ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 29269 840412 808582 2026-06-03T18:39:13Z Sonia Atwal 49604 /* */ 840412 wikitext text/x-wiki {{Infobox president | name = ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੋਮੈਨੀ | birthname = ਰੂਹੁੱਲਾ ਮੁਸਾਵੀ ਸੁਹੂਫ਼ ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਮੂਸਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ | image = Portrait of Ruhollah Khomeini By Ali Kaveh.jpg | birth_date = {{birth date|1902|9|24|df=y}} | birth_place = [[ਖ਼ੁਮੈਨ]], [[ਕਜਰ ਘਰਾਣਾ|ਪਰੂਸ]] | death_date = {{Death date and age|1989|6|3|1902|9|24|df=y}} | death_place = [[ਤਹਿਰਾਨ]], [[ਇਰਾਨ]] | nationality = [[ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ|ਪਾਰਸੀ]] | spouse = [[ਖਾਦੀਜੇਹ ਸਾਕਾਫ਼ੀ]]<small> (m.1929 – will.1989)</small> | children = ਮੁਸਤਫਾ <br> [[Zahra Mostafavi|ਜ਼ਾਹਰਾ]] <br> ਸਦੀਕ਼ਹ <br> [[Farideh Mostafavi|ਫ਼ਰੀਦਹ]] <br> [[Ahmad Khomeini|ਅਹਿਮਦ]] | office =[[ਇਰਾਨ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ|ਇਰਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ]] | term_start = 3 ਦਸੰਬਰ, 1979 | term_end = 3 ਜੂਨ, 1989 | deputy = [[ਅਲ-ਹਸਨ-ਹੁਸੇਨ ਕੈਲਾਸ਼]] | president = [[ਅਬੋਲਹਸਨ ਬਾਨੀਸਦਰ]]<br />[[ਮੋਹਮਦ-ਅਲੀ ਰਾਜਾਏ]]<br />[[ਅਲੀ ਖ਼ੁਮੈਨੀ]] | primeminister = [[Mehdi Bazargan]]<br />Mohammad-Ali Rajai<br />[[Mohammad-Javad Bahonar]]<br />[[Mohammad-Reza Mahdavi Kani|Mahdavi Kani]]<br />[[Mir-Hossein Mousavi]] | predecessor =[[ਮੋਹਮਦ ਰੇਜ਼ੇ ਪਹਲਵੀ]]<br/><small>As [[ਇਰਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਹ]]</small> | successor = [[ਅਲੀ ਖ਼ਮੇਨੇਈ]] | religion = [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] ([[Usuli]] [[Twelver]]) | signature = Ruhollah Khomeini signature.png }} '''ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]:{{nastaliq|روح الله خمینی}}, {{IPA-fa|ruːholˈlɑːhe χomeiˈniː}}, 24 ਸਤੰਬਰ 1902 – 3 ਜੂਨ 1989), ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ '''ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ''' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ। ਓਹ 1979 ਦੇ [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ]] ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਾਇਆ ਸੀ। ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਖ਼ੁਮੈਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਿਹਾ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਆਇਤੁੱਲਾ ਖੁਮੈਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਸਤੰਬਰ 1902 ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖੁਮੈਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਇਤੋੱਲਾ ਸਯਦ ਮੁਸਤਾਫਾ ਮੁਸਾਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੱਜੇ ਆਘਾ ਖਾਨੁਮ ਸੀ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਸਯਦ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਅਖੀਰੀ ਇਮਾਮ (ਇਮਾਮ ਮੂਸਾ ਕਾਨਮ) ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਟਿਕਾਣੇ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ [[ਇਰਾਨ]] ਦੇ [[ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬੇ]] ਦੇ ਨਗਰ ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਅਵਧ]] ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਸਯਦ ਆਖਮਦ ਮੂਸਾਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿੰਤੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&pg=PA8&dq=awadh+persian&hl=nl#v=onepage&q=awadh%20persian&f=false Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole</ref> ਹਿੰਦੀ 1834 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਆਇਆ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਖੋਮੈਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ, ਸਕੀਨੇ ਨੇ, ਮੁਸਤਾਫਾ ਨੂੰ 1856 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਖੋਮੈਨੀ ਦੇ ਨਾਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਖਮਦ ਮੋਜਤਹੇਦ-ਏ-ਖੋਂਸਾਰੀ ਜੀ ਸਨ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਖੋਂਸਾਰੀ ਮੱਧ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਇਮਾਮ ਸਨ। ਮਾਰਚ 1903 ਵਿੱਚ, ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਲਾਂ ਅਬਦੁਲ ਕਸੀਮ ਅਤੇ ਸ਼ੈਖ ਜੱਫਰ ਕੋਲੋਂ ਹੋਈ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਦਾ ਉਦੋਂ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਇਤੋੱਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ 18 ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਈਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਕ ਮਦਰਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਅਇਤੋੱਲਾ ਅਬਦੁਲ-ਕਰੀਮ ਹੈਰੀ-ਯਜਦੀ ਸਨ। 1921 ਵਿੱਚ, ਅਰਕ ਉਂੱਚ ਮਦਰਸਾ, ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1922 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਮਾਦਰਸਾ ਅਰਕ ਛੱਡ ਕਰ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਦਰਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਖੋਮੈਨੀ ਨੇ ਦਾਰ-ਅਲ-ਸ਼ਾਫਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਜਫ, ਈਰਾਕ ਨੂੰ ਚੱਲ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ]] ie6op1raulg5zmmrc4680974c68sqil 840413 840412 2026-06-03T18:41:10Z Sonia Atwal 49604 /* ਜ਼ਿੰਦਗੀ */ 840413 wikitext text/x-wiki {{Infobox president | name = ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੋਮੈਨੀ | birthname = ਰੂਹੁੱਲਾ ਮੁਸਾਵੀ ਸੁਹੂਫ਼ ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਮੂਸਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ | image = Portrait of Ruhollah Khomeini By Ali Kaveh.jpg | birth_date = {{birth date|1902|9|24|df=y}} | birth_place = [[ਖ਼ੁਮੈਨ]], [[ਕਜਰ ਘਰਾਣਾ|ਪਰੂਸ]] | death_date = {{Death date and age|1989|6|3|1902|9|24|df=y}} | death_place = [[ਤਹਿਰਾਨ]], [[ਇਰਾਨ]] | nationality = [[ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ|ਪਾਰਸੀ]] | spouse = [[ਖਾਦੀਜੇਹ ਸਾਕਾਫ਼ੀ]]<small> (m.1929 – will.1989)</small> | children = ਮੁਸਤਫਾ <br> [[Zahra Mostafavi|ਜ਼ਾਹਰਾ]] <br> ਸਦੀਕ਼ਹ <br> [[Farideh Mostafavi|ਫ਼ਰੀਦਹ]] <br> [[Ahmad Khomeini|ਅਹਿਮਦ]] | office =[[ਇਰਾਨ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ|ਇਰਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ]] | term_start = 3 ਦਸੰਬਰ, 1979 | term_end = 3 ਜੂਨ, 1989 | deputy = [[ਅਲ-ਹਸਨ-ਹੁਸੇਨ ਕੈਲਾਸ਼]] | president = [[ਅਬੋਲਹਸਨ ਬਾਨੀਸਦਰ]]<br />[[ਮੋਹਮਦ-ਅਲੀ ਰਾਜਾਏ]]<br />[[ਅਲੀ ਖ਼ੁਮੈਨੀ]] | primeminister = [[Mehdi Bazargan]]<br />Mohammad-Ali Rajai<br />[[Mohammad-Javad Bahonar]]<br />[[Mohammad-Reza Mahdavi Kani|Mahdavi Kani]]<br />[[Mir-Hossein Mousavi]] | predecessor =[[ਮੋਹਮਦ ਰੇਜ਼ੇ ਪਹਲਵੀ]]<br/><small>As [[ਇਰਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਹ]]</small> | successor = [[ਅਲੀ ਖ਼ਮੇਨੇਈ]] | religion = [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] ([[Usuli]] [[Twelver]]) | signature = Ruhollah Khomeini signature.png }} '''ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]:{{nastaliq|روح الله خمینی}}, {{IPA-fa|ruːholˈlɑːhe χomeiˈniː}}, 24 ਸਤੰਬਰ 1902 – 3 ਜੂਨ 1989), ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ '''ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ''' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ। ਓਹ 1979 ਦੇ [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ]] ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਾਇਆ ਸੀ। ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਖ਼ੁਮੈਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਿਹਾ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਆਇਤੁੱਲਾ ਖੁਮੈਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਸਤੰਬਰ, 1902 ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖੁਮੈਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਇਤੋੱਲਾ ਸਯਦ ਮੁਸਤਾਫਾ ਮੁਸਾਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੱਜੇ ਆਘਾ ਖਾਨੁਮ ਸੀ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਸਯਦ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਅਖੀਰੀ ਇਮਾਮ (ਇਮਾਮ ਮੂਸਾ ਕਾਨਮ) ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਟਿਕਾਣੇ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ [[ਇਰਾਨ]] ਦੇ [[ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬੇ]] ਦੇ ਨਗਰ ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਅਵਧ]] ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਸਯਦ ਆਖਮਦ ਮੂਸਾਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿੰਤੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&pg=PA8&dq=awadh+persian&hl=nl#v=onepage&q=awadh%20persian&f=false Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole</ref> ਹਿੰਦੀ 1834 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਆਇਆ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਖੋਮੈਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ, ਸਕੀਨੇ ਨੇ, ਮੁਸਤਾਫਾ ਨੂੰ 1856 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਖੋਮੈਨੀ ਦੇ ਨਾਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਖਮਦ ਮੋਜਤਹੇਦ-ਏ-ਖੋਂਸਾਰੀ ਜੀ ਸਨ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਖੋਂਸਾਰੀ ਮੱਧ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਇਮਾਮ ਸਨ। ਮਾਰਚ 1903 ਵਿੱਚ, ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੱਲਾਂ ਅਬਦੁਲ ਕਸੀਮ ਅਤੇ ਸ਼ੈਖ ਜੱਫਰ ਕੋਲੋਂ ਹੋਈ। ਰੁਹੋੱਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਦਾ ਉਦੋਂ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਇਤੋੱਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ 18 ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਈਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਕ ਮਦਰਸੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਅਇਤੋੱਲਾ ਅਬਦੁਲ-ਕਰੀਮ ਹੈਰੀ-ਯਜਦੀ ਸਨ। 1921 ਵਿੱਚ, ਅਰਕ ਉਂੱਚ ਮਦਰਸਾ, ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1922 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਮਾਦਰਸਾ ਅਰਕ ਛੱਡ ਕਰ ਕੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਦਰਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਖੋਮੈਨੀ ਨੇ ਦਾਰ-ਅਲ-ਸ਼ਾਫਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਜਫ, ਈਰਾਕ ਨੂੰ ਚੱਲ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ]] idzsu2wrmve63jcxvtvz5oscdfeireo 0 30603 840414 710933 2026-06-03T18:42:41Z Sonia Atwal 49604 /* */ 840414 wikitext text/x-wiki {{infobox Military Structure |name = ਕਿਲਾ ਅਟਕ |native_name = |partof = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ]] |location = [[ਅਟਕ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] |image = Fort Attock.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |map_size = |map_alt = |map_caption = |type = |coordinates = {{coord|33|46|N|72|22|E|region:DE_type:city}} |code = |built = {{Start date|1583}} |builder = |materials = |height = |used = |demolished = |condition = |ownership = |open_to_public = |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |Website = [http://www.attockonians.com www.attockonians.com] |battles = [[ਅਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ]] |events = |image2 = |caption2 = }} '''ਕਿਲਾ ਅਟਕ''', [[ਅਟਕ ਖ਼ੁਰਦ]] (ਅਟਕ ਕਦੀਮ) ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ 1581 ਤੋਂ 1583 ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਸ਼ਮਸ ਉੱਦ ਦੀਨ ਖ਼ਵਾਫ਼ੀ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਾਈ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਕੀਮ (ਕਾਬਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਦ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਦਫ਼ਾਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇ ਪੇਸ਼-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ 30 ਮਈ, 1581 ਨੂੰ ਕਿਲਾ ਅਟਕ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅਬੂ-ਅਲ-ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ''ਮੁੱਕਨੂਨ ਜ਼ਮੀਰ ਜਹਾਨ ਆਰਾ, ਆਨ ਬੂਦ ਕਿ ਚੂੰ ਮਰਕਬ ਹੁਮਾਯੂੰ ਬਾ ਆਨ ਹਦੂਦ ਰਸਦ ਹਸਾਰੀ ਆਲੀ ਇਮਾਰਤੀ ਯਾਬਦ। ਵਦਰੀਨ ਵਲ਼ਾ ਆਨ ਜਾਈਕਾ ਦੂਰ ਬਨਿਆਨ ਗੁਜ਼ੀਦਾ ਬੋਦਨਦ। ਪਚਸ਼ਮ ਹਕੀਕਤ ਪਜ਼़ੋਹ ਪਸੰਦੀਦਾ ਆਮਦ। ਪਾਨਜ਼ ਦਹਮ ਖ਼ੋਰਦਾਰ ਬੂਦ, ਇਜ਼ ਗਸ਼ਤਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵ ਦੋ ਘੜੀ ਬਦਸਤ ਮੁਕੱਦਸ ਬੁਨਿਆਦ ਨਹਾਦਾ। ਬਦਾਨ ਨਾਮ ਅਖ਼ਤਸਾਸ ਦਾਦੰਦ ਚੁਨਾਂਚਿ ਦਰ ਅਕਸਾਐ ਮਸ਼ਰਕੀ ਮਮਾਲਿਕ ਕਲਈ ਐਸਤ ਕਿ ਨਾਮ ਆਨ ਕਟਕ ਬਨਾਰਸ। ਵਬਾਦ ਅਹਿਤਮਾਮ ਖ਼ੁਆਜਾ ਸ਼ਮਸ ਉੱਦ ਦੀਨ ਖ਼ਵਾਫ਼ੀ (ਕਿ ਦਰੀਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਜ਼ ਬੰਗਾਲਾ ਆਮਦਾ ਬੂਦ) ਕਰਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ। ਦਰ ਅਨਦਕ ਫ਼ਰਸੁੱਤੀ ਬਹਿਸਨ ਅੰਜਾਮ ਰਸੀਦ। ਮਿਆਨ ਵਲਾਇਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵ ਕਾਬਲਸਤਾਨ ਬਰਜ਼ਖ਼ ਸ਼ਗਰਫ਼ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਯਾਫ਼ਤ ਵ ਸਰਮਾਇਆ ਫ਼ਰਮਾਨ ਪਜ਼ੀਰੀ ਗਰਦਨ ਕਿਸਾਨ ਆਨ ਹਦੂਦ ਸ਼ੁੱਦ। ਆਰਜ਼ੂ ਮਨਦਾਨ ਮਾਇਆ ਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਰੋਜ਼ੀ ਪਦੀਦਆਮਦ ਵ ਖੋਹ ਸੱਤਾ ਦਾਰਾਨ ਰਾਬਜ਼ਾਅਤ ਇਤਮੀਨਾਨ ਸਰਅੰਜਾਮ ਯਾਫ਼ਤ ਵ ਜਹਾਨ ਨੂਰ ਦਾਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰਰਾ ਐਮਨੀ ਰਵੀ ਦਾਦ'<ref>ਪੰਨਾ فیضی، ابوالفضل۔ اکبر نامہ (جلد سوم)، 355۔</ref></blockquote> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ]] 75rn7d2guezdthzecjoay7twag8d7h1 0 37720 840402 828506 2026-06-03T15:57:42Z ~2026-33125-13 60451 ਚਿੱਟਾ , ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੰਸਾ ਸਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 840402 wikitext text/x-wiki [[File:Rupinderpal Singh Dhillon 2.jpg|thumb|ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਲਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਗਨ]] '''ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ''' (ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ) (ਜਨਮ 1969) ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਕਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ। ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਔਕਸਫੋਡ ਬਰੂਕਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੂਪ ਨੇ ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਲ਼ਾ-ਮਿਲ਼ਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਅਦਬ ਨੂੰ ਲਕੀਰ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ (Science Fiction), ਜਾਦੂ ਯਥਾਰਥ, ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਇਕੱਠੇ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਜਪਾਨੀ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਤੋਂ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਹਰ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ਼ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ਼ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਫਿਕਰਾ ਬੰਦੀ ਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਨਵਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲਿਖਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਂਙ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਚਿੱਤਰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਾਵਿ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕੀ 'ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਦੇ ਲੀੜੇ, ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸੁਭਾੳ ਵੀ। ਪਾਤਰ ਦਾ ਆਲ਼ਾ ਦੁਆਲ਼ਾ ਵੀ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ਼ ਤਸ਼ਰੀਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸਮੁਰਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਹੱਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ-ਨਾਵਲ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਟਰੱਸਟ ਸਾਊਥਾਲ ਵੱਲੋਂ, 2020 ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ/ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। == ਕੰਮ == *''ਨੀਲਾ ਨੂਰ'' (2007) *''ਬੇਘਰ ਬਾਘ'' (2009) *''ਕਲਦਾਰ'' (2010) *"ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ: ਘਰ ਵਾਪਸੀ" (2010) *''ਭਰਿੰਡ'' (2011) * ''ਓ'', 2015, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ * ''ਗੁੰਡਾ'', 2014, ਖੁਸ਼ਜੀਵਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੰਡਨ<ref>{{cite web |author=Jaswinder Sandhu |url=http://www.5abi.com/breview/014-gunda-jaswinder-250314.htm |title=ਗੁੰਡਾ |trans-title=Gunda |website=5abi |date=25 March 2014 |language=Punjabi }}</ref> *''ਸਮੁਰਾਈ (2016)'' *ਸਿੰਧਬਾਦ (2020) *ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲ਼ਾ (2022) *ਹੌਲ (2023) *ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ -ਨਾਵਲ (2024) *ਰਾਂਝਾ - ਨਾਵਲ (2025) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] n9i17lggwdno325s9j3gxtyblatz6x1 0 37819 840409 671273 2026-06-03T17:59:25Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Career as a lyricist" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353862541|Shailendra (lyricist)]]" 840409 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ | image = Shailendra 2013 stamp of India.jpg | alt = | caption = | background = | birth_date = {{birth date|df=yes|1923|8|30}} | death_date = {{Death date and age|1966|12|14|1916|8|30|df=y}} | occupation = [[ਗੀਤਕਾਰ]] | birth_place =[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) | years_active = 1949-1966 | birth_name =ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਕੇਸਰੀਲਾਲ | alias = | website = }} '''ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਕੇਸਰੀਲਾਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ''' (30 ਅਗਸਤ 1923 - 14 ਦਸੰਬਰ 1966) [[ਹਿੰਦੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇੰਦਰ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ' ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਬੇ ਰਵਿਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਦਲਿਤ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। == ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਗੀਤ == * ਰਮਿਆ ਵਸਤਾਵਿਆ (ਸ਼੍ਰੀ 420) * ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ (ਸ਼੍ਰੀ 420) * ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ (ਸ਼੍ਰੀ 420) * ਆਜ ਫਿਰ ਜੀਨੇ ਕੀ (ਗਾਈਡ) * ਗਾਤਾ ਰਹੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ (ਗਾਈਡ) * ਪਿਯਾ ਤੋਸੇ ਨੈਨਾ ਲਾਗੇ ਰੇ (ਗਾਈਡ) * ਕ੍ਯਾ ਸੇ ਕ੍ਯਾ ਹੋ ਗਯਾ (ਗਾਈਡ) * ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ (ਸੰਗਮ) * ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ (ਸੰਗਮ) * ਸਬ ਕੁਛ ਸੀਖਾ ਹਮਨੇ (ਅਨਾੜੀ) * ਕਿਸੀ ਕੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟੋਂ ਪੇ (ਅਨਾੜੀ) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0787589}} * [http://www.geetmanjusha.com/hindi/lyricswriter/Shailendra_18.html Shailendra, popular Lyrics] * [http://www.downmelodylane.com/shailendra.html Detail biography, Shailendra] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ]] == ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੀ ਮਾਤੁੰਗਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਵੱਲ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ , ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ (ਕਾਵਿਕ ਸੰਮੇਲਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ''ਜਲਤਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ'' ਪਡ਼੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="Dinesh_1996">{{Cite book|deadurl=Dinesh Raheja}}</ref> ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਜਲਤਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਆਗ (1948) ਲਈ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ [[ਭਰਾਤੀ ਜਨ ਨਾਟਕੀ ਸੰਗਠਨ|ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਆਈ. ਪੀ. ਟੀ. ਏ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਖੁਦ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕਪੂਰ 'ਬਰਸਾਤ' (1949) ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤ ਅਜੇ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ। 500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਇਹ ਦੋ ਗੀਤ ਲਿਖੇਃ ''ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਹੈ'' ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਮੇਂ। ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Remembering Shailendra, the Balladeer of Hindi Cinema |url=https://thewire.in/film/remembering-lyricist-shailendra |access-date=2023-11-06 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vancheeswaran |first=Ganesh |date=2020-09-22 |title=Music and lyrics: How Shailendra gift-wrapped cosmic truths through his songs |url=https://scroll.in/reel/973353/music-and-lyrics-how-shailendra-gift-wrapped-cosmic-truths-through-his-songs |access-date=2023-11-06 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। 1951 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਵਾਰਾ'' ਦਾ ਗੀਤ 'ਆਵਾਰਾ ਹੂੰ', ਜੋ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Ashraf_2003">{{Citation |last=Ashraf Aziz |title=Light of the universe: essays on Hindustani film music |pages=37–76 |year=2003 |chapter=Shailendra |publisher=Three Essays Collective, 2003 |isbn=9788188789078}}</ref> ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ , 1955 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''[[ਸ਼੍ਰੀ 420]]'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ "ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਇਕਰਾਰ ਹੁਆ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਸੇ ਫਿਰ ਕੀਓ ਡਰਤਾ ਹੈ ਦਿਲ", ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲਾਸਿਕ ਗੀਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-12 |title=Pyar Hua Iqrar Hua लिरिक्स - Shree 420 |url=https://www.lyricshindisong.in/cinema/1955/shree-420-329/pyar-hua-iqrar-hua-lyrics |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625061821/https://www.lyricshindisong.in/cinema/1955/shree-420-329/pyar-hua-iqrar-hua-lyrics |archive-date=25 June 2020 |access-date=2020-06-24 |website=Gana Lyrics |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ]] ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੋਟ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਛੋਟੀ ਸੀ ਯੇ ਦੁਨੀਆ, ਪਹਿਚਾਨੇ ਰਾਸ੍ਤੇ ਹੈਂ , ਤੁਮ ''ਕਹੀ ਤੋ ਮਿਲੋਗੇ, ਕਭੀ ਟੋ ਮਿਲੋਗੇ,ਤੋ ਪੁਛੇਂਗੇ ਹਾਲ''" ਲਾਈਨਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। (ਸੰਸਾਰ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਸਡ਼ਕਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਾਂਗੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿ ਹਾਲ ਹੈ ?') ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੀਤ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਰੰਗੋਲੀ'' (1962) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ (ਮਧੂਮਤੀ), ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ (ਗਾਈਡ, ਬੰਦਨੀ, ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ), ਅਤੇ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਅਨੁਰਾਧਾ) ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ (ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ, ਮਧੂਮਤੀ, ਬੰਦਨੀ) ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ (ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ) ਵਰਗੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਕਈ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਅਵਿਜੀਤ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸਿਨੇਮਾ ਭੋਜਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੇ ਗੰਗਾ ਮੈਯਾ ਤੋਏ ਪਿਆਰੀ ਚੱਡਿਬੋ (ਪਹਿਲੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਗੰਗਾ, ਮਿਤਵਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਚਵੇ) ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸਫ਼ਾ 184 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਨੂੰ 'ਗੰਗਾ ਮਇਆ' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਗਧੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 2s6dsvgfza0avqiwmf81ve34sog8hce 0 70630 840427 708442 2026-06-04T11:03:57Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ */ 840427 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸ੍ਰੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = town | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 31.1820758 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.5635490 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = ਸੂਬਾ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 1627 | founder = [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 140115 | area_code_type = Telephone code | area_code = 01887 | registration_plate = PB- | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank2_info_sec1 = [[ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] | website = | footnotes = }} '''ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ''' ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਘਾਟ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਵਿਛੜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾਲਪੁਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੇਟੇ ਵੱਲੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਵੀ ਇਥੋ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਜਾਕੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>ਪੇਜ 35 ਜਰਨਲ ਨਾੱਲਿਜ ਪੰਜਾਬ</ref> ==ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ== [[File:Gurdwara Charan Kamal, Kiratpur Sahib, Punjab.jpg|thumb|left|140px|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਰਨ ਕਮਲ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ]] [[File:Gurdwara Patalpuri, in Kiratpur, Punjab, India.jpg|thumb|220px|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਤਾਲਪੁਰੀ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ]] ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (31.1820758°n 76.5635490°e) ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ | ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਨੇ 1627 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤ ਪੀਰ ਬੁੱਢਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।[[File:ਦਰਗਾਹ ਸਾਈ ਬੁੱਢਣ ਸ਼ਾਹ ਜੀ.jpg|thumb|ਦਰਗਾਹ ਸਾਈ ਬੁੱਢਣ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਇਹ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿਚ, ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨੰਗਲ-ਰੂਪਨਗਰ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ (NH21) 'ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://www.aboutgoldentemple.com/places-nearby-amritsar/gurudwara-kiratpur-sahib.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-10-30 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225021543/http://www.aboutgoldentemple.com/places-nearby-amritsar/gurudwara-kiratpur-sahib.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite book|last=Grewal |first=J.S. |title= The Sikhs of the Punjab (New Cambridge History of India) (The New Cambridge History of India) Share your own customer images Search inside this book The Sikhs of the Punjab (New Cambridge History of India) (The New Cambridge History of India) (Paperback) |editor=Gordon Johnson |editor2=[[Christopher Bayly|C. A. Bayly]] |editor3=[[John F. Richards]] |publisher=Cambridge University Press|date=8 Oct 1998|edition=New|pages=65|chapter=4 -Transformation of the Sikh Paanth (1606-1708)|isbn=978-0-521-63764-0|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&pg=PA65&dq=kiratpur&as_brr=3&cd=1#v=onepage&q=kiratpur&f=false|accessdate=22 December 2009}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਹੀ ਸੀ। ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਇਥੇ ਬਿਤਾਏ। ਦੋਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। .<ref>{{Cite web |url=http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/kiratpur-sahib-258.htm |title=Kiratpur Sahib |access-date=2019-10-30 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907051721/http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/kiratpur-sahib-258.htm |url-status=dead }}</ref> ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ, '' [[[ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ]]] '' (2004) 'ਚ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ। [[ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ]], ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Rupnagar District Tourist Places.png|thumbnail|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਥਾਨ]] ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1675 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਦਾ ਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਜੈਤਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਬਨਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀਸ ਨੂੰ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: "ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ॥ ਕੀਨੋ ਬਡੋ ਕਲੂ ਮਹਿ ਸਾਕਾ॥" == ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੋਕ == * [[ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ]], ਸਾਬਕਾ. ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ। * ਡਾ. [[ਰਤਨ ਚੰਦ]], ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ., ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] qxeppyonptyiely0lwwofsh8jfwkos0 0 117562 840423 840076 2026-06-04T10:52:20Z Gurtej Chauhan 27423 840423 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈੰ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref>੧੧ ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ । ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ,ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ ,ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਵਿਚ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 3kfmb033q2qjukj8pebaxfa723c69r7 840424 840423 2026-06-04T10:53:39Z Gurtej Chauhan 27423 /* 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ */ 840424 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ । ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ,ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ ,ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਵਿਚ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 9lolhdb0ufr5drstike35aj25j992iz 0 125785 840406 840395 2026-06-03T17:14:33Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1332495787|Subhashni Giridhar]]" 840406 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ|image=Subhashni Giridhar.jpg|image_size=|caption=ਸੀ.ਏ. ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1965|4|27}}|birth_place=ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ|years_active=1990–ਹੁਣ|residence=[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ|spouse=[[ਪੁਰਸੁਈ ਗਿਰੀਧਰ]] (1995–ਹੁਣ)|occupation=ਭਾਰਤੀਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ|children=1|website=[http://www.subhashni.com/ Subhashni.com]}} '''ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ''' (ਜਨਮ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965) [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਾਰਟਰਡ '''ਅਕਾਉਟੈਂਟ''' ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਰੂਆਂ - ਸਵ. 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਗੁਰੂ ਏ.ਟੀ. ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ ਪਿੱਲਾਈ, 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਗੁਰੂ ਟੀ.ਕੇ. ਮਹਾਂਲਿੰਗਮ ਪਿੱਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਰਥਾ ਨਾਟਿਆ ਕਲਾ ਮੰਦਰ, ਮਟੰਗਾ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨ੍ਰਿਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ 'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਆਂ-'ਕਲੈਮਮਾਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰੂ ਏ. ਟੀ. ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰ ਟੀ. ਕੇ. ਮਹਾਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਮੰਦਰ, ਮਾਤੂੰਗਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯਮ ਦੀ ਤੰਜਾਵੁਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ , ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' 26 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।&nbsp; ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਗਿਰੀਧਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਆਂ-'ਕਲੈਮਮਾਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰੂ ਏ. ਟੀ. ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਕਲੈਮਾਮਨੀ' ਸਵਰਗੀ ਗੁਰ ਟੀ. ਕੇ. ਮਹਾਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਮੰਦਰ, ਮਾਤੂੰਗਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨਾਟਯਮ ਦੀ ਤੰਜਾਵੁਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ , ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' 26 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।&nbsp; == ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ == 1990 ਵਿੱਚ 'ਅਰੰਗੇਟਰਮ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਈ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਾਵਾਂ / ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] (1995) ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] (2016), ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ), ਮੁਲੁੰਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਦੋ ਵਾਰ ਐਨ.ਸੀ.ਪੀ.ਏ. ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੋਦਰੇਜ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਈ.ਐਸ.ਕੇ.ਸੀ.ਓ.ਐਨ.&nbsp; - [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਉਤਸਵ, ਮੁਲੁੰਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿਭਾਗ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਮਹਾਂਉਤਸਵ', 'ਪੋਂਗਲ ਤਿਉਹਾਰ' ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਪੈਲੇਸ ਐਂਡ ਟਾਵਰ ਵਿਖੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਹੋਟਲ, ਸ਼ਿਲਪਾਰਾਮ ਵਿਖੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਆਈ.ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ. ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਮੇਲਨ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ]] ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਖੇ ਕਲਾਸਮਾਗਮ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਆਂਧਰਾ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਮਹਾਂ ਸਭਾ, ਮੁੰਬਈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਨੇ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ 25 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪੋਟੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੂਲੂ ਤੇਲਗੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਹੂਮ ਭੈਣ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਗੁਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ "ਸੁਗੁਨਾ ਨ੍ਰਿਤਯਾਲਿਆ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। == ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਰ.ਏ. ਪੋਦਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 2003 ਤੋਂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਟੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਐਫ.ਸੀ.ਏ.-ਫੇਲੋ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਿਗਰੀ ਡੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ ਸਮਸਦ' ਦੁਆਰਾ 'ਸ਼ਰਿੰਗਰ ਮਨੀ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ == ਸੁਭਾਸ਼ਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਨ੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ- * ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਚ "ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਰੁਨਿਆ' ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਇਸਕਾਨ]], ਖਾਰਗੜ੍ਰ, ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ "ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੈਭਵ' 'ਤੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਵਰਸਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਾਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ / ਸੀਏ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ == ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋਸ਼ ([[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ]]) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ.ਏ. ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਸ ਦੀ ਬਖਸਿਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਡਾਂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ,ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪੈਸੇ ਵਰਗੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਚੀਜ਼? ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਣਾਏ ਬਗੈਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, "ਜੇ ਮੇਰੀ ਹਰ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਅਮੀਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਿਮਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।" == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.subhashni.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825033054/http://www.subhashni.com/ |date=2019-08-25 }} * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/performing-with-passion/article8309584.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://epaper.thehindu.com/Home/ShareArticle?OrgId=GL0586NT3.1&imageview=0 ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/a-seamless-storyteller/article4576914.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/Of-divinity-and-the-faithful/article16076665.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Well-knit-abhinaya/article17065558.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/it-was-a-captivating-tribute-to-saint-andal/articleshow/56564349.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/a-dance-recital-that-explored-the-bhakti-rasa-in-detail/articleshow/67600120.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-ode-to-the-tanjore-style-of-bharatanatyam/articleshow/65643646.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-enchanting-evening-of-bharatanatyam/articleshow/58577865.cms ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ] * [http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTMumbai&dt=28082011&page=582_018&mdl= ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425052011/http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTMumbai&dt=28082011&page=582_018&mdl= |date=2012-04-25 }} * [http://westsideplus.mumbaimirror.com/printarticle.aspx?page=comments&action=add&sectid=7&contentid=200806212008061913554789380a8215e&subsite= ਵੈਸਟਸਾਈਡ ਪਲੱਸ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟੀਕਲ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://m.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=CITY%20-%20Briefs&sectid=35&contentid=2011082820110829123012864b001b906 ਮੁੰਬਈ ਮਿਰਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502152419/http://m.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=CITY%20-%20Briefs&sectid=35&contentid=2011082820110829123012864b001b906 |date=2012-05-02 }} * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/subhashini-giridhar-bharatanatyam-recital-review/article6886778.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://www.thehansindia.com/posts/index/Womenia/2018-09-04/Salutations-and-Celebrations-Subhashni-Giridhar/409673 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2016-10-15/Devotional-fervour/258767 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2017-01-16/Dream-of-the-sacred-marriage-rendered-majestically/273918 ਹੰਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://telanganatoday.com/ode-to-the-gods ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਟੂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421160942/https://telanganatoday.com/ode-to-the-gods |date=2019-04-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] 6xlrf14tqljjlfsa6biznfq4h850je1 3 135971 840415 839732 2026-06-04T01:28:18Z ~2026-33189-27 60466 /* ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 840415 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hardeep kaunke}} == hardeep Kaunke == ਹਰਦੀਪ ਕਾਓਂਕੇ ਜੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ ਜਨਮ (ਜਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੇ ਜਗਰਾਓਂ;ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਮਾਤਾ ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਜੌ ਕੇ ਸਿੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ।ਏਹ ਗੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਚ ਏਹਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ बहुत ਹੈ, ਪਿੰਡ ਚ ਵਲਖਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ Google ਇਸ ਦੀ ਸਾਪੋਟ ਕਰਦੀਹੈ।]] (UTC) #hardeepkaunke #hardeep_kaunke, ਜੇ केसे ਨੇ ਬੀਮਾ ਕਰਵਾਉਣਾ बहुत ਘੱਟ ਰੇਟਾਂ te, ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ 9517221412 ਤੇ call ਕਰੋ, बहुत-बहुत ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ' Thinks you. == ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ == ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਦੀਪ ਕਾਉਂਕੇ ਨੇ( BA ) ( बैचलर ਆਫ ਆਰਟਸ ) ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਫਿਰ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ 10th ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਚ ਕੀਤੀ ਹੈ, 10th ਤੋਂ 12 ਤੱਕ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਸਕੂਲਾ ਦੇ ਟੀਚਰ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਏਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ बहुत ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ है, ਗੱਲ ਕਰੀਏ ( bachlour of art ) B.A ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਰ इन्हें LPU ਚ ਕੀਤਾ, B ग्रेट ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਅੱਗੇ ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਾਂਗੇ l, ਧੰਨਵਾਦ ਸਾਹਿਤ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-33189-27|&#126;2026-33189-27]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-33189-27|talk]]) 01:28, 4 ਜੂਨ 2026 (UTC) kvr2u4uup7aw5c1zxgxyjt9yuex1j14 0 162812 840410 666118 2026-06-03T18:07:07Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1315551579|S. Mohinder]]" 840410 wikitext text/x-wiki '''ਬਖਸ਼ੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ''' (24 ਫਰਵਰੀ 1925 – 6 ਸਤੰਬਰ 2020), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms|title=Film composer S Mohinder passes away|last=Avijit Ghosh|date=6 September 2020|work=Times of India (newspaper)|access-date=17 February 2023}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1925 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀਲਾਂਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}</ref> <ref name="TOI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms|title=Film composer S Mohinder passes away|last=Avijit Ghosh|date=6 September 2020|work=Times of India (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAvijit_Ghosh2020">Avijit Ghosh (6 September 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms "Film composer S Mohinder passes away"]. ''Times of India (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> ਮਹਿੰਦਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਖਸ਼ੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਾਹੀਵਾਲ (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਸਾਹੀਵਾਲ]] ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਰਤਨ ਮੂਰਤੀ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਬੇ ਵਾਲਾ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਖਸ਼ੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਲਾਇਲਪੁਰ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਹੁਣ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ [[ਸਿੱਖ]] ਧਾਰਮਿਕ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]] ਸੰਤ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਤ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੋਲ਼ੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ|ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ), [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਨੇੜੇ, [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ( [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ) ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਬਾਦਲੇ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੈਰੋਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAnuj_Kumar2020">Anuj Kumar (11 September 2020). [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece "Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)"]. ''The Hindu (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1947 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਪਿਆਰ ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਨੂੰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ]] ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੱਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAnuj_Kumar2020">Anuj Kumar (11 September 2020). [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece "Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)"]. ''The Hindu (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨੀਲੀ'' (1950) ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੱਟ ਸੀ ਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਟ ਗਈ ਸੀ। <ref name="TH" /> ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਖ਼ਰ ਫ਼ਿਲਮਿਸਤਾਨ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਕਸਰ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ <ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAnuj_Kumar2020">Anuj Kumar (11 September 2020). [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece "Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)"]. ''The Hindu (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> ਉਸਦੀ ਧੀ ਨਰੀਨ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਸੁਰੱਈਆ|ਸੁਰੈਯਾ]], ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਆਸਿਫ, ਐਸ. ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ [[ਮਧੂਬਾਲਾ]] ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਧੂਬਾਲਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। <ref name="TOI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms|title=Film composer S Mohinder passes away|last=Avijit Ghosh|date=6 September 2020|work=Times of India (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAvijit_Ghosh2020">Avijit Ghosh (6 September 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms "Film composer S Mohinder passes away"]. ''Times of India (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> == ਮੌਤ == 6 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ <ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAnuj_Kumar2020">Anuj Kumar (11 September 2020). [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece "Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)"]. ''The Hindu (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ-ਗੀਤ ਔਰ ਆਂਸੂ (1940) ਦੋ ਦੋਸਤ (1950) ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ (ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ,1970) * ''ਸੇਹਰਾ'' (1948) <ref name="TOI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms|title=Film composer S Mohinder passes away|last=Avijit Ghosh|date=6 September 2020|work=Times of India (newspaper)|access-date=17 February 2023}}</ref> * ''ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ'' (1949) * ਨੀਲੀ (1950) <ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/remembering-s-mohinder-and-his-melancholic-songs/article32575351.ece|title=Remembering S. Mohinder and his melacholic songs (his obituary)|last=Anuj Kumar|date=11 September 2020|work=The Hindu (newspaper)|access-date=17 February 2023}}</ref> * ''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੀ'' (1952) -ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਸੰਗੀਤ ਵੀ * ''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ'' (1952) * ''ਬਹਾਦੁਰ'' (1953) * ''ਪਾਪੀ'' (1953) <ref name="TH" /><ref name="TOI" /> * ''ਨਾਤਾ'' (1955) <ref name="TH" /><ref name="TOI" /> * ਅਲਾਦੀਨ ਕਾ ਬੇਟਾ (1955) * ''ਸੌ ਕਾ ਨੋਟ'' (1955) * ''ਸ਼ਹਜ਼ਾਦਾ'' (1955) * ''ਸੁਲਤਾਨ-ਏ-ਆਲਮ'' (1956) * ਸ਼ਿਰੀਨ ਫਰਹਾਦ (1956) <ref name="us">{{Cite web |title=S. Mohinder filmography |url=http://www.upperstall.com/people/s-mohinder |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117001853/http://www.upperstall.com/people/s-mohinder |archive-date=17 January 2010 |access-date=17 February 2023 |website=Upperstall.com website}}</ref><ref name="TH" /> * ਕਾਰਵਾਂ (1956) * ''ਪਾਤਾਲ ਪਰੀ'' (1957) * ਸੁਨ ਤੋ ਲੇ ਹਸੀਨਾ (1958) * ਨਯਾਂ ਪੈਸਾ (1958) * ''ਖੂਬਸੂਰਤ ਧੋਕਾ'' (1959) * ''ਪਰਦੇਸੀ ਢੋਲਾ'' (1959) (ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ) * ਭਗਵਾਨ ਔਰ ਸ਼ੈਤਾਨ (1959) <ref name="us" /> * ''ਦੋ ਦੋਸਤ'' (1960) * '''ਏਕ ਲੜਕੀ ਸਾਤ ਲੜਕੇ'' (1961) * ''ਜ਼ਮੀਨ ਕੇ ਤਾਰੇ'' (1960) * ਮਹੀਲੋਂ ਕੇ ਖਵਾਬ (1960) <ref name="TOI" /> * ''ਜੈ ਭਵਾਨੀ'' (1961) * ''ਬਾਂਕੇ ਸਾਵਰੀਆ'' (1962) * ''ਰਿਪੋਰਟਰ ਰਾਜੂ'' (1962) <ref name="TOI" /> * ''ਜ਼ਰਕ ਖਾਨ'' (1963) * ''ਕੈਪਟਨ ਸ਼ੇਰੂ'' (1963) * ''ਸਰਫਰੋਸ਼'' (1964) * ''ਬੇਖ਼ਬਰ'' (1965) * ''ਸੁਨੇਹਰੇ ਕਦਮ'' (1966) * ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ-X (1966) * ''ਪਿਕਨਿਕ'' (1966) <ref name="TOI" /> * ਗੋਨਿੰਦ ਦਰਸ਼ਨ (1967) [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਬਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ 300 ਸਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ * ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ (1969) (ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ <ref name="us" /><ref name="TH" /><ref name="nic">{{Cite web |title=Eleventh National Awards For Films (page 5 of 92) |url=http://dff.nic.in/images/Documents/98_17thNfacatalogue.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725172021/http://dff.nic.in/images/Documents/98_17thNfacatalogue.pdf |archive-date=25 July 2020 |access-date=17 February 2023 |website=Government of India website}}</ref><ref name="TOI" /> * ਮਨ ਜੀਤੇ ਜਗ ਜੀਤ (1973) (ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ) <ref name="us" /> * ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਤੇਰਾ ਨਾਮ (1974) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਲੋਕ ਖੰਡ 1 ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 10 ਟਰੈਕ ਮਿਲੇ ਸਨ (1975) * ''ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਨੀ'' (1975) -ਗਾਇਕ ਕੰਵਲ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮ * ''ਸੀਸ ਗੰਜ'' (1975) ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ-ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਮੰਨਾ ਡੇ, ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ, ਰਾਗੀ ਤਿਰਲੋਚਨ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮ * ''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਇਕ ਜਿੰਦੜੀ''(1975) * ''ਪਾਪੀ ਤਾਰੇ ਅਨੇਕ'' (1976) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ਸੰਤੋ ਬੰਤੋ (1976) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ਲਾਡਲੀ (1978) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ''ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ'' (1979) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ''ਫੌਜੀ ਚਾਚਾ'' (1980) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ * ''ਦਹੇਜ'' (1981) ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ <ref name="TOI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms|title=Film composer S Mohinder passes away|last=Avijit Ghosh|date=6 September 2020|work=Times of India (newspaper)|access-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAvijit_Ghosh2020">Avijit Ghosh (6 September 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-composer-s-mohinder-passes-away/articleshow/77965037.cms "Film composer S Mohinder passes away"]. ''Times of India (newspaper)''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 February</span> 2023</span>.</cite></ref> * ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਖੰਡ। [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], ਨੀਲਮ ਸਾਹਨੀ ਨਾਲ 2 ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮ ਸਾਰੇਗਾਮਾ 'ਤੇ ਲੇਬਲ 06 ਜਨਵਰੀ, (1985) ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ * ''ਸੈਂਡਲੀ'' (1985) * ''ਮੌਲਾ ਜੱਟ'' (1990) (ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] dfus1a2800n106byl7109pdefhv3pbn 0 171905 840425 834541 2026-06-04T10:54:02Z Gurtej Chauhan 27423 840425 wikitext text/x-wiki [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] '''ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ''' (ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1893- ਸ਼ਹੀਦੀ 10 ਅਗਸਤ 1938) ===ਜੀਵਨ=== ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਢਢੋਗਲ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1893 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮਹਾਂ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂਗੇਵਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ 1914 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਆਮ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਪਟਿਆਲਾ ਫੌਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1931 ਈ: ਨੂੰ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref><ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> ==ਹਵਾਲੇ== https://www.punjabijagran.com/punjab/barnala-finance-minister-cheema-came-to-pay-homage-to-shaheed-bhagat-singh-dhogal-of-parja-mandal-9117930.html l2h80vfi84x8mhoa84hsmw2oixg0zpc 840426 840425 2026-06-04T10:55:04Z Gurtej Chauhan 27423 840426 wikitext text/x-wiki [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] '''ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ''' (ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1893- ਸ਼ਹੀਦੀ 10 ਅਗਸਤ 1938) ===ਜੀਵਨ=== ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਢਢੋਗਲ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1893 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮਹਾਂ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂਗੇਵਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ 1914 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਆਮ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਪਟਿਆਲਾ ਫੌਜ ਨੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1931 ਈ: ਨੂੰ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> ==ਹਵਾਲੇ== https://www.punjabijagran.com/punjab/barnala-finance-minister-cheema-came-to-pay-homage-to-shaheed-bhagat-singh-dhogal-of-parja-mandal-9117930.html ounc2tdkt89aq1zl002byhrf1fio046 0 177269 840417 840384 2026-06-04T09:57:18Z Gurtej Chauhan 27423 840417 wikitext text/x-wiki [[File:ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ.jpg|thumb|ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਡ '''ANSB''' ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ 51 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠ ਮੰਦਰ ਮਾਤਾ [[ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ]] ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ANSB/Anandpur Sahib |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/anandpur-sahib-ansb/1976 |website=India Rail Info}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਾਂ ਹਨ: #ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਊਨਾ ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਹਰਿਦੁਆਰ ਊਨਾ ਲਿੰਕ ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ( [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਰਾਹੀਂ) #ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ-ਊਨਾ ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] eaiwktiqfuurvq6wydhju34u29yfi6z 840419 840417 2026-06-04T10:18:56Z Gurtej Chauhan 27423 840419 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ jpg | caption = | address = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | country = India | coordinates = {{coord|31.2299|76.5005|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | line = ਸਰਹਿੰਦ-ਉਨਾ-ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਲਾਈਨ | elevation = {{convert|252|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | lines = Single broad gauge | platforms = 2 | tracks = 3 | connections = Auto stand | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਨਹੀ | accessible = | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = '''ANSB''' | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 2010 | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਡ '''ANSB''' ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ 51 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠ ਮੰਦਰ ਮਾਤਾ [[ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ]] ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ANSB/Anandpur Sahib |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/anandpur-sahib-ansb/1976 |website=India Rail Info}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਾਂ ਹਨ: #ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਊਨਾ ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਹਰਿਦੁਆਰ ਊਨਾ ਲਿੰਕ ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ( [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਰਾਹੀਂ) #ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ-ਊਨਾ ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] anp0gthqp7fx8w9vdvual2ekpser9gd 840420 840419 2026-06-04T10:20:08Z Gurtej Chauhan 27423 840420 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ.jpg|thumb|ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] | caption = | address = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | country = India | coordinates = {{coord|31.2299|76.5005|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | line = ਸਰਹਿੰਦ-ਉਨਾ-ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਲਾਈਨ | elevation = {{convert|252|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | lines = Single broad gauge | platforms = 2 | tracks = 3 | connections = Auto stand | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਨਹੀ | accessible = | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = '''ANSB''' | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 2010 | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਡ '''ANSB''' ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ 51 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠ ਮੰਦਰ ਮਾਤਾ [[ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ]] ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ANSB/Anandpur Sahib |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/anandpur-sahib-ansb/1976 |website=India Rail Info}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਾਂ ਹਨ: #ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਊਨਾ ਜਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਹਰਿਦੁਆਰ ਊਨਾ ਲਿੰਕ ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ( [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਰਾਹੀਂ) #ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ-ਊਨਾ ਹਿਮਾਚਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ #ਵੰਦੇ ਭਾਰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 8x3xsuof2y6mohud2qjxaoo6ns9vypw 0 183607 840411 753772 2026-06-03T18:11:20Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357594958|Jikki]]" 840411 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਪੀ.ਜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਨੀ | image = PGKrishnaveni.jpg | caption = 1940 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਕੀ | birth_name = ਪੀ.ਜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵੇਨੀ | alias = ਜਿੱਕੀ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1935|11|3}} | birth_place = ਚੇਨਈ | origin = ਚੰਦਰਾਗਿਰੀ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਹੁਣ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ) | death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|8|16|1935|11|3}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ | genre = ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ (ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ), ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਗਾਇਕਾ | instrument = | years_active = 1948–2004 | website = }} '''ਪਿਲਾਵਲੂ ਗਜਪਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Pillavalu Gajapathy Krishnaveni;''' 3 ਨਵੰਬਰ 1935 – 16 ਅਗਸਤ 2004), ਜਿਸਨੂੰ '''ਜਿੱਕੀ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਗੀਤ ਗਾਏ।<ref>{{Cite web |date=27 March 2010 |title=Chennai Online |url=http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/2004/08jikki.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327041422/http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/2004/08jikki.asp |archive-date=27 March 2010 |access-date=11 August 2012 |publisher=ChennaiOnline.com}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜਿੱਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1935 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਗਜਪਤੀ ਨਾਇਡੂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੰਥਮਮਾ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਚੰਦਰਗਿਰੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਇਥ੍ਹੋੰ ਚੇਨਈ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਦੇਵਰਾਜੂ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਨਡ਼ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪਾਇਨੀਅਰ ਗੁੱਬੀ ਵੀਰੰਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿੱਕੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="hindu">{{Cite web |last=Guy |first=Randor |author-link=Randor Guy |date=20 August 2004 |title=Her tantalising voice will live forever ... |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/08/20/stories/2004082002330400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103231943/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/08/20/stories/2004082002330400.htm |archive-date=3 November 2007 |access-date=26 October 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਡਾਵੱਲੀ ਰਾਮਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਪੰਥੁਲੰਮਾ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1946 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਮੰਗਲਸੂਤਰਮ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਐਕਸਕਿਊਜ਼ ਮੀ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1948 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫਿਲਮ ''ਗਿਆਨਸੁੰਦਰੀ'' ਲਈ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ, ਐਸ.ਵੀ. ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜਮਣੀ ਲਈ ਸੁਪਰਹਿੱਟ "ਅਰੁਲ ਥਾਰੂਮ ਦੇਵਾ ਮਾਥਾਵੇ ਆਧੀਏ ਇਨਬਾ ਜੋਤੀ" ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੁਟਿਆਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਐਮਵੀ ਰਾਜਮਾ, ਨਾਇਕਾ, ਪੀਏ ਪੇਰੀਯਾਨਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਜਿੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ, ਬਲਕਿ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਆਈਆਂ। <ref name="hindu">{{Cite web |last=Guy |first=Randor |author-link=Randor Guy |date=20 August 2004 |title=Her tantalising voice will live forever ... |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/08/20/stories/2004082002330400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103231943/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/08/20/stories/2004082002330400.htm |archive-date=3 November 2007 |access-date=26 October 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਏ.ਐਮ. ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸੰਸਾਰਾਮ'' ਵਿੱਚ ਜੇਮਿਨੀ ਦੇ ਐਸ.ਐਸ. ਵਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ'' ਲਈ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪੀਬੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਸਿੰਹਲੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੀ. ਲੀਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਜ ਸੰਭਾਲੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=3 June 2015 |title=P. Leela, 'Forgotten' Singer .. |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/41475 |access-date=2016-10-26 |publisher=dbsjeyaraj.com |archive-date=2018-01-04 |archive-url=https://archive.today/20180104050230/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/41475 |url-status=dead }}</ref> * ਐਸ.ਵੀ.ਵੇਂਕਟਰਮਨ * ਜੀ ਰਾਮਨਾਥਨ * ਸੀ.ਆਰ. ਸੁੱਬੂਰਾਮਨ * ਐਸ ਐਮ ਸੁਬੱਈਆ ਨਾਇਡੂ * ਐੱਸ ਹਨੂਮੰਤਾ ਰਾਓ * ਐਸ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ * ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜੁਲੂ ਨਾਇਡੂ * ਆਰ ਸੁਧਰਸਨਮ * ਆਰ ਗੋਵਰਧਨਮ * ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ-ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ * ਐੱਸ ਦਕਸ਼ਣਾਮੂਰਤੀ * C. N. ਪਾਂਡੂਰੰਗਨ * ਅਦੇਪੱਲੀ ਰਾਮਾ ਰਾਓ * ਇਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸਾਸਤਰੀ * ਮਾਸਟਰ ਵੇਨੂ * ਕੇ ਵਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦਾ ਰਾਓ * ਟੀ ਏ ਕਲਿਆਣਮ * M. S. ਗਿਆਨਮਣੀ * ਕੇਵੀ ਮਹਾਦੇਵਨ * ਪੇਂਡਿਆਲਾ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ * ਜੀ. ਅਸਵਾਥਾਮਾ * ਵੀ. ਦਕਸ਼ਣਾਮੂਰਤੀ * ਟੀ ਜੀ ਲਿੰਗੱਪਾ * ਪੀ. ਆਦਿਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ * ਪੀ ਐਸ ਦਿਵਾਕਰ * ਟੀ.ਆਰ.ਪੱਪਾ * ਏ ਐਮ ਰਾਜਾ * ਟੀਵੀ ਰਾਜੂ * ਸੀ ਐਸ ਜੈਰਾਮਨ * ਘੈਂਟਸਾਲਾ * ਵੇਦ * ਐਮ ਐਸ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ * ਟੀ ਕੇ ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ * ਰਾਜਨ-ਨਗੇਂਦਰ * ਜੀ ਦੇਵਰਾਜਨ * ਐੱਮ ਰੰਗਾ ਰਾਓ * ਵਿਜੇ ਭਾਸਕਰ * ਐਮ ਐਸ ਬਾਬੂਰਾਜ * ਕੇ ਰਾਘਵਨ * ਐਲ.ਪੀ.ਆਰ.ਵਰਮਾ * ਕੇ ਜੀ ਮੂਰਥੀ * ਟੀ.ਚਲਾਪਤੀ ਰਾਓ * ਆਰ ਕੇ ਸ਼ੇਖਰ * ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣਨ * ਜੀਵਨ * ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ * ਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ * ਚੰਦਰਬੋਜ਼ * ਦੇਵੀ * ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ * ਸੀ ਰਾਮਚੰਦਰ * ਮਨੀ ਸ਼ਰਮਾ  == ਸ਼ਖਸੀਅਤ == ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਪੰਜ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਲਮਪੁਰੀ ਸੋਮਨਾਥਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਮਰਪਣ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਉਹ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੈਂਸਰ ਉਸਦੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ [[ਕੇ ਜਮੁਨਾ ਰਾਣੀ|ਕੇ. ਜਮਨਾ ਰਾਣੀ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਰਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਜੈਲਲਿਤਾ|ਜੇ. ਜੈਲਲਿਤਾ]] ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨ. ਚੰਦਰਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਜਿੱਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਡਾਕਟਰ ਐਮਜੀਆਰ ਟਰੱਸਟ ਤੋਂ 100,000 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 200,000 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 16 ਅਗਸਤ 2004 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਉਸਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਤੇਲਗੂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ "ਉਗਾਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਕਲਈ ਮਾ ਮਨੀ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0422692}} * {{Cite web |last=Sahadevan Vijayakumar |title=Jikki&nbsp;— Playback Singer |url=https://antrukandamugam.wordpress.com/2016/07/01/jikki-playback-singer// |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170516131552/https://antrukandamugam.wordpress.com/2015/03/30/s-c-krishnan-playback-singer/ |archive-date=16 May 2017 |language=ta}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] d12v0t8o0nsie0a6ibpon8wuyxtm81w 0 194634 840407 836353 2026-06-03T17:35:29Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Life sketch" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354753124|Emani Sankara Sastry]]" 840407 wikitext text/x-wiki ਏਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (23 ਸਤੰਬਰ 1922-1987) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਾਦਕ ਹੋਏ ਹਨ। == ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ == ਏਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ|ਦ੍ਰਕਸ਼ਰਾਮਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਣਿਕਾ ਭੂਸ਼ਣ ਵੀਨਾ ਆਚਾਰੀਆ ਇਮਾਨੀ ਅਚਯੁਤਰਾਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਣਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਗੰਨਾ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੀਨਾ ਵੈਂਕਟ ਰੋਮੈਨਿਆ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2010}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2010)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਹੜੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ,ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ। ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਤਾਨਸੇਨ ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ, ਪੰਡਿਤ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ 'ਤੇ) ਨਾਲ ਯੁਗਲ ਬੰਦੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਾ'', ''ਸੰਸਾਰ'', ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੁਏ, ''ਵਿੰਧਿਆਰਾਨੀ'', ''ਨਿਸ਼ਾਨ'', ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ ਅਤੇ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.imdb.com/name/nm0250523/ {{User-generated source|date=March 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕੀਰਤਨ,ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਭਜਨ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ 1959 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਮਾਨੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ I ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਈਮਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਬੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ, ਕੰਨਡ਼ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈਃ ਵੈਣਿਕਾ ਸ਼ਿਖਾਮਣੀ, ਵੈਣਿਕਾ ਸਿਰੋਮਣੀ, ਵੀਨਾ ਗਣ ਗੰਧਰਾਵ, ਗਣਰੂਪ ਕਲਾਸਰਸਵਤੀ, ਵੀਨਾ ਵਡਨਤਵੇਗਨਾ, ਗੰਧਰਵ ਕਲਾਨਿਧੀ, ਗਣ ਕਲਾ ਧਾਰਾ, ਵੀਨਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਵੱਲਕੀ ਵੱਲਭ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਮਹੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1973 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਚਤੁਰਦੰਡੀ ਪੰਡਿਤਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਨਾ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ [[ਰਾਗ]] [[ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ (ਰਾਗ)|ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ]] ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੰਬਰ ਲਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੋਸਟ੍ਰਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਮੰਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਲਮ ਅੱਟਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।ਪੌਗਕੀਪਸੀ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1953 ਨੂੰ "ਵੀਨਾ ਵਿਰਤੂਸੋ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1980 ਦੌਰਾਨ ਰੋਮ ਵਿਖੇ "ਪੈਨ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਃ 1.ਆਦਰਸਾ ਸ਼ਿਖਰਾਰੋਹਨਮ-ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਛੇ ਵੀਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਨੁਭਵ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖੋਲ੍ਹੇ। 2.ਸਵਰ ਤਰੰਗਿਨੀ-ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ I ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 3.ਰਾਗਮ ਥਾਨਮ ਪੱਲਵੀ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ [[ਹਨੂਮਾਤੋੜੀ ਰਾਗ|ਤੋੜੀ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 4.ਇੰਦੂ-ਮਹਾਨ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਰਾਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਰਚਨਾ। 5.ਭਾਰਤ ਜਯੋਤੀ-ਸਵਰਗੀ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ। 6.ਸੌਮਿਆ ਪੁਰਸ਼-ਸਵਰਗੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ। 7.ਬਰਮਾਰਾ ਵਿਨਯਾਸ-ਇੱਕ ਥੀਮੈਟਿਕ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਕਸ ਇਟਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਯੇਹੂਦੀ ਮੇਨੁਹਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 1974 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਣਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 'ਤੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ U.N.E.S.C.O ਲਈ ਦੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਓਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਸਨ I ਏਮਾਨੀ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਚੇਲੇ,ਜਿਸ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਵੀ ਏਮਾਨੀ ਦੇ ਸੈਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ * ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਵਿਦੁਸ਼ੀ ਇਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, 6 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। * ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀਨਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਅਤ ਇਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਇਮਨੀ ਝੰਡਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਐਮਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ, ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵੀਨਾ ਯੁਗਲ ਬਂਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ, ਰੂਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਲਾਓਸ, ਦੁਬਈ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼-ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਐਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਕੁੰਭ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਫੈਸਟੀਵਲ. ਤਾਨਸੇਨ ਫੈਸਟੀਵਲ। ਸਪਿਕਮੈਕੇ ਫੈਸਟੀਵਲ; ਮੈਲਬੌਰਨ ਵੀਨਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[https://emanikalyani.com/ https://emanikalyani.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਚੇਲੇ ਚਿੱਟੀ ਬਾਬੂ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਵੀਨਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। * ਐਮਾਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਚੇਲੇ ਹਨਃ ਵੀ. ਸਰਸਵਤੀ, ਐਮ. ਵਾਈ. ਕਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਐਸ. ਐਨ. ਸੱਤਿਆਮੂਰਤੀ, ਐਸ. ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਲਾਗੂੰਮੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਧਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਲੇ ਹਨ। * ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਦੇਵੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ-ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] == ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ == <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਇਮਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਨਿਕਾ ਭੂਸ਼ਨ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਵੀਨਾ ਅਚਾਰੀਆ ਇਮਾਨੀ ਅਚਿਊਤਰਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਨਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਗਨਾ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਵੈਂਕਟ ਰੋਮਨਿਆ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2010)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਣਥੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ, ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਨੂੰ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ। ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਤਾਨਸੇਨ ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ]], ਪੰਡਿਤ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਅਤੇ [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਪੰਡਿਤ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ 'ਤੇ) ਨਾਲ ਯੁਗਲਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਾ'', ''ਸੰਸਾਰ'', ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੁਏ, ''ਵਿੰਧਿਆਰਾਨੀ'', ''ਨਿਸ਼ਾਨ'', ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ ਅਤੇ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.imdb.com/name/nm0250523/ {{User-generated source|date=March 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਰਤਾਂ, ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਭਜਨ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ 1959 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪਲੋਕ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਮਾਨੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਬੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। 38f7lr3z6yiptongubmjsmjk0oej04y 840408 840407 2026-06-03T17:36:56Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Life sketch" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354753124|Emani Sankara Sastry]]" 840408 wikitext text/x-wiki ਏਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (23 ਸਤੰਬਰ 1922-1987) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਾਦਕ ਹੋਏ ਹਨ। == ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ == ਏਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ|ਦ੍ਰਕਸ਼ਰਾਮਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਣਿਕਾ ਭੂਸ਼ਣ ਵੀਨਾ ਆਚਾਰੀਆ ਇਮਾਨੀ ਅਚਯੁਤਰਾਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਣਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਗੰਨਾ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੀਨਾ ਵੈਂਕਟ ਰੋਮੈਨਿਆ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2010}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2010)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਹੜੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ,ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ। ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਤਾਨਸੇਨ ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ, ਪੰਡਿਤ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ 'ਤੇ) ਨਾਲ ਯੁਗਲ ਬੰਦੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਾ'', ''ਸੰਸਾਰ'', ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੁਏ, ''ਵਿੰਧਿਆਰਾਨੀ'', ''ਨਿਸ਼ਾਨ'', ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ ਅਤੇ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.imdb.com/name/nm0250523/ {{User-generated source|date=March 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕੀਰਤਨ,ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਭਜਨ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ 1959 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਮਾਨੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ I ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਈਮਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਬੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ, ਕੰਨਡ਼ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈਃ ਵੈਣਿਕਾ ਸ਼ਿਖਾਮਣੀ, ਵੈਣਿਕਾ ਸਿਰੋਮਣੀ, ਵੀਨਾ ਗਣ ਗੰਧਰਾਵ, ਗਣਰੂਪ ਕਲਾਸਰਸਵਤੀ, ਵੀਨਾ ਵਡਨਤਵੇਗਨਾ, ਗੰਧਰਵ ਕਲਾਨਿਧੀ, ਗਣ ਕਲਾ ਧਾਰਾ, ਵੀਨਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਵੱਲਕੀ ਵੱਲਭ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਮਹੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1973 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਚਤੁਰਦੰਡੀ ਪੰਡਿਤਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਨਾ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ [[ਰਾਗ]] [[ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ (ਰਾਗ)|ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ]] ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੰਬਰ ਲਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੋਸਟ੍ਰਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਮੰਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਲਮ ਅੱਟਾ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।ਪੌਗਕੀਪਸੀ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1953 ਨੂੰ "ਵੀਨਾ ਵਿਰਤੂਸੋ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1980 ਦੌਰਾਨ ਰੋਮ ਵਿਖੇ "ਪੈਨ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਃ 1.ਆਦਰਸਾ ਸ਼ਿਖਰਾਰੋਹਨਮ-ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਛੇ ਵੀਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਨੁਭਵ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖੋਲ੍ਹੇ। 2.ਸਵਰ ਤਰੰਗਿਨੀ-ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ I ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 3.ਰਾਗਮ ਥਾਨਮ ਪੱਲਵੀ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ [[ਹਨੂਮਾਤੋੜੀ ਰਾਗ|ਤੋੜੀ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 4.ਇੰਦੂ-ਮਹਾਨ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਰਾਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਰਚਨਾ। 5.ਭਾਰਤ ਜਯੋਤੀ-ਸਵਰਗੀ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ। 6.ਸੌਮਿਆ ਪੁਰਸ਼-ਸਵਰਗੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ। 7.ਬਰਮਾਰਾ ਵਿਨਯਾਸ-ਇੱਕ ਥੀਮੈਟਿਕ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਕਸ ਇਟਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਯੇਹੂਦੀ ਮੇਨੁਹਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 1974 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਣਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏ. ਆਈ. ਆਰ. 'ਤੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ U.N.E.S.C.O ਲਈ ਦੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਓਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਸਨ I ਏਮਾਨੀ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਚੇਲੇ,ਜਿਸ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਵੀ ਏਮਾਨੀ ਦੇ ਸੈਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ * ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਵਿਦੁਸ਼ੀ ਇਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, 6 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। * ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀਨਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਅਤ ਇਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਇਮਨੀ ਝੰਡਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਐਮਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ, ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵੀਨਾ ਯੁਗਲ ਬਂਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ, ਰੂਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਲਾਓਸ, ਦੁਬਈ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼-ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਐਮਾਨੀ ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਕੁੰਭ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਫੈਸਟੀਵਲ. ਤਾਨਸੇਨ ਫੈਸਟੀਵਲ। ਸਪਿਕਮੈਕੇ ਫੈਸਟੀਵਲ; ਮੈਲਬੌਰਨ ਵੀਨਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[https://emanikalyani.com/ https://emanikalyani.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਚੇਲੇ ਚਿੱਟੀ ਬਾਬੂ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਵੀਨਾ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। * ਐਮਾਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਚੇਲੇ ਹਨਃ ਵੀ. ਸਰਸਵਤੀ, ਐਮ. ਵਾਈ. ਕਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਐਸ. ਐਨ. ਸੱਤਿਆਮੂਰਤੀ, ਐਸ. ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਲਾਗੂੰਮੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਧਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਲੇ ਹਨ। * ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਦੇਵੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ-ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] == ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ == <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਇਮਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਨਿਕਾ ਭੂਸ਼ਨ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਵੀਨਾ ਅਚਾਰੀਆ ਇਮਾਨੀ ਅਚਿਊਤਰਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਨਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਗਨਾ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਵੈਂਕਟ ਰੋਮਨਿਆ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2010)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਣਥੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ, ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਨੂੰ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ। ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਤਾਨਸੇਨ ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ]], ਪੰਡਿਤ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਅਤੇ [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਪੰਡਿਤ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ 'ਤੇ) ਨਾਲ ਯੁਗਲਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਾ'', ''ਸੰਸਾਰ'', ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੁਏ, ''ਵਿੰਧਿਆਰਾਨੀ'', ''ਨਿਸ਼ਾਨ'', ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ ਅਤੇ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.imdb.com/name/nm0250523/ {{User-generated source|date=March 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਰਤਾਂ, ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਭਜਨ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ 1959 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪਲੋਕ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਮਾਨੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਬੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। == ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ == <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਇਮਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੈਨਿਕਾ ਭੂਸ਼ਨ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਵੀਨਾ ਅਚਾਰੀਆ ਇਮਾਨੀ ਅਚਿਊਤਰਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਨਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਗਨਾ</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਵੈਂਕਟ ਰੋਮਨਿਆ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2010)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਣਥੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ, ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਨੂੰ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ। ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਤਾਨਸੇਨ ਤਿਉਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ]], ਪੰਡਿਤ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਅਤੇ [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਪੰਡਿਤ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ 'ਤੇ) ਨਾਲ ਯੁਗਲਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਾ'', ''ਸੰਸਾਰ'', ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਹੁਏ, ''ਵਿੰਧਿਆਰਾਨੀ'', ''ਨਿਸ਼ਾਨ'', ਮਿਸਟਰ ਸੰਪਤ ਅਤੇ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.imdb.com/name/nm0250523/ {{User-generated source|date=March 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਰਤਾਂ, ਜਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ''ਭਜਨ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ 1959 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪਲੋਕ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਮਾਨੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਮਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਂਬਰ) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਐਮਾਨੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਬੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। fbua7n6w1s5ooamm3i1s59e71m6n41k 0 195006 840405 794783 2026-06-03T17:14:28Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1330386103|Singh Bandhu]]" 840405 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Singh Bandhu | image = Yogi-arwind with padmashri singh bandhu.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = Surinder Singh (right) of Singh Bandhu receiving the Baba Allauddin Khan Award, 2011 | alias = | origin = India | genre = [[Hindustani classical music]], Shabad | years_active = <!-- {{start date|df=yes|YYYY}}–{{end date|df=yes|YYYY}} (or –present) --> | label = | current_members = Tejpal Singh, Surinder Singh | past_members = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | associated_acts = }} '''ਸਿੰਘ ਬੰਧੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਜੋੜੀ ਹੈ ਜੋ ਭਰਾ '''ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ''' (1937) ਅਤੇ '''ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''', (1940) ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204253/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=30 May 2015 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}}</ref> ਇਸੇ ਸਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}</ref><ref> {{Cite web |date=23 December 2005 |title=Music : Brief recital, short shrift |url=http://www.hindu.com/fr/2005/12/23/stories/2005122301190200.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131118083523/http://www.hindu.com/fr/2005/12/23/stories/2005122301190200.htm |archive-date=18 November 2013 |access-date=2013-11-18 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ (ਸਾਲ 2004) ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਕਾਂਤ ਪ੍ਰਿਏ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜੀ. ਐਸ. ਸਰਦਾਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਖਿਆਲ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''[[ਤਮਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਮਸ]]'' (1987) ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ|ਦੇਹ ਸ਼ਿਵਾ ਵਰ ਮੋਹੇ]]'', ''ਸੂਰਾ ਸੋਹੀ ਸੂਰਾ ਸੋਹੀ ਜੋ ਲੜੇ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Tejpal Singh – Singer |url=http://myswar.com/artist/tejpal-singh |access-date=2013-11-18 |publisher=MySwar }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ [[ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਕਵੀਤਰੀ [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਦਮ ਸਚਦੇਵ ਇੱਕ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1971) ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2001) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਡੋਗਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਂਵਾਂ ਲਿਖੀ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ 2021 ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਮੀਤਾ ਸਚਦੇਵ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 August 2021 |title=Padma Sachdev, the poet who took Dogri language to great heights |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/padma-sachdev-the-poet-who-took-dogri-language-to-great-heights-101628078562180.html}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇਭਰਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ [[ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਕਵੀ [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ ਇੱਕ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1971) ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2001) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਡੋਗਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਂਵਾਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ । ਇਹ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ 2021 ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਮੀਤਾ ਸਚਦੇਵ ਸੀ।<ref name="hindu04">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/05/06/stories/2004050600290300.htm|title=Song of the Singhs|date=6 May 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705145621/http://www.hindu.com/mp/2004/05/06/stories/2004050600290300.htm|archive-date=5 July 2004}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 August 2021 |title=Padma Sachdev, the poet who took Dogri language to great heights |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/padma-sachdev-the-poet-who-took-dogri-language-to-great-heights-101628078562180.html}}</ref> 94njkg74i7bocu1wh8tps8yr978ns4h 0 204672 840403 2026-06-03T16:11:18Z Harvinder Chandigarh 10026 "[[File:Village Gol in Solan district of Himachal Pradesh 01.jpg|thumb|ਗੋਲ ਪਿੰਡ]] {{Infobox settlement | name = ਗੋਲ | native_name = गोल | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = ਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 840403 wikitext text/x-wiki [[File:Village Gol in Solan district of Himachal Pradesh 01.jpg|thumb|ਗੋਲ ਪਿੰਡ]] {{Infobox settlement | name = ਗੋਲ | native_name = गोल | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਸੋਲਨ]] | governing_body = [[ਕੋਰੋ]] [[ਕੈਂਥੜੀ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | area_total_ha = 30.84 | population_as_of = 2011 | population_total = 97 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 173212 | registration_plate = HP | blank_name_sec1 = ਜਨਗਣਨਾ ਕੋਡ | blank_info_sec1 = 021943 }} '''ਗੋਲ''' [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਰੋ [[ਕੋਰੋ]]-[[ਕੈਂਥੜੀ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਨਗਣਨਾ ਕੋਡ 021943 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 30.84 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 173212 ਹੈ। [[ਡਗਸ਼ਾਈ]] ਅਤੇ [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਸਬੇ ਹਨ । == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 97 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50 ਮਰਦ ਅਤੇ 47 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 20 ਪਰਿਵਾਰ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 940 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦ ਸੀ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15 ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ 7 ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਖਰ ਅਤੇ 27 ਅਨਪੜ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (ਐਸ.ਸੀ.) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। === ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ === {| class="wikitable" |+ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ (ਜਨਗਣਨਾ 2011) ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੁੱਲ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤ |- | ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ | 97 | 50 | 47 |- | ਬਾਲ ਜਨਸੰਖਿਆ (0–6 ਸਾਲ) | 15 | 8 | 7 |- | ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (ਐੱਸ.ਸੀ.) | 97 | 50 | 47 |- | ਸਾਖਰ ਜਨਸੰਖਿਆ | 70 | 40 | 30 |- | ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਨਸੰਖਿਆ | 27 | 10 | 17 |} ``` == ਭੂਗੋਲ == ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 30.84 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕਾਂਤ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਹੈ । ==ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ == ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਜੋ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 8wfdjnkewsmsb2h0phswfto24jezxv3 840404 840403 2026-06-03T16:12:58Z Harvinder Chandigarh 10026 840404 wikitext text/x-wiki [[File:Village Gol in Solan district of Himachal Pradesh 01.jpg|thumb|ਗੋਲ ਪਿੰਡ]] {{Infobox settlement | name = ਗੋਲ | native_name = गोल | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਸੋਲਨ]] | governing_body = [[ਕੋਰੋ]] [[ਕੈਂਥੜੀ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | area_total_ha = 30.84 | population_as_of = 2011 | population_total = 97 | population_density_km2 = auto | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 173212 | registration_plate = HP | blank_name_sec1 = ਜਨਗਣਨਾ ਕੋਡ | blank_info_sec1 = 021943 }} '''ਗੋਲ''' [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਸੋਲਨ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਰੋ [[ਕੋਰੋ]]-[[ਕੈਂਥੜੀ]] ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਨਗਣਨਾ ਕੋਡ 021943 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 30.84 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 173212 ਹੈ। [[ਡਗਸ਼ਈ]] ਅਤੇ [[ਕੁਮਾਰਹੱਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਸਬੇ ਹਨ । == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਕਸੌਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 97 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50 ਮਰਦ ਅਤੇ 47 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 20 ਪਰਿਵਾਰ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 940 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦ ਸੀ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15 ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ 7 ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਖਰ ਅਤੇ 27 ਅਨਪੜ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (ਐਸ.ਸੀ.) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। === ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ === {| class="wikitable" |+ ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ (ਜਨਗਣਨਾ 2011) ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੁੱਲ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤ |- | ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ | 97 | 50 | 47 |- | ਬਾਲ ਜਨਸੰਖਿਆ (0–6 ਸਾਲ) | 15 | 8 | 7 |- | ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (ਐੱਸ.ਸੀ.) | 97 | 50 | 47 |- | ਸਾਖਰ ਜਨਸੰਖਿਆ | 70 | 40 | 30 |- | ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਨਸੰਖਿਆ | 27 | 10 | 17 |} ``` == ਭੂਗੋਲ == ਗੋਲ ਪਿੰਡ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 30.84 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕਾਂਤ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਹੈ । ==ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ == ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਜੋ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ]] qww2w4ey6gqz2aadh3dtacxsivk031k 0 204673 840416 2026-06-04T08:16:03Z Gurdeep Alike 47457 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350126733|Mig La]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 840416 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਦੱਰਾ|name=ਮਿਗ ਲਾ|photo=[[File:Mig-La-Pass-Discover-Leh-Ladakh.jpg|frameless|Mig La Pass]]|elevation={{convert|19400|ft|m|0|abbr=on}}|location=[[ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੇਹ]], [[ਲਾਦਾਖ]], [[ਭਾਰਤ]]|range=[[Changthang Plateau]], [[Himalayas]]|coordinates={{coord|32|54|34|N|79|04|00|E|display=inline,title}}}} '''ਮਿਗ ਲਾ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਮਿਗ ਦਰ੍ਹਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸ ਹੈ।<ref name="Media India Group">{{Cite news|url=https://mediaindia.eu/tourism/bro-sets-world-record-with-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/|title=BRO sets world record with highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 6, 2025|agency=Media India Group}}</ref><ref name="CivilsDaily">{{Cite news|url=https://www.civilsdaily.com/news/worlds-highest-motorable-road-constructed-at-mig-la-pass-in-ladakh/|title=World's Highest Motorable Road constructed at Mig La Pass in Ladakh|last=|first=|date=October 8, 2025|agency=CivilsDaily}}</ref> ਇਹ ਪਾਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਸੜਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਰਡਰ ਰੋਡਜ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਬੀ. ਆਰ. ਓ.) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name="ANI">{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bro-sets-new-world-record-by-constructing-world-highest-motorable-road-at-mig-la-pass20251004193743|title=BRO sets new world record by constructing world highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=ANI}}</ref><ref name="Outlook Traveller">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh|title=BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Outlook Traveller}}</ref> ਮਿਗ ਲਾ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨਾਲ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (ਐਲ.ਏ.ਸੀ.) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="The Statesman a">{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html|title=BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=The Statesman}}</ref><ref name="India Sentinels">{{Cite news|url=https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067|title=BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=India Sentinels}}</ref> ਮਿਗ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਸੜਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref name="The Logical Indian">{{Cite news|url=https://thelogicalindian.com/india-creates-history-bro-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-on-mig-la-pass/|title=India Creates History: BRO Constructs World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh's Mig La Pass|last=|first=|date=October 7, 2025|agency=The Logical Indian}}</ref><ref name="car&bike">{{Cite news|url=https://www.carandbike.com/news/india-gets-a-new-highest-motorable-road-mig-la-sets-new-world-record-at-19400-ft-3218570|title=India Gets A New Highest Motorable Road; Mig La Sets New World Record at 19,400 ft|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=car&bike}}</ref> ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰ-ਬੰਦ ਬਲਾਂ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸਾਲ ਭਰ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Outlook Traveller">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh|title=BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Outlook Traveller}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh "BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh"]. Outlook Traveller. October 9, 2025.</cite></ref><ref name="ANI">{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bro-sets-new-world-record-by-constructing-world-highest-motorable-road-at-mig-la-pass20251004193743|title=BRO sets new world record by constructing world highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=ANI}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.aninews.in/news/national/general-news/bro-sets-new-world-record-by-constructing-world-highest-motorable-road-at-mig-la-pass20251004193743 "BRO sets new world record by constructing world highest motorable road at Mig La Pass"]. ANI. October 4, 2025.</cite></ref> == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Mig-La-Pass-Discover-Leh-Ladakh.jpg|thumb|ਮਿਗ ਲਾ ਪਾਸ]] === ਉੱਚਾਈ === ਮਿਗ ਲਾ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਪਠਾਰ ਦੇ ਉੱਚੇ, ਉੱਚੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="CivilsDaily">{{Cite news|url=https://www.civilsdaily.com/news/worlds-highest-motorable-road-constructed-at-mig-la-pass-in-ladakh/|title=World's Highest Motorable Road constructed at Mig La Pass in Ladakh|last=|first=|date=October 8, 2025|agency=CivilsDaily}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.civilsdaily.com/news/worlds-highest-motorable-road-constructed-at-mig-la-pass-in-ladakh/ "World's Highest Motorable Road constructed at Mig La Pass in Ladakh"]. CivilsDaily. October 8, 2025.</cite></ref><ref name="Travel Trade Journal">{{Cite news|url=https://traveltradejournal.com/bro-sets-new-world-record-with-construction-of-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/|title=BRO sets new world record with construction of highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 5, 2025|agency=Travel Trade Journal}}</ref> ਇਹ ਪਾਸ [[ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="Times of India">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/travel/this-is-the-worlds-highest-motorable-pass-hint-its-not-umling-la/articleshow/124308248.cms|title=This is the world's highest motorable pass (hint: it's not Umling La)|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=Times of India}}</ref><ref name="Defence Stories">{{Cite news|url=https://defencestories.com/2025/10/05/at-19400-ft-mig-la-dethrones-umling-la-as-worlds-highest-motorable-pass-how-this-strengthens-indias-border-defences/|title=At 19400 ft, Mig La Dethrones Umling La As World's Highest Motorable Pass; How This Strengthens India's Border Defences?|last=|first=|date=October 5, 2025|agency=Defence Stories}}</ref> === ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ === ਬੀ. ਆਰ. ਓ. ਦੀ ਮਿਗ ਲਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਐੱਲ.ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਐਫ਼. ਰੋਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਿਰੰਗਾ ਅਤੇ ਬੀ.ਆਰ.ਓ. ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਸੜਕ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Outlook Traveller">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh|title=BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Outlook Traveller}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh "BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh"]. Outlook Traveller. October 9, 2025.</cite></ref><ref name="Travel and Leisure Asia b">{{Cite news|url=https://www.travelandleisureasia.com/sg/news/worlds-highest-motorable-road-mig-la-pass-opens-in-ladakh/|title=India's BRO Breaks Own Guinness Record, Builds World's Highest Motorable Road|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Travel and Leisure Asia}}</ref> ਮਿਗ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਸੜਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 19,400 ਫੁੱਟ (5,913 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="The Statesman a">{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html|title=BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=The Statesman}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html "BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La"]. The Statesman. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="Newsonair">{{Cite news|url=https://www.newsonair.gov.in/bro-breaks-its-own-record-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-in-ladakh/|title=BRO Breaks Its Own Record, Builds World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=Newsonair}}</ref> ਇਹ ਉੱਚਾਈ ਮਿਗ ਲਾ ਵਿਖੇ ਸੜਕ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਸੜਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ]] ਪਾਸ (19,024 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ।<ref name="ANI">{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bro-sets-new-world-record-by-constructing-world-highest-motorable-road-at-mig-la-pass20251004193743|title=BRO sets new world record by constructing world highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=ANI}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.aninews.in/news/national/general-news/bro-sets-new-world-record-by-constructing-world-highest-motorable-road-at-mig-la-pass20251004193743 "BRO sets new world record by constructing world highest motorable road at Mig La Pass"]. ANI. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="The Statesman a" /> ਮਿਗ ਲਾ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ (17,598 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ (16,900 ਫੁੱਟ,) ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="Outlook Traveller">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh|title=BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Outlook Traveller}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh "BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh"]. Outlook Traveller. October 9, 2025.</cite></ref><ref name="Media India Group">{{Cite news|url=https://mediaindia.eu/tourism/bro-sets-world-record-with-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/|title=BRO sets world record with highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 6, 2025|agency=Media India Group}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://mediaindia.eu/tourism/bro-sets-world-record-with-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/ "BRO sets world record with highest motorable road at Mig La Pass"]. Media India Group. October 6, 2025.</cite></ref> ਬੀ.ਆਰ.ਓ. ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।<ref name="India Sentinels">{{Cite news|url=https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067|title=BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=India Sentinels}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067 "BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh"]. India Sentinels. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="Media India Group" /> ਸੜਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਭਾਗ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ.<ref name="The Statesman a" /><ref name="car&bike">{{Cite news|url=https://www.carandbike.com/news/india-gets-a-new-highest-motorable-road-mig-la-sets-new-world-record-at-19400-ft-3218570|title=India Gets A New Highest Motorable Road; Mig La Sets New World Record at 19,400 ft|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=car&bike}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.carandbike.com/news/india-gets-a-new-highest-motorable-road-mig-la-sets-new-world-record-at-19400-ft-3218570 "India Gets A New Highest Motorable Road; Mig La Sets New World Record at 19,400 ft"]. car&bike. October 9, 2025.</cite></ref> === ਮਹੱਤਵ === ਇਹ ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਹੈਨਲੇ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਫੁਕਚੇ ਤੱਕ ਫੌਜ਼ੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਧੁਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਗ ਲਾ ਪਾਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਰਣਨੀਤਕ ਸੜਕ ਸੀਮਾ ਸੜਕ ਸੰਗਠਨ (ਬੀ. ਆਰ. ਓ.) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਿਮਾਂਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="The Statesman a">{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html|title=BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=The Statesman}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html "BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La"]. The Statesman. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="Defence Stories">{{Cite news|url=https://defencestories.com/2025/10/05/at-19400-ft-mig-la-dethrones-umling-la-as-worlds-highest-motorable-pass-how-this-strengthens-indias-border-defences/|title=At 19400 ft, Mig La Dethrones Umling La As World's Highest Motorable Pass; How This Strengthens India's Border Defences?|last=|first=|date=October 5, 2025|agency=Defence Stories}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://defencestories.com/2025/10/05/at-19400-ft-mig-la-dethrones-umling-la-as-worlds-highest-motorable-pass-how-this-strengthens-indias-border-defences/ "At 19400 ft, Mig La Dethrones Umling La As World's Highest Motorable Pass; How This Strengthens India's Border Defences?"]. Defence Stories. October 5, 2025.</cite></ref><ref name="CivilsDaily">{{Cite news|url=https://www.civilsdaily.com/news/worlds-highest-motorable-road-constructed-at-mig-la-pass-in-ladakh/|title=World's Highest Motorable Road constructed at Mig La Pass in Ladakh|last=|first=|date=October 8, 2025|agency=CivilsDaily}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.civilsdaily.com/news/worlds-highest-motorable-road-constructed-at-mig-la-pass-in-ladakh/ "World's Highest Motorable Road constructed at Mig La Pass in Ladakh"]. CivilsDaily. October 8, 2025.</cite></ref><ref name="Newsonair">{{Cite news|url=https://www.newsonair.gov.in/bro-breaks-its-own-record-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-in-ladakh/|title=BRO Breaks Its Own Record, Builds World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=Newsonair}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newsonair.gov.in/bro-breaks-its-own-record-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-in-ladakh/ "BRO Breaks Its Own Record, Builds World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh"]. Newsonair. October 4, 2025.</cite></ref> == ਜਲਵਾਯੂ == ਮਿਗ ਲਾ ਵਿਖੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਠੰਡੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਜ਼ੀਰੋ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਹੈ।<ref name="car&bike">{{Cite news|url=https://www.carandbike.com/news/india-gets-a-new-highest-motorable-road-mig-la-sets-new-world-record-at-19400-ft-3218570|title=India Gets A New Highest Motorable Road; Mig La Sets New World Record at 19,400 ft|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=car&bike}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.carandbike.com/news/india-gets-a-new-highest-motorable-road-mig-la-sets-new-world-record-at-19400-ft-3218570 "India Gets A New Highest Motorable Road; Mig La Sets New World Record at 19,400 ft"]. car&bike. October 9, 2025.</cite></ref><ref name="Outlook Traveller">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh|title=BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh|last=|first=|date=October 9, 2025|agency=Outlook Traveller}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/bro-sets-new-guinness-record-with-worlds-highest-motorable-road-at-19400-feet-in-ladakh "BRO Sets New Guinness Record With World's Highest Motorable Road At 19400 Feet In Ladakh"]. Outlook Traveller. October 9, 2025.</cite></ref> ਇਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਢਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਠੰਢ ਨੇ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="India Sentinels">{{Cite news|url=https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067|title=BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=India Sentinels}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067 "BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh"]. India Sentinels. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="The Statesman a">{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html|title=BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=The Statesman}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html "BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La"]. The Statesman. October 4, 2025.</cite></ref> == ਆਵਾਜਾਈ == Likaru-Mig La-Fukche Road (LMLF ਰੋਡ) ਮਿਗ ਲਾ ਦੇ ਉੱਪਰ 64 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਿਕਾਰੂ ਪਿੰਡ (ਹੈਨਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਫੁਕੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੈਂਡਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ ਏਅਰਫੀਲਡ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਲਾਈਨ (ਚੀਨ ਨਾਲ ਐਲਏਸੀ) ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="The Statesman a">{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html|title=BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=The Statesman}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thestatesman.com/india/bro-completes-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-pass-surpassing-umling-la-1503494955.html "BRO completes world's highest motorable road at Mig La Pass, surpassing Umling La"]. The Statesman. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="ForumIAS">{{Cite news|url=https://forumias.com/blog/mig-la-pass/|title=Mig La Pass|last=|first=|date=October 8, 2025|agency=ForumIAS}}</ref><ref name="India Sentinels">{{Cite news|url=https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067|title=BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh|last=|first=|date=October 4, 2025|agency=India Sentinels}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.indiasentinels.com/defence-ministry/bro/bro-constructs-worlds-highest-motorable-road-at-mig-la-in-ladakh-7067 "BRO constructs world's highest motorable road at Mig-la pass in Ladakh"]. India Sentinels. October 4, 2025.</cite></ref><ref name="Defence Stories">{{Cite news|url=https://defencestories.com/2025/10/05/at-19400-ft-mig-la-dethrones-umling-la-as-worlds-highest-motorable-pass-how-this-strengthens-indias-border-defences/|title=At 19400 ft, Mig La Dethrones Umling La As World's Highest Motorable Pass; How This Strengthens India's Border Defences?|last=|first=|date=October 5, 2025|agency=Defence Stories}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://defencestories.com/2025/10/05/at-19400-ft-mig-la-dethrones-umling-la-as-worlds-highest-motorable-pass-how-this-strengthens-indias-border-defences/ "At 19400 ft, Mig La Dethrones Umling La As World's Highest Motorable Pass; How This Strengthens India's Border Defences?"]. Defence Stories. October 5, 2025.</cite></ref> == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ == ਐੱਲਐੱਮਐੱਲਐਫ਼ ਰੋਡ ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਾਨਲੇ ਅਤੇ ਫੁਕਚੇ ਵਰਗੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।<ref name="Travel Trade Journal">{{Cite news|url=https://traveltradejournal.com/bro-sets-new-world-record-with-construction-of-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/|title=BRO sets new world record with construction of highest motorable road at Mig La Pass|last=|first=|date=October 5, 2025|agency=Travel Trade Journal}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://traveltradejournal.com/bro-sets-new-world-record-with-construction-of-highest-motorable-road-at-mig-la-pass/ "BRO sets new world record with construction of highest motorable road at Mig La Pass"]. Travel Trade Journal. October 5, 2025.</cite></ref><ref name="The Logical Indian">{{Cite news|url=https://thelogicalindian.com/india-creates-history-bro-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-on-mig-la-pass/|title=India Creates History: BRO Constructs World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh's Mig La Pass|last=|first=|date=October 7, 2025|agency=The Logical Indian}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://thelogicalindian.com/india-creates-history-bro-builds-worlds-highest-motorable-road-at-19400-ft-on-mig-la-pass/ "India Creates History: BRO Constructs World's Highest Motorable Road at 19,400 ft in Ladakh's Mig La Pass"]. The Logical Indian. October 7, 2025.</cite></ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ]] * [[ਖਾਰਦੁੰਗ ਲਾ]] * ਚਾਂਗ ਲਾ * ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸਡ਼ਕਾਂ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 6dl9umpzppzmpogxfnxxdohvxdc1tr5 0 204674 840418 2026-06-04T10:06:59Z Gurdeep Alike 47457 "[[:en:Special:Redirect/revision/1329705545|Chang La]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 840418 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਦੱਰਾ|name=Chang La|photo=ChanglaPass.jpg|photo_caption=|map=India Ladakh#India|map_caption=Location of Chang La in Ladakh|elevation_m=5360|elevation_ref=|traversed=Road from Indus Valley to [[Pangong Lake]]|location=[[Ladakh]], [[India]]|range=[[Himalayas]]|coordinates={{coord|34.04704|77.93054|region:IN_type:pass|format=dms|display=inline,title}}|topo=}}<gallery> ਤਸਵੀਰ:Chang_La_prayer_flag.jpg|Chang La with prayer flags ਤਸਵੀਰ:Chang_La,_Tea_Point.jpg|Chang La, Tea Point, everyone is welcome ਤਸਵੀਰ:Chang_La_pass,_Ladakh.JPG|Chang La, Ladakh in 2013 </gallery>'''ਚਾਂਗ ਲਾ''' [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵਿੱਚ [[ਲੇਹ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ]] ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ [[ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ|ਗ੍ਰੇਟਰ ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ {{Convert|5360|m|ft|abbr=on}} ਮੀਟਰ (17,590 ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸ ਹੈ।<ref name="geonames">{{Cite web |last=GeoNames |author-link=GeoNames |title=Chang La Pass |url=http://www.geonames.org/1274656/chang-la.html |access-date=2009-06-17}}</ref><ref name="Jina">{{Cite book|location=India}} </ref> ਚਾਂਗ ਲਾ, [[ਲੇਹ]] ਤੋਂ [[ਪਗੋਂਗ ਝੀਲ|ਪੈਂਗੋਂਗ ਝੀਲ]] ਸੜਕ ਉੱਤੇ, ਲੇਹ-[[ਕਾਰੂ, ਲੱਦਾਖ|ਕਾਰੂ]]-ਸ਼ਕਤੀ-[[Zingral|ਜ਼ਿੰਗਰਾਲ]]-ਚਾਂਗ ਲਾ-ਦੁਰਬੁਕ-ਤਾਂਗਤਸੇ-ਪੈਂਗੋਂਗ ਲੇਕ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਸੜਕ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="new2">{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=At 17,500 ft, world's highest research station becomes functional in Ladakh |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/at-17-500-ft-worlds-highest-research-station-becomes-functional-in-ladakh-141003 |website=Tribuneindia News Service}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFService">Service, Tribune News. [https://www.tribuneindia.com/news/archive/at-17-500-ft-worlds-highest-research-station-becomes-functional-in-ladakh-141003 "At 17,500 ft, world's highest research station becomes functional in Ladakh"]. ''Tribuneindia News Service''.</cite></ref> ਕਾਰੂ, ਜੋ ਕਿ ਲੇਹ-[[ਮਨਾਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਮਨਾਲੀ]] ਐੱਨ.ਐੱਚ-3 ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਚਾਂਗ ਲਾ ਅਤੇ [[ਪਗੋਂਗ ਝੀਲ|ਪੈਂਗੋਂਗ ਝੀਲ]] ਨੂੰ ਲੇਹ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਬੀ. ਆਰ. ਓ. ਨੇ ਜ਼ਿੰਗਰਾਲ ਅਤੇ ਤਾਂਗਤਸੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[Ke La|ਕੇ ਲਾ]] ਪਾਸ ({{Convert|5669.28|m|ft|abbr=on|disp=or}} ft′ ਅਤੇ ਤਾਰੁਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਦਲਵੀਂ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਅਸਫਾਲਟ ਸੜਕ ਖੋਲ੍ਹੀ।<ref name="new1">{{Cite web |date=31 August 2021 |title=World's highest motorable road at 18600 ft inaugurated in Ladakh |url=https://www.thenewsminute.com/article/worlds-highest-motorable-road-18600-ft-inaugurated-ladakh-154665 |access-date=21 September 2021 |publisher=The News Minute}}</ref><ref name="AUTL">{{Cite web |date=September 1, 2021 |title=MP Ladakh inaugurates road connecting Zingral to Tharuk, Tangtse |url=https://ladakh.nic.in/mp-ladakh-inaugurates-road-connecting-zingral-to-tharuk-tangtse/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203123648/https://ladakh.nic.in/mp-ladakh-inaugurates-road-connecting-zingral-to-tharuk-tangtse/ |archive-date=2024-12-03 |access-date=September 1, 2021 |website=Administration of Union Territory of Ladakh |publisher=Govt of Ladakh}}</ref> ਚਾਂਗ ਲਾ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਗਰਾਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਅਸਫਾਲਟ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਂਗ ਲਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ 10-15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਿੱਲੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੜਾਈ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਂਗ ਲਾ ਤੋਂ ਤਾਂਗਤਸੇ ਜਾਂ ਦਾਰਬੁਕ ਵੱਲ ਉਤਰਨਾ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 20-25 ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਨਾ ਰਹੋ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉੱਚਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।&nbsp; == ਐਟਮੌਲੋਜੀ == ''ਚਾਂਗ ਲਾ'' ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੱਖਣੀ ਪਾਸ" ([[ਲੱਦਾਖ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲੱਦਾਖੀ]] ਦੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗ = ਦੱਖਣ, ਲਾ = ਪਾਸ) ।<ref>{{Cite web |title=Changla Pass |url=https://www.jktdc.co.in/changla-pass.aspx |access-date=2025-10-30 |website=www.jktdc.co.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chang La – Gateway to Pangong and Guardian of the Cold → History of Chang La – Gateway to Pangong and Guardian of the Cold |url=https://www.colorstays.in/place/chang-la-pass-ladakh#HowToReach |access-date=2025-10-30 |website=ColorStays |language=en}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਚਾਂਗਲਾ ਪਾਸ [[ਨੁਬਰਾ ਘਾਟੀ|ਨੁਬਰਾ]] ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਤਾਂਗਸਟੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="new2">{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=At 17,500 ft, world's highest research station becomes functional in Ladakh |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/at-17-500-ft-worlds-highest-research-station-becomes-functional-in-ladakh-141003 |website=Tribuneindia News Service}}</ref> ਜ਼ਿੰਗਰਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਸਤੀ ਹੈ। == ਡੀ. ਆਰ. ਡੀ. ਓ. ਖੋਜ ਸਟੇਸ਼ਨ == [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੋਜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚਾਂਗ ਲਾ ਵਿਖੇ 5,384 ਮੀਟਰ (17,664 ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="new2">{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=At 17,500 ft, world's highest research station becomes functional in Ladakh |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/at-17-500-ft-worlds-highest-research-station-becomes-functional-in-ladakh-141003 |website=Tribuneindia News Service}}</ref> == ਗੈਲਰੀ == {{Reflist}} * ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕਾਂ * [[ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ|ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]] * ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਦਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Ladakh}}{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 4phqjqnjozficuaebzdyqhw22pmkr6m 0 204675 840421 2026-06-04T10:20:15Z ~2026-33094-90 60469 "ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shop Online Punjabi Books {{!}} Shah Kitab Ghar {{!}} Online Bookstore for Punjabi Books |url=https://www.shahkitabghar.com/ |access-date=2026-06-04 |website=Shah Kitab G..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 840421 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shop Online Punjabi Books {{!}} Shah Kitab Ghar {{!}} Online Bookstore for Punjabi Books |url=https://www.shahkitabghar.com/ |access-date=2026-06-04 |website=Shah Kitab Ghar |language=en}}</ref> 80x8hxjsgsu1ok2uipfdhjeouf8sn67 840422 840421 2026-06-04T10:37:39Z Gurdeep Alike 47457 840422 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shop Online Punjabi Books {{!}} Shah Kitab Ghar {{!}} Online Bookstore for Punjabi Books |url=https://www.shahkitabghar.com/ |access-date=2026-06-04 |website=Shah Kitab Ghar |language=en}}</ref> ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਹ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2020 ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਹ ਕਿਤਾਬ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਾਉਦੇਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਆਦਿ। ej34387ndisv8xw9ak6bfeue11uc5yv