ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2289 840386 840337 2026-06-02T16:35:15Z Nitesh Gill 8973 840386 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। === ਜਨਮ === [[File:The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|thumb|200px|left|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1469]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ (ਮੌਜੂਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{sfn|Singh|2006|pp=12–13}}{{sfn|Grewal|1998|p=6}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[19] ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਬੰਜਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite book |last=Singh |first=Kapur |title=Guru Nanak's Life and Thought |date=October 2001 |publisher=Guru Nanak Dev University |isbn=817770012X |editor-last=Kair |editor-first=Madanjit |edition=2nd |series=Selected Works of Sirdar Kapur Singh |location=Amritsar |editor-last2=Singh |editor-first2=Piar}}</ref> ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਲਤਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} === ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ === ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਜਨਮਸਾਖੀ, 'ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ'), ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1526 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ "ਰਵਾਇਤੀ" ਜਾਂ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ"), ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਲਾਇਤ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Trilochan |url=http://ignca.nic.in/Asi_data/48740.pdf |title=Guru Nanak: Founder of Sikhism: A Biography |pages=489–491}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਵਤ 1596 (22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਅਸੌਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 10 ਤਰੀਕ ਨੂੰ 70 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 7 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ (ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਸਾਖ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=54}} 1815 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ - ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰ + ਪੁਰਬ, 'ਜਸ਼ਨ') - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ 1868 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=52}} ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ 1496 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ "ਆਤਮਕ ਜਨਮ" ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਕੱਤਕ ਜਨਮਦਿਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤ: ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਾਚਾ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੰਦਾਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜੋ ਹੰਦਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ "ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ" ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰੀ "ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ" ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=53–54}} ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book |last=Bindra |first=Pritpal Singh |title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus |pages=78}}</ref> ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718<ref>{{Cite encyclopedia |title=Gurbilas Chhevian Patashahi |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |date=19 December 2000 |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/gukbilas-chhevin-patshahi/}}</ref> ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> 1776 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਮਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, 1769 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ,<ref>{{Cite encyclopedia |date=2000-12-19 |title=BANSAVALINAMA DASAN PATSHAHIAN KA – The Sikh Encyclopedia |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}</ref> ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> 1727 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰਪੂਰਨਾਲੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name=":1" /> 1797 ਦੀ ਨਾਨਕ ਚੰਦਰੋਦਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਤ ਦਾਸ ਛਿੱਬੜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਰੇਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।[30] ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (1909) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ren |url=https://sikhbookclub.com/Book/Sri-Gur-Pur-Prakash-Part-1 |title=Gurpur Parkash}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲੀ, ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ - ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਸੀ - ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/90|lxxiv]]}} === ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ === [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 'ਰਾਗ ਸਹਿਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ 'ਜਪੁ', ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।' 'ਛੇੜ ਰਬਾਬ' ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ 'ਛੇੜ' ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, 'ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।' ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}}<ref name=":4" />{{Reference page|pages=1–3}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਨਕ" ਅਤੇ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਨਕ" ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":4" />{{Reference page|pages=1–3}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਾਲਾ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ (ਮੁ'ਜਿਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name=":4" />{{Reference page|page=|pages=1–2}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ ਹਨ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|pages=vii–viii}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸਾਖੀਆਂ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|page=ix}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਾਰਸ।<ref name=":6" />{{Reference page|pages=vii–viii}} 1976 ਵਿੱਚ, ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ "ਐਟਲਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ" ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।[49]: ix ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [[22 ਸਤੰਬਰ]] 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] 0s8usd6r55xh2dmptmnxxt7ap8lnvod 840401 840386 2026-06-03T11:32:51Z Nitesh Gill 8973 840401 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ | image = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg | alt = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਨਾਨਕ | birth_date = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}} | birth_place = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}} | death_place = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | resting_place = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | known_for = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ *ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ *ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | parents = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] | spouse = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]] | children = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]<br>[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | location = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | other_name = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}</ref><br>''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref><br>''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])<ref>{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}</ref> | signature = Pothi written by Guru Nanak.jpg }} '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ। === ਜਨਮ === [[File:The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|thumb|200px|left|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1469]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ (ਮੌਜੂਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{sfn|Singh|2006|pp=12–13}}{{sfn|Grewal|1998|p=6}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[19] ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਬੰਜਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite book |last=Singh |first=Kapur |title=Guru Nanak's Life and Thought |date=October 2001 |publisher=Guru Nanak Dev University |isbn=817770012X |editor-last=Kair |editor-first=Madanjit |edition=2nd |series=Selected Works of Sirdar Kapur Singh |location=Amritsar |editor-last2=Singh |editor-first2=Piar}}</ref> ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਲਤਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} === ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ === ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਜਨਮਸਾਖੀ, 'ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ'), ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1526 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ "ਰਵਾਇਤੀ" ਜਾਂ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ"), ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਲਾਇਤ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Trilochan |url=http://ignca.nic.in/Asi_data/48740.pdf |title=Guru Nanak: Founder of Sikhism: A Biography |pages=489–491}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਵਤ 1596 (22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਅਸੌਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 10 ਤਰੀਕ ਨੂੰ 70 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 7 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ (ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਸਾਖ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=54}} 1815 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ - ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰ + ਪੁਰਬ, 'ਜਸ਼ਨ') - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ 1868 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=52}} ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ 1496 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ "ਆਤਮਕ ਜਨਮ" ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਕੱਤਕ ਜਨਮਦਿਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤ: ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਾਚਾ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੰਦਾਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜੋ ਹੰਦਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ "ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ" ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰੀ "ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ" ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=53–54}} ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book |last=Bindra |first=Pritpal Singh |title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus |pages=78}}</ref> ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718<ref>{{Cite encyclopedia |title=Gurbilas Chhevian Patashahi |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |date=19 December 2000 |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/gukbilas-chhevin-patshahi/}}</ref> ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> 1776 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਮਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, 1769 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ,<ref>{{Cite encyclopedia |date=2000-12-19 |title=BANSAVALINAMA DASAN PATSHAHIAN KA – The Sikh Encyclopedia |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}</ref> ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> 1727 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰਪੂਰਨਾਲੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name=":1" /> 1797 ਦੀ ਨਾਨਕ ਚੰਦਰੋਦਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਤ ਦਾਸ ਛਿੱਬੜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਰੇਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।[30] ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (1909) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ren |url=https://sikhbookclub.com/Book/Sri-Gur-Pur-Prakash-Part-1 |title=Gurpur Parkash}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲੀ, ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ - ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਸੀ - ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/90|lxxiv]]}} === ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ === [[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ<ref>{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।<ref name="Macauliffe3">{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}</ref><ref>{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}</ref> ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।<ref>{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}</ref><ref>{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":0" /> ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated9">{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge & Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}</ref> ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।<ref name="GuruNanakBBC">{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ<ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433 Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&page=1&CategoryID=1&Searched=}}</ref>, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Macauliffe3"/> ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}</ref> ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="kartar singh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}</ref> 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}</ref> ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}</ref> == ਸਿੱਖੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref> ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।<ref name="Kalsi_Chelsea2">{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}</ref><ref name="Cole_Sambhi">{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}</ref><ref name="Teece 2004 4">{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref> == ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ == [[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 'ਰਾਗ ਸਹਿਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ 'ਜਪੁ', ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।' 'ਛੇੜ ਰਬਾਬ' ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ 'ਛੇੜ' ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, 'ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।' ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8</ref> ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Kamala1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}</ref> ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="Nikky1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। * '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ। * '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ। == ਭਾਵ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22">David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: "Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion"</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35">Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: "Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India."</ref><ref name="encyclobritannicasikh">[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: "In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India",</ref> ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-22"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Grewal">{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}</ref><ref name="Singha">{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&type=isbn&term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}</ref> == ਉਦਾਸੀਆਂ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="GuruNanak_BBC2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium & India}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="CallewaertSnell1994p262">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="CallewaertSnell1994p262"/><ref name="Lorenzen1995p412">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}</ref> 1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The "Gurū Nānak" Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}</ref> ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="Lorenzen1995p412"/><ref name="CallewaertSnell1994p28">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}}<ref name=":4" />{{Reference page|pages=1–3}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਨਕ" ਅਤੇ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਨਕ" ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":4" />{{Reference page|pages=1–3}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਾਲਾ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ (ਮੁ'ਜਿਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref name=":4" />{{Reference page|page=|pages=1–2}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ ਹਨ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|pages=vii–viii}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸਾਖੀਆਂ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|page=ix}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਾਰਸ।<ref name=":6" />{{Reference page|pages=vii–viii}} 1976 ਵਿੱਚ, ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ "ਐਟਲਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ" ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।[49]: ix == ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ, ਲਗਭਗ 1680 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੇਲੀ (ਮੂੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਨੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਛਿੱਲਾ), ਟੋਪੀ (ਸਿਰ-ਟੋਪੀ), ਚੋਲਾ, ਅਤੇ ਖੜਾਵਾਂ (ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੈਂਡਲ), ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਮਣਕੇ) ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|page=5}} ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਗਲਾਈਫ਼ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਗੁਲੇਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਬਾਗੜੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":6" />{{Reference page|pages=viii–ix}} ==ਵਾਰਸ== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [[22 ਸਤੰਬਰ]] 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਸਿੱਖੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]] * [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]] == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' * ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ] *[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org] * https://mandillon.blogspot.com/?m=1 * [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com] * [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]] * [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] mnmnenyk5gvl69xb9d3qvgsctc4rfn8 4 14044 840400 840372 2026-06-03T04:00:02Z Kuldeepburjbhalaike 18176 [[Special:Contributions/~2026-32613-75|~2026-32613-75]] ([[User talk:~2026-32613-75|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ 699329 wikitext text/x-wiki {{ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀ}} {{Short description|Introduction to Punjabi language Wikipedia}} {{Shortcut|WP:ABOUT|WP:WIKIPEDIA}} {{Hatnote|This is a [[WP:INFOPAGES|general introduction]] for visitors to Wikipedia. For aspiring contributors, also see this [[Wikipedia:Contributing to Wikipedia|guide]] and [[Help:Introduction|tutorial]]. For other uses, see [[Wikipedia:Wikipedia (disambiguation)]].}} <noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude> <div style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto"> {{center|{{large| "Imagine a world in which every single person on the planet is given free access to the sum of all human knowledge. That's what we're doing." {{nobreak|— [[Jimmy Wales]]}}}}}} </div> '''[[Wikipedia]]''' is a [[Wikipedia:Free encyclopedia|free online encyclopedia]] that ''anyone'' can edit in good faith, and [[Special:RecentChanges|millions already have]]. [[Wikipedia:Purpose|Wikipedia's purpose]] is to benefit readers by containing information on all branches of [[knowledge]]. Hosted by the [[WP:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]], it consists of [[Help:Editing|freely editable]] content, whose articles also have numerous links to guide readers to more information. [[Collaborative writing|Written collaboratively]] by largely anonymous [[Wikipedia community|volunteers]], Wikipedia articles can be edited by anyone with [[Internet access]] (and who is not presently [[WP:Blocking policy|blocked]]), except in [[Wikipedia:Protection policy|limited cases]] where [[editing]] is restricted to prevent disruption or [[WP:VAND|vandalism]]. Since its creation on January 15, 2001, it has grown into the world's [[Wikipedia:Size of Wikipedia|largest]] reference [[website]], attracting [[stats:#/all-wikipedia-projects/reading/unique-devices|over a billion visitors monthly]]. Wikipedia currently has more than [[m:List of Wikipedias#Grand Total|{{Number to word|{{rounddown|{{NUMBEROF|ARTICLES|totalactive}}|-6}}}} articles]] in [[Special:SiteMatrix|more than 300 languages]], including {{NUMBEROFARTICLES}} articles in [[English language|English]] with {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} active contributors in the past month. Wikipedia's fundamental principles are summarized in its [[Wikipedia:Five pillars|five pillars]]. The [[Wikipedia community]] has developed many [[Wikipedia:Policies and guidelines|policies and guidelines]], although editors do not need to be familiar with them before contributing. [[Wikipedia:Who writes Wikipedia?|Anyone]] can [[Help:Editing|edit]] Wikipedia's text, references, and images. What is written is more important than who writes it. The content must conform with Wikipedia's [[Wikipedia:Editing policy|policies]], including being [[Wikipedia:Verifiable|verifiable]] by published [[Wikipedia:Reliable sources|sources]]. Editors' [[Wikipedia:Neutral point of view|opinions]], beliefs, personal experiences, [[Wikipedia:Original research|unreviewed research]], libelous material, and [[Wikipedia:Copyright violations|copyright violations]] will not remain. Wikipedia's software allows easy reversal of errors, and experienced editors [[WP:Watchlist|watch]] and [[Wikipedia:Recent changes patrol|patrol]] bad edits. Wikipedia differs from printed references in important ways. It is continually created and updated, and encyclopedic articles on new events appear within minutes rather than months or years. Because anyone can improve Wikipedia, it has become more comprehensive, clear, and balanced than any other encyclopedia. Its contributors improve the quality and quantity of the articles as well as remove misinformation, errors, and [[Wikipedia:Vandalism|vandalism]]. Any reader can fix a mistake or add more information to articles (see [[Wikipedia:Researching with Wikipedia|Researching with Wikipedia]]). {{blockquote|quote=Begin by simply clicking the {{button|[edit]}} or {{button|[edit&nbsp;source]}}{{nbsp}}buttons or the pencil icon{{nbsp}}[[File:Pencil edit icon.jpg|baseline|22px]] at the top of any non-protected page or section.}} Wikipedia has tested the [[wisdom of the crowd]] since 2001 and found that it succeeds. {{Help pages header}} {{Basic information|state=}} {{Wikipedia community|state=collapsed}} {{Wikipedia policies and guidelines}} {{Wikipedia}} [[Category:Wikipedia basic information|About]] dgwlu4myaxjwrrycoh4ss7j7cgn4iku 0 26158 840388 822126 2026-06-02T17:43:13Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352952633|Smita Patil]]" 840388 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ | image = Smita Patil.jpg | imagesize = | birth_date = {{birth date|1955|10|17}} | birth_place = [[ਪੂਨਾ]], ਭਾਰਤ<ref name="Sharma2004">{{cite book|author=D. Sharma|title=Mass Communication: Theory & Practice In The 21St Century|url=http://books.google.co.in/books?id=5ePXdIGYe6oC&pg=PA298&dq=Smita+Patil&hl=en&sa=X&ei=nyPfUOnPPMntrAeqioHIAg&ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&q=Smita%20Patil&f=false|accessdate=29 December 2012|date=1 January 2004|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|pages=298–}}</ref> | death_date = {{death date and age|1986|12|13|1955|10|17}} | son = [[ਪ੍ਰਤੀਕ ਬੱਬਰ]] | yearsactive = 1974&nbsp;– 1985 | spouse = [[ਰਾਜ ਬੱਬਰ]] }} '''ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ''' (17 ਅਕਤੂਬਰ 1955-13 ਦਸੰਬਰ 1986) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰ ਸਕਣ। ==ਜੀਵਨ== ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ, ਨੂੰ ਪੁੰਨੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਰਾਵ ਪਾਟਿਲ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਦਿਆ ਤਾਈ ਪਾਟਿਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਸਮਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਮਰਾਠੀ]] ਮਾਧਿਅਮ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬੋਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਿਤਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਖਬਰਾਂ ਪੜਨ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਨੇ ਸਮਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬੱਬਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ==ਫਿਲਮਾਂ== ਸਮਿਤਾ ਨੇ ਰਿਸ, ਅਰਥ, ਭੂਮਿਕਾ, ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਰਿਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗਲੀਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਹਮ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ, ਆਕਰਸ਼ਨ, ਠਿਕਾਨਾ, ਰਾਹੀ, ਡਾਂਸ ਡਾਂਸ, ਸੂਤਰਧਾਰ, ਆਵਾਮ, ਨਜ਼ਰਾਨਾ, ਅਹਿਸਾਨ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਆਪ ਕੇ ਸਾਥ, ਕਾਂਚ ਕੀ ਦੀਵਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਅਨੋਖਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਤੀਸਰਾ ਕਿਨਾਰਾ, ਅੰਗਾਰੇ, ਦਹਿਲੀਜ਼, ਦਿਲਵਾਲਾ, ਪੇਟ ਪਿਆਰ ਔਰ ਪਾਪ, ਕਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਕੀ, ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਮੰਡੀ, ਅਰਥ, ਸਿਤਮ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਭੀਗੀ ਪਲਕੇਂ, ਦਰਦ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਨਮਕ ਹਲਾਲ, ਅਲਬਰਟ ਪਿੰਟੋ ਕੋ ਗੁੱਸਾ ਕਿਊਂ ਆਤਾ ਹੈ, ਭੂਮਿਕਾ, ਮੰਥਨ, ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਘੁੰਗਰੂ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪਾਟਿਲ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਾਟਿਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਨਾਦਿਰਾ ਬੱਬਰ]] ਨੂੰ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਬਰ ਅਤੇ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1982 ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਭੀਗੀ ਪਲਕੇਂ’ ਦੇ ਸੈੱਟ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਪਛਾਣ == ਸਮਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 1985 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਸਮਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ 13 ਦਸੰਬਰ, 1986 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਈ। ਪ੍ਰਿਅਦਰਸ਼ਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1986 ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, Rediff.com ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਗਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਡੈਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਦੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ, ਸ਼ਾਇਦ, ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਹਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।" 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ, 3 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ [[ਡਾਕ ਟਿਕਟ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Aga_Khan_Bridge_in_Pune.jpg|thumb|ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।]] ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1955 ਨੂੰ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ-[[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਪਿਤਾ, [[ਸ਼ਿਵਾਜੀਰਾਓ ਗਿਰਧਰ ਪਾਟਿਲ]] ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਿਦਿਆਤਾਈ ਪਾਟਿਲ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/movies/smita-patil-celebrating-legendary-actress-birth-anniversary-with-a-glimpse-into-her-life-movies-and-songs-8620282.html|title=Smita Patil: Celebrating legendary actress birth anniversary with a glimpse into her life, movies, and songs|work=News18 India|access-date=20 October 2023|language=en}}</ref><ref name="UCLA">{{Cite web |title=Smita Patil |url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ |access-date=3 April 2021 |website=MANAS |publisher=UCLA Social Sciences}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/pune/1793007/report-puneites-bag-1-padma-bhushan-3-padma-shri|title=Puneites bag 1 Padma Bhushan, 3 Padma Shri Saturday|date=26 January 2013|work=Daily News and Analysis|access-date=21 September 2013|location=Pune}}</ref><ref name="Print-Pothukuchi-Relate-2019">{{Cite web |last=Pothukuchi |first=Madhavi |date=17 October 2019 |title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to |url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ, ਡਾ. ਅਨੀਤਾ ਪਾਟਿਲ ਦੇਸ਼ਮੁਖ, ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਨਿਓਨਾਟੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਮਾਨਯਾ ਪਾਟਿਲ ਸੇਠ, ਇੱਕੋ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/reel/1007792/smita-patil-as-remembered-by-her-sister-funny-generous-uncaged|title=Smita Patil as remembered by her sister: Funny, generous, uncaged|date=17 October 2021|work=Scroll.in|access-date=20 November 2023|language=en}}</ref> ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/lesser-known-facts-about-smita-patil/photostory/66427051.cms|title=Lesser known facts about Smita Patil|date=30 October 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=20 November 2022|language=en}}</ref> ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਫ. ਟੀ. ਆਈ. ਆਈ.) ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਲੂਮਨਾ ਸਮਝ ਲਿਆ।<ref name="Yahoo-Farook-Incomplete-2020">{{Cite web |last=Farook |first=Farhana |date=16 October 2020 |title=Smita Patil – An incomplete dream |url=https://in.news.yahoo.com/smita-patil-a-tribute-on-her-65th-birth-anniversary-094752164.html |access-date=5 May 2021 |website=Yahoo Entertainment}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Maithili |date=31 October 2015 |title=The making of Smita Patil |url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-making-of-smita-patil-2140367 |access-date=3 April 2021 |website=DNA India |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986]] rqzmeont9lbayx05pvf66ooucx6yh23 0 94198 840393 823075 2026-06-02T18:02:22Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Legacy" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355095715|Sanjukta Panigrahi]]" 840393 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਨੀਗਰਾਹੀ | birth_date = {{Birth date|1944|8|24|df=yes}} | birth_place = [[Berhampur|ਬੇਰਹਮਪੁਰ]], [[Ganjam District|ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲਾ]], [[Odisha|ਓੜੀਸਾ]] | death_date = 24 ਜੂਨ 1997<span style="display:none">(<span class="dday deathdate">1997-06-24</span>)</span> (ਉਮਰ&nbsp;52) | death_place = [[Bhubaneshwar|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[Odisha|ਓੜੀਸਾ]] | occupation = [[Indian classical dance|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]], ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ | years active = 1950s- 1997 | yearsactive = 1950s- 1997 | spouse = [[Raghunath Panigrahi|ਰਘੁਨਾਥ ਪਨੀਗਰਾਹੀ]] | awards = 1975: [[Padma Shri|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<br> 1976:[[Sangeet Natak Akademi Award|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ]] }} '''ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਨੀਗਰਾਹੀ''' (24 ਅਗਸਤ 1944 – 24 ਜੂਨ 1997) <ref>{{Cite web |url=http://www.odissivilas.org/panigrahi.htm |title=Sanjukta at odissivilas |access-date=2017-06-06 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101644/http://www.odissivilas.org/panigrahi.htm |dead-url=yes }}</ref>  [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਡਾਂਸ [[ਉੜੀਸੀ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਸੰਜੁਕਤਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਰਾਤਨ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ]] ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ [[ਉੜੀਸੀ|ਉੜੀਆ]] ਤੀਵੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970625/17650503.html Sanjukta: the danseuse who revived Odissi] ''[//en.wikipedia.org/wiki/Indian_Express Indian Express]'', 25 June 1997.</ref><ref name="ny">[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E7D81E30F935A35754C0A961958260 Sanjukta Panigrahi, Indian Dancer, 65] ''[//en.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]'', 6 July 1997.</ref> ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (1975) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਹ ਬੇਰਹਮਪੁਰ, ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਉੜੀਸਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਭੀਰਾਮ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA1281&dq=Raghunath+Panigrahi&cd=8#v=onepage&q=Raghunath%20Panigrahi&f=false|title=The International Who's Who 2004|last=Publications|first=Europa|publisher=Routledge|year=2003|isbn=1-85743-217-7|page=1281}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬੱਚੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬਰੀਪਾਡਾ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ [[ਛਊ ਨਾਚ|ਛਯੂ ਲੋਕ ਨ੍ਰਿਤ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੰਜੁਕਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਭੀਰਾਮ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ [[ਮਹਾਰਿਸ]] ਨਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਰਦ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ [[ਗੋਤੀਪਾਉਸ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲੜਕੀਆਂ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ [[ਦੇਵਦਾਸੀ|ਦੇਵਦਾਸੀਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ==ਸਿਖਲਾਈ== ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ 1950-1953 ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਸੂਬਾ ਮਿਲਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਟੇਜ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ 'ਤੇ ਚੀਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨਾ ਪਿਆ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਚਿਲਡਰਨ ਲਿਟਲ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.mapsofindia.com/who-is-who/art-culture/sanjukta-panigrahi.html Sanjukta Panugrahi] ''mapsofindia''.</ref> ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ, ਡਾਂਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਦਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ। ਅਗਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਥੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕਥਕਲੀ ਨਾਲ ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨ੍ਰਿਤਯਪ੍ਰਵੀਨ ਡਿਪਲੋਮਾ ਨਾਲ ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 'ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਬੈਲੇ ਟ੍ਰੌਪ' ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਪਰਤ ਗਈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਤੋਂ ਕਥਕ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਲਈ ਕੋਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਸੰਜੁਕਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ 1966 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਓਡੀਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨਮੋਹਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੁਕਤਾ-ਰਘੁਨਾਥ ਜੋੜੀ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਲੁਭਾਇਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯਾਮਿਨੀ-ਜੋਤੀਸਮਥੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, 1976 ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.mapsofindia.com/who-is-who/art-culture/sanjukta-panigrahi.html Sanjukta Panugrahi] ''mapsofindia''.</ref> ਸੰਜੁਕਤਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਚੇਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਗੁੰਮ ਗਏ ਨਾਚ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਵਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਡਾਂਸ ਸਟਾਇਲ== ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਨੀਗਰਾਹੀ ਨੇ [[1986]], [[1990]] ਅਤੇ [[1992]] ਵਿੱਚ ਬੋਲੋਨਾ, ਇਟਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.odinteatret.dk/ista/Productions/mundi.htm International School of Theatre Anthropology] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702063419/http://www.odinteatret.dk/ista/Productions/mundi.htm |date=2 July 2007 }}</ref> ਸੰਜੁਕਤਾ ਦਾ ਫੋਰਟੀ ਉਸ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਅਭਿਨਯਾ (ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ) ਵਿੱਚ, ਜੁਗਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਥ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਜਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਭੰਡਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਖਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਦਾਸ ਦੇ ਪੱਦਵੀਆਂ ਤੱਕ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਤੋਂ ਚੌਪਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਤੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਟੁਕੜੇ-ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ-ਦਵੰਦਵਾ: ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਕਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਦਾਮੋਦਰ ਹੋਟਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਓਮਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਮੋਕਸ਼ ਮੰਗਲਮ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਦਸਤਖਤ ਬਣ ਗਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨੋਟ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>[http://orissagov.nic.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/odisi_dance.pdf Odissi Dance] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410065332/http://orissagov.nic.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/odisi_dance.pdf |date=10 April 2009 }}, ''Government of Orissa''.</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਤ ਆਲੋਚਕ ਡਾ: ਸੁਨੀਲ ਕੋਠਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਸੰਜੁਕਤਾ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਓਡੀਸੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970703/18450903.html Obituary by Dr. Sunil Kothari]{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਅੰਤਲਾ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਕਦਮ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲਗਭਗ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਓਡੀਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਾਂਸ ਰੀਪਰੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਆਇਆ। [[24 ਜੂਨ]] [[1997]] ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗਾਇਕ ਰਘੁਨਾਥ ਪਾਨੀਗਰਾਹੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਜੁਕਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਸਕੇ।<ref>[http://www.hindu.com/mag/2007/05/13/stories/2007051350770500.htm Odissi at the crossroads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521205425/http://www.hindu.com/mag/2007/05/13/stories/2007051350770500.htm |date=2007-05-21 }} ''[[The Hindu]]'', 13 May 2007.</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਏ। == ਵਿਰਾਸਤ == ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਛੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਟੋਮੈਕ ਵਿੱਚ ''ਨ੍ਰਿਤਿਆਲਿਆ'' (ਇੱਕ ਓਡੀਸੀ ਸਕੂਲ) ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਚਿਤਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਜੋਯੋਤੀ ਦਾਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਦਿਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਸੰਜੁਕਾ ਦੀ ਓਡੀਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ === ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਰਘੁਨਾਥ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ,' ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ 'ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। 2001 ਤੋਂ, ਹਰ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ, ਟਰੱਸਟ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਚ ਨਾਚ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [[Jack Anderson (dance critic)|Jack Anderson]], ''[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A07E7D61639F937A25753C1A962948260 Dance: Sanjukta Panigrahi]'' in ''[[The New York Times]]'', 14 October 1984 accessed at 31 July 2006 * {{cite web |title=The life and times of Sanjukta Panigrahi |url=http://www.rediff.com/news/jun/24sanju3.htm |work=Savvy |publisher=Rediff.com |accessdate=29 October 2018 |date=25 June 1997}} * [http://www.olywa.net/ratna-david/gallery/oRDissi/dancers/sanjukta1.htm Sanjukta Panigrahi Images] ;ਵੀਡੀਓ ਲਿੰਕ * {{YouTube|i7v5bOv7_pI|Sanjukta Panigrahi – Odissi – ''Ardhanareeshwara Stuti''}} * {{YouTube|KdV-yULTcY4|Sanjukta Panigrahi – Odissi – ''Mukhari Pallavi''}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] c23lw56nwoxheh5yxzwx4xwia3zlx2j 0 121438 840394 760291 2026-06-02T18:05:11Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Soundtrack" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342088324|Noorie]]" 840394 wikitext text/x-wiki '''''ਨੂਰੀ''''' 1979 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ; ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ. ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼|ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ]], [[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ|ਪੂਨਮ]] ਢਿੱਲੋਂ, ਮਦਨ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਇਫਤੇਖਾਰ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ ਦਾ ਹੈ]] ਅਤੇ ਬੋਲ [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਦੇ ਹਨ]]। ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ' ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਰਿਲਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref>{{Cite news|url=https://www.xuehua.us/2018/04/07/%E5%8D%B0%E5%BA%A6%E7%89%87%E7%8E%B0%E5%9C%A8%E8%BF%99%E4%B9%88%E7%81%AB%E4%B9%9F%E4%B8%8D%E6%98%AF%E6%B2%A1%E6%9C%89%E5%8E%9F%E5%9B%A0%E7%9A%84%E7%89%B9%E5%86%B7%E9%97%A8/zh-tw/|title=印度片現在這麼火也不是沒有原因的|date=2018-04-07|work=Xuehua|access-date=6 March 2019|archive-date=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506110618/https://www.xuehua.us/a/5eb6092386ec4d433b2c89ea?lang=zh-tw|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ' ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''[[ਆਵਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਵਾਰਾ]]'' ਅਤੇ ''ਕੈਰਾਵੈਨ'' ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ .<ref name="chinadaily">{{Cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/opinion/2017-07/20/content_30186720.htm|title=Dangal underlines popularity of Indian films in China|date=2017-07-20|work=[[China Daily]]}}</ref> == ਸਾਰ == ਨੂਰੀ ([[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ|ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋ]]) [[ਭਦ੍ਰਵਾਹ|ਭਦਰਵਾਹ]] ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ (ਇਫ਼ਤੇਖਾਰ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਤੇ Khairoo, ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਆਏ ਯੂਸਫ (ਹੈ [[ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼|ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ]]), ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮਿਤੀ ਤਹਿ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਕੋਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀ. ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ (ਭਰਤ ਕਪੂਰ) ਨੂਰੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ ਨੂਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਸ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ, ਜੋ ਯੂਸਫ਼ ਦਾ ਬੌਸ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਯੂਸਫ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂਰੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੂਰੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਿਆ,ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੈਰੂ ਵੀ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਸ਼ੀਰ ਵਾਪਸ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਖੈਰੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਯੂਸਫ਼ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨੂਰੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. == ਕਾਸਟ == * ਯੂਸਫ਼ ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ <small>ਤੌਰ ਤੇ</small> [[ਫ਼ਾਰੂਖ਼ ਸ਼ੇਖ਼|ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ]] * [[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ|ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋ]] ਮਲੇਰ ਕੋਟਲੇ ਨਬੀ <small>ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ</small> * ਮਦਨ ਪੁਰੀ <small>ਜਿਵੇਂ</small> ਲਾਲਾ ਕਰਮਚੰਦ * Iftekhar ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ <small>ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ</small> * [[ਪਦਮ ਖੰਨਾ]] ਦਰਬਾਰੀ <small>ਵਜੋਂ</small> * ਗੀਤਾ ਸਿਧਾਰਥ ਕਰਮਚੰਦ ਦੀ ਨੂੰਹ <small>ਵਜੋਂ</small> * ਜਾਵੇਦ ਖ਼ਾਨ <small>ਨੇ</small> ਫੌਲਾਦ ਖ਼ਾਨ <small>ਵਜੋਂ</small> * ਭਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਬਸ਼ੀਰ ਖਾਨ <small>ਵਜੋਂ</small> * ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਦੋਸਤ <small>ਵਜੋਂ</small> * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਈਜੀ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ) <small>ਵਜੋਂ</small> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]], [[ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Noorie : Lyrics and video of Songs from the Movie Noorie (1979) |url=http://www.hindigeetmala.net/movie/noorie.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024082702/http://www.hindigeetmala.net/movie/noorie.htm |archive-date=24 October 2019 |access-date=14 March 2016 |website=HindiGeetMala}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox album | name = Noorie | type = [[Soundtrack]] | artist = [[Mohammed Zahur Khayyam|Khayyam]] | cover = | alt = | caption = | released = 1979 (India) | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Film soundtrack]] | length = | label = [[EMI]] | producer = [[Mohammed Zahur Khayyam|Khayyam]] | prev_title = [[Trishul (film)|Trishul]] | prev_year = 1978 | next_title = Khandaan | next_year = 1979 }} {| class="wikitable" !# !ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ (ਸੰਗੀਤ) !ਗੀਤਕਾਰ !ਮਿਆਦ |- |1 |"ਆਜਾ ਰੇ ਓ ਮੇਰੇ ਦਿਲਬਰ ਆਜਾ"-ਮੈਂ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼ ਫਿਲਮੀ ਪਿਠ ਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼]] |[[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]] |04:58 |- |2 |"ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਕੋਈ ਆਏ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |[[ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ]] |05:04 |- |3 |"ਕਦਰ ਤੂਨੇ ਨਾ ਜਾਨੀ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ |ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ |05:12 |- |4 |"ਉਸਕੇ ਖੇਲ ਨਿਰਾਲੇ ਵਹੀ ਜਾਨੇ" |[[ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]] , [[ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ]], ਅਨਵਰ |[[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] |04:54 |- |5 |"ਆਸ਼ਿਕ ਹੋ ਤੋ ਐਸਾ ਹੋ" (ਕਵਾਲੀ) |[[ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]] , [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]], [[ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ]], ਐਸ. ਕੇ. ਮਹਾਨ |ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ |06:31 |- |6 |"ਆਜਾ ਰੇ ਓ ਮੇਰੇ ਦਿਲਬਰ ਆਜਾ"-II |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼ |ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ |05:03 |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Noorie * [http://www.yashrajfilms.com/Movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=f3d462c2-7b8f-452e-b354-4f79b56bcb5d ਨੂਰੀ (1979)] ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 0mxi4ce5rf3o5ol663ox5wj869nzbro 0 125785 840395 674397 2026-06-02T18:10:24Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1332495787|Subhashni Giridhar]]" 840395 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ|image=Subhashni Giridhar.jpg|image_size=|caption=ਸੀ.ਏ. ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1965|4|27}}|birth_place=ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ|years_active=1990–ਹੁਣ|residence=[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ|spouse=[[ਪੁਰਸੁਈ ਗਿਰੀਧਰ]] (1995–ਹੁਣ)|occupation=ਭਾਰਤੀਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ|children=1|website=[http://www.subhashni.com/ Subhashni.com]}} '''ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ''' (ਜਨਮ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965) [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਾਰਟਰਡ '''ਅਕਾਉਟੈਂਟ''' ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਰੂਆਂ - ਸਵ. 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਗੁਰੂ ਏ.ਟੀ. ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ ਪਿੱਲਾਈ, 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਗੁਰੂ ਟੀ.ਕੇ. ਮਹਾਂਲਿੰਗਮ ਪਿੱਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਰਥਾ ਨਾਟਿਆ ਕਲਾ ਮੰਦਰ, ਮਟੰਗਾ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨ੍ਰਿਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ 'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਆਂ-'ਕਲੈਮਮਾਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰੂ ਏ. ਟੀ. ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰ ਟੀ. ਕੇ. ਮਹਾਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਮੰਦਰ, ਮਾਤੂੰਗਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯਮ ਦੀ ਤੰਜਾਵੁਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ , ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' 26 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।&nbsp; == ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ == 1990 ਵਿੱਚ 'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਈ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਾਵਾਂ / ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] (1995) ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] (2016), ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ), ਮੁਲੁੰਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਦੋ ਵਾਰ ਐਨ.ਸੀ.ਪੀ.ਏ. ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਈ.ਐਸ.ਕੇ.ਸੀ.ਓ.ਐਨ.&nbsp; - [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਉਤਸਵ, ਮੁਲੁੰਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿਭਾਗ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਮਹਾਂਉਤਸਵ', 'ਪੋਂਗਲ ਤਿਉਹਾਰ' ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਐਂਡ ਟਾਵਰ ਵਿਖੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਹੋਟਲ, ਸ਼ਿਲਪਾਰਾਮ ਵਿਖੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਆਈ.ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ. ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਮੇਲਨ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ]] ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਖੇ ਕਲਾਸਮਾਗਮ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਆਂਧਰਾ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਮਹਾਂ ਸਭਾ, ਮੁੰਬਈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਨੇ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ 25 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪੋਟੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੂਲੂ ਤੇਲਗੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਹੂਮ ਭੈਣ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਗੁਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ "ਸੁਗੁਨਾ ਨ੍ਰਿਤਯਾਲਿਆ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। == ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਰ.ਏ. ਪੋਦਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 2003 ਤੋਂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਟੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਐਫ.ਸੀ.ਏ.-ਫੇਲੋ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਿਗਰੀ ਡੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ ਸਮਸਦ' ਦੁਆਰਾ 'ਸ਼ਰਿੰਗਰ ਮਨੀ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਨ੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ- * ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਚ "ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰੁਨਿਆ' ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਇਸਕਾਨ]], ਖਾਰਗੜ੍ਰ, ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ "ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੈਭਵ' 'ਤੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਵਰਸਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ / ਸੀਏ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ == ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋਸ਼ ([[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ]]) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ.ਏ. ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਸ ਦੀ ਬਖਸਿਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਡਾਂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ,ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪੈਸੇ ਵਰਗੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਚੀਜ਼? ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਣਾਏ ਬਗੈਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਜੇ ਮੇਰੀ ਹਰ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਅਮੀਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਿਮਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।" == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.subhashni.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825033054/http://www.subhashni.com/ |date=2019-08-25 }} * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/performing-with-passion/article8309584.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://epaper.thehindu.com/Home/ShareArticle?OrgId=GL0586NT3.1&imageview=0 ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/a-seamless-storyteller/article4576914.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/Of-divinity-and-the-faithful/article16076665.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Well-knit-abhinaya/article17065558.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/it-was-a-captivating-tribute-to-saint-andal/articleshow/56564349.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/a-dance-recital-that-explored-the-bhakti-rasa-in-detail/articleshow/67600120.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-ode-to-the-tanjore-style-of-bharatanatyam/articleshow/65643646.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-enchanting-evening-of-bharatanatyam/articleshow/58577865.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTMumbai&dt=28082011&page=582_018&mdl= ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425052011/http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTMumbai&dt=28082011&page=582_018&mdl= |date=2012-04-25 }} * [http://westsideplus.mumbaimirror.com/printarticle.aspx?page=comments&action=add&sectid=7&contentid=200806212008061913554789380a8215e&subsite= ਵੈਸਟਸਾਈਡ ਪਲੱਸ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://m.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=CITY%20-%20Briefs&sectid=35&contentid=2011082820110829123012864b001b906 ਮੁੰਬਈ ਮਿਰਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502152419/http://m.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=CITY%20-%20Briefs&sectid=35&contentid=2011082820110829123012864b001b906 |date=2012-05-02 }} * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/subhashini-giridhar-bharatanatyam-recital-review/article6886778.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://www.thehansindia.com/posts/index/Womenia/2018-09-04/Salutations-and-Celebrations-Subhashni-Giridhar/409673 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2016-10-15/Devotional-fervour/258767 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2017-01-16/Dream-of-the-sacred-marriage-rendered-majestically/273918 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://telanganatoday.com/ode-to-the-gods ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਟੂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421160942/https://telanganatoday.com/ode-to-the-gods |date=2019-04-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] rwiuw9gvwvafcutmy0qgjjv3a05hu4j 0 146839 840396 638631 2026-06-02T18:15:16Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Sikhism" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349921068|Kirtan]]" 840396 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kirtan1.jpg|thumb|234x234px|1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਖ]] ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ]] '''ਕੀਰਤਨ''' ( Sanskrit ; IAST ) ਇੱਕ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ "ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਸੁਣਾਉਣਾ, ਦੱਸਣਾ, ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ",<ref name="Lal2009p423">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=goELAQAAMAAJ|title=Theatres of India: A Concise Companion|last=Ananda Lal|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569917-3|pages=423–424}}</ref><ref>MacDonell, A. A. (2004). A practical Sanskrit Dictionary. Delhi: Motilal Banarsidass, pages 15, 382-383</ref> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਧਰਮ|ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ]] ਵਿੱਚ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਥਾ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਪਾਠ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ,<ref name="Lal2009p423" /> [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ। [[ਵੇਦ|ਵੈਦਿਕ]] ''ਅਨੁਕੀਰਤਨ'' ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਕੀਰਤਨ ਇੱਕ ਕਾਲ-ਅਤੇ-ਜਵਾਬ ਵਾਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਾਇਕ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref name="Lal2009p422">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=goELAQAAMAAJ|title=Theatres of India: A Concise Companion|last=Ananda Lal|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569917-3|pages=422–424}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਣਾ ਜਾਂ ''ਭਾਵਾਂ'' (ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Lal2009p422" /> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਰਤਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਪ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ,<ref name="Sara Brown 2012 pages 25-26">Sara Brown (2012), ''Every Word Is a Song, Every Step Is a Dance'', PhD Thesis, Florida State University (Advisor: Michael Bakan), pages 25-26, 87-88, 277</ref> ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Alanna Kaivalya 2014 3–17, 34–35">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7PkhAwAAQBAJ|title=Sacred Sound: Discovering the Myth and Meaning of Mantra and Kirtan|last=Alanna Kaivalya|publisher=New World|year=2014|isbn=978-1-60868-244-7|pages=3–17, 34–35}}</ref><ref name="lavezzoli371">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OSZKCXtx-wEC|title=The Dawn of Indian Music in the West|last=Peter Lavezzoli|publisher=A&C Black|year=2006|isbn=978-0-8264-1815-9|pages=371–372}}</ref><ref name="Brown">{{Cite journal|last=Sara Black Brown|year=2014|title=Krishna, Christians, and Colors: The Socially Binding Influence of Kirtan Singing at a Utah Hare Krishna Festival|url=https://archive.org/details/sim_ethnomusicology_fall-2014_58_3/page/454|journal=Ethnomusicology|publisher=University of Illinois Press|volume=58|issue=3|pages=454–480|doi=10.5406/ethnomusicology.58.3.0454}}</ref> ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ''ਕੀਰਤਨਕਾਰ'' (ਜਾਂ ''ਕੀਰਤਨਕਾਰ'' ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kLs3AAAAIAAJ|title=Tradition and Modernity in Bhakti Movements|last=Jayant Lele|publisher=Brill Archive|year=1981|isbn=90-04-06370-6|pages=121}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SqUdRVOv9TUC&pg=PA85|title=Religion and Public Memory: A Cultural History of Saint Namdev in India|last=Christian Lee Novetzke|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-51256-5|pages=75, 85–91}}</ref> ਇੱਕ ਕੀਰਤਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]], [[ਵੀਣਾ]] ਜਾਂ [[ਇੱਕਤਾਰਾ|ਇਕਤਾਰਾ]] (ਤਾਰ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ), [[ਤਬਲਾ]] (ਇਕ-ਪਾਸੜ ਢੋਲ), ''ਮਰਦੰਗਾ'' ਜਾਂ ''[[ਪਖਾਵਜ|ਪਖਵਾਜ]]'' (ਦੋ-ਪਾਸੜ ਢੋਲ), [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]] (। ਲੱਕੜ ਦੇ ਵਿੰਡ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ), ਅਤੇ ''ਕਰਤਾਲਾ'' ਜਾਂ ''ਤਾਲਾ'' (ਝੰਝ)।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ZrjC24PuDQC&pg=PA95|title=History of Indian Theatre|last=Manohar Laxman Varadpande|publisher=Abhinav|year=1987|isbn=978-81-7017-278-9|pages=95–96}}</ref> ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, [[ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਪਰਦਾ|ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤੀਵਾਦ]], [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]], [[ਸੰਤ (ਧਰਮ)|ਸੰਤ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਕਈ ਵਾਰ ਕਥਾ-ਕਥਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|publisher=Abhinav Publications|year=1992|isbn=9788170172789|volume=2|page=95}}</ref> == '''ਵਿਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ''' == [[ਤਸਵੀਰ:Mha_Sankeertan.jpg|right|thumb|400x400px|{{Center|Maha-San-Kirtan}}]] ਕੀਰਤਨ ( Sanskrit ) ਦੀਆਂ ਵੈਦਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ "ਦੱਸਣਾ, ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ, ਗਿਣਨਾ, ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ" ਹੈ।<ref name="Lal2009p4232">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=goELAQAAMAAJ|title=Theatres of India: A Concise Companion|last=Ananda Lal|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569917-3|pages=423–424}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=laIPgMQF_XsC&pg=PA69|title=A Practical Sanskrit Dictionary|last=Arthur Anthony Macdonell|publisher=Motilal Banarsidass|year=1924|isbn=978-81-208-2000-5|page=69}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਬਦ [[ਯੱਗ|ਯਜਨਾ]] ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ''ਅਨੁਕੀਰਤਨ'' (ਜਾਂ ''ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ'', ''ਅਨੁਕਰਨ'', ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ "ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਣਾ")<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eRhQAQAAMAAJ|title=Kalātattvakośa: Appearance|last=Sukumar Chattopadhyay|last2=Kapila Vatsyayan|publisher=Motilal Banarsidass|year=2008|isbn=978-81-208-3286-2|pages=67–69}}</ref> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਰੀਤੀ ਜਾਂ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref name="Lal2009p4232" /> ਸ਼ਤਪਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (~ 800–700 BCE) ਦੇ ਅਧਿਆਇ 13.2 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਦੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>ML Varadpande (1990), History of Indian Theatre, Volume 1, Abhinav, {{ISBN|978-8170172789}}, page 48</ref> ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ( Sanskrit ''कीर्त'' ).<ref name="Rigopoulos1993p275">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TNohSoS0CzUC&pg=PA275|title=The Life And Teachings Of Sai Baba Of Shirdi|last=Antonio Rigopoulos|publisher=State University of New York Press|year=1993|isbn=978-0-7914-1267-1|page=275}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੰਹਿਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਦਾਂਗ ਅਤੇ ਸੂਤਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ''ਕਿਰਟ'' ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਥ ਹੈ, "ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ, ਦੱਸਣਾ, ਨਾਮ, ਕਾਲ, ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਦੁਹਰਾਉਣਾ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਨਾ, ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਾ, ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਜਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਵਡਿਆਈ"।<ref>Monier William (1899), [http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/0300/mw__0318.html kīrt], Sanskrit-English Dictionary, 2nd Ed., Oxford University Press</ref> ਕੀਰਤਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ''ਸੰਕੀਰਤਨ'' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, "ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PEtnlcck3l8C&pg=PA124|title=A Place for Our Gods|last=Nye|first=Malory|publisher=Routledge|year=1995|isbn=978-0-7007-0356-2|pages=124}}</ref> ਇੱਕ ਕਾਲ-ਅਤੇ-ਜਵਾਬ ਜਪ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੈ, ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ''ਭਗਤੀ'' ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਨੋਵੇਟਜ਼ਕੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ, ਡਾਂਸ, ਭਾਸ਼ਣ, ਥੀਏਟਰ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਥਨ ਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="novetzke222">{{Cite journal|last=Novetzke|first=Christian Lee|year=2003|title=Divining an Author: The Idea of Authorship in an Indian Religious Tradition|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_2003-02_42_3/page/213|journal=History of Religions|volume=42|issue=3|pages=213–242|doi=10.1086/375037|jstor=10.1086/375037}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ, ਨੋਵੇਤਜ਼ਕੇ ਰਾਜਾਂ, ਇੱਕ ਕੀਰਤਨ ਇੱਕ ਕਾਲ-ਅਤੇ-ਜਵਾਬ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇੱਕ "ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ/ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਖਿਆ" ਤੱਕ।, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਾ, ਰੂਪਕ, ਹਾਸਰਸ, ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰੰਗ (ਸੁੰਦਰਤਾ, ਰੰਗ) ਦਾ ਇੱਕ ''ਸੁਹਜ'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref name="novetzke222" /> ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਅਭੰਗ'', ''ਸਮਾਜ ਗਾਇਨ'', ''ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ'', ''ਵਿਸ਼ਨੂੰਪਦ'', ''ਹਰੀਕਥਾ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SqUdRVOv9TUC|title=Religion and Public Memory: A Cultural History of Saint Namdev in India|last=Christian Lee Novetzke|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-51256-5|pages=275–281}}</ref> ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮੱਠਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਸਤਰਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਜਾ ਹਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''ਕੀਰਤਨ ਘਰ'' ਹੈ - ਇੱਕ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/himalayanarchite00bern|title=Himalayan Architecture|last=Ronald M. Bernier|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=1997|isbn=978-0-8386-3602-2|pages=[https://archive.org/details/himalayanarchite00bern/page/28 28]|url-access=registration}}</ref> ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ {{Lang-bn|কীর্তন}} ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ{{ਹਿੰਦੀ|कीर्तन}} <nowiki>;</nowiki> {{Lang-kn|ಕೀರ್ತನೆ}} ; Marathi ; {{Lang-pa|ਕੀਰਤਨ}} ; {{Lang-ta|கீர்த்தனை}} ; Telugu . == ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ == {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ}} [[ਤਸਵੀਰ:Narad_-_Vintage_Print.jpg|left|thumb|241x241px|ਵੈਦਿਕ [[ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ|ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ]] ਨੂੰ [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਰਤਨ ਗਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="novetzke2222">{{Cite journal|last=Novetzke|first=Christian Lee|year=2003|title=Divining an Author: The Idea of Authorship in an Indian Religious Tradition|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_2003-02_42_3/page/213|journal=History of Religions|volume=42|issue=3|pages=213–242|doi=10.1086/375037|jstor=10.1086/375037}}</ref>]] ਭਜਨਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਾਮਵੇਦ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC|title=Encyclopedia of Hinduism|last=Constance Jones|last2=James D. Ryan|publisher=Infobase|year=2006|isbn=978-0-8160-7564-5|pages=378}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=12–24, 30–33|chapter=Chapter 1}}</ref> 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਅਲਵਰਾਂ (ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ) ਅਤੇ ਨਯਨਾਰਸ (ਸ਼ੈਵ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ, ਉੱਤਰੀ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਟਕਰਾਅ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=32, 108–120|chapter=Chapter 1}}</ref><ref>Karen Pechelis (2011), Bhakti Traditions, in The Continuum Companion to Hindu Studies (Editors: Jessica Frazier, Gavin Flood), Bloomsbury, {{ISBN|978-0826499660}}, pages 107-121</ref> ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਭਗਵਦ-ਗੀਤਾ]]'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਨੇ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਨੂੰ [[ਮੋਕਸ਼]] ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਮਾਰਗ (ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਮਾਰਗ ( ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ)। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ [[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ|ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਾਠ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=115–118, 131–133}}</ref> ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਾਲ-ਅਤੇ-ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਪ ਜਾਂ ਐਂਟੀਫੋਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ|ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਰਤਨਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="novetzke2223">{{Cite journal|last=Novetzke|first=Christian Lee|year=2003|title=Divining an Author: The Idea of Authorship in an Indian Religious Tradition|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_2003-02_42_3/page/213|journal=History of Religions|volume=42|issue=3|pages=213–242|doi=10.1086/375037|jstor=10.1086/375037}}</ref> ''ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ'' ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਨਵਵਿਧਾ ਭਗਤੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=Keertanrang (Marathi: कीर्तनरंग)|last=Kelkar|first=M.|last2=Mahabal|first2=K.|publisher=Akhil Bharatiya Keertan Sanstha|year=2007|location=Dadar, Mumbai, India|page=1}}</ref> ਨਾਲ ਹੀ ''ਸ਼੍ਰਵਣਮ'' (ਸੁਣਨਾ), ''ਸਿਮਰਨਮ'' (ਯਾਦ), ''ਪਦ ਸੇਵਾਮ'' (ਸੇਵਾ), ''ਅਰਚਨਮ'' (ਭੇਂਟ ਕਰਨਾ), ''ਵੰਦਨਮ'' (ਸਮਰਪਣ), ''ਦਸਿਆਮ'' (ਸੇਵਾ), ''ਸਾਖਯਮ'' (ਦੋਸਤੀ) ਅਤੇ ''ਆਤਮਨਿਵੇਦਨਮ'' (ਸਮਰਪਣ)। ਅਖੌਤੀ ''ਨਾਰਦਿਆ ਕੀਰਤਨ'' ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ:<ref>{{Cite book|title=Katha Haridasaanchi (Marathi: कथा हरिदासांची)|last=Koparkar|first=G. N.|publisher=Keertan Mahavidyalaya Prakashan|year=2000|location=[[Pune, India]]|page=2}}</ref> ''ਨਮਨ'' (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ), ''ਪੂਰਵਰੰਗਾ'' (ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਾਠ), ਜਪ, ''ਕਥਾ'' ਜਾਂ ''ਅਖਯਾਨ'' (ਵਿਆਖਿਆ), ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ। === '''<big>ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ</big>''' === [[ਤਸਵੀਰ:Chaitanya_sankirtan.jpg|left|thumb|200x200px|ਕੁਝ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਉਪ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ''ਕੀਰਤਨ'' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਚੈਤਨਯ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ।]] ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਨ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 7ਵੀਂ ਤੋਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਉਪ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਲਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=138eAAAAIAAJ|title=English and Hindi Religious Poetry: An Analogical Study|last=John A. Ramsaran|publisher=BRILL Academic|year=1973|isbn=90-04-03648-2|pages=3–4}}</ref> 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪ-ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ, ਅਰਥਾਤ ''ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ (ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਲੀਲਾ-ਕੀਰਤਨ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AjafAAAAMAAJ|title=Sacred songs of India|last=Emmie te Nijenhuis|last2=Muttusvāmi Dīkṣita|last3=Sanjukta Gupta|publisher=Amadeus|year=1987|isbn=978-3-905049-36-7|pages=5–6|author-link=Emmie te Nijenhuis}}</ref> 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ-ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="AsherTalbot2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1GEWAwAAQBAJ&pg=PT148|title=India before Europe|last=Catherine B. Asher|last2=Cynthia Talbot|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-1-139-91561-8|pages=110–112, 148–149}}</ref> ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੀਰਤਨ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵੱਲਭ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="AsherTalbot20062">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1GEWAwAAQBAJ&pg=PT148|title=India before Europe|last=Catherine B. Asher|last2=Cynthia Talbot|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-1-139-91561-8|pages=110–112, 148–149}}</ref> "ਸਮਾਜ-ਗਾਇਨ" [[ਰਾਧਾ]] -ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਾਧਾ- ਵਲੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ " ਧਰੂਪਦ " ਅਤੇ " ਧਮਰ " ਦੁਆਰਾ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref>{{Cite book|url={{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity|last=Beck|first=Guy L.|publisher=SUNY Press|year=2005|isbn=978-0-7914-6415-1|editor-last=Guy L. Beck|location=Albany, NY|page=67|chapter=Krishna as Loving Husband of God: The Alternative Krishnology of the Rādhāvallabha Sampradaya|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&pg=PA67}}</ref> == ਸਿੱਖ ਧਰਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Watercolour_painting_of_the_interior_of_the_Golden_Temple_in_Amritsar,_by_William_Carpenter,_circa_1854.webp|thumb|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਣ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]] [[ਤਸਵੀਰ:Photograph_of_Bhai_Jawala_Singh_Ragi_playing_accordion_(vaaja),_Bhai_Gurcharn_Singh_on_Jori,_and_Bhai_Avtar_Singh_on_Taus_at_Gurdwara_Dehra_Sahib,_Lahore,_ca.1935.jpg|thumb|1935 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਾਈ ਗੁਰਚਰ ਸਿੰਘ ਜੋਰੀ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੌਸ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।]] ''ਕੀਰਤਨ'' ([[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਕੀਰ੍ਤਨ ਕੀਰਤਨਾ) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਸਿੱਖ ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖਾਸ ''[[ਰਾਗ]]'' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਤੌਸ, [[ਸਾਰੰਗੀ]], ਸਾਰੰਦਾ ਅਤੇ ਪਖਾਵਜ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਸੋਧ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਤਬਲਾ]] ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|location=Oxon}}</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਤਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ''[[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]]'' ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਤਨ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ''ਕੀਰਤਨ'' ਕਥਾ ਪਾਠ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਐਨਾਲਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਰਾਗੀ ਜੱਥਾ'', ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ''ਕੀਰਤਨ'' ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕੁਝ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="JacobsenMyrvold2012p112" /> ਇਸ ਸਮੂਹਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ''ਸੰਗਤ'' ਜਾਂ ''ਸਤਿਸੰਗ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸਾਥੀ ਯਾਤਰੀ"।<ref>{{Cite journal|last=Frisk|first=Liselotte|year=2002|title=The Satsang Network|url=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:du-31618|journal=Nova Religio|volume=6|issue=1|pages=64–85|doi=10.1525/nr.2002.6.1.64}}</ref> == ਬੁੱਧ ਧਰਮ == ਗਾਈ ਬੇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="guybeck257">{{Cite book|title=[[The Garland Encyclopedia of World Music]]|last=Guy Beck|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-8240-4946-1|editor-last=Bruno Nettl|editor-link=Bruno Nettl|pages=257|chapter=South Asia, the Indian subcontinent|display-editors=etal|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&pg=PA257}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਕੈਨੋਨੀਕਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੱਠਵਾਦੀ ਜਾਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੀਤੀਵਾਦੀ ਵਜ੍ਰਯਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਯਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।<ref name="guybeck257" /> [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਚਾਰਣ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ''ਬੁੱਧ-ਸੰਕੀਰਤਨ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NVoEAAAAYAAJ|title=Contemporary Buddhism in Bangladesh|last=Sukomal Chaudhuri|publisher=Atisha Memorial|year=1982|pages=81}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] d26wja1xa09eqygeio2zaq3w3mx4nn0 0 157230 840390 819322 2026-06-02T17:54:26Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1328057146|Sunanda Patnaik]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 840390 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Sunanda Patnaik | image = SunandaPatnaik.JPG | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | caption = Sunanda Patnaik while signing an autograph | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date|1934|11|7|df=y}} | birth_place = [[Baramba, India|Baramba]] | origin = [[Puri]] / [[Cuttack]], [[Odisha]], [[India]]<ref name="Dey1990">{{cite book|author=Suresh Chandra Dey|title=The Quest for Music Divine|url=https://books.google.com/books?id=__R04X3cSfoC&pg=PR13|year=1990|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-301-4|pages=13–}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|1|19|1934|11|7|df=y}} | death_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]] | genre = [[Hindustani classical music]] | occupation = Singer, composer | instrument = | years_active = | label = | website = | associated_acts = }} [[ਤਸਵੀਰ:Sunanda_Patnaik.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ, ਮਈ 2012]] '''ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ''' (7 ਨਵੰਬਰ 1934-19 ਜਨਵਰੀ 2020) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। "ਗੁਰੂਮਾ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]] ਕਵੀ ਬੈਕੁੰਠਨਾਥ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਅਸਫ਼ ਅਲੀ|ਆਸਿਫ ਅਲੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ [[ਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆਂ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਓ ਪੱਟਵਰਧਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਦਰੰਗ ਸਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਰਾਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਅਤੇ [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|title=Married to music|date=17 August 2012|work=The Telegraph|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061246/http://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|archive-date=23 October 2013|location=India}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਓ. ਐੱਸ. ਏ.) ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚਿਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਟੈਗੋਰ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ''ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ'' ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੁਨੰਦਾ ਸਨਮਾਨ' ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |date=23 October 2020 |title=Classical music award renamed as Sunanda Samman |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2020/oct/23/classical-music-award-renamed-as-sunanda-samman-2214014.html |access-date=2021-02-15 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Odisha institutes award to honour singer Sunanda Patnaik |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/odisha-institutes-award-to-honour-singer-sunanda-patnaik/1960504 |access-date=2021-02-15 |website=www.outlookindia.com/}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ''ਨੀਲਮਾਧਾਬਾ'' ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਲੀਪ ਪਟਨਾਇਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 58ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਜੀਵਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ" ਜਿੱਤੀ।<ref>[http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/ The National Convention 2011 Spic Macay: Nilamadhaba – Award winning documentary on life of Sunanda Patnaik to be screened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025001109/http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/|date=25 October 2011}}</ref> == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ'' <gallery> ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaik2.JPG|Sunanda Patnaik Signing autograph ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaikAutograph1.JPG|Sunanda Patnaik's signature </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਟਕ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] hir9im92c857fdb86g7qlicng6nqvvm 840391 840390 2026-06-02T17:56:29Z Meenukusam 51574 840391 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Sunanda Patnaik | image = SunandaPatnaik.JPG | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | caption = Sunanda Patnaik while signing an autograph | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date|1934|11|7|df=y}} | birth_place = [[Baramba, India|Baramba]] | origin = [[Puri]] / [[Cuttack]], [[Odisha]], [[India]]<ref name="Dey1990">{{cite book|author=Suresh Chandra Dey|title=The Quest for Music Divine|url=https://books.google.com/books?id=__R04X3cSfoC&pg=PR13|year=1990|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-301-4|pages=13–}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|1|19|1934|11|7|df=y}} | death_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]] | genre = [[Hindustani classical music]] | occupation = Singer, composer | instrument = | years_active = | label = | website = | associated_acts = }} [[ਤਸਵੀਰ:Sunanda_Patnaik.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ, ਮਈ 2012]] '''ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ''' (7 ਨਵੰਬਰ 1934-19 ਜਨਵਰੀ 2020) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। "ਗੁਰੂਮਾ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]] ਕਵੀ ਬੈਕੁੰਠਨਾਥ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਅਸਫ਼ ਅਲੀ|ਆਸਿਫ ਅਲੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ [[ਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆਂ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਓ ਪੱਟਵਰਧਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਦਰੰਗ ਸਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਰਾਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਅਤੇ [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|title=Married to music|date=17 August 2012|work=The Telegraph|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061246/http://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|archive-date=23 October 2013|location=India}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਓ. ਐੱਸ. ਏ.) ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚਿਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਟੈਗੋਰ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ''ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ'' ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੁਨੰਦਾ ਸਨਮਾਨ' ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |date=23 October 2020 |title=Classical music award renamed as Sunanda Samman |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2020/oct/23/classical-music-award-renamed-as-sunanda-samman-2214014.html |access-date=2021-02-15 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Odisha institutes award to honour singer Sunanda Patnaik |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/odisha-institutes-award-to-honour-singer-sunanda-patnaik/1960504 |access-date=2021-02-15 |website=www.outlookindia.com/}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ''ਨੀਲਮਾਧਾਬਾ'' ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਲੀਪ ਪਟਨਾਇਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 58ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਜੀਵਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ" ਜਿੱਤੀ।<ref>[http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/ The National Convention 2011 Spic Macay: Nilamadhaba – Award winning documentary on life of Sunanda Patnaik to be screened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025001109/http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/|date=25 October 2011}}</ref> == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ'' <gallery> ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaik2.JPG|Sunanda Patnaik Signing autograph ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaikAutograph1.JPG|Sunanda Patnaik's signature </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਟਕ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] 1w7gwc2afm3ls425954n4pfagzfnr2n 840392 840391 2026-06-02T17:57:50Z Meenukusam 51574 840392 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Sunanda Patnaik | image = SunandaPatnaik.JPG | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | caption = Sunanda Patnaik while signing an autograph | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date|1934|11|7|df=y}} | birth_place = [[Baramba, India|Baramba]] | origin = [[Puri]] / [[Cuttack]], [[Odisha]], [[India]]<ref name="Dey1990">{{cite book|author=Suresh Chandra Dey|title=The Quest for Music Divine|url=https://books.google.com/books?id=__R04X3cSfoC&pg=PR13|year=1990|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-301-4|pages=13–}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|1|19|1934|11|7|df=y}} | death_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]] | genre = [[Hindustani classical music]] | occupation = Singer, composer | instrument = | years_active = | label = | website = | associated_acts = }} [[ਤਸਵੀਰ:Sunanda_Patnaik.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ, ਮਈ 2012]] '''ਸੁਨੰਦਾ ਪਟਨਾਇਕ''' (7 ਨਵੰਬਰ 1934-19 ਜਨਵਰੀ 2020) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। "ਗੁਰੂਮਾ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]] ਕਵੀ ਬੈਕੁੰਠਨਾਥ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਅਸਫ਼ ਅਲੀ|ਆਸਿਫ ਅਲੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ [[ਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆਂ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਓ ਪੱਟਵਰਧਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਦਰੰਗ ਸਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਰਾਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਅਤੇ [[ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|title=Married to music|date=17 August 2012|work=The Telegraph|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061246/http://www.telegraphindia.com/1120817/jsp/saltlake/story_15860794.jsp|archive-date=23 October 2013|location=India}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1970 ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਓ. ਐੱਸ. ਏ.) ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚਿਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਟੈਗੋਰ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ''ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ'' ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੁਨੰਦਾ ਸਨਮਾਨ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ।<ref>{{Cite web |date=23 October 2020 |title=Classical music award renamed as Sunanda Samman |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2020/oct/23/classical-music-award-renamed-as-sunanda-samman-2214014.html |access-date=2021-02-15 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Odisha institutes award to honour singer Sunanda Patnaik |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/odisha-institutes-award-to-honour-singer-sunanda-patnaik/1960504 |access-date=2021-02-15 |website=www.outlookindia.com/}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ''ਨੀਲਮਾਧਾਬਾ'' ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਲੀਪ ਪਟਨਾਇਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 58ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਜੀਵਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ" ਜਿੱਤੀ।<ref>[http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/ The National Convention 2011 Spic Macay: Nilamadhaba – Award winning documentary on life of Sunanda Patnaik to be screened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025001109/http://natcon.spicmacay.info/2011/05/22/nilamadhaba-award-winning-documentary-on-life-of-sunanda-patnaik-to-be-screened/|date=25 October 2011}}</ref> == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ'' <gallery> ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaik2.JPG|Sunanda Patnaik Signing autograph ਤਸਵੀਰ:SunandaPatnaikAutograph1.JPG|Sunanda Patnaik's signature </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਟਕ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] 3g0ye9ov2gu9rk2m2h22eluafjbfcjh 0 162618 840389 771652 2026-06-02T17:45:57Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355480844|P. Susheela]]" 840389 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੀ. ਸੁਸੀਲਾ | image = P. Susheela.jpg | image_size = | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਸੀਲਾ | signature = }} '''ਪੁਲਪਾਕਾ ਸੁਸੀਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pulapaka Suseela;''' ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1935) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਐਵਰਗ੍ਰੀਨ ਨਾਈਟਿੰਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-playback-singer-p-susheela-recognised-by-guinness-and-asia-book-of-records/article8409692.ece?homepage=true|title=P. Susheela enters Guinness World Records|last=Naig|first=Udhav|date=29 March 2016|work=The Hindu|access-date=4 May 2020}}</ref> ਨੂੰ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਬੁੱਕ ਆਫ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="About">{{Cite web |title=About |url=http://thesouthernnightingale.net/about/ |website=The Southern Nightingale |access-date=2023-04-09 |archive-date=2020-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508135822/https://thesouthernnightingale.net/about/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Happy Birthday PSusheela">{{Cite web |date=13 November 2014 |title=Happy Birthday PSusheela |url=https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172238/https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-date=24 September 2015 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="psusheela.org">{{Cite web |title=Melody Queen P. Susheela - Interviews |url=http://psusheela.org/interviews/aug042000screen.html |website=psusheela.org}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amanda Weidman |title=South Asian Popular Culture Voices of Meenakumari: Sound, meaning, and self-fashioning in performances of an item number |url=https://www.academia.edu/5722704}}</ref> ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ (ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ) ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੋਮਲ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|title=Voice defying age|date=14 April 2006|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094409/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|archive-date=16 December 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-well-composed-tribute-to-a-veteran-singer/article334162.ece|title=A well composed tribute to a veteran singer|date=17 March 2009|work=The Hindu}}</ref> ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref>{{Cite web |date=2001-05-18 |title=Accent is on novelty |url=http://www.thehindu.com/2001/05/18/stories/09180705.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150917150917/http://www.thehindu.com/2001/05/18/stories/09180705.htm |archive-date=2015-09-17 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਉਯਾਰੰਧਾ ਮਨੀਧਨ'' ਦੇ ਗੀਤ "ਨਾਲਾਈ ਇੰਥਾ ਵੇਲਾਈ"<ref>{{Cite web |last=Dore |first=Shalini |date=19 July 2013 |title=Tamil Songwriter Vaali Dies at 83 |url=https://variety.com/2013/film/global/tamil-songwriter-vaali-dies-at-83-1200565558/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 16ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{Cite web |date=13 February 1970 |title=Sixteenth National Awards For Films |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225234623/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=25 February 2012}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|last=Times of India|first=Entertainment|work=timesofindia.indiatimes.com|access-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archive-date=11 May 2021}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ।<ref name="aboutps">{{Cite web |title=Melody Queen P. Susheela - About Smt. P. Susheela |url=http://psusheela.org/aboutps.html |website=psusheela.org}}</ref> ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਅਤੇ ਬਡਾਗਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 17695 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਹੈ। ਉਹ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਜਿਹੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਵੀ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਲਪਾਕਾ ਮੁਕੁੰਦਾ ਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਜਿਆਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਜਿਆ ਨਗਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 1990 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਸੰਧਿਆ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਣੀ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ '''ਇਰੂਵਰ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਥਮਨ ਐਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਲਪਾਕਾ ਮੁਕੁੰਦਾ ਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਜਿਆਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਜਿਆ ਨਗਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 1990 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਸੰਧਿਆ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਣੀ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ 'ਇਰੁਵਰ' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ ਵੀ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲੀਲਾਵਤੀ ਲਈ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਸਦਾਬਹਾਰ ਕੰਨੜ ਗੀਤ ਡੋਨੀ ਸਾਗਲੀ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਥਮਨ ਐਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਮ ਵੈਂਕਟਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਜ਼ੀਆਨਗਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ, ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ 1950 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] s77dfexjjvb4vy0mibgf0pbuvrsnrsh 0 177269 840384 758222 2026-06-02T12:15:27Z Gurtej Chauhan 27423 840384 wikitext text/x-wiki [[File:ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ.jpg|thumb|ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਡ '''ANSB''' ਹੈ। ਇਹ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ANSB/Anandpur Sahib |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/anandpur-sahib-ansb/1976 |website=India Rail Info}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਾਂ ਹਨ: #ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਊਨਾ ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਹਰਿਦੁਆਰ ਊਨਾ ਲਿੰਕ ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ( [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਰਾਹੀਂ) #ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ-ਊਨਾ ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] f2av6mklbbnaxsoy6jps8c68sj2me0n 0 182195 840387 740631 2026-06-02T17:38:00Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356655521|P. Leela]]" 840387 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = ਪੀ.ਲੀਲਾ | image = PLeela.jpg | alias = | birth_date = {{birth date|df=yes|1934|5|19}} | death_date = {{death date and age|df=yes|2005|10|31|1934|5|19}} | years_active = 1948–2005 }} '''ਪੋਰਯਥ ਲੀਲਾ''' (19 ਮਈ 1934-31 ਅਕਤੂਬਰ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=P. Leela |url=https://musicbrainz.org/artist/be044867-c5ab-4e03-865c-165607d10326 |website=musicbrainz.org}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], ਮਰਾਠੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਿੰਘਲੇ ਵੀ। ਲੀਲਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨੇ ਗਨਮਾਨੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ''[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=PREVIOUS AWARDEES |url=https://dashboard-padmaawards.gov.in/?Award=Padma%20Bhushan |website=padmaawards.gov.in}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1948 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੰਗਕਾਨਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਚਿਤੂਰ, ਪਲੱਕਡ਼, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ ਅਤੇ ਪੋਰਯਾਤ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ-ਸ਼ਰਧਾ, ਭਾਨੂਮਤੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਦੇ ਰਾਮਵਰਮਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਲੀਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ-ਤਮਿਲ, [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲਾ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਛੋਹ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿੱਗਜਾਂ-ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਲੀਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੀਲਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੀਲਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਲੋਨੀ, ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮਾਊਂਟ (ਪਰੰਗੀਮਲਾਈ) ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। == ਵਿਰਾਸਤ, ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਛੋਹ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=P.Leela passes away |url=http://www.telusuna.org/all-articles/p_leela.html |access-date=2021-06-25 |website=www.telusuna.org}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਚਿਲੰਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਸਾ ਨੀ ਵੀ ਦਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=സി.കരുണാകരന്‍ |title=പാടിമറഞ്ഞ പൂങ്കുയില്‍ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/music/p-leela-10th-death-anniversary-malayalam-news-1.639909 |access-date=2021-07-12 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ 'ਤੇ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਜੈਲਲਿਤਾ|ਜੈਅਲਿੱਤਾ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ {{Blockquote|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ” ਉਸਨੇ ਸੁਰੀਲੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਸਨ। .{{pb}}<nowiki>ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 1991-92 ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਮਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ।{pb}}ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਖਲਾਅ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।</nowiki><ref>{{Cite web|date=2016-01-14|title= ਦ ਹਿੰਦੂ : ਕੇਰਲਾ ਨਿਊਜ਼ : ਪੀ. ਲੀਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ |website=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/2005/11/01/stories/2005110108140400.htm|access-date=2021 -06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114193037/http://www.thehindu.com/2005/11/01/stories/2005110108140400.htm|archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2016}</ref>}} == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪੀ.ਲੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1934 ਨੂੰ ਚਿਤੂਰ, ਪਲੱਕਡ਼, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ (ਮੇਨੋਨ ਅਤੇ ਪੋਰਯਾਤ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਦੇ ਰਾਮਵਰਮਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite web |title=P. Leela |url=https://www.veethi.com/india-people/p._leela-profile-2767-24.htm |access-date=2025-08-01 |website=veethi.com}}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਕੰਨਡ਼ ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=admin |date=2012-05-19 |title=Singer P Leela - Business of Tollywood |url=https://www.businessoftollywood.com/singer-p-leela/ |access-date=2025-08-01 |website=businessoftollywood |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਲਾ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਉਸੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ|ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ]], ਐਮ. ਐਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2010-10-01 |title=P. Leela Female Playback Singer of India |url=https://singers-in-india.blogspot.com/2010/10/p-leela-female-playback-singer-of-india.html |access-date=2025-08-01 |website=singers in india}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] 8q9giw8rx6n2l8iy9ruakgn1l8y8jj5 4 203558 840397 840307 2026-06-02T23:21:44Z MediaWiki message delivery 7061 /* Migration to Parsoid */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 840397 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> 3t0pvbx31s47n0aq2fwbxmsq191q15v 0 204666 840398 840376 2026-06-03T03:57:39Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੋਰੋ (ਪਿੰਡ )]] ਨੂੰ [[ਕੋਰੋ (ਪਿੰਡ)]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 840376 wikitext text/x-wiki [[File:Village Koro ,Solan District ,Himachal Pradesh.jpg|thumb|ਕੋਰੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੇਹ ਅਬਾਦੀ ]] {{Infobox settlement | name = ਕੋਰੋ | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Himachal Pradesh#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = ਸੋਲਨ | population_total = 624 | population_as_of = 2011 | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 173212 | registration_plate = HP }} '''ਕੋਰੋ''' [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਸੋਲਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕੋਰੋ [[ਕੈਂਥੜੀ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://hpsolan.nic.in/gram-panchayats/</ref> 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੋਡ 021940 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 145.77 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 173212 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਰਕਬਾ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੋਡ 021940 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 145.77 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 173212 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਗਸ਼ਾਈ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰੋ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 624 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 315 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 309 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 82 ਬੱਚੇ (0–6 ਸਾਲ ਉਮਰ ਵਰਗ) ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਾਖਰ ਆਬਾਦੀ 426 ਸੀ।<ref>https://villageinfo.in/himachal-pradesh/solan/solan/koro-791/</ref> {| class="wikitable" |+ ਕੋਰੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ! ਵੇਰਵਾ ! ਕੁੱਲ ! ਪੁਰਸ਼ ! ਔਰਤ |- | ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ | 624 | 315 | 309 |- | ਬਾਲ ਆਬਾਦੀ (0–6 ਸਾਲ) | 82 | 47 | 35 |- | ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) | 304 | 157 | 147 |- | ਸਾਖਰ ਆਬਾਦੀ | 426 | 223 | 203 |- | ਅਣਪੜ੍ਹ ਆਬਾਦੀ | 198 | 92 | 106 |} == ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ == [[File:Farmer Family in farmland ,village Koro ,Solan ,Himachal Pradesh.jpg|thumb|ਕੋਰੋ ਪਿੰਡ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ।]] ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰੋਕਲੀ , ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚ ਟਮਾਟਰ ਮੱਖ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਕੋਰੋ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੋਲਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ ,ਡਗਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੋਲਨ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] * [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ha340p7jn2rnfzh9o0668muk26h57rl 3 204670 840385 2026-06-02T14:08:15Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 840385 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਬੂੜ ਚੰਦੀਆ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:08, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) 6nqbaoff3un4ieocr2q4xsi5exalifa 0 204671 840399 2026-06-03T03:57:39Z Kuldeepburjbhalaike 18176 Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੋਰੋ (ਪਿੰਡ )]] ਨੂੰ [[ਕੋਰੋ (ਪਿੰਡ)]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 840399 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਕੋਰੋ (ਪਿੰਡ)]] svbxoc2h840mcyk9po9ppc8dbxs2fos