symbol of syncretism|last=Swain|first=Kasturi|date=2018-12-03|work=The Hindu|access-date=2020-04-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tattoos aren't about cults anymore |url=https://www.dailypioneer.com/2019/vivacity/tattoos-aren-t-about-cults-anymore.html |access-date=2020-04-07 |website=The Pioneer |language=en |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407134311/https://www.dailypioneer.com/2019/vivacity/tattoos-aren-t-about-cults-anymore.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੇਵਿਲਜ਼ ਟੈਟੂਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Tapsee Pannu and Swara Bhaskar's tattoo artist explains how musical barcodes are the next inking trend |url=https://www.businessinsider.in/thelife/news/tapsee-pannu-and-swara-bhaskers-tattoo-artist-explains-how-musical-barcodes-are-the-next-inking-trend/articleshow/73656398.cms |access-date=2020-04-07 |website=Business Insider |archive-date=2020-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407135812/https://www.businessinsider.in/thelife/news/tapsee-pannu-and-swara-bhaskers-tattoo-artist-explains-how-musical-barcodes-are-the-next-inking-trend/articleshow/73656398.cms |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-07-11 |title=Fuchcha's get inked: Making a statement with tattoo and piercing in the new session |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/fuchcha-s-get-inked-making-a-statement-with-tattoo-and-piercing-in-the-new-session/story-F5pm3qffhMS6Tq5PrGRfLL.html |access-date=2020-04-07 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tatoo: Flaunt it but watch out - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/science/Tatoo-Flaunt-it-but-watch-out/articleshow/3254395.cms |access-date=2020-04-07 |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-25 |title=Lokesh Verma (Devil'z Tattooz) on Life as a Tattoo Artist in India |url=https://www.careersindia.org/interview-with-lokesh-verma-tattoo-design/ |access-date=2021-05-25 |website=CareersIndia |language=en-US |archive-date=2021-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525161541/https://www.careersindia.org/interview-with-lokesh-verma-tattoo-design/ |url-status=dead }}</ref> ਲੋਕੇਸ਼ ਨੇ 15 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ]], [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]], [[ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ|ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ]], ਰੇਮੋ ਡਿਸੂਜ਼ਾ, ਅਤੇ [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Celebrity tattoo artist Lokesh Verma wants to focus on quality work |url=https://m.indulgexpress.com/fashion/2021/jan/20/celebrity-tattoo-artiste-lokesh-verma-wants-to-focus-on-quality-work-31043.amp |url-status=dead |access-date=2021-07-11 |website=Indulge Express |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711074701/https://m.indulgexpress.com/fashion/2021/jan/20/celebrity-tattoo-artiste-lokesh-verma-wants-to-focus-on-quality-work-31043.amp }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੈਟੂਇੰਗ ਐਂਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਅਕੈਡਮੀ ਟੀਅਰ ਪੋਲੋ, [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |title=Delhi's Tattoo Artist Lokesh Verma Becomes The First Asian To Teach In An Italian Tattoo University |url=https://www.freepressjournal.in/lifestyle/delhis-tattoo-artist-lokesh-verma-becomes-the-first-asian-to-teach-in-an-italian-tattoo-university |access-date=2021-07-11 |website=www.freepressjournal.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6cuzz2g4vuij0qyakb6bjjrqm6wgime 0 166487 840103 676888 2026-05-27T21:28:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840103 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਬਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ | image = | image_size = | landscape = | alt = | caption = | birth_name = ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ | alias = | birth_date = {{birth date|df=y|1937|12|26}} | birth_place = [[ਗੋਜਰਾ]] (ਹੁਣ [[ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]), [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ]] | origin = [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1998|05|14|1937|12|26}} | death_place = [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | genre = [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀਆਂ]] ਅਤੇ ਗੀਤ | occupation = ਗੀਤਕਾਰ | years_active = <!--YYYY–YYYY (or –present)--> | associated_acts = [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]]<br/>[[[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]] <br/> [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ]] }} '''''ਬਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ''''' [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]], [[ਅਤਾ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾ ਖ਼ੇਲਵੀ|ਅਤਾਉੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ]], [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਨੇ]] ਉਸ ਦੀਆਂ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀਆਂ]] ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। == ਜੀਵਨ == ਬੈਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ (ਜਨਮ ਨਾਮ: ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ) ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਗੋਜਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Bio">[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/7157/ Profile of Bari Nizami on Bio-bibliographies website (in Urdu language)] Retrieved 23 December 2019</ref> ਗੋਜਰਾ ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ [[ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਦੋਸਤੀ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਮੌਤ == 14 ਮਈ 1998 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ। <ref name="Bio"/> == ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਗਾਏ ਬਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਦੇ ਗਾਣੇ == ਉਸਤਾਦ ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੱਵਾਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੀਤ ਗਾਏ ਗਏ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੋਲ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: * [https://www.nusratcollection.com/2013/12/dam-mastt-qalndar-mastt-mastt-mp3-kalam.html ਮਸਤ ਮਸਤ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ] <ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/buzz/11-bollywood-songs-that-you-didnt-know-were-copied-or-inspired-from-pakistan-1707575.html|title=11 Bollywood Songs That You Didn't Know Were Copied Or 'Inspired' From Pakistan|last=Anurag Verma|date=7 April 2018|work=NEWS18 website|access-date=23 December 2019}}</ref> * ਵਿਗੜ ਗਈ ਐ ਥੋਰੇ ਦੀਨਾ ਤੌਂ * [https://www.nusratcollection.com/2015/04/yaara-dhak-le-khooni-ankhiya-nu-mp3.html ਯਾਰਾ ਡਕ ਲੇ ਖੂਨੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ] * ਰਾਂਝਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਰੱਬ ਵਾਰਗਾ * [https://www.nusratcollection.com/2014/03/dil-marjany-nu-ki-hoya-sajna-mp3-by.html ਦਿਲ ਮਾਰ ਜਾਨੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਆ ਸਜਨਾ] * [https://www.nusratcollection.com/2014/03/sun-charkhe-di-mithi-mithi-kook-mp3-by.html ਸੁਣ ਚਰਖੇ ਦੀ ਮਿਠੀ ਮਿਠੀ ਕੂਕ] * ਹੋ ਜਾਵੇ ਜੇ ਪਿਆਰ * ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾ * ਵਾਦਾਹ ਕਰ ਕੇ ਸੱਜਣ ਨਹੀ ਆਇਆ ॥ * ਗਿਨ ਗਿਨ ਤਾਰੇ ਲੰਘਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ * ਕਮਲੀ ਵਾਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁ ਸਦਕਾ ਮੈਂ ਜਾਂ * ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਦਿਲ ਕਰੇ ਵੇਖਦਾ ਰਹਵਾਂ <ref>{{Cite web |last=Zaman Khan |date=16 February 2018 |title=Cafes of Lyallpur (now called Faisalabad) |url=http://apnaorg.com/prose-content/english-articles/page-171/article-6/index.html |access-date=23 December 2019 |website=Academy of the Punjab in North America (APNA) website |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224012647/http://apnaorg.com/prose-content/english-articles/page-171/article-6/index.html |url-status=dead }}</ref> == ਕਿਤਾਬ == ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਮੀਲ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਛਾਪੀ ਸੀ, ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ "ਕਦਰਾਂ" ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] hmcanyxi5hd8fq84q3niudjd5ibq6f2 0 168033 840106 774265 2026-05-28T04:41:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840106 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ''' (ਉਰਦੂ: محمد عاصم بٹ) ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਖੋਜਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Foundation of SAARC Writers and Literature Delegates Book |url=http://foundationsaarcwriters.com/Delegate%20Book/Page-36-43.pdf |access-date=2023-05-17 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090029/http://www.foundationsaarcwriters.com/Delegate%20Book/Page-36-43.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Literate, NOS, the News International |url=http://jang.com.pk/thenews/may2011-weekly/nos-01-05-2011/lit.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203053351/http://jang.com.pk/thenews/may2011-weekly/nos-01-05-2011/lit.htm |archive-date=3 February 2012 |access-date=2013-02-20}}</ref> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ । ਬੱਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Butt |first=Muhammad Asim |date=16 June 2002 |title=Reviews: Empowering Women |url=http://archives.dawn.com/weekly/books/archive/020616/books11.htm |website=Dawn}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.thenetwork.org.pk/Resources/Magazines/PDF/18-7-2011-1-19-39-346-Consumer%20Wise%20Behind%20the%20glitter.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222940/http://www.thenetwork.org.pk/Resources/Magazines/PDF/18-7-2011-1-19-39-346-Consumer%20Wise%20Behind%20the%20glitter.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=23 February 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Splus - the Nation Sunday Plus |url=http://splus.nation.com.pk/E-Paper/Lahore/2013-09-08/page-58 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911060212/http://splus.nation.com.pk/E-Paper/Lahore/2013-09-08/page-58 |archive-date=11 September 2013 |access-date=2013-09-10}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 2006 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਤਿਮਾਹੀ ''ਅਦਬੀਅਤ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.foundationsaarcwriters.com/Delegate%20Book/Page-36-43.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090029/http://www.foundationsaarcwriters.com/Delegate%20Book/Page-36-43.pdf |archive-date=19 August 2014 |access-date=2013-02-20}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਗਲਪ === * ''ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਆਦਮੀ'' ( اشتہار آدمی) (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ''ਫਿਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'', 1998 <ref>{{Cite web |title=Comparing Satellite Internet &#124; Satellite Internet &#124; American TV |url=http://www.urdustudies.com/pdf/14/21bookreviews.pdf}}</ref> * ''ਦਾਇਰਾ'' (ਸਰਕਲ دائرہ) (ਨਾਵਲ), ''ਸਾਂਝ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'', 2001 <ref>{{Cite web |date= |title=Urdu Book On-Line – Daira by Asim Butt |url=http://www.apnaorg.com/books/urdu/asim-butt/book.php?fldr=book |access-date=7 September 2012 |publisher=Apnaorg.com |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012032417/http://www.apnaorg.com/books/urdu/asim-butt/book.php?fldr=book |url-status=dead }}</ref> * ''ਦਸਤਕ'' ( دستک) (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ''ਦੁਨੀਆਜ਼ਾਦ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'', 2010 <ref>{{Cite journal|last=Asad|first=Altaf Hussain|date=December 2010|title=Soul of an Era: Review of ''Dastak''|url=http://jang.com.pk/thenews/dec2010-weekly/nos-19-12-2010/lit.htm#2|journal=Literati|publisher=The News on Sunday}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Javed|first=Kazy|date=March 2010|title=A Word About Letters|url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-07-03-2010/lit.htm|journal=Literati}}</ref> * ''ਨਾਤਮਾਮ (ناتمام)'' (ਇੱਕ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) (ਨਾਵਲ), ''ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'', 2014 <ref>{{Cite tweet|user=sangemeel|author=Sang-e-Meel Books|date=26 April 2014|title=Starting soon: At 1 30 PM - 2 30 PM in the Central Lawn: #Natamam by Asim Butt #urdu #literature #pakistan #ILF}}/photo/1</ref> * ''ਭੇਦ (بھید)'' (ਨਾਵਲ), ''ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ'', 2018 <ref>{{Cite web |last= |date= |title=Bhaid - بھید - Muhammad Asim Butt - Parhai Likhai |url=https://www.parhlikh.com/product/bhaid-%D8%A8%DA%BE%DB%8C%D8%AF/?comments_filter=comment_type%3Dreview&rating=5&v=7516fd43adaa |access-date=15 April 2019 |website=www.parhlikh.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Editor |first=T. N. S. |date=13 January 2019 |title=My issues are locale, characters and life |url=http://tns.thenews.com.pk/issues-locale-characters-life/ |access-date=15 April 2019 |website=TNS - The News on Sunday |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415001800/http://tns.thenews.com.pk/issues-locale-characters-life/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date= |title=Welcome to Sang-e-Meel Publications, online bookstore, Pakistan, Publishers, Importers, Exporters, Distributors |url=http://www.sangemeel.com/BookReview.aspx?ProductID=9693531744 |access-date=15 April 2019 |website=www.sangemeel.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=وحید |first=ارشد |date=21 March 2019 |title=بک ریویو: بھید |url=https://www.dawnnews.tv/news/1099840 |access-date=15 April 2019 |website=Dawn News Television}}</ref> === ਅਨੁਵਾਦ === '''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ''' * ''ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2019 <ref>{{Cite web |last=Butt |first=M Asim |title=Japani Kahaniyan / جاپانی کہانیاں |url=https://www.goodreads.com/book/show/50909102-japani-kahaniyan}}</ref> * ''ਬੋਰਗੇਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' بورخیساں (ਗੋਰਜ ਲੁਈਸ ਬੋਰਗੇਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ), ਸੰਗ ਏ ਮੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2017 <ref>{{Cite web |last=Butt |first=M Asim |title=Borgese Kahanian |url=http://tns.thenews.com.pk/borges-world/#.WoQFkFpubZ4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309180823/http://tns.thenews.com.pk/borges-world/#.WoQFkFpubZ4 |archive-date=9 March 2019 |access-date=14 February 2018}}</ref> * ''ਸੋ ਅਜ਼ੀਮ ਆਦਮੀ'' سو عظیم آدمی ( ਮਾਈਕਲ ਐਚ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ''100'' ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1992 <ref>{{Cite web |last=Butt |first=M Asim |title="100" The Hundred Most Influential Persons in History |url=http://www.facebook.com/thehundred |website=[[Facebook]]}}</ref> <ref>http://urdunovelspk.com/?p=6059{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ਮੁਹੱਬਤ ਕੇ ਖਤੂਤ'' محبت کے خطوط ( [[ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1993 <ref>{{Cite web |last=Javed |first=Kazy |title=English history of Punjabi literature |url=http://baithak.blogspot.com/2005/11/eng-history-of-punjabi-langauge-kazy.html}}</ref> * ''ਕਾਫਕਾ ਕਹਾਣੀਆਂ'' کافکا کہانیاں ( [[ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫਰਾਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ]] ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਜੰਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1994। <ref>{{Cite web |last=Saeed |first=Saadat |title=Kafka: the Pioneer of New Story |url=http://www.saadatsaeed.com/DOC/Kafka.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402015345/http://saadatsaeed.com/DOC/Kafka.htm |archive-date=2 April 2016 |access-date=14 February 2011}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Farrukhi |first=Asif |date=29 September 2013 |title=REVIEW: Kafka metamorphoses into Urdu |url=http://www.dawn.com/news/1046058 |access-date=15 April 2019 |website=DAWN.COM}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=30 October 2015 |title=Can you break NCC field records in 100m, 200m, 400m sprints in Karachi? |url=https://www.thenews.com.pk/latest/9497-can-you-break-ncc-field-records-in-100m-200m-400m-sprints-in-karachi |access-date=15 April 2019 |website=www.thenews.com.pk}}</ref> * ''ਮੁਖਤਸਰ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਆਲਮ'' ( [[ਐੱਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ਼|ਐਚ. ਜੀ. ਵੇਲਜ਼]] ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1995। <ref>{{Cite web |last=Butt |first=Muhammad Asim |title=Mukhtasar Tareekh-e-Alam |url=http://www.takhleeqatbooks.com/book.asp?BookID=100081 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081711/http://www.takhleeqatbooks.com/book.asp?BookID=100081 |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 September 2012}}</ref> * ''ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ'' مارکو پولو کا سفر نامہ ( [[ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ]] ਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 1999। * ''ਮੁਹੰਮਦ'' (ਕੈਰਨ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਦੀ ਲਿਖੀ ''ਪੈਗੰਬਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ'' ), ਤਖ਼ਲੀਕਾਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2002। * ''ਤੋਹਮਤ ਕੀ ਦੁਨੀਆ'' توہمات کی دنیا ( [[ਕਾਰਲ ਐਡਵਰਡ ਸੇਗਨ|ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ]] ਦੁਆਰਾ), ਮਸ਼ਾਲ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2003। * ''ਬਾਈ ਮੋਸਮ ਕੇ ਫੂਲ'' (ਜਾਪਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ), ਮਸ਼ਾਲ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2003। * ''ਸਾਰਿਫ਼ ਨਾਮਾ'' صارف نامہ (ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ), ਦਿ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫਾਰ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2004। * ''ਫਿਡੇਲੀਓ'' ਫੀਡੇਲੀਓ ( [[ਲੁਡਵਿਗ ਵਾਨ ਬੀਥੋਵਨ|ਲੁਡਵਿਗ ਵੈਨ ਬੀਥੋਵਨ]] ਦੁਆਰਾ), ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਨੌਮਨ ਸਟਿਫਟੰਗ ਫਰ ਡਾਈ ਫਰੀਹਾਈਟ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2011। * ''ਤਾਲੀਮ ਕਾ ਲਿਬਰਲ ਨੁਕਤਾ-ਏ-ਨਜ਼ਰ'' تعلیم کا لبرل نقطہ نظر ( ''ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਲਿਬਰਲ ਰੀਡਿੰਗਜ਼'' (ਸਟੀਫਨ ਮੇਲਨਿਕ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਾ ਟੈਮ ਦੁਆਰਾ [ਐੱਡ. ] <ref>{{Cite web |last=Melnik |first=Stefan |last2=Tamm |first2=Sascha |title=Liberal Readings on Education |url=http://www.fnf.org.ph/downloadables/Liberal%20Readings%20on%20Education.pdf |access-date=2023-05-17 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819235856/http://www.fnf.org.ph/downloadables/Liberal%20Readings%20on%20Education.pdf |url-status=dead }}</ref> ), ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਨੌਮਨ ਸਟਿਫਟੰਗ ਫਰ ਡਾਈ ਫਰੀਹਾਈਟ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, 2012। '''ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ''' * ''ਚਾਰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ'' (ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਲਾਸਿਕ ਕਹਾਣੀ ''[[ਕਿੱਸਾ-ਏ-ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼|ਕਿੱਸਾ ਚਹਾਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ]]'' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੀਟੇਲਿੰਗ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, 2016 ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਏਟਸਪੇਸ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ; ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ (ਸਤੰਬਰ 4, 2016)। <ref>{{Cite book|title=The Story of the Four Saints|last=Butt|first=Muhammad Asim|date=4 September 2016|isbn=978-1537500676}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ]] ljaqpyikxgctxlvw0vp38g4l9jdjfv2 0 168598 840082 816472 2026-05-27T12:47:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840082 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="background-color: #cedeff; font-size: 125%;" |Dabusun Lake |- | colspan="2" class="infobox-image" style="line-height: 1.2; border-bottom: 1px solid #cedeff;" |[[File:Tsaidam2.jpg|border|264x264px]]<div class="infobox-caption">Dabusun Lake <small>(2006)</small></div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="line-height: 1.2; border-bottom: 1px solid #cedeff;" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:256px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:256px;padding:0"><div style="position:relative;width:256px">[[ਤਸਵੀਰ:China_Qinghai_rel_location_map.svg|class=notpageimage|256x256px|Dabusun Lake is located in Qinghai]]<div class="od" style="top:31.856%;left:42.23%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage|6x6px|Dabusun Lake]]</div><div class="pr" style="font-size:91%;width:6em;left:4px"><div>Dabusun Lake</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div></div></div></div> |- class="adr" ! class="infobox-label" scope="row" |Location | class="infobox-data region" |Golmud City<br /><br />Haixi Prefecture<br /><br />Qinghai Province<br /><br />[[ਚੀਨ|China]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span title="Geographical coordinates">Coordinates</span> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[//geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Dabusun_Lake&params=37.024081_N_95.1389253_E_region:CN-63_type:waterbody_scale:1000000 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">37°01′27″N</span> <span class="longitude">95°08′20″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">37.024081°N 95.1389253°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">37.024081; 95.1389253</span></span></span>]</span><span style="font-size: small;"><span id="coordinates">[[ਭੂਗੋਲੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ|Coordinates]]: </span></span><templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span style="font-size: small;"><span id="coordinates"><span class="plainlinks nourlexpansion">[//geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Dabusun_Lake&params=37.024081_N_95.1389253_E_region:CN-63_type:waterbody_scale:1000000 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">37°01′27″N</span> <span class="longitude">95°08′20″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">37.024081°N 95.1389253°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">37.024081; 95.1389253</span></span></span>]</span></span></span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Type | class="infobox-data category" |Endorheic [[ਲੂਣੀ ਝੀਲ|saline lake]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Native name | class="infobox-data nickname" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="Chinese-language text"><span lang="zh">达布逊湖</span></span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">([[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Chinese]])</span> * <span title="Mongolian-language text"><span lang="mn">ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ ᠨᠠᠭᠤᠷ</span></span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">([[ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ|Mongolian]])</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |<nowiki><span title="Primary inflows: rivers, streams, precipitation">Primary inflows</span></nowiki> | class="infobox-data" |Golmud River |- ! class="infobox-label" scope="row" |Basin&nbsp;countries | class="infobox-data" |[[ਚੀਨ|China]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="border-bottom: #cedeff 1px solid" | |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Max. length | class="infobox-data" |30&nbsp;km (19&nbsp;mi) |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Max. width | class="infobox-data" |4–7.5&nbsp;km (2–5&nbsp;mi) |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Surface area | class="infobox-data" |184–334&nbsp;km² (71–129&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Average depth | class="infobox-data" |0.5–1.02&nbsp;m (1&nbsp;ft 8&nbsp;in&nbsp;– 3&nbsp;ft 4&nbsp;in) |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Max. depth | class="infobox-data" |1.72&nbsp;m (5&nbsp;ft 8&nbsp;in) |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |Surface elevation | class="infobox-data" |2,675&nbsp;m (8,776&nbsp;ft) |} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] {{Infobox Chinese | pic = File:Qarhan Playa.png | piccap = A map of Dabusun Lake in the central {{nowrap|[[Qarhan Playa]]}} <small>(1975)</small> | t = {{linktext|達布遜|鹽湖}} | s = {{linktext|达布逊|盐湖}} | p = Dábùxùn Yánhú | w = Ta²-pu⁴-hsün⁴ Yen²-hu² | psp = Dabasun Nor | l = Dabusun [[list of saltwater lakes in China|Salt Lake]] }} '''ਦਾਬੁਸੁਨ''' ਜਾਂ {{Nowrap|'''Dabuxun Lake''',}} ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ {{Nowrap|'''Dabasun Nor''',}} ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ [[ਕਿੰਗਹਾਈ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਕਿੰਗਹਾਈ ਸੂਬੇ]] ਦੇ [[ਹੈਕਸੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ]] ਵਿੱਚ [[ਗੋਲਮੁਦ|ਗੋਲਮੁਡ]] ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, [[Qarhan|ਕਰਹਾਨ]] [[ਟਾਊਨ (ਚੀਨ)|ਕਸਬੇ]] ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ [[ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ|ਝੀਲ]] ਹੈ। [[ਗੋਲਮੁਦ ਨਦੀ|ਗੋਲਮੁਡ ਨਦੀ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਰਹਾਨ ਪਲਾਯਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਝੀਲ ਹੈ। ਝੀਲ [[G3011 Liuge ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ]] ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਿੰਗਜ਼ਾਂਗ ਰੇਲਵੇ]] 'ਤੇ ਦਾਬੂਸਨ ਅਤੇ [[ਕਰਹਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਕਰਹਾਨ]] [[ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ]] ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਨਾਮ == ''ਦਾਬੂਸੁਨ'' [1] ਜਾਂ ''ਦਾਬਾਸੁਨ ਨਾਰ'' [3] [4] ਇਸਦੇ [[ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੰਗੋਲੀਆਈ]] ਨਾਮ ਦਾ [[ਚੀਨੀ ਦਾ ਰੋਮਨੀਕਰਨ|ਰੋਮਨੀਕਰਨ]] ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ " [[ਲੂਣੀ ਝੀਲ|ਸਾਲਟ ਲੇਕ]] "। [5] ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਪੂਰਬੀ" ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ [[ਵੈਸਟ ਡਾਬੂਸੁਨ ਝੀਲ|ਪੱਛਮੀ ਡਾਬੂਸਨ ਝੀਲ]] ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ। [5] ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ''ਡੈਬਸਨ'' ਜਾਂ ''ਡੈਬਸਨ ਦੀ'' ਗਲਤ ਸਪੈਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [7] [8] ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ''ਦਲਾਈ ਦਾਬਾਸੁਨ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਮੁੰਦਰ" ਜਾਂ "ਲੂਣ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ"। ''ਡੈਬੁਕਸੁਨ'' [[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]] ਨਾਮ{{Nowrap|{{lang|zh|{{linktext|達布遜}}}}}}( ''Dábùxùn'' ) ਦਾ [[ਪਿਨਯਿਨ]] [[ਚੀਨੀ ਦਾ ਰੋਮਨੀਕਰਨ|ਰੋਮਨੀਕਰਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਨਾਮ ਦੇ [[ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਅੱਖਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ|ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀ ਹੈ]] । == ਇਤਿਹਾਸ == == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਚੀਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ]] * [[ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਚੀਨ ਦੀਆਂ]] [[ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਨੋਟਸ == {{Notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} === ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ===  {{refbegin}} * {{citation |title=The Monthly Record |journal=The Geographical Journal |volume=31 |issue=4 |pages=438–451 |year=1908 |jstor=1777861 |ref={{harvid|''Geogr. Journ.''|1908}}}}. * {{citation |last1=Casas |first1=Enrique |title=Carnallite Mineralization in the Nonmarine, Qaidam Basin, China: Evidence for the Early Diagenetic Origin of Potash Evaporites |journal=SEPM Journal of Sedimentary Research |volume=62 |issue=5 |pages=881–898 |year=1992 |doi=10.1306/D4267A05-2B26-11D7-8648000102C1865D |ref={{harvid|Casas & al.|1992}} |display-authors=1 |last2=Lowenstein |first2=Tim K. |last3=Spencer |first3=Ronald J. |last4=Pengxi |first4=Zhang}}. * {{citation |last1=Du |first1=Yongsheng |title=Evaluation of boron isotopes in halite as an indicator of the salinity of Qarhan paleolake water in the eastern Qaidam Basin, western China |url=https://www.researchgate.net/figure/Map-showing-the-location-of-drilling-cores-and-salt-lakes-in-the-Qaidam-Basin-a-Map_fig1_324203942 |journal=Geoscience Frontiers |volume=10 |pages=253–262 |year=2019 |bibcode=2019AGUFM.V33C0255D |doi=10.1016/j.gsf.2018.02.016 |ref={{harvid|Du & al.|2018}} |display-authors=1 |last2=Fan |first2=Qishun |last3=Gao |first3=Donglin |last4=Wei |first4=Haicheng |last5=Shan |first5=Fashou |last6=Li |first6=Binkai |last7=Zhang |first7=Xiangru |last8=Yuan |first8=Qin |last9=Qin |first9=Zhanjie |doi-access=free |last10=Ren |first10=Qianhui |last11=Teng |first11=Xueming}}. * {{citation |last=Garrett |first=Donald Everett |title=Potash: Deposits, Processing, Properties, and Uses |date=1996 |url=https://books.google.com/books?id=_MIjCQAAQBAJ |location=London |publisher=Chapman & Hall |isbn=9789400915459}}. * {{citation |last=Jia |first=Xiru |title=Xuěhuā Xīnwén |date=20 February 2019 |url=https://www.xuehua.us/zh-hk/ |author-mask=Jia Xiru |trans-title=Snowflake News |script-title=zh:雪花新闻 |contribution=Qīnghǎi Měnggǔyǔ Dìmíng de Jǐge Tèsè 青海蒙古語地名的幾個特色 [Several Characteristics of Mongolian Placenames in Qinghai] |contribution-url=https://www.xuehua.us/2019/02/20/【文化】青海蒙古语地名的几个特色/zh-hk/ |language=zh |access-date=20 ਮਈ 2023 |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115104329/https://www.xuehua.us/zh-hk/ |url-status=dead }}. * {{citation |last1=Dexin |first1=J. |title=Quaternary Palynofloras and Paleoclimate of the Qaidam Basin, Qinghai Province, Northwestern China |journal=Palynology |volume=24 |pages=95–112 |year=2000 |doi=10.2113/0240095 |ref={{harvid|Jiang & al.|2000}}}}. * {{citation |last1=Qi |first1=Huang |title=Stable isotopes distribution in core Ck6 and variations of paleoclimate over Qarhan Lake region in Qaidam Basin, China |journal=Chinese Journal of Oceanology and Limnology |volume=15 |issue=3 |pages=271–278 |year=1997 |bibcode=1997ChJOL..15..271H |doi=10.1007/BF02850884 |ref={{harvid|Huang & al.|1997}} |display-authors=1 |last2=Yi-Song |first2=Chen |last3=Feng-Qing |first3=Han |last4=Jian-Fa |first4=Chen |last5=Xian-Bin |first5=Wang |s2cid=129491899}}. * {{citation |last1=Kong |first1=Fanjing |title=Dalangtan Saline Playa in a Hyperarid Region on Tibet Plateau: I. Evolution and Environments |journal=Astrobiology |volume=18 |issue=10 |pages=1243–1253 |year=2018 |bibcode=2018AsBio..18.1243K |doi=10.1089/ast.2018.1830 |pmc=6205091 |pmid=29792755 |ref={{harvid|Kong & al.|2018}} |display-authors=1 |last2=Zheng |first2=Mianping |last3=Hu |first3=Bin |last4=Wang |first4=Alian |last5=Ma |first5=Nina |last6=Sobron |first6=Pablo}}. * {{citation |last=Lowenstein |first=Timothy K. |title=Paleoclimate and Basin Evolution of Playa Systems |date=1994 |url=https://books.google.com/books?id=gZkIAQAAQBAJ |pages=19–32 |editor-last=Rosen |editor-first=Michael R. |series=Special Paper, No. 289 |chapter=Major-Element and Stable-Isotope Geochemistry of Fluid Inclusions in Halite, Qaidam Basin, Western China: Implications for Late Pleistocene/Holocene Brine Evolution and Paleoclimates |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gZkIAQAAQBAJ&pg=PA19 |location=[[Boulder, Colorado|Boulder]] |publisher=Geological Society of America |isbn=9780813722894 |ref={{harvid|Lowenstein & al.|1994}} |display-authors=1 |author2=Ronald James Spencer |author3=Yang Wenbo |author4=Enrique Casas |author5=Zhang Pengxi |author6=Zhang Baozhen |author7=Fan Haibo |author8=H. Roy Krousse}}. * {{citation |last=Shan |first=Zhiqiang |title=Qarhan Salt Lake: Drying Yard of the Heavens |date=31 May 2010 |url=https://archive.shine.cn/feature/health-and-environment/Qarhan-Salt-Lake-Drying-yard-of-the-heavens/shdaily.shtml |newspaper=Shanghai Daily |author-mask=Shan Zhiqiang |access-date=20 ਮਈ 2023 |archive-date=20 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520070313/https://archive.shine.cn/feature/health-and-environment/Qarhan-Salt-Lake-Drying-yard-of-the-heavens/shdaily.shtml |url-status=dead }}. * {{citation |last=Spencer |first=Ronald James |title=Fluid-Mineral Interactions: A Tribute to H.P. Eugster |date=1990 |editor=Ronald James Spencer |series=Special Publication No. 2 |chapter=Origin of Potash Salts and Brines in the Qaidam Basin, China |chapter-url=https://www.geochemsoc.org/files/2314/1261/1778/SP-2_395-408_Spencer.pdf |publisher=Geochemical Society |ref={{harvid|Spencer & al.|1990}} |display-authors=1 |author2=Timothy K. Lowenstein |author3=Enrique Casas |author4=Zhang Pengxi |editor2=Chou I-ming |display-editors=0 |access-date=2023-05-20 |archive-date=2022-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814113626/https://www.geochemsoc.org/files/2314/1261/1778/SP-2_395-408_Spencer.pdf |url-status=dead }}. * {{citation |last=Stanford |first=Edward |title=Complete Atlas of China, ''2nd ed.'' |date=1917 |url=https://archive.org/stream/cu31924023258241#page/n3/mode/2up |location=London |publisher=China Inland Mission |author-link=Edward Stanford}}. * {{citation |last=Ward |first=Thomas |title=Proceedings of the Literary and Philosophical Society of Liverpool during the Sixty-Seventh Session, 1877–78 |date=1878 |url=https://books.google.com/books?id=0fUAAAAAYAAJ |volume=32 |pages=233–256 |chapter=On 'The Salt Lakes, Deserts, and Salt Districts of Asia,' with a Map |location=Liverpool |publisher=D. Marples & Co}}. * {{citation |last=Yang |first=Hui |title=Integrated geophysical studies on the distribution of Quaternary biogenic gases in the Qaidam Basin, NW China |journal=Petroleum Exploration and Development |volume=39 |issue=1 |pages=33–42 |year=2012 |doi=10.1016/S1876-3804(12)60012-3 |ref={{harvid|Yang & al.|2012}} |display-authors=1 |author2=Zhang Youyan |author3=Ma Dade |author4=Wen Baihong |author5=Yu Shiyong |author6=Xu Ziyuan |author7=Qi Xiaoping |doi-access=free}}. * {{citation |last=Yu |first=Ge |title=Lake Status Records from China: Data Base Documentation |date=2001 |url=http://www.bridge.bris.ac.uk/projects/GLSDB/report_4.pdf |series=MPI-BGC Tech Rep, No. 4 |location=Jena |publisher=Max Planck Institute for Biogeochemistry |ref={{harvid|Yu & al.|2001}} |display-authors=1 |author2=Sandy P. Harrison |author3=Xue Bin}}. * {{citation |last=Zhang |first=Baozhen |title=Hydrogen and Oxygen Stable Isotope Analyses of Fluid Inclusions in Halite in Charhan Salt Lake with Geochemical Implications |date=1990 |journal=Acta Sedimentologica Sinica |volume=8 |issue=1 |pages=3–17 |author-mask=Zhang Baozhen |ref={{harvid|Zhang & al.|1990}} |display-authors=1 |author2=Fan Haibo |author3=Zhang Pengxi}}. * {{citation |last=Zheng |first=Mianping |title=An Introduction to Saline Lakes on the Qinghai–Tibet Plateau |date=1997 |url=https://books.google.com/books?id=hFz-CAAAQBAJ |author-mask=Zheng Mianping |location=Dordrecht |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=9789401154581}}. * {{citation |last1=Zhou |first1=S. L. |title=Spatial-temporal variations and their dynamics of the saline lakes in the Qaidam Basin over the past 40 years |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=46 |issue=1 |pages=012043 |year=2016 |bibcode=2016E&ES...46a2043Z |doi=10.1088/1755-1315/46/1/012043 |ref={{harvid|Zhou & al.|2016}} |display-authors=1 |last2=Zhang |first2=W. C. |last3=Wang |first3=F. |doi-access=free}}. {{refend}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਚੀਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]] p070p8wtcfdjwyk6npx6vcqjjpavghz 3 174000 840086 705277 2026-05-27T14:05:16Z Ontzak 19347 Ontzak ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Elcasudo]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user f756c53aa2207d45728fd4ce07fb2635]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Elcasudo|Elcasudo]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user f756c53aa2207d45728fd4ce07fb2635|Renamed user f756c53aa2207d45728fd4ce07fb2635]]" 705277 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Elcasudo}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:37, 27 ਅਗਸਤ 2023 (UTC) 03qymkhnb6l20ux2ivx8rmgav9ysxqy 0 182565 840117 760516 2026-05-28T11:16:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Charlie one.jpg | website = }} '''ਲੂਇਸਾ ਸਾਰਾਹ ਐਨੀ ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ''' (ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1992) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੀ. ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਵੁਲਫਬਲਡ (2012-2014) ਅਤੇ ਨਿਕਲੋਡੀਅਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਅਨੁਬਿਸ (2013) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ''ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ''<nowiki/>' (2020) ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੇਮਜ਼ ਨਿਊ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਜੋਡ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਰਨਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਲਿਹੱਲ, ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਈਕੌਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਕੀ ਪਾਮਰ ਸਟੇਜ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=21 November 2016 |title=15 minutes with… Actress, Louisa Connolly-Burnham |url=https://www.pushpr.co.uk/2016/11/21/15-minutes-with-actress-louisa-connolly-burnham/ |access-date=27 May 2022 |website=Push PR |archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217101109/http://www.pushpr.co.uk/2016/11/21/15-minutes-with-actress-louisa-connolly-burnham/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਰਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਟ੍ਰਿੰਗ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref>{{Cite web |title=Louisa Connolly-Burnham, London |url=https://www.mandy.com/us/voice-artist/louisa-connolly-burnham-2 |access-date=27 May 2022 |website=Mandy}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੇ 2007 ਦੀ ਟੀ. ਵੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਕਮਿੰਗ ਡਾਊਨ ਦ ਮਾਊਂਟੇਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਿਡਸੋਮਰ ਮਰਡਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੂੰ ਬਾੱਫਟਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ. ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਹਿੱਟ ਡਰਾਮਾ ਵੁਲਫਬਲਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਨਨ ਕੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੌਬੀ ਲਾਕਵੁੱਡ, ਐਮੀ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵਿਲੀਅਮਜ਼-ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਤਿੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੇ ਨਿਕਲੋਡੀਅਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਅਨੂਬਿਸ'' ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਲੋ ਜੇਨਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੰਨ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬੇਨੇਥ ਵਾਟਰ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 2015 ਵਿੱਚ ਕੁਈਨਜ਼ ਵਰਲਡ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾ ਕਾਲ ਦ ਮਿਡਵਾਈਫ ਦੇ 2014 ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਐਵਰਿਲ ਫੌਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''ਹੋਲਬੀ ਸਿਟੀ'' (2015) ਡੈਥ ਇਨ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ (2016) ''ਡ੍ਰਿਫਟਰ'' (2016 "ਅਤੇ ਕੈਜ਼ੁਅਲਟੀ (2016") ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੇ 2017 ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰਾਈਬਜ਼ ਐਟ ''ਕਰੂਸੀਬਲ ਥੀਏਟਰ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Review: Tribes at the Sheffield Crucible Studio |url=http://exeuntmagazine.com/reviews/review-tribes-sheffield-crucible/ |access-date=2022-05-03 |website=Exeunt Magazine |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129013333/http://exeuntmagazine.com/reviews/review-tribes-sheffield-crucible/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਰਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=King |first=Stuart |title=Review: BEIRUT at the Park Theatre |url=https://www.londonboxoffice.co.uk/news/post/beirut-critic |access-date=2022-05-03 |website=Theatre News and Reviews |language=en}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਥਿੰਬਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦ ''ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ'' (2020) ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਉੱਤੇ 15 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਯੂਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨੈਮ ਨੂੰ ਅੰਡਰਵਾਇਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|date=29 November 2019|title=Louisa Connolly-Burnham|url=https://tresamagazine.com/2019/11/29/louisa-connolly-burnham/|journal=TresA|access-date=27 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Voicebank London |url=https://www.voicebanklondon.co.uk/artist/louisa-connolly-burnham |access-date=2022-05-03 |website=Voicebank London |language=en |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517142045/https://www.voicebanklondon.co.uk/artist/louisa-connolly-burnham |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |title=A woman at a call center makes a connection with a customer. But she goes too far. {{!}} The Call Centre |url=https://www.youtube.com/watch?v=aj5jr794EEA |language=en |access-date=2022-05-03}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਨੇ ''ਵੈਮਪਾਇਰ ਅਕੈਡਮੀ'' ਦੇ ਪੀਕੌਕ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Zee |first=Michaela |date=18 August 2022 |title='Vampire Academy' Casts 8 Recurring Guest Stars (EXCLUSIVE) — TV News Roundup |url=https://variety.com/2022/tv/news/vampire-academy-recurring-guest-cast-announcement-exclusive-tv-news-roundup-1235344727/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927224746/https://variety.com/2022/tv/news/vampire-academy-recurring-guest-cast-announcement-exclusive-tv-news-roundup-1235344727/ |archive-date=27 September 2022 |access-date=27 September 2022 |website=Variety}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੋਨੋਲੀ-ਬਰਨਹੈਮ ਜੇਮਜ਼ ਨਿਊ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਵਿਕਲਪਿਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਈਪੀ ਜੋਡ਼ੇ ਦੀ ਥੈਰੇਪੀ 2023 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Gorgeous Folk Pop Preview. - Virens: Stitch Me Back Up |url=https://www.chillfiltr.com/virens-stitch-me-back-up/ |access-date=8 May 2023 |website=ChillFiltr}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 48f5k8xcybbnrqflf3kqrtsvn8lcv3n 0 190308 840100 832130 2026-05-27T17:51:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840100 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | image = Pori Moni 2024 close 22 (cropped).jpg | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | native_name = পরীমণি | native_name_lang = bn | birth_name = ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1992|10|24|df=yes}} | birth_place = ਸਤਖੀਰਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]<ref>{{Cite news|date=2020-12-31|title=Pori Moni: A Dazzling Star in Bangladeshi Cinema |url=https://unb.com.bd/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|access-date=2021-01-03|work=UNB|language=en|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217083701/http://unb.com.bd:80/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|url-status=live}}</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਇਸਮੈਲ ਹੁਸੈਨ|2010|2012|end=div}}<ref>{{cite news|url=https://www.deshrupantor.com/entertainment/2020/08/16/239077|script-title=bn:নতুন বিয়েও কি ভেঙে গেল পরীমনির?|work=Desh Rupantor|date=16 August 2020|language=bn}}</ref> * {{marriage|ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ|2012|2014|end=div}}<ref name="jug6Aug2021">{{cite news |url=https://www.jugantor.com/entertainment/451062/%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%A4-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%93-%E0%A6%98%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95 |script-title=bn:একনজরে পরীমনির যত বিয়ে ও ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক |work=Jugantor |date=6 August 2021 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਤਮੀਮ ਹਸਨ|2017|2019|end=div}}<ref name="jug6Aug2021"/> * {{marriage|ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ|2020|2020|end=div}}<ref>{{cite news |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%99%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2 |script-title=bn:পরীমনির ৩ টাকার বিয়ে কি ভেঙেই গেল? |work=Prothom Alo |date=16 August 2020 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼|2021|2023|end=div}}<ref name="pa31Dec2022" /><ref>{{Cite news |script-title=bn:জেল থেকে বেরিয়ে সিনেমার সেটে প্রেম, তারপর বিয়ে করেন পরীমণি |url=https://www.jamuna.tv/news/307480 |access-date=2022-01-10 |work=Jamuna Television |language=bn}}</ref> }} | children = 1 | awards = }} '''ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ''' ({{Lang-bn|শামসুন্নাহার স্মৃতি}}; ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992), ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/post/221677|title=Pori Moni: A dazzling star in Dhallywood|work=The Independent|access-date=2023-04-02}}</ref> ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-08 |script-title=bn:গভীর রাতে কার উপর অভিমান করে ফোন ভাঙলেন পরীমনি? |url=https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |access-date=2021-12-08 |website=Dainik Eidin - দৈনিক এইদিন |language=bn |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130709/https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tbs15Jun2021">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/glitz/pori-moni-pirojpur-fdcs-most-popular-heroine-261277|title=Pori Moni: From Pirojpur to FDC's most popular heroine|last=Siddique|first=Habibullah|date=15 June 2021|work=The Business Standard}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ "100 ਡਿਜੀਟਲ ਸਟਾਰਸ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Rana Wehbe |title=Forbes Asia's 100 Digital Stars |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2020/12/07/forbes-asias-100-digital-stars/ |access-date=2021-09-17 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwKg">ਧੂਮਕੇਤੂ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/movie-review/bangla/dhumketu-1344898|title=Dhumketu|date=2017-01-14|work=The Daily Star|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ'' (2018), ''ਗੁਨੀਨ'' (2022) ਅਤੇ ''ਅੰਤੋਰ ਜਾਲਾ'' (2017) ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ 21ਵੇਂ ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/Who-wins-what-at-Meril-Prothom-Alo-Awards|title=Who wins what at Meril-Prothom Alo Awards|work=Prothom Alo|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshi-actress-alleges-rape-murder-attempt-by-businessman-seeks-justice-from-pm-in-fb-post/articleshow/83502517.cms|title=Bangladeshi actress alleges rape, murder attempt by businessman, seeks justice from PM in Facebook post|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/bangladeshi-businessman-arrested-after-film-actress-alleges-rape/cid/1818802|title=Bangladeshi businessman arrested after film actress alleges rape|work=The Telegraph}}</ref> ਸਤਖੀਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਆਫ਼ਤ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੌਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/11947/%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A3-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A7%9F--%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|work=NTV|language=bn|script-title=bn:অভিনয়ের প্রমাণ দিয়েছি 'রানা প্লাজা'য়: পরীমনি}}</ref> ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|title=6-month ban on Rana Plaza movie|date=2015-08-24|work=The Daily Star|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219152729/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|archive-date=19 December 2018}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਿਮਾਹੀਨ'' 13 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਆਰੋ ਭਲੋਬਾਸ਼ਬੋ ਤੋਮੇ'' ਅਤੇ ''ਧੂਮਕੇਤੂ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2018/10/12/367621|date=2018-10-12|work=Bangladesh Pratidin|access-date=2021-09-12|language=bn|script-title=bn:ফের প্রেক্ষাগৃহে শাকিব-পরীর ধূমকেতু}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੌਨੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakapost.com/country/51898|title=Teachers are still proud of Parimani|work=Dhaka Post|access-date=2021-08-13|language=bn}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ittefaq.com.bd/entertainment/265369/চার-বিয়ে-করেও-স্বামীহারা-পরীমণি|work=The Daily Ittefaq|access-date=2021-08-13|script-title=bn:চার বিয়ে করেও স্বামীহারা পরীমণি!|trans-title=Pori Moni without husband even after four marriages!}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਮੌਨੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਆਰਜੇ ਤਮੀਮ ਹਸਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/pori-monis-engagement-tamim-hasan-1702597|title=Pori Moni's engagement to Tamim Hasan|date=15 February 2019|work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/398771/Porimoni's-engagement-breaks-up-before-marriage|title=Porimoni's engagement breaks up before marriage!|work=Daily Sun}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/actress-pori-moni-announced-her-love-relationship-with-rj-tamim-hasan-1436827|title=PORI IN LOVE|date=22 July 2017|work=The Daily Star}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/03/20/pori-moni-gets-married|title=Pori Moni gets married|date=2020-03-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2021-09-17}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-25 |title=Dhallywood Stars Who Got Divorced in 2020 |url=https://editorialge.com/2020-dhallywood-stars-marriage-divorce/ |access-date=2022-01-10 |website=Editorialge |language=en-US}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਮਾਡਲ ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ਼-ਪੋਰੀਮੋਨੀ 10 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ, ਸ਼ਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਣੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/pori-moni-posts-picture-son-reveals-name-3092481|title=Pori Moni posts picture with son, reveals name|date=2022-08-11|work=The Daily Star|access-date=2022-08-12|language=en}}</ref> 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਮੌਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="pa31Dec2022">{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/o70zoije87|title=Parted ways today, will send divorce letter soon: Pori Moni|date=2022-12-31|work=Prothom Alo|access-date=2022-12-31|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/you-are-animal-learn-be-decent-human-first-pori-moni-razz-3337261|title=You are an animal, learn to be a decent human first: Pori Moni to Razz|date=2023-06-04|work=The Daily Star|access-date=2023-06-04|language=en}}</ref> ਤਨਜਿਨ ਤਿਸ਼ਾ, ਨਜ਼ੀਫਾ ਤੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੇਰਾਹ ਬਿਨਤੇ ਕਮਲ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-06-07 |title='I want divorce within 24 hours'- Pori Moni cried in live program |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/84061 |access-date=2023-07-26 |website=Daily Bangladesh |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/razz-talks-about-divorce/|title=Razz talks about divorce|last=|first=|date=2023-09-22|work=Channel I|access-date=2023-09-22|language=bn}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Role !Director ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="6" |2015 |''Bhalobasha Simahin'' |Simana |Shah Alam Mondal |<ref>{{Cite news|url=https://en.ntvbd.com/entertainment/999/Porimonis-first-movie-trailer-released|title=Porimoni's first movie trailer released|last=Sohel|first=Sheikh Khalil|date=18 February 2015|work=NTV}}</ref> |- |''Pagla Deewana'' |Layla |Wazed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|last=Qadir|first=Manzoor|date=4 April 2015|work=Prothom Alo|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216181803/http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|archive-date=16 December 2015|language=bn|script-title=bn:দর্শকদের পাগল করে দেব: পরীমনি|trans-title=The audience will go crazy: Pori Moni}}</ref> |- |''Aro Bhalobashbo Tomay'' |Nolok |SA Haque Olike |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|title='Aro Bhalobashbo Tomay' to get countrywide release today|date=14 August 2015|work=The Daily Star|access-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207002032/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|archive-date=7 February 2016}}</ref> |- |''Lover Number One'' |Dola |Faruq Omar |<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/18596/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%A8-%E0%A6%89%E0%A7%9C%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%80-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF|last=Babu|first=Mazhar|date=23 August 2015|work=NTV|language=bn|script-title=bn:কেমন উড়ছে বাপ্পী-পরী জুটির প্রথম ছবি?|trans-title=How is the first picture of Bappi-Pari pair flying?}}</ref> |- |''Nagar Mastan'' |Pori |Rakibul Alam Rakib |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E2%80%98%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E2%80%99|date=22 October 2015|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:জন্মদিনের উপহার 'নগর মাস্তান'|trans-title=Birthday Gift 'Nagar Mastan'}}</ref> |- |''Mohua Sundori'' |Mohua |Rowshon Ara Nipa |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|title=Pori Moni makes phone call to 'Nirmol Jatra Utshob'|date=21 November 2015|work=The Daily Star|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210182427/http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|archive-date=10 December 2015}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Pure Jay Mon'' |Kiron |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.thereport24.com/article/144205/M|date=29 January 2016|work=The Report 24|language=bn|script-title=bn:মন পোড়াবে 'পুড়ে যায় মন'|trans-title=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Rokto'' |Sania |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|title=Pori Moni smiles as 'Rokto' abuzz with box office|date=24 September 2016|work=B Barta 24|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205090442/http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|url-status=dead}}</ref> |- |''Dhumketu'' |Rukh Moni |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/arcprint/details/70330/2016-11-29|title=Happy comes up with item song|date=29 November 2016|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- | rowspan="5" |2017 |''Antor Jala'' |Sona |Malek Afsary |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/printversion/details/128185|title='Antor Jala' set to hit nationwide cinemas today|date=15 December 2017|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- |''Apon Manush'' |Kiron |[[Shah Alam Mondal]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-and-bappis-apon-manush-1397944|title=Pori and Bappi's 'Apon Manush'|date=29 April 2017|work=The Daily Star}}</ref> |- |''Innocent Love'' |Pari |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1438333.bdnews|date=22 December 2017|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:পরীর 'ইনোসেন্ট লাভ' মুক্তি পেলো ৫৮ প্রেক্ষাগৃহে|trans-title=Pori Moni's 'Innocent Love' was released in 56 theaters}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Koto Shopno Koto Asha'' |Pori |Wakil Ahmed |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|work=bdnews24.com|access-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114225118/http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|archive-date=14 January 2017|language=bn|script-title=bn:শুক্রবার মুক্তি পাচ্ছে 'কত স্বপ্ন কত আশা'}}</ref> |- |''Shona Bondhu'' |Kajol |Jahangir Alam Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/online/entertainment/2017/08/26/536492|date=26 August 2017|work=Kaler Kantho|language=bn|script-title=bn:পরীমনির সোনা বন্ধু|trans-title=Shona Bondu of Pori Moni}}</ref> |- |2018 |''Swapnajaal'' |Shuvra |Giasuddin Selim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/print/article/38833|title=Swapnajaal weaves dreams in brutal reality|last=Kamol|first=Ershad|date=12 April 2018|work=New Age}}</ref> |- |2019 |''[[Amar Prem Amar Priya]]'' |Jannat |Shamimul Islam Shamim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/64128/index.php|title=Two local, one Hollywood films to hit local cinemas today|date=8 February 2019|work=New Age}}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Bishwoshundori'' |Shova |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/siam-and-pori-moni-starrer-bishwoshundori-arrives-theatres-today-2009665|title=Siam and Pori Moni starrer 'Bishwoshundori' arrives in theatres today|last=Akbar|first=Zahid|date=11 December 2020|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="1" |2021 |''Sphulingo'' |Diba |Tauquir Ahmed |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/news/leesa-gazis-baarir-naam-shahana-sheds-light-womans-courage-2127266|title=Leesa Gazi's 'Baarir Naam Shahana' sheds light on a woman's courage|last=Iqbal|first=Shababa|date=11 July 2021|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Mukhosh'' |Sohana |Efthakhar Suvo |<ref>{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/splash/mosharraf-karims-mukhosh-be-released-4-march-369595|title=Mosharraf Karim's 'Mukhosh' to be released on 4 March|date=12 February 2022|work=The Business Standard|access-date=6 March 2022|language=en}}</ref> |- |''Gunin'' |Rabeya |Giasuddin Selim | |- | rowspan="3" |2023 |''Adventure of Sundarbans'' |Trisha |Abu Raihan Jewel |<ref name="tbs15Jun2021"/> |- |''Maa'' |Beena |Aranya Anwar | |- |''Puff Daddy'' |Tina |Shahid un Nabi | |- |2024 |<nowiki><i id="mwAZM">Kagojer Bou</i></nowiki> |Titli |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/4s2bws0tym|title=প্রচার ছাড়াই মুক্তি পেল তিন সিনেমা|last=Alam|first=Manjarul|date=2024-01-20|work=Prothom Alo|access-date=2024-02-04|language=bn}}</ref> |- | rowspan="11" |TBA |{{Pending film|Rongila Kitab}} |TBA |Anam Biswas |<ref>{{Cite web |title=Pori Moni Rongila Kitab |url=https://www.thedailystar.net/tags/pori-moni-rongila-kitab |access-date=2024-09-21 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Nodir Buke Chaad}} |Nodi |Shawkat Islam |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatimes24.com/2021/06/14/218091/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%A4%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A6%B6%E0%A7%88%E0%A6%B2%E0%A7%80|date=14 June 2021|work=Dhaka Times News|language=bn|script-title=bn:পরীমনি অভিনীত সিনেমা কতগুলো? আপনি কি দেখেছেন? দেখুন, জানুন তার অভিনয়শৈলী}}</ref> |- | {{Pending film|Pritilata}} |[[ਪ੍ਰੀਤੀਲਤਾ ਵਾਦੇਦਾਰ|Pritilata Waddedar]] |Rashid Palash |<ref name="tbs15Jun2021" /> |- | {{Pending film|Rana Plaza}} |Reshma |Nazrul Islam Khan |<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|title=Trailer of the movie "Rana Plaza"|date=22 September 2015|work=Daily Sun|language=en|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130035337/https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asia.nikkei.com/NAR/Articles/Rana-Plaza-filmmakers-struggle-to-get-movie-released-in-Bangladesh|title='Rana Plaza' filmmakers struggle to get movie released in Bangladesh|last=Freeman|first=Joe|date=6 October 2015|work=Nikkei Asia|last2=Rozario|first2=Rock Ronald}}</ref> |- |{{Pending film|Dodor Golpo}} |Kajol Chowdhury |Reza Ghotok | |- | {{Pending film|1971 Shei Shob Din}} | {{TBA}} |Hridi Haq |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|title=Pori Moni set to act in upcoming Liberation War film|date=2020-03-03|work=Dhaka Tribune|access-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031025257/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|archive-date=31 October 2020}}</ref> |- | {{Pending film|Amar Mon Jure Tui}} | {{TBA}} |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|date=24 January 2014|work=Banglanews24.com|language=bn|script-title=bn:দীর্ঘদিন পর ‍অ্যাকশন হিরো রুবেল|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416185825/https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Bahaduri}} | {{TBA}} |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|title=Symon Sadik can't think anything without film|date=30 August 2020|work=The New Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208125258/http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Dorodiya}} | {{TBA}} |Wazed Ali Sumon |<ref name="bk19Nov2017">{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/2017/11/19/%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%86%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87/|date=19 November 2017|work=Bhorer Kagoj|language=bn|script-title=bn:ছবির শুরু আছে শেষ নেই|trans-title=There is no end to the beginning of the picture}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{Pending film|Probashi Don}} | {{TBA}} |Shaheen Sumon |<ref name="bk19Nov2017" /><ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/73516|date=7 January 2016|work=Jago News 24|language=bn|script-title=bn:ভিসার অপেক্ষায় শাহিন সুমনের প্রবাসী ডন|trans-title=Shaheen Sumon's Probashi Don is waiting for a visa}}</ref> |- | {{Pending film|Surprise}} | {{TBA}} |F. I. Manik |<ref name="bk19Nov2017" /> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ'' (2013–2014) - ਇਦਰੀਸ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite news|url=https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|script-title=bn:খাম খুলে দেখি ২১ হাজার টাকা : পরীমনি|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614192028/https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼'' * ''ਵਾਧੂ ਬੈਚਲਰ'' * ''ਨਾਰੀ'' * ''ਨੋਬੋਨੀਤਾ ਤੋਮਰ ਜੋਨੋ'' * ''ਓਸ਼ੋਮਾਪਟੋ ਵਲੋਭਾਸ਼ਾ'' * ''ਮੋਨ ਭਲੋ ਨਾਇ'' * ''ਕੋਠਾ ਦਿਲਮ'' * ''ਈਪਰ ਓਪਾਰ'' * ''ਕੀਨੋ ਮੀਚ ਨੋਕਖੋਤਰੇ'' * ''ਅਕਤੁਖਾਨੀ'' == ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="background:#F5F5F5;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਓ.ਟੀ.ਟੀ ! ਅੱਖਰ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਪ੍ਰੀਤੀ'' | ਬਾਇਓਸਕੋਪ | ਪ੍ਰੀਤੀ | ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ | |} == ਇਨਾਮ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! {{Abbr|Ref|References}} |- | 2016 | ਬਾਬੀਸਾਸ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | ''[[Mohua Sundori|ਮੋਹੁਆ ਸੁੰਦਰੀ]]'' | {{Won}} | |- | rowspan="3" | 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 | rowspan="3" | ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | rowspan="3" | ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ''| {{Won}} | rowspan="3" | <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/1590868|work=Prothom Alo|script-title=bn:'দেবী' ও 'স্বপ্নজাল' সমানে সমান}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan=2 {{Nom}} |- | ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) |- | ਅਕਤੂਬਰ 22, 2019 | ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan="2" | ''[[Amar Prem Amar Prya|ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਮਰ ਪਿਆਰਾ]]''| {{Won}} | <ref>{{Cite web |script-title=bn:Chander Hat in Dhaka on the stage of the first India-Bangladesh Film Awards, who got it? Take a look ... |url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |access-date=2024-10-21 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191028/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 25 ਜੁਲਾਈ, 2020 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ)| {{Won}} | <ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:ইউরো-সিজেএফবি পারফরম্যান্স অ্যাওয়ার্ড পেলেন যারা|trans-title=Those who received the Euro-CJFB Performance Award}}</ref> |- | 25 ਦਸੰਬਰ, 2021 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਬਿਸ਼੍ਵੋਸੁਨ੍ਦਰੀ | {{Won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%A8/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%AB%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|date=14 June 2021|work=The Business Standard|language=bn|script-title=bn:পরীমনি: পিরোজপুর থেকে এফডিসির আলোচিত নায়িকা|trans-title=Pori Moni: Popular heroine of FDC from Pirojpur}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7808090}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ps60d0tce4heibamgkvrmyeyzdz6arb 0 194723 840087 819481 2026-05-27T14:40:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840087 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ | honorific_suffix = ਚੁੱਘਾ | image = Portrait photograph of Nidhan Singh 'Chugha', a prominent Ghadar movement leader hailing from Chugha, Moga.jpg | other_names = ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਦੂਜਾ ਨਾਮ) | birth_name = ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ | birth_date = ਜੂਨ 1855 | birth_place = ਚੁੱਘਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) | death_date = 6 ਦਸੰਬਰ 1936 | death_place = ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ | spouse = ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ, ਸ਼ੰਘਈ | children = ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ | father = ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ }} '''ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘਾ''' (ਜੂਨ 1855 - 6 ਦਸੰਬਰ 1936) ਇੱਕ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗ਼ਦਰੀ]] ਨੇਤਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ: "ਬੱਸ? ਐਨਾ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਸੀ?"<ref name=":32">{{Cite book |last=Deol |first=Gurdev Singh |title=The Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |year=2011 |isbn=978-8173803499 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |edition=3rd |volume=3: M–R |pages=217–218 |chapter=Nidhan Singh Chuggha}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Tatla |first=Darshan Singh |title=A Guide to Sources: Ghadar Movement |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2003 |isbn=9788177700565 |pages=61}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1855 ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਮੋਗਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਚੁੱਘਾ, ਨੇੜੇ ਕਸਬਾ [[ਧਰਮਕੋਟ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1851 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। === ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Portrait_photograph_of_Nidhan_Singh_'Chugha'_in_his_youth,_a_prominent_Ghadar_movement_leader_hailing_from_Chugha,_Moga.jpg|thumb|ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ 'ਚੁੱਘਾ' ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ]] ਸੰਨ 1882 ਵਿੱਚ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਚੌਕੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]], ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ|ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ]] ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਜੇ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਗਸਤ 1909 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਡੋਂਗਬਾਓਕਿੰਗ ਰੋਡ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name=":03">{{Cite web |last=Vathyam |first=Meena |date=14 November 2016 |title=Sikhs: A piece of history that remains fragmentary |url=https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/Sikhs-A-piece-of-history-that-remains-fragmentary/shdaily.shtml |access-date=8 June 2024 |website=Shanghai Daily |archive-date=16 ਮਈ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516020125/https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/Sikhs-A-piece-of-history-that-remains-fragmentary/shdaily.shtml |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚੀਨੀ ਲਾੜੀ ਪੂਟੁੰਗ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ (ਪੁਦੋਂਗ) ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ।<ref name=":023" /> ਇਸ ਚੀਨੀ ਔਰਤ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਧਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ''[[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ]]'' ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":03" /><ref name=":023" /> ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ''[[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ|ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ]]'' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਕੇ ਲਾਵਾਂ ਲਈਆ ਸਨ।<ref name=":023" /> ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਚੀਨੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name=":023" /> ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਚੀਨੀ-ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਸੀ ਜੋ ਡੋਂਗਬਾਓਕਿੰਗ ਰੋਡ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":023" /> ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। === ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣਾ === ਜਦੋਂ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਦੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਵਾਸਤੇ]] ਨੇ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਧਾਨ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਜਿਕਟਿਵ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":32" /> ਅਪ੍ਰੈਲ 1914 ਵਿੱਚ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":32" /> === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ === ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ, ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 29 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ''ਐਸ. ਐਸ. ਕੋਰੀਆ'' ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ, [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗੇਰੀ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ]] (ਲੰਗੇਰੀ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਪਾਨ ਦੇ [[ਨਾਗਾਸਾਕੀ]] ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":32" /><ref name=":2">{{Cite journal|last=Waraich|first=Malwinder Jit Singh|date=April 2013|title=Another Ghadr|journal=The Panjab: Past and Present|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=44 (Part 1)|issue=The Ghadar Movement (Special Issue)|pages=45}}</ref> ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਫੰਡ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''[[ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਬਿਰਤਾਂਤ|ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]]'' ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ , ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸਵਾਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਚ ਉਤਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਫੰਡ ਨਿਧਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":32" /> ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ [[ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ|ਗ਼ਦਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਹਿਤ]] ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਖਤ ਭਾਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name=":2" /> ਇਸ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":2" /> ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਚੀਨੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਤੀ ਰਕਮ ਅਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਦੇ 600 ਰਾਊਂਡ ਨਾਲ ਸ਼ੰਘਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਸਾ ਮਾਰੂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੇਨਾਗ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ|ਮਲਾਇਆ]] ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":32" /> ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref name=":32" /> ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੇਣ, ਜੋ ਕਿ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref name=":32" /> === ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Baba_Nidhan_Singh_Chugha-c1930.jpg|thumb|ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ, ca.1930]] ਨਿਧਾਨ 7 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਵਿਦਰੋਹ ਲਈ ਬੰਬਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref name=":32" /> ਇਹ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਝਾਬੇਵਾਲ ਅਤੇ ਲੋਹਿਤ ਬੱਦੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਨ।<ref name=":32" /> 30 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਰੋਹੀਆਂ ਕਾਰਣ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ।<ref name=":32" /><ref>{{Cite journal|last=Deepak|first=B. R.|year=1999|title=Revolutionary Activities of the Ghadar Party in China|journal=China Report|publisher=Sage Publications|volume=35|issue=4|pages=443|doi=10.1177/000944559903500402|issn=0009-4455}}</ref> == ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ == ਬਾਬਾ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਚੂਹੜਚੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1915 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਭਿਕਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸਮੇਤ 24 ਨੂੰ [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]] ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਜਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 13 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਜੱਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਖਿਆ; "ਬੱਸ? ਐਨਾ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਸੀ?" <ref name=":32" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ<ref>{{Citation |title=ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ |date=2024-08-11 |url=https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AD%E0%A8%BE |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2025-03-03}}</ref>, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ<ref>{{Citation |title=ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ |date=2020-09-16 |url=https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0_%E0%A8%97%E0%A8%A3%E0%A9%87%E0%A8%B8%E0%A8%BC_%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B2%E0%A9%87 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2025-03-03}}</ref>, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟੀ, ਬਖਸ਼ੀਸ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲਵਾਲੀ, ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵਾਲੀ (ਵੱਡਾ) ਅਤੇ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਵਾਲੀ (ਛੋਟਾ) ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਹਾਲ ਰੱਖੀ ਤੇ 17 ਦੀ ਸ਼ਜਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name=":32" /> == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":3">{{Cite book|location=Patiala}}</ref> ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ''[[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆ]]'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ|ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹਰੀਮੰਦਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।<ref name=":3" /> ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ (ਦੀਨਾਨਗਰ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ (ਮੋਗਾ) ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":32" /> 6 ਦਸੰਬਰ 1936 ਨੂੰ ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":32" /><ref name=":3" /> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਭਗਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] il0a0o07omt7fisj26dd3pyflmbz4w7 0 196299 840084 835330 2026-05-27T13:13:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840084 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = | occupation = ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ | known_for = ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ | spouse = | children = ਅਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹ | awards = | website = }} '''ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Duru Shah''') ਮੁੰਬਈ-ਅਧਾਰਤ [[ਡਾਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੀ.ਸੀ.ਓ.ਐਸ. ਸੋਸਾਇਟੀ, ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=www.ETHealthworld.com |title=IVF could be much cheaper with Indian products : Dr Duru Shah - ET HealthWorld |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ivf-could-be-much-cheaper-with-indian-products-dr-duru-shah/68312437 |access-date=2020-11-04 |website=ETHealthworld.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shetty |first=Disha |date=2015-09-22 |title=One out of every 10 Indian women have polycystic ovary syndrome: Dr Duru Shah, Founder President, PCOS Society |url=https://www.dnaindia.com/health/report-one-out-of-every-10-indian-women-have-polycystic-ovary-syndrome-dr-duru-shah-founder-president-pcos-society-2127640 |access-date=2020-11-04 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Google Scholar |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0,5&q=Duru+Shah&btnG= |access-date=2020-11-04 |website=scholar.google.com}}</ref>ਸ਼ਾਹ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ramarathinam |first=Ashwin |date=2020-06-25 |title=Metropolis Healthcare promoter sells 6% stake for ₹422.6 crore |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/metropolis-healthcare-promoter-sells-6-03-stake-for-rs-422-58-crore-11593072259230.html |access-date=2020-11-04 |website=mint |language=en}}</ref> ਉਹ ਓਬਗਿਨ: ਬ੍ਰੀਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ,<ref name=":2">{{Cite web |title=Dr. Duru Shah {{!}} Breach Candy Hospital Trust |url=https://www.breachcandyhospital.org/dr-duru-shah |access-date=2023-09-15 |website=www.breachcandyhospital.org}}</ref> ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="gynaecworld.com">{{Cite web |title=Best IVF Doctor in Mumbai, India, Infertility Specialist Mumbai |url=https://www.gynaecworld.com/dr-duru-shah.html |access-date=2023-09-15 |website=www.gynaecworld.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr Duru Shah |url=https://www.centreforsbcc.org/governance-structure/governing-board-members/dr-duru-shah/ |access-date=2021-02-11 |website=www.centreforsbcc.org |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਓਬਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਾਈਡ ਵੀ ਹੈ। ਗਾਈਨ। [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਲਈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Home - IMS - International Menopause Society |url=https://www.imsociety.org/ims_officers_board_details.php?cid=c5ppIcMZfjfuqkOY4BOho01Rxt2F6d6VwtKMbN39NSE |access-date=2020-11-04 |website=www.imsociety.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਉਹ ਗਾਇਨੇਕਵਰਲਡ, ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਂਦਰ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=www.ETHealthworld.com |title=IVF could be much cheaper with Indian products : Dr Duru Shah - ET HealthWorld |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ivf-could-be-much-cheaper-with-indian-products-dr-duru-shah/68312437 |access-date=2021-02-11 |website=ETHealthworld.com |language=en}}</ref> ਡਾ. ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਦ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ (TOG), ਕਲਾਈਮੈਕਟੇਰਿਕ ਅਤੇ ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=admin |title=Dr. Duru Shah |url=http://aspire2021.com/dr-duru-shah/ |access-date=2020-11-04 |website=Aspire 2021 |language=zh-TW |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804084824/http://aspire2021.com/dr-duru-shah/ |url-status=dead }}</ref> 2000 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Social Commitment - Gynaecologist in Mumbai, India, IVF Clinic & Surrogacy Clinic in Mumbai |url=https://drrishmapai.com/social-activities.php |access-date=2021-01-22 |website=drrishmapai.com |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128161615/https://drrishmapai.com/social-activities.php |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਫੀਲੀਏਟਿਡ ਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ (CAMS) IMS,<ref>{{Cite web |title=Council of Affiliated Menopause Societies (CAMS) |url=https://www.imsociety.org/membership/cams/ |access-date=2023-09-15 |website=International Menopause Society |language=en-GB}}</ref> ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਔਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (ASPIRE),<ref>{{Cite web |last=Admin |title=Executive Board |url=http://aspire-reproduction.org/executive-board/ |access-date=2023-09-15 |website=ASPIRE |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ C-20, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਵਰਟੀਕਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (FOGSI), ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਸਿਸਟੇਡ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ (ISAR), ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ (IMS, ਇੰਡੀਆ) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ (ICOG) ਦੀ ਚੇਅਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Garg |first=Vaishali |title=जानिए डाॅ दुरु शाह कैसे महिलाओं को उनके स्वास्थ्य के बारे में जागरूक करती हैं |url=https://hindi.shethepeople.tv/interview/inspirational-journey-of-dr-duru-shah |access-date=2023-11-17 |website=hindi.shethepeople.tv |language=hi |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117040446/https://hindi.shethepeople.tv/interview/inspirational-journey-of-dr-duru-shah |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ (MBBS) ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੀਤੀ<ref name="IP 2023">{{Cite web |last=Practitioner |first=The Indian |date=2023-07-05 |title=Dr. Duru Shah, a Revered Individual in the Field of Obstetrics and Gynaecology |url=https://theindianpractitioner.com/dr-duru-shah-a-revered-individual-in-the-field-of-obstetrics-and-gynaecology/ |access-date=2023-09-15 |website=The Indian Practitioner |language=en-US |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117041011/https://theindianpractitioner.com/dr-duru-shah-a-revered-individual-in-the-field-of-obstetrics-and-gynaecology/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਓਬਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਓਬਗਾਇਨ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="IP 2023" /> ਉਹ 1972-75 ਦੌਰਾਨ ਓਬਗਿਨ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਓਬਗਿਨ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।<ref name="IP 2023" /> == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ।<ref name="expresshealthcare.in">{{Cite web |date=2012-11-15 |title=Duru Shah: Empowering the women of India |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/duru-shah-empowering-the-women-of-india/934/ |access-date=2023-11-17 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> 1981 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਰਿਸਰਚ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="gynaecworld.com"/><ref name="IP 2023"/> ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੀ।<ref name="expresshealthcare.in" /> FOGSI ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ "ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਗੰਗਾ ਯਾਤਰਾ" (ਇੱਕ 5 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) - ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ (ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ) ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ FOGSI ਦੇ "ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ" ਸੈੱਲ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਬੂਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ "ਸਟਾਰ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਸਰਵਾਈਵਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਐਂਡ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ (FIGO) ਦੀ ਐਥਿਕਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ 'ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ' ਅਤੇ 'ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦੇ' 'ਤੇ ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Figo Committee For The Ethical Aspects Of Human Reproduction And Women's Health|first=null|last2=International Federation of Gynecology and Obstetrics|date=January 2015|title=Ethical guidance on healthcare professionals' responses to violence against women|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25458409/|journal=International Journal of Gynaecology and Obstetrics|volume=128|issue=1|pages=87–88|doi=10.1016/j.ijgo.2014.10.004|issn=1879-3479|pmid=25458409}}</ref><ref>{{Cite journal|last=FIGO Committee for Ethical Aspects of Human Reproduction and Women's Health|date=February 2015|title=Ethical issues after sexual assault|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25458412/|journal=International Journal of Gynaecology and Obstetrics|volume=128|issue=2|pages=187–188|doi=10.1016/j.ijgo.2014.10.007|issn=1879-3479|pmid=25458412}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ - ਨਵੰਬਰ 2008<ref>{{Cite journal|title=THE EGYPTIAN FERTILITY AND STERILITY SOCIETY|url=https://www.efss-eg.com/assets/docs/history/2011_program_preface.pdf|journal=REPRODUCTIVE HEALTH Update on the Land of Pharaohs|pages=16|access-date=2025-03-23|archive-date=2025-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127021933/https://www.efss-eg.com/assets/docs/history/2011_program_preface.pdf|url-status=dead}}</ref> * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ FIGO ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਮੈਰਿਟ ਅਵਾਰਡ (2012) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ<ref>{{Cite web |date=2012-11-15 |title=Duru Shah: Empowering the women of India |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/duru-shah-empowering-the-women-of-india/934/ |access-date=2020-11-04 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> * "OPPI ਮਾਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੁਆਰਾ। ਅਨੁਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ, ਜੁਲਾਈ 2018<ref>{{Citation |title=Dr. Duru Shah, featured in ET NOW-Greatest Brands & Leaders 2020-21 Asia, ME & Africa |date=14 October 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VpqS5olEiNs |language=en |access-date=2023-09-15}}</ref> * 7 ਮਾਰਚ, 2022 ਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼ਿਆਰੀ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ) ਦੁਆਰਾ "ਆਈਕੋਨਿਕ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਐਕਸਪਰਟ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2022-05-19 |title=Gynaecologist & Fertility Expert Dr Duru Shah Speaks About Assisted Reproduction Techniques |url=https://www.babychakra.com/learn/dr-duru-shah |access-date=2023-09-15 |website=BabyChakra |language=en-in |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529161037/https://www.babychakra.com/learn/dr-duru-shah |url-status=dead }}</ref> * ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ "ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2021", ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ।<ref>{{Cite web |title=2021 Recipients |url=https://www.mahatmaaward.com/2021-recipients |access-date=2023-09-15 |website=Mahatma Award |language=en}}</ref> * 10 ਜਨਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ "ਦ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ" ਦੁਆਰਾ, FOGSI ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੀਮਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਲਈ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ।<ref>{{Cite web |date=2022-04-13 |title=FOGSI Dr. Duru Shah Distinguished Community Service Award for FOGSI Members 2022 - FOGSI |url=https://www.fogsi.org/fogsi-dr-duru-shah-distinguished-community-service-award-for-fogsi-members-2022/ |access-date=2023-11-17 |website=www.fogsi.org |language=en-US}}</ref> * “MOGS- ਡਾ. BN ਪੁਰੰਦਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਯੋਮਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ, 19 ਮਾਰਚ 2022<ref>{{Cite web |title=MOGS Newsletter Buzz & Bytes Volume 1 (Issue I to IV) |url=https://www.mogsonline.org/MOGS-News-%26-Views |access-date=2023-11-17 |website=www.mogsonline.org |language=en |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117040451/https://www.mogsonline.org/MOGS-News-%26-Views |url-status=dead }}</ref> == ਪਰਉਪਕਾਰ == ਉਸਨੇ ਧਾਰਾਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਲਈ 8 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2013-03-06 |title=If you educate the girl and the mother, you are educating the family ... and an entire nation |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/if-you-educate-the-girl-and-the-mother-you-are-educating-the-family-and-an-entire-nation/1648/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-22 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ 2000 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ "ਵੱਧਣਾ" ਨਾਮਕ 10 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਹਵਾਰੀ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |title=Dr Duru Shah |url=https://www.centreforsbcc.org/governance-structure/governing-board-members/dr-duru-shah/ |access-date=2023-11-17 |website=www.centreforsbcc.org |language=en-US}}</ref> ਉਹ "ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ" ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Foundation |first=Metropolis |title=Metropolis Foundation - India |url=https://www.metropolisfoundation.org/ |access-date=2023-11-17 |website=www.metropolisfoundation.org |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ "TooShyToAsk" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਐਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Too Shy To Ask - Apps on Google Play |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.neuronimbus.metropolis&hl=en_US |access-date=2023-09-15 |website=play.google.com |language=en-US}}</ref> ਡਾ ਦਾਰੂ ਸ਼ਾਹ ਪੀਸੀਓਐਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। ਪੀਸੀਓਐਸ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ PCOS ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ PCOS ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=One out of every 10 Indian women have polycystic ovary syndrome: Dr Duru Shah, Founder President, PCOS Society |url=https://www.dnaindia.com/health/report-one-out-of-every-10-indian-women-have-polycystic-ovary-syndrome-dr-duru-shah-founder-president-pcos-society-2127640 |access-date=2023-09-15 |website=DNA India |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਅਪਰਨਾ ਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਮਿਆਮੀ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣੂ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਐਮਡੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 3 ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਲੀਸ਼ਾ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-14 |title=Ameera Shah {{!}} Diagnosis: a risk-taker |url=https://lifestyle.livemint.com//news/talking-point/ameera-shah-diagnosis-a-risktaker-111646992724516.html |access-date=2023-09-15 |website=Mintlounge |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] hwunkaykk41gwqegosru8dvscugu3za 0 197108 840110 822748 2026-05-28T08:02:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840110 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = Professor | name = Ramhari Das | image = Guru Ramhari Das at Rajarani Music Festival 2021.jpg | image_size = 300 | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = Guru Ramhari Das performing at Rajarani Music Festival 2021 | native_name = ରାମହରି ଦାସ | native_name_lang = or | birth_name = Ramhari Das | birth_date = {{Birth date |df=yes|1953|2|1}} | birth_place = Kanpur, [[Balasore]], [[Odisha]] | death_date = | death_place = | genre = [[Odissi music]] | years_active = | label = | website = | module2 = Awards: [[Sangeet Natak Akademi Award]] 2008 | occupations = [[Odissi music]] Guru, singer, professor, scholar, musicologist, composer | instruments = | associated_acts = }} ''ਪੰਡਿਤ'' (ਓਡੀਆਃ கார்மாரியான், ਰੋਮਨਃ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ,{{IPA|or|raːmɔhɔri d̪aːsɔ|lang|LL-Q33810 (ori)-Prateek Pattanaik-ରାମହରି ଦାସ.wav}}{{IPA|or|raːmɔhɔri d̪aːsɔ|lang|LL-Q33810 (ori)-Prateek Pattanaik-ରାମହରି ଦାସ.wav}} [rːmɑhɑri dʃaːsɑ] ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ।<ref name=":7">{{Cite book|location=Bhubaneswar, Odisha}}</ref> {{IPA|or|raːmɔhɔri d̪aːsɔ|lang|LL-Q33810 (ori)-Prateek Pattanaik-ରାମହରି ଦାସ.wav}}ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਤਕਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਤੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਸਮੇਤ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਵੋਕਲ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Ramhari Das |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1810&at=2 |access-date=28 November 2020 |website=Sangeet Natak Akademi Awards}}</ref> ਉਹ ਬੀਰਗੋਬਿੰਦਾਪੁਰ, ਪੁਰੀ ਵਿਖੇ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਗੁਰੂਕੁਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=About Guru Ramhari Das |url=http://www.odissigurukul.org/about-gurugi.html |access-date=28 November 2020 |website=Ramhari Das Odissi Gurukula |archive-date=4 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804210254/http://odissigurukul.org/about-gurugi.html |url-status=dead }}</ref> [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਦਾਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।<ref name=":1" /> == ਜੀਵਨ. == 1953 ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਸੋਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਦਾਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਕੁਮਾਰ ਸੂਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ, ਭਿਕਾਰੀ ਚਰਨ ਬਾਲ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਚੰਦਰ ਪਾਂਡਾ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਦੇ ਰਹੇ ।<ref name=":7"/><ref name=":2"/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 1985 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":1"/> ਉਹ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਏਕਲ ਗਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਚ-ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਓਡੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।<ref name=":7" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਓਡਿਸੀ ਸੰਗੀਤਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਓ ਪ੍ਰਯੋਗਾ, ਸੰਗੀਤਾ ਸੰਗਿਆ, ''ਅਲੰਕਾਰਾ ਰਤਨਾਬਲੀ'' ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ (ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":3">{{Cite book|location=Bhubaneswar, Odisha}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|location=Badahata, Biragobindapur, Sakhigopal, Puri}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|location=Bhubaneswar, Odisha}}</ref> ਦਾਸ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":7"/><ref>{{Cite web |date=10 July 2018 |title=Shreshtha Bharat Sanskriti Samagam |url=https://indiaculture.nic.in/sites/default/files/events/SHRESHTHABHARATSANSKRITISAMAGAMbySangeetNatakAkademi_10.07.2018.pdf |access-date=28 November 2020 |website=[[Sangeet Natak Akademi]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Art forms merge on single platform |url=https://www.telegraphindia.com/odisha/art-forms-merge-on-single-platform/cid/1419155 |access-date=2020-11-28 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2012–13 |title=List of selected candidates for award of Senior & Junior Fellowships for 2012-13 |url=https://indiaculture.gov.in/sites/default/files/events/web.pdf |access-date=28 November 2020 |website=India Culture, Government of India }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਵੋਕਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਓਡੀਸੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":7" /><ref name=":1"/><ref>{{Cite web |last=Minati Singha |date=2 Aug 2013 |title=Odissi music must get classical tag: Ramahari Das {{!}} Bhubaneswar News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Odissi-music-must-get-classical-tag-Ramahari-Das/articleshow/21539294.cms |access-date=2020-11-28 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਹ ''ਸੰਗੀਤਾ ਸੁਧਾਕਰ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡੈਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ'' ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=An evening in memory of Odissi music legend |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2010/jun/18/an-evening-in-memory-of-odissi-music-legend-124632.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207094855/https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2010/jun/18/an-evening-in-memory-of-odissi-music-legend-124632.html |archive-date=7 December 2020 |access-date=2020-11-28 |website=The New Indian Express}}</ref> ਗੁਰੂ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਦੀ '''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLjBoYM7VRm8u7rGihWV1L6Moy2TiGg8HA ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ]''<nowiki/>' ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਓਡੀਸੀ ਸੱਗੀਤ ਉੱਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਖੁਦ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ (''ਰਾਗ'' ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ) ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Das |first=Ramhari |title=Pathshala - YouTube |url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLjBoYM7VRm8u7rGihWV1L6Moy2TiGg8HA |access-date=2020-11-28 |website=www.youtube.com}}</ref> == ਸੰਸਥਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Prof._Ramhari_Das_giving_Lecture_on_Odissi_Music.jpg|thumb|316x316px|ਦਾਸ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ[[Odisha Sangeet Natak Akademi|ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ]]]] ਦਾਸ ਦੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਪਿਕ ਮੈਕੇ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਿਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਗੁਰੂਕੁਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":2"/> ਗੁਰੂਕੁਲ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ-ਕਮ-ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲ, ਓਡੀਸੀ ਮਰਦਾਲਾ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਬੀਨਾ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਰਾਓ ਪਾਤਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਬੀਨਾ (ਵੀਨਾ) ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=31 August 2019 |title=72-year-old Veena player of Odisha reviving the glory of the instrument |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2019/aug/31/72-year-old-veena-player-of-odisha-reviving-the-glory-of-the-instrument-2027118.html |access-date=2020-11-28 |website=The New Indian Express}}</ref> ਗੁਰੂਕੁਲ ਉਤਸਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Gurukul Utsav – a befitting birthday bash for Guru Ramahari Das |url=https://thesamikhsya.com/entertainment/gurukul-utsav-a-befitting-birthday-bash-for-guru-ramahari-das |access-date=2020-11-28 |website=The Samikhsya |language=en-US}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Guru_Ramhari_Das.jpg|thumb|ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ]] == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਦਾਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref name=":7"/> * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2008) <ref name=":1"/> * ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008) <ref>{{Cite journal|date=2011|title=Odisha Sangeet Natak Akademy Award Winners (1970-2012)|url=http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/104-108.pdf|journal=Odisha Reference Annual - 2011|publisher=Government of Odisha|pages=104–108|access-date=2025-03-31|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208221126/http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/104-108.pdf|url-status=dead}}</ref> * ਉਡ਼ੀਸਾ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ <ref name=":1" /> * ਉਤਕਲ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਕਟਕ <ref name=":1" /> * [[Bharatiya Vidya Bhavan Samman|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਸਨਮਾਨ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ <ref name=":0" /> * [[Guru Gopal Panda Odissi Academy|ਗੁਰੂ ਗੋਪਾਲ ਪਾਂਡਾ ਓਡੀਸੀ ਅਕੈਡਮੀ]], ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘਾਰੀ ਸਨਮਾਨ <ref>{{Cite web |last=Das |first=Ramhari |date=2019 |title=Guru Gopal Panda Odissi Academy |url=https://www.youtube.com/watch?v=AgXgDwQb7rQ |website=YouTube}}</ref> * ਜਾਦੂਮਨੀ ਦਾਸ ਸਰਸਵਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਨਮਾਨ (2017) * ਗੁਰੂ ਸਹਦੇਵ ਪਾਧੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ (2019) == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਓ ਪ੍ਰਯੋਗਾ (2004) ''<ref name=":3"/> * ''ਸੰਗੀਤਾ ਸੰਗਿਆ (1989) ''<ref name=":4"/> * ''ਅਲੰਕਾਰਾ ਰਤਨਾਬਲੀ (1984) ''<ref name=":5"/> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==   * [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] * ਮਰਡਾਲਾ * [[ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ|ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ]] * ''ਗੀਤਪ੍ਰਕਾਸ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 60x56sj70rwou9w7pxoqw1sw39hvcmq 0 201271 840080 823466 2026-05-27T12:44:27Z ~2026-31407-91 60308 840080 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Instagram app on smartphone (grass background) (cropped).jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਸਮਾਰਟਫੋਨ]] 'ਤੇ [[ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] ਫੋਟੋ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਪ]] ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 'ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ [[ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ]] ਜਾਂ ਟੈਬਲੇਟ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਐਪ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> == ਐਪਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> # ਐਂਡਰੌਇਡ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਗੂਗਲ ਦੇ ਐਂਡਰੌਇਡ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਮਸੰਗ, ਐਕਸੀਓਮੀ, ਰੈੱਡਮੀ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੌਇਡ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ 'ਗੂਗਲ ਪਲੇਂ ਸਟੋਰ' ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਆਈ.ਓ.ਐਸ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਐੱਪਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਈ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਆਈ ਪੈਡ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ 'ਐਪ ਸਟੋਰ' ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਕਿਸਮਾਂ == # ਨੇਟਿਵ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਐਂਡਰੌਇਡ ਜਾਂ ਆਈਓਐਸ) ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ: ਵੱਟਸਐਪ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ। # ਵੈੱਬ ਐਪਸ: ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਐਪ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਪ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। # ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਇੱਕ ਹੀ ਕੋਡ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ (ਐਂਡਰੌਇਡ ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ) ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਫ਼ਾਇਦੇ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> * ਸੰਚਾਰ: ਵੱਟਸਐਪ, ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤਚੀਤ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ਬੈਂਕਿੰਗ: ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਬਿੱਲ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। * ਸਿੱਖਿਆ: ਕੋਵਿਡ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਐਪਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂਗਲ ਮੀਟ, ਜ਼ੂਮ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। * ਮਨੋਰੰਜਨ: ਯੂ-ਟਿਊਬ, ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ, ਸਪਾਟੀਫਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ਸਿਹਤ: ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਐਪਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਗਿਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਮਾਪ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਆਨਲਾਈਨ ਸਲਾਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। == ਚੁਨੌਤੀਆਂ == ਹਰ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: * ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ: ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਐਪਸ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਸ ਸਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। * ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਣਾ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਗੇਮਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਆਦਤ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ। == ਭਵਿੱਖ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਬਨਾਵਟੀ ਗਿਆਨ (AI), 5G ਨੈੱਟਵਰਕ, ਅਤੇ ਆਗਮਨ ਸ਼ੀਲਤਾ (Augmented Reality) ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਐਪਸ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨਗੀਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫਟਵੇਅਰ]] ig4dv4s2f2wp20llj494hf5ujw9dx16 840081 840080 2026-05-27T12:44:53Z ~2026-31407-91 60308 840081 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Instagram app on smartphone (grass background) (cropped).jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ]] 'ਤੇ [[ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] ਫੋਟੋ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਪ]] ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 'ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ [[ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ]] ਜਾਂ ਟੈਬਲੇਟ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਐਪ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> == ਐਪਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> # ਐਂਡਰੌਇਡ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਗੂਗਲ ਦੇ ਐਂਡਰੌਇਡ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਮਸੰਗ, ਐਕਸੀਓਮੀ, ਰੈੱਡਮੀ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੌਇਡ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ 'ਗੂਗਲ ਪਲੇਂ ਸਟੋਰ' ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਆਈ.ਓ.ਐਸ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਐੱਪਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਈ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਆਈ ਪੈਡ 'ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ 'ਐਪ ਸਟੋਰ' ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਕਿਸਮਾਂ == # ਨੇਟਿਵ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਐਂਡਰੌਇਡ ਜਾਂ ਆਈਓਐਸ) ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ: ਵੱਟਸਐਪ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ। # ਵੈੱਬ ਐਪਸ: ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਐਪ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਪ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। # ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਐਪਸ: ਇਹ ਐਪਸ ਇੱਕ ਹੀ ਕੋਡ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ (ਐਂਡਰੌਇਡ ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ) ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਫ਼ਾਇਦੇ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> * ਸੰਚਾਰ: ਵੱਟਸਐਪ, ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤਚੀਤ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ਬੈਂਕਿੰਗ: ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਬਿੱਲ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। * ਸਿੱਖਿਆ: ਕੋਵਿਡ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਐਪਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂਗਲ ਮੀਟ, ਜ਼ੂਮ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। * ਮਨੋਰੰਜਨ: ਯੂ-ਟਿਊਬ, ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ, ਸਪਾਟੀਫਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਐਪਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ਸਿਹਤ: ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਐਪਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਗਿਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਮਾਪ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਆਨਲਾਈਨ ਸਲਾਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। == ਚੁਨੌਤੀਆਂ == ਹਰ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: * ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ: ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਐਪਸ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਸ ਸਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। * ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਣਾ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਗੇਮਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਆਦਤ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ। == ਭਵਿੱਖ == ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਬਨਾਵਟੀ ਗਿਆਨ (AI), 5G ਨੈੱਟਵਰਕ, ਅਤੇ ਆਗਮਨ ਸ਼ੀਲਤਾ (Augmented Reality) ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਐਪਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਐਪਸ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨਗੀਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Kamboj |first=ਡਾ ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ/Dr C. P. |title=ਪੁਸਤਕ ਰੀਵਿਊ: ਅਜੋਕਾ ਫੋਨ ਸੰਸਾਰ/Book Review: Ajoka Phone Sansaar |url=https://www.cpkamboj.com/2018/04/book-review-ajoka-phone-sansaar.html?m=0 |access-date=2025-10-30 |website=ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫਟਵੇਅਰ]] 5400i7io5j67yjylhwq3nr5820p6psx 1 201289 840099 836978 2026-05-27T17:37:15Z ~2026-31802-78 60310 /* Add plz */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 840099 wikitext text/x-wiki == membership == how i join illuminati.......... for become a rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-16808-17|&#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == add me plz == add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20571-77|&#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Mai vi illumnati nal judna chaunda ha == Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Sarbjeet singh == Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Add plz == Me V add hona ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-31802-78|&#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC) bzdqdi1riv97d3bw6hz3phlyj3rev9t 4 203558 840097 839917 2026-05-27T17:14:55Z MediaWiki message delivery 7061 /* Vote now in the 2026 U4C election */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 840097 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> drorzv0fp8172yxbdwtkgeyjkiv8si9 0 204647 840104 839838 2026-05-28T01:19:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840104 wikitext text/x-wiki ਸਰਦਾਰ '''ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1939, [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ) ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1990 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="nom">{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 207 ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ "ਕਿਸਾਨ ਮਿੱਤਰ ਸੰਘ" ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ "ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ, "ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ" (BKU) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (KCC) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। [[ਕੈਰੋਂ]] ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੰ. ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਮਾਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ, FCI ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਣਾ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰੇਕ ਪਿੜਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੈਲੰਡਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਅਤੇ ਉ ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ "ਲੇਖੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਮੋਰਚਾ" (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੋਰਚਾ ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ (ਟਰੈਕਟਰ ਮੋਰਚਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ [[ਡੀਜ਼ਲ|ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ]] ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਵਿਲ ਕਾਂਝਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਚਾਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1989 ਤੱਕ ਸੂਬਾ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ 1981 ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ 16 [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 28 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ) ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ 1984 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬ|ਰਾਜ ਭਵਨ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (ਕਬਜ਼ਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1 ਤੋਂ 7 ਮਈ ਤੱਕ ਕਣਕ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਣਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। https://x.com/BKU_KisanUnion/status/1119226527244111873 https://www.tribuneindia.com/news/musings/when-chandigarh-had-a-kisan-nagar-182187 ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਕੇ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (1985-1988) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ [[ਲੱਖ|ਲੱਖਾਂ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਕਰਵਾਈ। 3.50 ਰੁਪਏ।&nbsp;1989 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1989-1990 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ, ਪੀਐਸਈਬੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |title=Nominated Members of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/nominated_member.pdf "Nominated Members of the Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Rajya Sabha Secretariat.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://www.rajyasabha.nic.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001143/http://www.rajyasabha.nic.in/ |archive-date=29 August 2016 |access-date=15 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf}}</ref><ref name=/> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 118 ਤਾਰਾਬੱਧ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਤਾਰਾਬੱਧ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Question Search: Member Wise Search Form |url=http://164.100.47.4/newrsquestion/Search_MemWise.aspx |publisher=Rajya Sabha Secretariat}}</ref> ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: # ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੂੰ]], ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 72% ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤ, ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ|ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਨੂੰ]] ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ। # ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜ਼ੋਨਲ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਅਣ-ਐਲਾਨੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rsnew159">{{Cite web |title=Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://rajyasabha.nic.in/rsnew/privileges_digest/PRIV-159.pdf "Rajya Sabha"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। == ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1997 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਅਗਸਤ 1998 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਾਹਿਬ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ। 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਦੌਰਾਨ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|WTO]] ਦੇ ਲਾਭਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ WTO 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਕਾਂਗਰਸ ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] [[ਦੀਨਾਨਗਰ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਫਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 800 ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਕਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2003 ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਾਰ|ਡਕਾਰ]], ਸੇਨੇਗਲ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਸੀਸੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਰੈਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ - ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ 16-18 ਮਈ 2005 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੋਰਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਖਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਕਤ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਸੀਮਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਠੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੁਨਰ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟਾਂ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਦਾਇਗੀ) ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਭੇਜੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਚ ਐਫਡੀਆਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੀਕੇਯੂ ਦਾ ਬੈਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈ ਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵਜੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (2014 ਚੋਣਾਂ) 'ਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਨੌਰ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਅਤੇ ਕੇਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ (2015) ਐਸਐਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਐਮਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ) ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ (ਸ਼. ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ) ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। 2016/2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨ-ਪੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 2017 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੇਸੀਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ "ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਿਆ ਵੋ ਨਿਭਾਨਾ ਪੜੇਗਾ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਪੋਰਟ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸਨ ਜੋ 1991 ਤੋਂ ਲੰਬਿਤ ਹਨ। https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farm-reforms-pending-in-india-since-1991-china-implemented-long-back-eac-pm-chief/articleshow/96798256.cms?from=mdr ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਖ਼ਤ 9ਵਾਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। CACP ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਣਜ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। NCF (ਸਵਾਨੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 12.1.2021 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 4 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਲਾਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨਿਲ ਘਨਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। https://frontline.thehindu.com/dispatches/supreme-court-stays-farm-laws-names-four-member-committee-to-hear-all-stakeholders-farmers-reject-move-to-go-ahead-with-kisan-parade/article33561409.ece ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 14.1.2021 ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡਰਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bhupinder-singh-mann-leaves-the-four-member-panel-formed-by-sc-on-farm-laws-says-he-will-stand-with-the-farmers/articleshow/80267255.cms?from=mdr{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੇ ਗਏ ਝੂਠੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ BKU ਦੇ ਆਪਣੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। 2025 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਧੜਾ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਕੇਯੂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Bku Bhartiya Kisan – Facebook |url=https://www.facebook.com/bku.bhartikisanunion |website=[[Facebook]]}} * {{Cite web |title=NOMINATED MEMBERS OF THE RAJYASABHA |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/practice_procedure/book2.asp}} * {{Cite journal|last=Mukherji|first=Partha Nath|date=1 January 1998|title=The Farmers' Movement in Punjab: Politics of Pressure Groups and Pressure of Party Politics|journal=Economic and Political Weekly|volume=33|issue=18|pages=1043–1048|jstor=4406728}} * <nowiki>http://www.downtoearth.org.in/content/farmers-split-merits-dunkel-proposals</nowiki>[dead link] *   *   * {{Cite web |title=BKU mahapanchayat at Kurukshetra today – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/bku-mahapanchayat-at-kurukshetra-today/559005/}} * [https://archive.today/20130123001747/http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19970524/14450833.html] * [https://archive.today/20130122160547/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19980818/23051334.html] * {{Cite web |date=8 January 2004 |title=BKU honours Amarinder |url=http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040804082824/http://www.hindu.com/2004/08/02/stories/2004080207650300.htm |archive-date=4 August 2004 |website=[[The Hindu]] |pages=03}} * https://web.archive.org/web/20120513045257/http://www.chiefkhalsadiwan.com/gurdas.htm * {{Cite web |title=Wheat selling below support price, puts govt in a quandary – Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/10/06235658/Wheat-selling-below-support-pr.html?d=1}} * {{Cite web |title=India Will Be Importing Millions Of Tons Of Wheat In 2009 – Market Skeptics |url=http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143152/http://www.marketskeptics.com/2009/04/india-will-be-importing-millions-of.html |archive-date=27 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * http://www.docstoc.com/docs/68498100/Commodity-Market-Project-Report * {{Cite web |title=Punjab Agricultural University PAU Ludhiana Punjab |url=http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518005625/http://www.punjabcolleges.com/30364-indiacolleges-Punjab-Agricultural-University-(PAU)-Ludhiana/ |archive-date=18 May 2012 |access-date=16 May 2012}} * {{Cite web |title=Farmers demand single national policy for land acquisition |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051558/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-09-19/news/27570574_1_land-acquisition-farmers-demand-national-policy |archive-date=5 March 2016}} * [https://archive.today/20130218070955/http://www.rajivgandhi.in/website/page168-8.htm] * [https://web.archive.org/web/20111015165346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACO440.pdf USAID] * https://web.archive.org/web/20160304080835/http://www.columbia.edu/~sr793/doc/VVakulabharanam.pdf * {{Cite web |title=Discussion Regarding Problems Faced By Farmers Raised By Shri ... on 22 November, 2001 |url=http://indiankanoon.org/doc/1391970/}} * {{Cite journal|last=Lindberg|first=Staffan|year=1995|title=Farmers' movements and cultural nationalism in India: An ambiguous relationship|url=http://lup.lub.lu.se/record/697265|journal=Theory and Society|volume=24|issue=6|pages=837–868|doi=10.1007/BF00994067}} * {{Cite web |title=Downloads – Market, Development & Privatization – E-Library |url=http://www.safhr.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=138&Itemid=581}} * https://web.archive.org/web/20060511204358/http://www.egfar.org/documents/02_-_Meetings/Conferences/GFAR_2003/GFAR2003-00-02.en.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] o5cre9w68e7va9mppi7wa6x1hk095j0 1 204659 840115 2026-05-28T11:04:27Z ~2026-31608-90 60323 /* ਇੱਥੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 840115 wikitext text/x-wiki == ਇੱਥੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ == ਇੱਥੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-31608-90|&#126;2026-31608-90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-31608-90|talk]]) 11:04, 28 ਮਈ 2026 (UTC) 4sqjn3s9qmnlferwomenfkncixcrcry