ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2289</id>
    <revision>
      <id>840441</id>
      <parentid>840401</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T18:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>840441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83275" sha1="hza5klcvjr9da0tyw5cuor45jmp8j81" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| name               = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ
| image              = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg
| alt                = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| caption            = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| birth_name         = ਨਾਨਕ
| birth_date         = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}}
| birth_place        = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| death_date         = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}}
| death_place        = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| known_for          = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
*ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ
*ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]]
| successor          = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| parents            = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]]
| spouse             = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]]
| children           = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]&lt;br&gt;[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]]
| religion           = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]
| location           = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]]
| other_name         = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;
| signature          = Pothi written by Guru Nanak.jpg
}}
'''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}}

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

== ਜੀਵਨ  ==
[[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ।

=== ਜਨਮ ===
[[File:The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|thumb|200px|left|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1469]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ (ਮੌਜੂਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{sfn|Singh|2006|pp=12–13}}{{sfn|Grewal|1998|p=6}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[19] ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਬੰਜਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kapur |title=Guru Nanak's Life and Thought |date=October 2001 |publisher=Guru Nanak Dev University |isbn=817770012X |editor-last=Kair |editor-first=Madanjit |edition=2nd |series=Selected Works of Sirdar Kapur Singh |location=Amritsar |editor-last2=Singh |editor-first2=Piar}}&lt;/ref&gt;

ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਲਤਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}

=== ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ===
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਜਨਮਸਾਖੀ, 'ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ'), ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1526 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ &quot;ਰਵਾਇਤੀ&quot; ਜਾਂ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ&quot;), ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਲਾਇਤ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Trilochan |url=http://ignca.nic.in/Asi_data/48740.pdf |title=Guru Nanak: Founder of Sikhism: A Biography |pages=489–491}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਵਤ 1596 (22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਅਸੌਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 10 ਤਰੀਕ ਨੂੰ 70 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 7 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ (ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਸਾਖ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=54}}

1815 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ - ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰ + ਪੁਰਬ, 'ਜਸ਼ਨ') - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ 1868 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=52}}

ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ 1496 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ &quot;ਆਤਮਕ ਜਨਮ&quot; ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}}

ਕੱਤਕ ਜਨਮਦਿਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤ:

ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਾਚਾ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੰਦਾਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜੋ ਹੰਦਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}}

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ &quot;ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ&quot; ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰੀ &quot;ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ&quot; ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=53–54}}

ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Bindra |first=Pritpal Singh |title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus |pages=78}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Gurbilas Chhevian Patashahi |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |date=19 December 2000 |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/gukbilas-chhevin-patshahi/}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1776 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਮਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, 1769 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ,&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |date=2000-12-19 |title=BANSAVALINAMA DASAN PATSHAHIAN KA – The Sikh Encyclopedia |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1727 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰਪੂਰਨਾਲੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1797 ਦੀ ਨਾਨਕ ਚੰਦਰੋਦਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਤ ਦਾਸ ਛਿੱਬੜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਰੇਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।[30]

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (1909) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Ren |url=https://sikhbookclub.com/Book/Sri-Gur-Pur-Prakash-Part-1 |title=Gurpur Parkash}}&lt;/ref&gt;

ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲੀ, ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ - ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਸੀ - ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/90|lxxiv]]}}

=== ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ===
[[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]]
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ&lt;ref&gt;{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.&lt;/ref&gt; ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge &amp; Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।&lt;ref name=&quot;GuruNanakBBC&quot;&gt;{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433
Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=}}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;kartar singh&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}&lt;/ref&gt;

24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਆਹ ===
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਲਗਭਗ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ 'ਨੱਕਾਸ਼' ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, [c] ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, [33][ਪੰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਮੂਲ ਚੰਦ (ਉਰਫ਼ ਮੂਲਾ) [d] [34] ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, [45] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ (ਜਨਮ 1494) ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ [46] (ਜਾਂ ਲਖਮੀ ਦਾਸ, ਜਨਮ 1496 [34] ਜਾਂ 1497)। [e] [47][33][ਪੰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 1500,[46] ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।[48] ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।[34]

ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਚਲੇ ਜਾਓ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ
ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੈ ਰਾਮ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ (ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਸੀ [20]: 5 ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਡੀਖਾਨਾ (ਗੈਰ-ਨਕਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮਾਲੀਏ ਲਈ ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ) ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ।[46][34] ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਮੋਡੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਨਾਨਕ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨ-ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[20]: 5  ਮੰਡੈਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ 19 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।[19] ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਾਇਨ (ਕੀਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਬੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੌਂਦਾ, ਜਾਗਦਾ, ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਚੱਕਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।[19] ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਧਿਆਇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।[19]

ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਝੂਠੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵੀ, ਨਾਨਕ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੋਸਤ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਣੂ ਹੋਏ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ।[19][34] ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।[49]: 3  ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਅਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਟਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।[34] ਰਾਸ਼ਨ ਤੋਲਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ... ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ &quot;ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ&quot; ਹੈ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ।[34]

== ਸਿੱਖੀ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge &amp; Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&amp;pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।&lt;ref name=&quot;Kalsi_Chelsea2&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cole_Sambhi&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teece 2004 4&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}&lt;/ref&gt;

== ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ ==
[[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 'ਰਾਗ ਸਹਿਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ 'ਜਪੁ', ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ।

ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।' 'ਛੇੜ ਰਬਾਬ' ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ 'ਛੇੜ' ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, 'ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।' ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।&lt;ref&gt;Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Kamala1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Nikky1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

* '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
* '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ।
* '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ।

== ਭਾਵ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;&gt;David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: &quot;Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Louis Fenech 2014 page 35&quot;&gt;Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: &quot;Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;encyclobritannicasikh&quot;&gt;[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: &quot;In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India&quot;,&lt;/ref&gt; ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;/&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Grewal&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&amp;isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singha&quot;&gt;{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&amp;type=isbn&amp;term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}&lt;/ref&gt;

== ਉਦਾਸੀਆਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27  ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;GuruNanak_BBC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium &amp; India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&amp;pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}&lt;/ref&gt;

1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The &quot;Gurū Nānak&quot; Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}&lt;/ref&gt; ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p28&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, &quot;ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਨਕ&quot; ਅਤੇ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਨਕ&quot; ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਾਲਾ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ (ਮੁ'ਜਿਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|page=|pages=1–2}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ ਹਨ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸਾਖੀਆਂ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=ix}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਾਰਸ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} 1976 ਵਿੱਚ, ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ &quot;ਐਟਲਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ&quot; ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।[49]: ix

== ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ == 
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ, ਲਗਭਗ 1680

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੇਲੀ (ਮੂੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਨੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਛਿੱਲਾ), ਟੋਪੀ (ਸਿਰ-ਟੋਪੀ), ਚੋਲਾ, ਅਤੇ ਖੜਾਵਾਂ (ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੈਂਡਲ), ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਮਣਕੇ) ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=5}} ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਗਲਾਈਫ਼ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਗੁਲੇਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਬਾਗੜੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=viii–ix}}

==ਵਾਰਸ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ&quot; ਜਾਂ &quot;ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ&quot; ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [[22 ਸਤੰਬਰ]] 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] 
* [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] 
* [[ਸਿੱਖੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
* [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]]
* [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]]

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' 
* ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ''

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

*[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&amp;t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]
*[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org]
* https://mandillon.blogspot.com/?m=1

* [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com]
* [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]]
* [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>hza5klcvjr9da0tyw5cuor45jmp8j81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49542</id>
    <revision>
      <id>840436</id>
      <parentid>827394</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T15:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Early life&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351783360|Geeta Bali]]&quot;</comment>
      <origin>840436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11799" sha1="tw18nfz8qwmprdw1zedzo9bjwkpzh02" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image =
| imagesize =
| caption = ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ
| name = ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ
| birth_name = ਹਰਕੀਰਤਨ ਕੌਰ
| birth_date = 1930
| birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| yearsactive = 1952 - 1964
| height =
| death_date = 21 ਜਨਵਰੀ 1965 (ਉਮਰ 34–35)
| spouse = {{marriage|[[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]]|1955|1965|reason=ਮੌਤ}}
| children = ਅਦਿਤਿਆ ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਸਮੇਤ 2
| birthname =
| othername =
| nationalfilmawards=
}}

'''ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ''' ([[1930]] – [[21 ਜਨਵਰੀ]] [[1965]]) ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=rediff&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/apr/09dinesh.htm |title= Geeta Bali: That Amazing Vivaciousness |website=[[Rediff.com]]|author=Dinesh Raheja|accessdate=9 May 2018|author-link= Dinesh Raheja }}&lt;/ref&gt;

==ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਬਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹਰਕੀਰਤਨ ਕੌਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Room2010&quot;&gt;{{cite book|author=Adrian Room|title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins|url=http://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&amp;pg=PA44|accessdate=22 April 2012|date=26 July 2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-4373-4|pages=44–}}&lt;/ref&gt; ਵੰਡ ਉੱਪਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘੋਰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਮ ਮਿਲਣ ਲੱਗਿਆ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰਕਿਰਤਨ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹਰਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ ਸਾਬਕਾ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਯੋਗੀਤਾ ਬਾਲੀ|ਯੋਗਿਤਾ ਬਾਲੀ]] ਹੈ। ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ,ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਗੱਤਕਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BaliQuint&quot;&gt;{{Cite web |date=21 January 2016 |title=Geeta Bali's personality had the energy of Shammi Kapoor's dance |url=https://www.thequint.com/entertainment/geeta-balis-personality-had-the-energy-of-shammi-kapoors-dance |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104144753/https://www.thequint.com/amp/story/entertainment/geeta-balis-personality-had-the-energy-of-shammi-kapoors-dance#read-more |archive-date=4 January 2012 |access-date=25 October 2020 |website=The Quint}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਗਿਆਨ ਸ਼ੰਕਰ, ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ, &quot;ਦ ਕੋਬਲਰ&quot; (1942) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।
==ਕੈਰੀਅਰ==
ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਦਿ ਕੋਬਲਰ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 'ਬਦਨਾਮੀ' (1946) ਨਾਲ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕਾ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia: Gautami Ganga -Himmat Bahadur|url=https://books.google.com/books?id=Nt4nbp1VIhsC&amp;pg=PA2575|accessdate=22 April 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-266-9|pages=2575–}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਲੀ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ 'ਬਾਵਰੇ ਨੈਨ' (1950) ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖੀ ਜੀਜਾ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਮਠ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਬਾਲੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ 1963 ਵਿੱਚ 'ਜਬ ਸੇ ਤੁਮਹੇ ਦੇਖਾ ਹੈ' ਸੀ। ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਬਾਲੀ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm |title=Sonam Kapoor is a better actor than Anil |website=[[Rediff.com]] |accessdate=9 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2017/jan/21/3927/10-things-you-didn-t-know-about-geeta-bali|title=10 things you didn't know about Geeta Bali|last=Pandya|first=Sonal|website=Cinestaan|access-date=30 June 2018|archive-date=30 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630163443/https://www.cinestaan.com/articles/2017/jan/21/3927/10-things-you-didn-t-know-about-geeta-bali|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[1947]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਨਾ ਤਖਤ ਸਿੰਘ (1870-1937) 'ਸਿੱਖ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲੇ' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ - ਜੋ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ 1904 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਦਿੱਗਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਬਾਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਫਿਲਮ 'ਰਾਗ ਰੰਗ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਹਰਕੀਰਤਨ (ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ) ਅਤੇ ਹਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਗਤਕਾ ਫੈਨਸਿੰਗ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਵਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।

23 ਅਗਸਤ 1955 ਨੂੰ ਗੀਤਾ ਨੇ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਫੀ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Dawar2006&quot;&gt;{{cite book|author=Ramesh Dawar|title=Bollywood Yesterday-Today-Tomorrow|url=https://books.google.com/books?id=TO6Fmi8FraUC&amp;pg=RA1-PT11|accessdate=22 April 2012|date=1 January 2006|publisher=Star Publications|isbn=978-1-905863-01-3|pages=1–}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ (ਆਦਿਤਿਆ ਰਾਜ ਕਪੂਰ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ (ਕੰਚਨ) ਸਨ।

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਜਨਵਰੀ 1965 ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ 'ਏਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ' ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਰਾਣੋ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਚੇਚਕ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋਣ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਬੇਦੀ, ਬਾਲੀ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ' (1948) 'ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਦੁਲਾਰੀ (1949) ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ 'ਮਧੂਬਾਲਾ' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਫਿਰ 'ਬੜੀ ਬਹਿਨ' (1949) ਵਿੱਚ ਸੁਰਈਆ, ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਬਾਵਰੇ ਨੈਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਆਨੰਦ ਮਠ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==
* {{IMDb name|0050188}}
* [http://www.junglee.org.in/sk.html I am Shamsherraj Kapoor - The Kapoor Family Website by Shammi Kapoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928012839/http://www.junglee.org.in/sk.html |date=2011-09-28 }}
* [http://www.rediff.com/movies/2002/apr/09dinesh.htm rediff.com, Movies: Geeta Bali]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1965]]</text>
      <sha1>tw18nfz8qwmprdw1zedzo9bjwkpzh02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66957</id>
    <revision>
      <id>840428</id>
      <parentid>755809</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T12:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="oku7zbp1n53dxihrwc0tyvrp8okobmz" xml:space="preserve">'''ਕਬਯੋਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ'''&lt;ref name=&quot;ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ&quot;&gt;{{cite book| title=ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ| publisher=ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ| author=ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ (ਬਾਬਾ)| year=2006| location=ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ| pages=64}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਰਚੀ ਗਈ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ [[ਅਰਦਾਸ]] ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ [[ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ [[ਪ੍ਰਭੂ]] ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ! ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਔਗੁਣ ਕੱਟ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੱਟ ਦੇ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ 'ਆਦਿ ਅੰਤ ਏਕੈ ਅਵਤਾਰਾ' ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਗੁਰਬਾਣੀ}}
{{ਸਿੱਖੀ-ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>oku7zbp1n53dxihrwc0tyvrp8okobmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਚਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88925</id>
    <revision>
      <id>840439</id>
      <parentid>455628</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T16:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33042-78</username>
        <id>60474</id>
      </contributor>
      <origin>840439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="jgt0ybz9gti1q6m5eb0glxfb3xhmgbh" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Waste in Sierra Leone.jpg|thumb]]
'''ਕਚਰਾ''' (ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ, ਰਹਿੰਦ, [[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]:Waste) ਅਣਚਾਹੇ [[ਪਦਾਰਥ|ਪਦਾਰਥਾਂ]] ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.askaboutireland.ie/enfo/irelands-environment/waste-management/what-is-waste/|title=What Is Waste|website=www.askaboutireland.ie|access-date=2019-01-18}}&lt;/ref&gt; ਕਚਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ ਜਾ ਫਿਰ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫਾਈ]]</text>
      <sha1>jgt0ybz9gti1q6m5eb0glxfb3xhmgbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਦੇਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141949</id>
    <revision>
      <id>840437</id>
      <parentid>830640</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T15:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Film&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356948100|Govind Namdev]]&quot;</comment>
      <origin>840437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5826" sha1="284mz37l77fs95lxrzzsdyrnswgbunk" xml:space="preserve">
{{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=February 2016}}{{Infobox person|name=ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਦੇਵ|image=GovindNamdeo.jpg|caption=ਨਾਮਦੇਵ ੨੦੧੦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ|imagesize=|birth_date=|birth_place=|spouse=ਸੁਧਾ ਨਾਮਦੇਵ|parents=|occupation=ਅਦਾਕਾਰ|yearsactive=1992–ਵਰਤਮਾਨ}}'''ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮਦੇਵ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਾਗਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ'' (1992) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://in.movies.yahoo.com/news-detail/9956/Govind-Namdeo-JOHNNY-GADDAAR.html |title=Yahoo! India Movies |access-date=16 ਮਈ 2022 |archive-date=4 ਜੁਲਾਈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704193615/http://in.movies.yahoo.com/news-detail/9956/Govind-Namdeo-JOHNNY-GADDAAR.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ]] ੧੯੭੭ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਐਨਐਸਡੀ ਰਿਪਰਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 12-13 ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==

# ਸੌਦਾਗਰ 
# ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ
# ਚਮਤਕਾਰ
# ਸਰਦਾਰ
# ਅੰਦਾਜ਼
# ਬੈਂਡਿਟ ਕੂਈਨ
# ਪ੍ਰੇਮ
# ਵਿਰਾਸਤ
# ਜ਼ੋਰ
# ਸੱਤਿਆ
# ਸਰਫਰੋਸ਼
# ਮਸਤ
# ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ
# ਪੁਕਾਰ
# ਰਾਜੂ ਚਾਚਾ
# ਡਾ। ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਅੰਬੇਦਕਰ
# ਲੱਜਾ
# ਵਧਾਈ ਹੋ ਵਧਾਈ
# ਕੁਛ ਤੂੰਮ ਕਹੋ ਕੁਛ ਹਮ ਕਹੇ
# ਦਿਲ ਹੈ ਤੁਮਹਾਰਾ
# ਪਿਆਸ
# ਦਮ
# ਸੱਤਾ
# ਕਿਆਮਤ
# ਗਰਵ
# ਅਬ ਤੁੰਮਹਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਵਤਨ ਸਾਥੀੳ
# ਚਾਹਤ - ਏਕ ਨਸ਼ਾ
# ਅਨਕੁਸ਼
# ਨਿਗੇਹਵਾਨ
# ਕੱਚੀ ਸੜਕ
# ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ
# ਮੇਮ ਸਾਹਿਬ
# ਵਾਨਟਡ
# ਅਜਬ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਗਜਬ ਕਹਾਨੀ
# ਦਮ ਮਾਰੋ ਦਮ
# ਸਿੰਗਮ
# ੳਹ ਮਾਈ ਗੌਡ
#

== ਫ਼ਿਲਮ ==

 
* ''ਪਰਿਵਰਤਨ''-ਹਸਮੁਖ ਅਜਮੇਰਾ
* ''ਬ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ (ਐਪੀਸੋਡਃ ਕਿਲੇ ਕਾ ਰਹੱਸਿਆ) '' (1993) -ਰਾਮਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ &lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211205/bb-kGfRIpKg Ghostarchive] and the [https://web.archive.org/web/20140215194331/http://www.youtube.com/watch?v=bb-kGfRIpKg&amp;list=UUSjPe5kinQtwcyHcFJyyMfw&amp;feature=c4-overview Wayback Machine]: {{Cite web |title=Byomkesh Bakshi: Ep#12 - Kiley ka Rahasya |url=https://www.youtube.com/watch?v=bb-kGfRIpKg |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
* ''ਆਹਟ'' (ਸੀਜ਼ਨ 1 1995-2001 ਐਪੀਸੋਡ 6: ਤੁਮਹਾਰੀ ਜੂਲੀਆ (1995-ਗੋਮਸ ਅਤੇ ਐਪੀਸੋਡ 20-21) ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ (1995-ਅਤੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) 
* ਮਹਾਯਾਗਿਆ (1997-98) -ਛੋਟੇ ਠਾਕੁਰ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tribuneindia... Film and tv |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jun20/sunday/filmtv.htm |access-date=5 July 2016 |website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;
* &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwWQ&quot;&gt;ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1998-2001) -ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਚੌਧਰੀ
* ਅਭਿਮਾਨ (1999-00) -ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ
* ''ਯੂਅਰ ਓਨਰ'' (2000) 
* ''ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਲਾਮਾਜ਼'' (2020) 
* ''ਸਰਚ : ਦਾ ਨੈਨਾ ਮਰਡਰਕੇਸ'' (2025) 
== ਹਵਾਲੇ ==

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
{{commons category|Govind Namdeo}}

* {{IMDb name|id=0620636}}
* [http://www.glamsham.com/movies/scoops/07/oct/04_govind_namdeo_johnny_gaddar_100701.asp Govind Namdeo back with Johnny Gaddar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213222751/http://www.glamsham.com/movies/scoops/07/oct/04_govind_namdeo_johnny_gaddar_100701.asp |date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 }}
* [https://bollyy.com/govind-namdev-acts-in-marathi-film-for-the-first-time-in-his-career/ Govind Namdev Acts In Marathi Film For The First Time In His Career]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>284mz37l77fs95lxrzzsdyrnswgbunk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਭੀ ਕਭੀ (ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172359</id>
    <revision>
      <id>840440</id>
      <parentid>762535</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T17:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Soundtrack&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357525972|Kabhi Kabhie]]&quot;</comment>
      <origin>840440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10010" sha1="712pz3r5ceri35hzzexn4f5f5jepkc6" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ਕਭੀ ਕਭੀ 
| image          = [[file:Kabhi Kabhie film poster.jpg]] 
| caption        = ਫਿਲਮ ਪੋਸਟਰ
| director       = [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]]
| screenplay     = [[ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ]]
| story          = [[ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]]
| producer       = ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ
| starring       = [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]]&lt;br /&gt;[[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]]&lt;br /&gt;[[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]]&lt;br /&gt;[[ਰਾਖੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ]]&lt;br /&gt;[[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]]&lt;br /&gt;[[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]]
| cinematography = ਰੋਮੇਸ਼ ਭੱਲਾ &lt;br /&gt;ਕੇ ਗੀ
| editing        = ਨਰੇਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ &lt;br /&gt;ਪ੍ਰਾਨ ਮਹਿਤਾ
| music          = [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖ਼ਯਾਮ]]
| studio         = [[ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼]]
| distributor    = ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼
| released       = {{Film date|1976|02|27|df=y}}
| runtime        = 178 ਮਿੰਟ
| country        = ਭਾਰਤ
| language       = [[ਹਿੰਦੀ]] &lt;br /&gt; [[ਉਰਦੂ]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mir |first1=Raza |title=The Taste of Words: An Introduction to Urdu Poetry |date=2014 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-93-5118-725-7 |page=210 |url=https://books.google.com/books?id=nCehAwAAQBAJ&amp;pg=PT210}}&lt;/ref&gt;
| gross          = {{Estimation}} {{INR|40 million}}&lt;ref name=bo&gt;[http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&amp;catName=MTk3Ng== Box Office 1976] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208235743/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&amp;catName=MTk3Ng== |date=8 December 2011 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਕਭੀ ਕਭੀ''' ਫਿਲਮ 1976 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]], [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਰਾਖੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਰਾਖੀ]], [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]] ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। '''ਦੀਵਾਰ''' (1975) ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀਆਂ [[ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ|ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ]] ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। 24ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ''ਕਭੀ ਕਭੀ ਨੇ'' ਪ੍ਰਮੁੱਖ 13 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ|ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ]], [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] (ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ), [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ|ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ]] (ਬੱਚਨ), ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ( [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ|ਰਾਖੀ]] ), ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ (ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ) ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਰਹਿਮਾਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] (ਲੁਧਿਆਣਮ) [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਲੁਧਿਅਮ 4) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ) ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਮੇਲ]] [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ]] ( [[ਮੁਕੇਸ਼]] ), ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੋ ਗੀਤ [[ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਖ਼ਯਾਲ ਆਤਾ ਹੈ]]।

== ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ==

ਕਭੀ ਕਭੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 24 ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ]] ਦੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kabhi Kabhie 1976 songs |url=http://ww.smashits.com/music/hindi-film/songs/1170/kabhi-kabhie-love-is-life.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918181110/http://ww.smashits.com/music/hindi-film/songs/1170/kabhi-kabhie-love-is-life.html |archive-date=18 September 2009 |access-date=13 October 2009}}&lt;/ref&gt;

[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਕੇਸ਼]] ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ 'ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ &quot;ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਯੁਗਲ ਸੰਸਕਰਣ, [[ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ]] ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ, ''[[ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ]]'' ਦੀ [[ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ|1976 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ [[PlanetBollywood.com]] ਦੀ 100 ਮਹਾਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ #7 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Greatest Bollywood Soundtracks Ever – Part 4 |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=s022608074151 |access-date=7 March 2011 |publisher=PlanetBollywood.com}}&lt;/ref&gt; PlanetBollywood.com ਦੇ [[Rakesh Budhu|ਰਾਕੇਸ਼ ਬੁੱਧੂ]] ਨੇ 10 ਵਿੱਚੋਂ 9,5 ਸਟਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, &quot;ਕਭੀ ਕਭੀ' ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧੁਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਹੇਗਾ।&quot;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox album
| name         = {{Lang|hi-latn|Kabhi Kabhie}}
| type         = [[Soundtrack]]
| artist       = [[Mohammed Zahur Khayyam|Khayyam]]
| cover        = 
| alt          = 
| caption      = 
| released     = 1976 (India)
| recorded     = 
| venue        = 
| studio       = 
| genre        = [[Film soundtrack]]
| length       = 
| label        = [[EMI]]
| producer     = [[Mohammed Zahur Khayyam|Khayyam]]
| prev_title   = Sankalp
| prev_year    = 1975
| next_title   = [[Shankar Hussain]]
| next_year    = 1977
}}
{{Album ratings|rev1=[[PlanetBollywood.com]]|rev1score={{Rating|9.5|10}}&lt;ref name=&quot;pb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=042606031000 |title= Kabhi Kabhie: Music Review by Rakesh Budhu |publisher=PlanetBollywood.com |access-date=7 February 2012}}&lt;/ref&gt;}}ਨੰ.       ਸਿਰਲੇਖ                     ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ   ਲੰਬਾਈ
1. &quot;ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ -         ਮੁਕੇਸ਼                    05:31

2. &quot;ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ - II   ਮੁਕੇਸ਼, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ 04:57

3. &quot;ਕਭੀ ਕਭੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ – ਡਾਇਲਾਗ&quot; ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ 01:06

4. &quot;ਮੈਂ ਪਲ ਦੋ ਪਲ ਕਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੂੰ&quot;    ਮੁਕੇਸ਼                    04:08

5. &quot;ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਪਲ ਕਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੂੰ - II&quot; ਮੁਕੇਸ਼                03:01

6. &quot;ਤੇਰੇ ਫੂਲੋਂ ਜੈਸਾ ਰੰਗ&quot;      ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ,ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ 06:10

7. &quot;ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਏਕ ਨੰਨ੍ਹੀ ਪਰੀ&quot; ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ           03:17

8. &quot;ਪਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੋ ਕਯਾ&quot; ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ                 03:43

9. “ਸੁਰਖ ਜੋੜੇ ਕੀ॥ ਯੇ ਜਗਮਗਾਹਟ (ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ)&quot; ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ, ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ 03:45

10. &quot;ਤੇਰੇ ਚੇਹਰੇ ਸੇ&quot;              ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ 05:03
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ]]</text>
      <sha1>712pz3r5ceri35hzzexn4f5f5jepkc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204676</id>
    <revision>
      <id>840429</id>
      <timestamp>2026-06-04T13:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox settlement | name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''' | other_name                      =  | nickname                        =  | settlement_type                 = ਪਿੰਡ | image_skyline                   =  | image_alt                       =  | image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''' | pushpin_map                     = India Punjab#India | pushpin_label_p...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>840429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="gm3lgtznudtki0j1hihic8dknj1lp37" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>gm3lgtznudtki0j1hihic8dknj1lp37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840430</id>
      <parentid>840429</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5459" sha1="rv4g61hzyubk90mpgk9xgsvddfl1r37" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ=== 

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>rv4g61hzyubk90mpgk9xgsvddfl1r37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840431</id>
      <parentid>840430</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>840431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5928" sha1="l2ebgi7dquvp7ys7i3fbem3yq6qly6z" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>l2ebgi7dquvp7ys7i3fbem3yq6qly6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840432</id>
      <parentid>840431</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>840432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6003" sha1="qwvr2dfdwhfbn3iprp3hl4ungkz7myy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
[[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>qwvr2dfdwhfbn3iprp3hl4ungkz7myy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840433</id>
      <parentid>840432</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>840433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6010" sha1="dlr6d3gjryhng9hhafat97cnmaw3kxd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = ਪਿੰਡ '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
#[[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
#[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
#[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
#[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
#[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
#[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
#[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>dlr6d3gjryhng9hhafat97cnmaw3kxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840434</id>
      <parentid>840433</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6027" sha1="a9v9d9poay743fymgwbk60hos6r5bjz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = [[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
[[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>a9v9d9poay743fymgwbk60hos6r5bjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840435</id>
      <parentid>840434</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T13:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6059" sha1="ap5eqwmgy4deaz1t5vn0bi0n1o045zw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = [[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
| image_caption                   = File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
[[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>ap5eqwmgy4deaz1t5vn0bi0n1o045zw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840438</id>
      <parentid>840435</parentid>
      <timestamp>2026-06-04T15:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6074" sha1="sztnkkgp0vibhxup4c527c5c9k60jyr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = [[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
| image_caption                   = File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.400038|N|76.364541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 296
| population_total                = 3.263
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 17
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:16 PB:12
| area_code       = 01885******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
| official_name                   = 
}}


'''ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ''', ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਰੂਪਨਗਰ]] ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 98 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/roparnawanshahr-ropar-news-9043605.html&lt;/ref&gt; ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 174315 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਊਨਾ) ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A9%87-%E0%A8%9A/&lt;/ref&gt;

===ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ===
#ਹੰਬੇਵਾਲ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਰਾਮਪੁਰ ਸਾਹਨੀ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਤਲਵਾੜਾ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ ਨਿੱਕੂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਨੰਗਲ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ===

#ਨੰਗਲ
#ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
#ਹਮੀਰਪੁਰ
#ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
#ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ 
ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

===ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ===
#ਸ੍ਰੀ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#[[ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 2.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ     
#ਰਾਏ ਮਹਿਤ ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 

===ਗੈਲਰੀ===
[[File:ਬਿਭੌਰ (14822).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (23346).jpg|thumb|ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਗਲ]]
[[File:ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ (82525).jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]
[[File:Satluj (93869).jpg|thumb|river]]
[[File:ਬਿਭੌਰ.jpg|thumb|ਨੰਗਲ]]

===ਹਵਾਲੇ===


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>sztnkkgp0vibhxup4c527c5c9k60jyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sukhjinder0811</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204677</id>
    <revision>
      <id>840442</id>
      <timestamp>2026-06-05T01:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>840442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="04y38ecnplcwzwslk4zk9uz6pyf4qrh" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sukhjinder0811}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:34, 5 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>04y38ecnplcwzwslk4zk9uz6pyf4qrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ranjitsingh9</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204678</id>
    <revision>
      <id>840443</id>
      <timestamp>2026-06-05T04:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>840443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="g1aao0zv7y926eyjpfbnhxsdkbhml4t" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Ranjitsingh9}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:34, 5 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>g1aao0zv7y926eyjpfbnhxsdkbhml4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਿਓਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204679</id>
    <revision>
      <id>840444</id>
      <timestamp>2026-06-05T10:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurdeep Alike</username>
        <id>47457</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355396180|Nyoma]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>840444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26015" sha1="6yjgrk5b5p2dtqz7wodw655df5tonma" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox ib-settlement vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |&lt;div class=&quot;fn org&quot;&gt;ਨਿਓਮਾ&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;nickname ib-settlement-other-name&quot;&gt;ਨਿਆਮਾ, ਨਿਓਮਾ&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-subheader&quot; |&lt;div class=&quot;category&quot;&gt;ਪਿੰਡ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |[[File:Nyoma_Gompa.JPG|250x250px|Nyoma's setting as seen from the gompa (Buddhist monastery)]]&lt;div class=&quot;ib-settlement-caption&quot;&gt;ਗੋਮਪਾ (ਬੋਧੀ ਮੱਠ) ਤੋਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਨਿਓਮਾ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;div class=&quot;switcher-container&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Location map/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;div class=&quot;locmap&quot; style=&quot;width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;&gt;&lt;div style=&quot;width:250px;padding:0&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;width:250px&quot;&gt;[[ਤਸਵੀਰ:India_Ladakh_location_map_UN_view.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Nyoma is located in Ladakh]]&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:78.315%;left:77.141%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-3px;top:-3px&quot;&gt;[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|6x6px|Nyoma]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pl&quot; style=&quot;width:6em;right:4px&quot;&gt;&lt;div&gt;ਨਿਓਮਾ&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;padding-top:0.2em&quot;&gt;ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ&lt;/div&gt;&lt;span class=&quot;switcher-label&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਿਖਾਓ&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Location map/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;div class=&quot;locmap&quot; style=&quot;width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;&gt;&lt;div style=&quot;width:250px;padding:0&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;width:250px&quot;&gt;[[ਤਸਵੀਰ:India_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|269x269px|Nyoma is located in India]]&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:13.213%;left:36.401%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-3px;top:-3px&quot;&gt;[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|6x6px|Nyoma]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;pr&quot; style=&quot;width:6em;left:4px&quot;&gt;&lt;div&gt;ਨਿਓਮਾ&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;padding-top:0.2em&quot;&gt;ਨਿਓਮਾ (ਭਾਰਤ) &lt;/div&gt;&lt;span class=&quot;switcher-label&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਿਖਾਓ&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਃ 33°12′21′′N 78°38′54′′E/33.2059163 °N 78.6483843 °E/
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਦੇਸ਼
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span class=&quot;flagicon nowrap&quot;&gt;[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]] &lt;/span&gt;[[ਭਾਰਤ]]
|- class=&quot;mergedrow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]]
|- class=&quot;mergedrow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਚਾਂਗਥਾਂਗ
|- class=&quot;mergedrow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ਤਹਿਸੀਲ]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਨਿਓਮਾ
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਉਚਾਈ&lt;div class=&quot;ib-settlement-fn&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |4, 180 ਮੀਟਰ (13,710 ਫੁੱਟ) &amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |ਅਬਾਦੀ &lt;div class=&quot;ib-settlement-fn&quot;&gt; (2011)&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; 
|- class=&quot;mergedrow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;• ਕੁੱਲ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |918
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ&lt;div class=&quot;ib-settlement-fn&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|- class=&quot;mergedrow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |• ਅਧਿਕਾਰਕ&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |
==== ਲਹਾੜਖੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ====
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ|ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ]]
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਯੂਟੀਸੀ + 5:30 (ਆਈਐੱਸਟੀ) 
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿੰਨ]]
| class=&quot;infobox-data adr&quot; |&lt;div class=&quot;postal-code&quot;&gt;194404&lt;/div&gt;
|- class=&quot;mergedtoprow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕੋਡ
| class=&quot;infobox-data&quot; |901
|}
ਨਿਓਮਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ।{{Efn|Variations of the spelling include &quot;Nyama&quot;,{{sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=624}} and &quot;Neoma&quot;.&lt;ref name=&quot;reopened&quot;&gt;
{{Cite news |date=2009-04-06 |title=New IAF airfield to be reopened in east Ladakh |url=https://economictimes.indiatimes.com/News/PoliticsNation/New-IAF-airfield-to-be-reopened-in-east-Ladakh/articleshow/4365705.cms |access-date=2025-11-14 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}
&lt;/ref&gt; The village was referred to as &quot;Nimu&quot; or &quot;Nima&quot; during the [[British Raj]] period.{{sfnp|Drew, The Jummoo and Kashmir Territories|1875|loc=p.&amp;nbsp;313, footnote; p.&amp;nbsp;316}}{{sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=624}}}} ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਲੱਦਾਖ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਉਪ-ਮੰਡਲ, ਤਹਿਸੀਲ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਅੱਡਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blockwise Village Amenity Directory |url=http://leh.nic.in/depts/villageamenitydirectory.pdf |access-date=2015-07-23 |publisher=Ladakh Autonomous Hill Development Council}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਮੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਯੋਮਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਡੁੰਗਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਘਾਟੀ ਨਿਓਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਾਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੱਡ ਤੱਕ ਸੰਕੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਨਿਓਮਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਉਪ-ਮੰਡਲ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਲੱਦਾਖ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਓਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੂਪਸ਼ੂ ਮੈਦਾਨ, ਨਿਓਮਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਕਜੰਗ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਘਾਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਿਓਮਾ ਗੋੰਪਾ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੱਠ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

== ਭੂਗੋਲ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Nyoma.jpg|thumb|ਨਿਓਮਾ]]
ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ [ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਕੱਕਜੰਗ ਚਰਾਗਾਹ] ਰਾਹੀਂ ਡੈਮਚੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕਕਜੰਗ ਚਰਾਗਾਹ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ, ਇਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੁਸ਼ੁਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੈਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡੁੰਗਟੀ ਵਿਖੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਯੋਮਾ ਪਿੰਡ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ (ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ) ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਮੂਡ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਖੋਖਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ [1]&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Schomberg |first=R. C. F. |title=Expeditionts: The Tso Morari to the Tibetan Frontier at Demchok |work=[[Himalayan Journal]] |volume=XVI |issue=1 |page=105 |year=1950}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਓਮਾ ਚੁਮਾਥਾਂਗ ਤੋਂ 41 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਚੁਸ਼ੁਲ ਤੋਂ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਮਾਹੇ ਅਤੇ ਲੋਮਾ ਹਨ। ਹਾਨਲੇ, ਦੱਖਣੀ ਲੱਦਾਖ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਮਾਉਂਟ ਸਾਜੁਮ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;

ਨਿਓਮਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੀਨ ਦੇ [[ਤਿੱਬਤ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੇਤਰ|ਤਿੱਬਤ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਰੂਪਸ਼ੂ ਦੇ [[ਚੁਮਾਰ]] ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਮਿਸ ਦੱਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ, ਚੀਨ ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ|1962 ਦੀ ਜੰਗ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ, ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਰੇਂਜ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਮਚੇਲੇ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਡੈਮਚੋਕ ਤੱਕ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

[[ਲੇਹ]] ਤੋਂ ਸੜਕ ਲੋਮਾ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਇਉਲ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਇਉਲ ਤੋਂ ਡੇਮਚੋਕ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕ ਕੋਓਲ ਲੁੰਗਪਾ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਡੈਮਚੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਦਰ੍ਹਾ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;
{{Cite web |date=2 November 2017 |title=BRO builds world's highest motorable road in Ladakh at 19,300 feet |url=http://www.livemint.com/Politics/YpojBHOzLBVypMDOylGPXJ/BRO-builds-worlds-highest-motorable-road-in-Ladakh-at-1930.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102140239/http://www.livemint.com/Politics/YpojBHOzLBVypMDOylGPXJ/BRO-builds-worlds-highest-motorable-road-in-Ladakh-at-1930.html |archive-date=2 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web |title=Achievements of West DTE during the F/Y 2016-17 |url=http://www.bro.gov.in/WriteReadData/linkimages/9886029359-Landmark.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107072329/http://www.bro.gov.in/WriteReadData/linkimages/9886029359-Landmark.pdf |archive-date=7 November 2017 |publisher=Border Roads Organisation}}&lt;/ref&gt;

== ਫੌਜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

=== ਨਿਓਮਾ ਏਅਰਬੇਸ ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Main|Mudh-Nyoma Air Force Station}}
ਨਿਓਮਾ ਮੁਧ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rahul |date=2025-11-12 |title=IAF chief lands C-130J, inaugurates Nyoma airbase in Ladakh |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iaf-chief-lands-c-130j-inaugurates-nyoma-airbase-in-ladakh-101762952103449.html |access-date=2025-11-14 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/all-you-need-to-know-about-ladakhs-mudh-nyoma-airbase/articleshow/125294610.cms|title=All you need to know about Ladakh’s Mudh-Nyoma airbase|date=2025-11-13|work=The Times of India|access-date=2025-11-14|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ {{Convert|23|km|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=2009-09-18 |title=IAF activates Nyoma airfield close to China border |url=https://indianexpress.com/article/india/latest-news/iaf-activates-nyoma-airfield-close-to-china-border/ |access-date=2025-11-14 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1962 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਣਵਰਤੀ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ 18 ਸਤੰਬਰ 2009 ਤੋਂ ਫਿਕਸਡ-ਵਿੰਗ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੈਂਡਿੰਗ ਗਰਾਊਂਡ (ਏ. ਐਲ. ਜੀ.) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Today |first=Headlines |date=2009-09-18 |title=IAF plane lands at Ladakh's Nyoma airfield |url=https://www.indiatoday.in/india/story/iaf-plane-lands-at-ladakhs-nyoma-airfield-56793-2009-09-17 |access-date=2025-11-14 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Joint-effort-by-forces-to-operate-in-Leh-Ladakh/article16882239.ece|title=Joint effort by forces to operate in Leh-Ladakh|last=Sharma|first=Vrinda|date=2009-09-18|work=The Hindu|access-date=2025-11-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2023 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਿਮਾਂਕ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਸੜਕ ਸੰਗਠਨ (ਬੀ. ਆਰ. ਓ.) ਦੁਆਰਾ 218 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (23 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/expansion-of-nyoma-airfield-in-eastern-ladakh-begins-can-handle-fighter-jets-once-completed/article67188607.ece|title=Nyoma advanced landing ground in eastern Ladakh being upgraded to handle fighter jets|last=Peri|first=Dinakar|date=2023-08-12|work=The Hindu|access-date=2025-11-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Linganna |first=Girish |date=2025-11-01 |title=Built at –40°C! How India created the world’s toughest airbase at Nyoma near the China border |url=https://english.mathrubhumi.com/features/specials/indias-highest-airfield-nyoma-china-border-jar7ohtn |access-date=2025-11-08 |website=Mathrubhumi |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ladakh-airbase-close-to-china-border-activated/articleshow/125285799.cms|title=Ladakh airbase close to China border activated|date=2025-11-14|work=The Times of India|access-date=2025-11-14|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਨੇ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਨੂੰ 1,235 ਏਕੜ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ-ਇੱਕ ਏਅਰਬੇਸ ਜੋ ਕਿ 13,700  (4,200 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜੈੱਟ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ {{Convert|2.7|km|ft|abbr=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8,900 -ਲੰਬਾ, {{Convert|46|m|ft|abbr=on}} ਮੀਟਰ (151 ਫੁੱਟ) ਚੌੜਾ ਰਨਵੇਅ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੌਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-01-05 |title=To counter China, Nyoma airfield in Ladakh to be full-fledged base in 2 years |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/to-counter-china-nyoma-airfield-in-ladakh-to-be-full-fledged-base-in-2-yrs-467406/ |access-date=2025-11-14 |website=The Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਹਾਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਏ.ਟੀ.ਸੀ. ਕੰਪਲੈਕਸ, ਹੈਂਗਰ, ਕਰੈਸ਼ ਬੇ, ਵਾਚ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/east-ladakhs-nyoma-airfield-set-to-be-operational-by-october/articleshow/122869370.cms|title=East Ladakh's Nyoma airfield set to be operational by October|date=2025-07-24|work=The Times of India|access-date=2025-07-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;

ਮੁਧ-ਨਿਓਮਾ ਏਅਰ ਬੇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪਹਿਲਾਂ 12 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਮਰ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rahul |date=2025-11-12 |title=IAF chief lands C-130J, inaugurates Nyoma airbase in Ladakh |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iaf-chief-lands-c-130j-inaugurates-nyoma-airbase-in-ladakh-101762952103449.html |access-date=2025-11-14 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/all-you-need-to-know-about-ladakhs-mudh-nyoma-airbase/articleshow/125294610.cms|title=All you need to know about Ladakh’s Mudh-Nyoma airbase|date=2025-11-13|work=The Times of India|access-date=2025-11-14|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

=== ਫੀਲਡ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ ===
{{Anchor|FFR|MFFR}}

ਨਿਓਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਵਾਈਲਡ-ਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ 1,259.25 ਹੈਕਟੇਅਰ (12.5925 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ &quot;ਮਾਹੇ ਫੀਲਡ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ&quot; (MFFR) ਹੈ। ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ ਵਿਵਾਦਤ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25-31 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਾਇਰਿੰਗ ਰੇਂਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਫਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ [20].&lt;ref name=&quot;mah1&quot;&gt;{{Cite web |title=Central wildlife panel approves to upgrade IAF base near LAC in Ladakh |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/central-wildlife-panel-approves-to-upgrade-iaf-base-near-lac-in-ladakh-122090900685_1.html |access-date=2022-09-12 |website=www.business-standard.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਤਾਰਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੋਡ ਖੇਤਰ ===
ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਵਿਖੇ 48,6 ਹੈਕਟੇਅਰ (486,000 ਮੀਟਰ ) ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੋਡ ਏਰੀਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/wildlife-panel-clears-13-defence-paramilitary-projects-in-ladakh-arunachal/article70252661.ece|title=Wildlife panel clears 13 defence, paramilitary projects in Ladakh, Arunachal|last=PTI|date=2025-11-07|work=The Hindu|access-date=2025-11-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੜਕਾਂ ===
ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤਹਿਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ 2022 ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਲਈ ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ ਕੇਬਲ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;mah1&quot;&gt;{{Cite web |title=Central wildlife panel approves to upgrade IAF base near LAC in Ladakh |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/central-wildlife-panel-approves-to-upgrade-iaf-base-near-lac-in-ladakh-122090900685_1.html |access-date=2022-09-12 |website=www.business-standard.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.business-standard.com/article/current-affairs/central-wildlife-panel-approves-to-upgrade-iaf-base-near-lac-in-ladakh-122090900685_1.html &quot;Central wildlife panel approves to upgrade IAF base near LAC in Ladakh&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

2010 ਤੋਂ, ਇਨਰ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਓਮਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੱਠ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

=== ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ===
ਜਦੋਂ 2006 ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਿਹਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿਓਮਾ ਇਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

=== ਨਿਓਮਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Tsaga_La.jpg|thumb|ਸਾਗਾ ਲਾ ਪਾਸ.]]
ਨਿਓਮਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬਲਾਕ ([[ਬਲਾਕ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ]]) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਓਮਾ, ਹਾਨਲੇ, ਕੋਇਉਲ, ਡੇਮਚੋਕ, ਸਾਗਾ, ਮੁਧ, ਰੋਂਗੋ, ਨੀਦਾਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

=== ਨਿਓਮਾ ਪਿੰਡ ===
[[2011 ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ|ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਓਮਾ ਵਿੱਚ 202 ਘਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (ਭਾਵ 6 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 49.94% ਹੈ।&lt;ref name=&quot;census_2011&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.censusindia.gov.in/datagov/CDB_PCA_Census/PCA_CDB_0103_F_Census.xls|title=Leh district census|work=[[2011 Census of India]]|access-date=2015-07-23|publisher=Directorate of Census Operations}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਜਨਸੰਖਿਆ (2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) &lt;ref name=&quot;census_2011&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.censusindia.gov.in/datagov/CDB_PCA_Census/PCA_CDB_0103_F_Census.xls|title=Leh district census|work=[[2011 Census of India]]|access-date=2015-07-23|publisher=Directorate of Census Operations}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.censusindia.gov.in/datagov/CDB_PCA_Census/PCA_CDB_0103_F_Census.xls &quot;Leh district census&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
!
!ਕੁੱਲ
!ਮਰਦ
!ਔਰਤ
|-
|ਆਬਾਦੀ
|918
|427
|491
|-
|6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ
|125
|63
|62
|-
|ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|2
|0
|2
|-
|ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਾ
|707
|329
|378
|-
|ਸਾਖਰਤਾ
|396
|198
|198
|-
|ਵਰਕਰ (ਸਾਰੇ) 
|345
|212
|133
|-
|ਮੁੱਖ ਵਰਕਰ (ਕੁੱਲ) 
|160
|100
|60
|-
|ਮੁੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰਃ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
|40
|28
|12
|-
|ਮੁੱਖ ਕਾਮੇਃ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ
|6
|1
|5
|-
|ਮੁੱਖ ਕਾਮੇਃ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਾਮੇ
|5
|4
|1
|-
|ਮੁੱਖ ਵਰਕਰਃ ਹੋਰ
|109
|67
|42
|-
|ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮੇ (ਕੁੱਲ) 
|185
|112
|73
|-
|ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮੇਃ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ
|13
|9
|4
|-
|ਸੀਮਾਂਤ ਮਜ਼ਦੂਰਃ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ
|119
|68
|51
|-
|ਸੀਮਾਂਤ ਕਾਮੇਃ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਾਮੇ
|4
|0
|4
|-
|ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਕਾਮੇਃ ਹੋਰ
|49
|35
|14
|-
|ਗੈਰ-ਕਰਮਚਾਰੀ
|573
|215
|358
|}

* ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕਾਂ
* [[ਅਸਲ ਨਿਯੰਤਰਨ ਰੇਖਾ|ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਲਾਈਨ]]
* ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਨੋਟਸ ==
{{Notelist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>6yjgrk5b5p2dtqz7wodw655df5tonma</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>