ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2289</id>
    <revision>
      <id>840474</id>
      <parentid>840441</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T17:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਵਿਆਹ */</comment>
      <origin>840474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83171" sha1="ekoqed4qwpcw4hokg9qj71xbumpy16t" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| name               = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ
| image              = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg
| alt                = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| caption            = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| birth_name         = ਨਾਨਕ
| birth_date         = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}}
| birth_place        = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| death_date         = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}}
| death_place        = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| known_for          = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
*ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ
*ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]]
| successor          = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| parents            = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]]
| spouse             = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]]
| children           = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]&lt;br&gt;[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]]
| religion           = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]
| location           = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]]
| other_name         = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;
| signature          = Pothi written by Guru Nanak.jpg
}}
'''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}}

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

== ਜੀਵਨ  ==
[[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ।

=== ਜਨਮ ===
[[File:The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|thumb|200px|left|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1469]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ (ਮੌਜੂਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{sfn|Singh|2006|pp=12–13}}{{sfn|Grewal|1998|p=6}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[19] ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਬੰਜਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kapur |title=Guru Nanak's Life and Thought |date=October 2001 |publisher=Guru Nanak Dev University |isbn=817770012X |editor-last=Kair |editor-first=Madanjit |edition=2nd |series=Selected Works of Sirdar Kapur Singh |location=Amritsar |editor-last2=Singh |editor-first2=Piar}}&lt;/ref&gt;

ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਲਤਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}

=== ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ===
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਜਨਮਸਾਖੀ, 'ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ'), ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1526 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ &quot;ਰਵਾਇਤੀ&quot; ਜਾਂ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ&quot;), ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਲਾਇਤ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Trilochan |url=http://ignca.nic.in/Asi_data/48740.pdf |title=Guru Nanak: Founder of Sikhism: A Biography |pages=489–491}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਵਤ 1596 (22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਅਸੌਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 10 ਤਰੀਕ ਨੂੰ 70 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 7 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ (ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਸਾਖ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=54}}

1815 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ - ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰ + ਪੁਰਬ, 'ਜਸ਼ਨ') - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ 1868 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=52}}

ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ 1496 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ &quot;ਆਤਮਕ ਜਨਮ&quot; ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}}

ਕੱਤਕ ਜਨਮਦਿਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤ:

ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਾਚਾ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੰਦਾਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜੋ ਹੰਦਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}}

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ &quot;ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ&quot; ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰੀ &quot;ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ&quot; ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=53–54}}

ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Bindra |first=Pritpal Singh |title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus |pages=78}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Gurbilas Chhevian Patashahi |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |date=19 December 2000 |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/gukbilas-chhevin-patshahi/}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1776 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਮਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, 1769 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ,&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |date=2000-12-19 |title=BANSAVALINAMA DASAN PATSHAHIAN KA – The Sikh Encyclopedia |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1727 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰਪੂਰਨਾਲੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1797 ਦੀ ਨਾਨਕ ਚੰਦਰੋਦਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਤ ਦਾਸ ਛਿੱਬੜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਰੇਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।[30]

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (1909) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Ren |url=https://sikhbookclub.com/Book/Sri-Gur-Pur-Prakash-Part-1 |title=Gurpur Parkash}}&lt;/ref&gt;

ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲੀ, ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ - ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਸੀ - ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/90|lxxiv]]}}

=== ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ===
[[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]]
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ&lt;ref&gt;{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.&lt;/ref&gt; ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge &amp; Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।&lt;ref name=&quot;GuruNanakBBC&quot;&gt;{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433
Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=}}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;kartar singh&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}&lt;/ref&gt;

24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਆਹ ===
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਲਗਭਗ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ 'ਨੱਕਾਸ਼' ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, [c] ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਲੱਖਣੀ,[33 ਮੂਲ ਚੰਦ (ਉਰਫ਼ ਮੂਲਾ)[34] ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,[45] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ (ਜਨਮ 1494) ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ [46] (ਜਾਂ ਲਖਮੀ ਦਾਸ, ਜਨਮ 1496[34] ਜਾਂ 1497 ਸੀ।[47][33][ਪੰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 1500,[46] ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।[48] ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।[34]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ
ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੈ ਰਾਮ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ (ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਸੀ [20]: 5 ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਡੀਖਾਨਾ (ਗੈਰ-ਨਕਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮਾਲੀਏ ਲਈ ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ) ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ।[46][34] ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਨਾਨਕ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨ-ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[20]: 5  ਮੰਡੈਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ 19 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।[19] ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਾਇਨ (ਕੀਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਬੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੌਂਦਾ, ਜਾਗਦਾ, ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਚੱਕਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।[19] ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਧਿਆਇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।[19]

ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਝੂਠੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵੀ, ਨਾਨਕ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੋਸਤ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਣੂ ਹੋਏ, ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ।[19][34] ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।[49]: 3  ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਅਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਟਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।[34] ਰਾਸ਼ਨ ਤੋਲਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ... ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ &quot;ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ&quot; ਹੈ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ।[34]

== ਸਿੱਖੀ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge &amp; Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&amp;pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।&lt;ref name=&quot;Kalsi_Chelsea2&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cole_Sambhi&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teece 2004 4&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}&lt;/ref&gt;

== ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ ==
[[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 'ਰਾਗ ਸਹਿਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ 'ਜਪੁ', ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ।

ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।' 'ਛੇੜ ਰਬਾਬ' ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ 'ਛੇੜ' ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, 'ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।' ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।&lt;ref&gt;Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Kamala1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Nikky1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

* '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
* '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ।
* '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ।

== ਭਾਵ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;&gt;David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: &quot;Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Louis Fenech 2014 page 35&quot;&gt;Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: &quot;Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;encyclobritannicasikh&quot;&gt;[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: &quot;In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India&quot;,&lt;/ref&gt; ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;/&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Grewal&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&amp;isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singha&quot;&gt;{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&amp;type=isbn&amp;term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}&lt;/ref&gt;

== ਉਦਾਸੀਆਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27  ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;GuruNanak_BBC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium &amp; India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&amp;pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}&lt;/ref&gt;

1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The &quot;Gurū Nānak&quot; Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}&lt;/ref&gt; ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p28&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, &quot;ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਨਕ&quot; ਅਤੇ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਨਕ&quot; ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਾਲਾ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ (ਮੁ'ਜਿਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|page=|pages=1–2}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ ਹਨ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸਾਖੀਆਂ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=ix}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਾਰਸ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} 1976 ਵਿੱਚ, ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ &quot;ਐਟਲਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ&quot; ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।[49]: ix

== ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ == 
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ, ਲਗਭਗ 1680

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੇਲੀ (ਮੂੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਨੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਛਿੱਲਾ), ਟੋਪੀ (ਸਿਰ-ਟੋਪੀ), ਚੋਲਾ, ਅਤੇ ਖੜਾਵਾਂ (ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੈਂਡਲ), ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਮਣਕੇ) ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=5}} ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਗਲਾਈਫ਼ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਗੁਲੇਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਬਾਗੜੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=viii–ix}}

==ਵਾਰਸ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ&quot; ਜਾਂ &quot;ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ&quot; ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [[22 ਸਤੰਬਰ]] 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] 
* [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] 
* [[ਸਿੱਖੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
* [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]]
* [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]]

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' 
* ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ''

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

*[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&amp;t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]
*[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org]
* https://mandillon.blogspot.com/?m=1

* [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com]
* [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]]
* [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>ekoqed4qwpcw4hokg9qj71xbumpy16t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Userbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3584</id>
    <revision>
      <id>840482</id>
      <parentid>356681</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="su9u8yu84j5yrqy8e09vwiykthyckb6" xml:space="preserve">{{#invoke:userbox|userbox}}{{template other|__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>su9u8yu84j5yrqy8e09vwiykthyckb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10970</id>
    <revision>
      <id>840491</id>
      <parentid>620806</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>840491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9944" sha1="r4nn48rrwn2vp4wzi23srx3qrc44xqk" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ
| title        = 
| image        = Ibrahim lodhi (2).jpg
| caption      = 
| reign        = 1517 – 21 ਅਪਰੈਲ, 1526
| coronation   = 1517, [[ਆਗਰਾ]]
| predecessor  = [[ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ|ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]]
| successor    = [[ਬਾਬਰ]] ([[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]])
| spouse       = 
| issue        = ਜਲਾਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ
| royal house  = 
| father       = [[ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ|ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]]
| mother       = 
| religion     = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]
| birth_date   = 
| birth_place  = [[ਦਿੱਲੀ]]
| death_date   = 21 ਅਪਰੈਲ, 1526 (ਉਮਰ 45–46)
| death_place  = [[ਪਾਣੀਪਤ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ
| place of burial = 
| succession   = 31ਵਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ|ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ]]
|house=[[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]]}}

'''ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ''' (ਫਾਰਸੀ: ابراهیم خان لودی), (1480 - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526) [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chandra|first1=Satish|url=https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC&amp;q=Sikandar+Lodi+afghan&amp;pg=PA25|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part - II|publisher=Har-Anand Publications|year=2005|isbn=978-81-241-1066-9|language=en|quote=The first of these was the death of the Afghan ruler , [[Sikandar Lodi]] , at Agra towards the end of 1517 and the succession of Ibrahim Khan Lodi . The second was the conquest of Bajaur and Bhira , by Babur in the frontier tract of north - west Punjab in ...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sengupta|first1=Sudeshna|url=https://books.google.com/books?id=XJL5Rk6aHYUC&amp;q=the+lodi+Dynasty&amp;pg=PA126|title=History &amp; Civics 9|publisher=Ratna Sagar|isbn=9788183323642|pages=126|quote=The Lodi dynasty was established by the Ghilzai tribe of the Afghans|language=en}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ|ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1517 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ [[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1526 ਤੱਕ ਨੌਂ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਬਾਬਰ]] ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ [[ਪਾਣੀਪਤ]] ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=03601021&amp;ct=98 |title=SULṬĀN ĪBRAHĪM BIN SULṬĀN SIKANDAR KHAN LODĪ |work=The Muntakhabu-’rūkh by ‘Abdu-’l-Qādir Ibn-i-Mulūk Shāh, known as [[Al-Badauni|Al-Badāoni]], translated from the original Persian and edited by George S. A. Ranking, Sir Wolseley Haig and W. H. Lowe |publisher=[[Packard Humanities Institute]] 1884–1925 |access-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728034819/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=03601021&amp;ct=98 |archive-date=28 July 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sen2&quot;&gt;{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=122–25|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸ਼ਾਸਕ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੇ ਵੀ ਰਈਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਫਗਾਨ ਰਈਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

1526 ਵਿੱਚ, ਕਾਬੁਲਿਸਤਾਨ (ਕਾਬੁਲ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 12,000-25,000 ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 20 ਤੋਂ 24 ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਨ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 50,000 ਤੋਂ 120,000 ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ 1000 ਜੰਗੀ ਹਾਥੀ ਸਨ। ਅਗਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੜੇ ਗਏ। ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ 331 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;Davis, Paul K. (1999), ''100 Decisive Battles: From Ancient Times to the Present'', Oxford University Press, p181.&lt;/ref&gt;

==ਕਬਰ==
ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਗੁੰਬਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਬੂ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਆਇਤਾਕਾਰ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਉਡਾਣ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1866 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1522 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਖਿਜ਼ਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;[http://www.haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm Tomb of Ibrahim Lodi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514085608/http://haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm |date=14 May 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi%27s-Tomb-14121.htm Ibrahim Lodi's Tomb]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100314040211/http://www.hindu.com/mp/2005/07/04/stories/2005070400980200.htm The tale of the missing Lodi tomb] [[The Hindu]], 4 July 2005.&lt;/ref&gt;

==ਗੈਲਰੀ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;100&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Delhi-Topra Nagari inscription of 1524 CE.jpg|alt=|1524 ਈਸਵੀ ਦਾ ਦਿੱਲੀ-ਟੋਪਰਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;US208&quot;&gt;{{cite book |last1=Singh |first1=Upinder |title=Delhi: Ancient History |date=2006 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-81-87358-29-9 |page=208 |url=https://books.google.com/books?id=KkpdLnZpm78C&amp;pg=PA208 |language=en}}&lt;/ref&gt;
ਤਸਵੀਰ:An awards ceremony in the Sultan Ibrāhīm’s court before being sent on an expedition to Sambhal.jpg|alt=|ਸੰਭਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ
ਤਸਵੀਰ:1526-First Battle of Panipat-Ibrahim Lodhi and Babur.jpg|alt=|1526-ਪਾਣੀਪਤ-ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ
ਤਸਵੀਰ:Babur introduced field guns at panipat, 1526.jpg|alt=|ਬਾਬਰ ਨੇ ਪਾਣੀਪਤ, 1526 ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਗਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ
ਤਸਵੀਰ:Kabuli Bagh Mosque.JPG|alt=|ਕਾਬੁਲੀ ਬਾਗ ਮਸਜਿਦ
&lt;/gallery&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
*[[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
*[http://www.barmazid.com/2016/10/abundance-and-low-prices-during-reign.html Abundance and low prices during the reign of Sultan Ibrahim Lodi] 
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/345985/Lodi-dynasty#ref222519 Lodī dynasty] - [[Encyclopædia Britannica]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]]</text>
      <sha1>r4nn48rrwn2vp4wzi23srx3qrc44xqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਾਬਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17231</id>
    <revision>
      <id>840499</id>
      <parentid>822562</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>840499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40861" sha1="92d1k1gh4fjdd7eb3vkzw1ys39cce85" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name =ਬਾਬਰ
|title = 
|image =Idealized portrait of Babur (1483-1530) in Persian style, painted circa 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg
|caption = ਬਾਬਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ 
|succession = [[File:Flag of the Mughal Empire.svg|border|22x20px]] ਪਹਿਲਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]
|reign = {{nowrap|20 ਅਪਰੈਲ 1526&amp;nbsp;– 26 ਦਸੰਬਰ 1530}}
|coronation =
|predecessor =[[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] (ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੁਲਤਾਨ) 
|successor = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]]
|issue = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ &lt;br&gt;ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਲਵਰ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਫ਼ਖ਼ਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੰਗ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;[[ਗੁਲਚਿਹਰਾ ਬੇਗਮ]], ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਅਲਤੂਨ ਬਿਸ਼ਿਕ, ਪੁੱਤਰ
|full name = ਜ਼ਹੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ 
|house = [[ਤੈਮੂਰ|ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] (ਜਨਮ ਤੋਂ) &lt;br&gt;[[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਸੰਸਥਾਪਿਕ)
|father = [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]
|mother = [[ਕੁਤੁਲੂਗ਼ ਨਿਗਾਰ ਖ਼ਾਨਮ]]
|birth_date = 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483
|birth_place = [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]]
|death_date = 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47)
|death_place = [[ਆਗਰਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]]
|place of burial = [[ਕਾਬੁਲ]], [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]
|religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]
|spouse=[[ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗ਼ਮ]]&lt;br&gt;ਜ਼ੈਨਾਬ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮਸੂਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ]]&lt;br&gt;ਮਾਹਮ ਬੇਗ਼ਮ&lt;br&gt;ਦਿਲਦਾਰ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;ਗੁਲਨਾਰ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮੁਬਾਰਿਕਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]]|succession1=[[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign1=1504–1526|predecessor1=ਮੁਕਿਨ ਬੇਗ਼|successor1=ਖ਼ੁਦ (ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)|succession2=[[ਫ਼ਰਗਨਾ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign2=1494–1497|predecessor2=[[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]}}

'''ਬਾਬਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Babur''';''' [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: bɑː.βuɾ, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ਬਾਬਰ, ਭਾਵ: 'ਟਾਈਗਰ'; 14 ਫਰਵਰੀ 1483{{spaced ndash}}26 ਦਸੰਬਰ 1530), [[ਜਨਮ ਨਾਮ]]: '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ''', [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਤੈਮੂਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Christoph Baumer]], ''The History of Central Asia: The Age of Islam and the Mongols'', Bloomsbury Publishing, 2018, p. 47.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor&quot;&gt;F. Lehmann: [http://www.iranicaonline.org/articles/babor-zahir-al-din Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor]. In Encyclopædia Iranica. Online Ed. December 1988 (updated August 2011). &quot;Bābor, Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad son of Umar Sheikh Mirza, (6 Moḥarram 886-6 Jomādā I 937/14 February 1483&amp;nbsp;– 26 December 1530), [[Timurid dynasty|Timurid]] prince, military genius, and literary craftsman who escaped the bloody political arena of his Central Asian birthplace to found the Mughal Empire in India. His origin, milieu, training, and education were steeped in [[Muslim]] culture and so Bābor played significant role for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Islam in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and [[historiographical]] results.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Robert L. Canfield 1991 p.20&quot;&gt;Robert L. Canfield, Robert L. (1991). ''Turko-Persia in historical perspective'', Cambridge University Press, p. 20. &quot;The Mughals-Persianized Turks who invaded from Central Asia and claimed descent from both Timur and Genghis&amp;nbsp;– strengthened the Persianate culture of Muslim India&quot;.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰਦੌਸ ਮਾਕਾਨੀ ('ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ') ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jahangir|first=Emperor Of Hindustan|title=The Jahangirnama : memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha|publisher=Washington, D.C. : Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution ; New York : Oxford University Press|year=1999|isbn=9780195127188|pages=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha/page/6 6]|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}&lt;/ref&gt;

ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਮੂਲ ਦਾ&lt;ref name=&quot;Richards1995&quot;&gt;{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC |page=6 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ]] (ਅਜੋਕੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਬਰ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ (1456-1494, 1469 ਤੋਂ 1494 ਤੱਕ [[ਫ਼ਰਗਨਾ|ਫਰਗਾਨਾ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤੈਮੂਰ (1336-1405) ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ।  ਬਾਬਰ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1494 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਖਸੀਕੇਂਤ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ [[ਸਮਰਕੰਦ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਕੰਦ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। 1501 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1504 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਬਦੁਰ ਰਜ਼ਾਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਲੁਗ ਬੇਗ II ਦੇ ਨਵਜੰਮੇ ਵਾਰਸ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸਮਾਈਲ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸਮਰਕੰਦ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸਫਾਵਿਦ ਅਤੇ [[ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ]] ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Gilbert2017&quot;&gt;{{citation|last=Gilbert|first=Marc Jason|title=South Asia in World History|url=https://books.google.com/books?id=1dhKDgAAQBAJ&amp;pg=PA75|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-066137-3|pages=75–}} Quote: &quot;Babur then adroitly gave the Ottomans his promise not to attack them in return for their military aid, which he received in the form of the newest of battlefield inventions, the matchlock gun and cast cannons, as well as instructors to train his men to use them.&quot;&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1526 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਇੱਕ ਖਰਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ, [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਦੇ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|author=V.S Bhatnagar|url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ|title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688–1743|date=1974|publisher=Impex India|language=en|page=6|quote=From 1326, Mewar's grand recovery commenced under Lakha, and later under Kumbha and most notably under Sanga, till it became one of the greatest powers in northern India during the first quarter of sixteenth century.}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਗਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 100,000 ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਬਾਬਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾੰਗਾ ਨੂੰ [[ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਖਾਨੁਆ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਹਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਗਲ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਘਟਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MyIWMwEACAAJ|title=An Advanced History of India. By R.C. Majumdar ... H.C. Raychaudhuri ... Kalikinkar Datta. (Second Edition.).|date=1950|publisher=Macmillan &amp; Company|page=419|quote=&quot;The battle of khanua was one of the most decisive battles in Indian history certainly more than that of Panipat as Lodhi empire was already crumbling and Mewar had emerged as major power in northern India. Thus, Its at Khanua the fate of India was sealed for next two centuries&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Radheyshyam Chaurasia|url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC|title=History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.|date=2002|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|isbn=978-81-269-0123-4|page=161|quote=&quot;The battle of Kanwaha was more important in its result even than the first battle of panipat. While the former made Babur ruler of Delhi alone the later made him King of hindustan. As a result of his success, the Mughal empire was established firmly in India. The sovereignty of India now passed from Rajputs to Mughals&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Wink|2012|p=27|ps=: &quot;The victory of Mughals at khanua can be seen as a landmark event in Mughal conquest of North India as the battle turned out to be more historic and eventful than one fought near Panipat. It made Babur undisputed master of North India while smashing Rajput powers. After the victory at khanua, the centre of Mughal power became Agra instead of Kabul and continue to remain till downfall of the Empire after Aalamgir's death.&quot;}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 1530 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਚਘਾਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਲਿਖਿਆ; ਇਸਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ (1556-1605) ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਾਮ ==
ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ &quot;ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ&quot; (ਇਸਲਾਮ ਦੇ) ਲਈ ਅਰਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਖਵਾਜਾ ਅਹਰਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Noshahi|first=Arif|title=خواجہ احرار|publisher=پورب اکیڈمی|year=2005|location=Lahore, Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਟਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਫੌਜ ਲਈ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{sfn|Eraly|2007|pp=18–20}} ਇਹ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Wikt-lang|fa|ببر}}), ਮਤਲਬ &quot;ਟਾਈਗਰ&quot;।{{sfnp|''EB''|1878}}&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot; /&gt; ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ [[ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ]] ਦੇ [[ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{sfnp|''EB''|1911}}&lt;ref&gt;Thumb, Albert, ''Handbuch des Sanskrit, mit Texten und Glossar'', German original, ed. C. Winter, 1953, [https://books.google.com/books?id=_kMeAAAAIAAJ&amp;q=babr+sanskrit&amp;dq=babr+sanskrit&amp;lr=&amp;as_brr=0&amp;pgis=1 Snippet, p. 318]&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
[[File:Babur's Genealogical Order.jpg|thumb|ਬਾਬਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ]]
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ। ਉਹ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ,&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot;&gt;{{cite book|title=Babur Nama: Journal of Emperor Babur|year=2006|publisher=[[Penguin Books]] India|location=Mumbai|isbn=978-0-14-400149-1|page=xviii|author=Dilip Hiro |url=https://books.google.com/books?id=VW2HJL689wgC}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਉਸਦੀ ਤੁਰਕੀ ਵਾਰਤਕ ਇਸਦੇ ਵਾਕ ਢਾਂਚੇ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot;&gt;{{cite book |first=Stephen Frederic |last=Dale |title=The garden of the eight paradises: Bābur and the culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India (1483–1530) |publisher=Brill |year=2004 |pages=15, 150 |isbn=90-04-13707-6 }}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot; /&gt;

ਬਾਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ, 1483 ਨੂੰ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਵਾਦੀ]], ਸਮਕਾਲੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web |quote=On the occasion of the birth of Babar Padishah (the son of Omar Shaikh) |url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/rash1.html |title=Mirza Muhammad Haidar |work=Silk Road Seattle |publisher=University of Washington |access-date=7 November 2006}}&lt;/ref&gt; ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਤੇ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਤਲੁਗ ਨਿਗਾਰ ਖਾਨਮ, ਮੁਗਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ([[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ) ਯੂਨਸ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Babur|title=Babur Nama|url=https://archive.org/details/baburnamajournal0000babu|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-400149-1|page=vii|year=2006}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਬਰਲਾਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗੋਲ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Babur |title=Bābur (Mughal emperor) |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਸਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਚਘਾਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਬਰ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਿਮੂਰਿਡ ਕੁਲੀਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Iran/The-Timurids-and-Turkmen |title=Iran: The Timurids and Turkmen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਲਈ, ਬਾਬਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ (ਜਾਂ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ), ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ (ਬਾਬਰ ਨੂੰ &quot;ਸਾਰਟਸ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤਾਜਿਕ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨਸਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨ, ਅਰਬ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਰਲਾਸ ਅਤੇ ਚਘਾਤਾਇਦ ਤੁਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Central Asia in Historical Perspective |last=Manz |first=Beatrice Forbes |chapter=The Symbiosis of Turk and Tajik |publisher=Boulder, Colorado &amp; Oxford |year=1994 |page=58 |isbn=0-8133-3638-4}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Babur_idealisiert.jpg|thumb|322x322px|[[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ]]

{{Main|ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|}}ਬਾਬਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਜ਼ਬੇਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਬਦਖਸ਼ਾਨ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ, ਇਸ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਪੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਆ।&quot;{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਸਮਰਕੰਦ ਦੀ ਤੀਜੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ 1519 ਵਿੱਚ [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ]], ਜੋ ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਹੁੰਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; 1524 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਲਤਨਤ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot;&gt;{{cite book |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of medieval India : from 1000 A.D. to 1707 A.D. |year=2002 |publisher=Atlantic Publ. |location=New Delhi |isbn=81-269-0123-3 |pages=89–90 |url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&amp;q=babur%20receiving%20invitations%20from%20Daulat%20Khan%20Lodi&amp;pg=PA89}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਸਹੀ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਰਾਜਦੂਤ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
[[File:Babur at Mughal Dastarkhan, 1590 CE.jpg|thumb|1590 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਸਤਾਰਖਾਨ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ]]
ਬਾਬਰ ਨੇ 1524 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |year=2009 |title=Medieval India:From Sultanat to the Mughals |volume=2 |location=New Delhi |publisher=Har-Anand |page=27 |isbn=978-81-241-1268-7}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਗੀ ਚਾਚੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਬਲਪੁਰ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|pp=27–28}}&lt;/ref&gt; ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30,000 ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|p=28}}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਲਮ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:1526-First Battle of Panipat-Ibrahim Lodhi and Babur.jpg|thumb|left|upright|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ (1526) ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ]]

ਨਵੰਬਰ 1525 ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੇ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।{{clarify|reason=who drove out Ala-ud-Din? Babur or Lodi?|date=June 2015}} ਫਿਰ ਬਾਬਰ ਨੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਦੌਲਤ ਦੀ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਪਿਘਲ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; ਦੌਲਤ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।{{citation needed|date=June 2015}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਉਹ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ [[ਪਾਣੀਪਤ]] ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 100,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ 100 ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਮ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਤੁਲੁਗਮਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਲੋਧੀ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਮ ਉਭਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਵਰਗੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM1&quot;&gt;{{harvtxt|Mahajan|2007|p=438}}&lt;/ref&gt;

=== ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:Babur visiting the Urvah valley in Gwalior 1.jpg|thumb|upright|1527 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਰਵਾਹ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜੈਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;&quot;Gwalior Fort: Rock Sculptures&quot;, A Cunningham, ''Archaeological Survey of India'', pp. 364–70&lt;/ref&gt;]]

ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ 16 ਮਾਰਚ 1527 ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਅਤੇ [[ਮੇਵਾੜ]] ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਬਾਬਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਆਗਰਾ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਮੁਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਾਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸੰਘਾ ਦੇ ਆਗਰਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਨੇ [[ਖਾਨਵਾ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇ.ਵੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ &quot;ਉੱਤਮ ਜਰਨੈਲ&quot; ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ; ਇਹ ਲੜਾਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਮਸਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਾਓ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ &quot;ਧੋਖੇ&quot; ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖੀ ਸਿਲਹਦੀ 6,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜੀ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Rao&quot;&gt;{{cite book|first=K. V. Krishna |last=Rao|title=Prepare Or Perish: A Study of National Security|url=https://books.google.com/books?id=G7xPaJomYsEC&amp;pg=PA453|isbn=978-81-7212-001-6|publisher=Lancer Publishers|page=453|year=1991}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੇਨਗਰ]] ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ]] ਸੀ।{{sfn|Wink|2012|pp=157–58|ps=. &quot;Reflecting on challenges he faced in India in his memoris Babur described Rana Sanga as one of the two greatest infidel king of India along with Deva Raya of South. who had grown so great by his audacity and sword and whose territory was so large that it covered significant portion of North-Western India&quot;}}

=== ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;&gt;{{cite book |last=Lane-Poole |first=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |year=1899 |title=Babar |url=https://archive.org/details/babar035008mbp |pages=182–83 |publisher=The Clarendon Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot;&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |author-link=Satish Chandra (historian) |year=1999 |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals |volume=2 |edition=1st |location=New Delhi |publisher=Har-Anand Publications |page=36 |oclc=36806798}}&lt;/ref&gt;

ਚੰਦੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1528 ਈ. ਵਿੱਚ&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸਾਬਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉੱਪਰਲੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਖੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਖਰੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਪਰਲਾ ਕਿਲਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name = &quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ ਨੇ ਇੱਕ [[ਜੌਹਰ]] ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt;

== ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ==
ਬਾਬਰ ਨੇ 1526 ਵਿੱਚ [[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੂਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨੇ ਹੜੱਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਿਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref name=johnhinnells&gt;John Hinnells and Richard King (2006), ''Religion and Violence in South Asia: Theory and Practice'', {{ISBN|978-0-415-37291-6}}, pp. 101–14&lt;/ref&gt; 1520 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹਿੰਸਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਚਾਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{citation needed|date=March 2021}} ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=johnhinnells/&gt; ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ (ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੁੰਨੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੈਂਪਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ &quot;ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰਜ&quot; ਬਣਾਏ। .&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Elliot |editor-first1=H. M. |editor-link1=Henry Miers Elliot |editor-last2=Dowson |editor-first2=John |editor-link2=John Dowson |translator-last1=Leyden |translator-first1=John |translator-link1=John Leyden |translator-last2=Erskine |translator-first2=William |translator-link2=William Erskine (historian) |year=1872 |chapter=Tuzak-i Babari |trans-chapter=The Autobiography of Babur |chapter-url=https://archive.org/details/cu31924073036745/page/n285/mode/1up |title=The History of India, as Told by Its Own Historians |title-link=The History of India, as Told by Its Own Historians |volume=IV |location=London |publisher=Trübner and Co. |pages=272, 275}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}{{ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]</text>
      <sha1>92d1k1gh4fjdd7eb3vkzw1ys39cce85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840500</id>
      <parentid>840499</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T11:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ */</comment>
      <origin>840500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40859" sha1="b311gcf3bc9v07snzt6pble5e2fpq00" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name =ਬਾਬਰ
|title = 
|image =Idealized portrait of Babur (1483-1530) in Persian style, painted circa 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg
|caption = ਬਾਬਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ 
|succession = [[File:Flag of the Mughal Empire.svg|border|22x20px]] ਪਹਿਲਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]
|reign = {{nowrap|20 ਅਪਰੈਲ 1526&amp;nbsp;– 26 ਦਸੰਬਰ 1530}}
|coronation =
|predecessor =[[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] (ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੁਲਤਾਨ) 
|successor = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]]
|issue = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ &lt;br&gt;ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਲਵਰ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਫ਼ਖ਼ਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੰਗ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;[[ਗੁਲਚਿਹਰਾ ਬੇਗਮ]], ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਅਲਤੂਨ ਬਿਸ਼ਿਕ, ਪੁੱਤਰ
|full name = ਜ਼ਹੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ 
|house = [[ਤੈਮੂਰ|ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] (ਜਨਮ ਤੋਂ) &lt;br&gt;[[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਸੰਸਥਾਪਿਕ)
|father = [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]
|mother = [[ਕੁਤੁਲੂਗ਼ ਨਿਗਾਰ ਖ਼ਾਨਮ]]
|birth_date = 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483
|birth_place = [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]]
|death_date = 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47)
|death_place = [[ਆਗਰਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]]
|place of burial = [[ਕਾਬੁਲ]], [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]
|religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]
|spouse=[[ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗ਼ਮ]]&lt;br&gt;ਜ਼ੈਨਾਬ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮਸੂਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ]]&lt;br&gt;ਮਾਹਮ ਬੇਗ਼ਮ&lt;br&gt;ਦਿਲਦਾਰ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;ਗੁਲਨਾਰ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮੁਬਾਰਿਕਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]]|succession1=[[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign1=1504–1526|predecessor1=ਮੁਕਿਨ ਬੇਗ਼|successor1=ਖ਼ੁਦ (ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)|succession2=[[ਫ਼ਰਗਨਾ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign2=1494–1497|predecessor2=[[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]}}

'''ਬਾਬਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Babur''';''' [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: bɑː.βuɾ, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ਬਾਬਰ, ਭਾਵ: 'ਟਾਈਗਰ'; 14 ਫਰਵਰੀ 1483{{spaced ndash}}26 ਦਸੰਬਰ 1530), [[ਜਨਮ ਨਾਮ]]: '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ''', [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਤੈਮੂਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Christoph Baumer]], ''The History of Central Asia: The Age of Islam and the Mongols'', Bloomsbury Publishing, 2018, p. 47.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor&quot;&gt;F. Lehmann: [http://www.iranicaonline.org/articles/babor-zahir-al-din Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor]. In Encyclopædia Iranica. Online Ed. December 1988 (updated August 2011). &quot;Bābor, Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad son of Umar Sheikh Mirza, (6 Moḥarram 886-6 Jomādā I 937/14 February 1483&amp;nbsp;– 26 December 1530), [[Timurid dynasty|Timurid]] prince, military genius, and literary craftsman who escaped the bloody political arena of his Central Asian birthplace to found the Mughal Empire in India. His origin, milieu, training, and education were steeped in [[Muslim]] culture and so Bābor played significant role for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Islam in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and [[historiographical]] results.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Robert L. Canfield 1991 p.20&quot;&gt;Robert L. Canfield, Robert L. (1991). ''Turko-Persia in historical perspective'', Cambridge University Press, p. 20. &quot;The Mughals-Persianized Turks who invaded from Central Asia and claimed descent from both Timur and Genghis&amp;nbsp;– strengthened the Persianate culture of Muslim India&quot;.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰਦੌਸ ਮਾਕਾਨੀ ('ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ') ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jahangir|first=Emperor Of Hindustan|title=The Jahangirnama : memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha|publisher=Washington, D.C. : Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution ; New York : Oxford University Press|year=1999|isbn=9780195127188|pages=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha/page/6 6]|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}&lt;/ref&gt;

ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਮੂਲ ਦਾ&lt;ref name=&quot;Richards1995&quot;&gt;{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC |page=6 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ]] (ਅਜੋਕੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਬਰ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ (1456-1494, 1469 ਤੋਂ 1494 ਤੱਕ [[ਫ਼ਰਗਨਾ|ਫਰਗਾਨਾ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤੈਮੂਰ (1336-1405) ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ।  ਬਾਬਰ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1494 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਖਸੀਕੇਂਤ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ [[ਸਮਰਕੰਦ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਕੰਦ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। 1501 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1504 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਬਦੁਰ ਰਜ਼ਾਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਲੁਗ ਬੇਗ II ਦੇ ਨਵਜੰਮੇ ਵਾਰਸ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸਮਾਈਲ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸਮਰਕੰਦ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸਫਾਵਿਦ ਅਤੇ [[ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ]] ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Gilbert2017&quot;&gt;{{citation|last=Gilbert|first=Marc Jason|title=South Asia in World History|url=https://books.google.com/books?id=1dhKDgAAQBAJ&amp;pg=PA75|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-066137-3|pages=75–}} Quote: &quot;Babur then adroitly gave the Ottomans his promise not to attack them in return for their military aid, which he received in the form of the newest of battlefield inventions, the matchlock gun and cast cannons, as well as instructors to train his men to use them.&quot;&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1526 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਇੱਕ ਖਰਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ, [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਦੇ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|author=V.S Bhatnagar|url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ|title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688–1743|date=1974|publisher=Impex India|language=en|page=6|quote=From 1326, Mewar's grand recovery commenced under Lakha, and later under Kumbha and most notably under Sanga, till it became one of the greatest powers in northern India during the first quarter of sixteenth century.}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਗਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 100,000 ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਬਾਬਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾੰਗਾ ਨੂੰ [[ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਖਾਨੁਆ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਹਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਗਲ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਘਟਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MyIWMwEACAAJ|title=An Advanced History of India. By R.C. Majumdar ... H.C. Raychaudhuri ... Kalikinkar Datta. (Second Edition.).|date=1950|publisher=Macmillan &amp; Company|page=419|quote=&quot;The battle of khanua was one of the most decisive battles in Indian history certainly more than that of Panipat as Lodhi empire was already crumbling and Mewar had emerged as major power in northern India. Thus, Its at Khanua the fate of India was sealed for next two centuries&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Radheyshyam Chaurasia|url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC|title=History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.|date=2002|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|isbn=978-81-269-0123-4|page=161|quote=&quot;The battle of Kanwaha was more important in its result even than the first battle of panipat. While the former made Babur ruler of Delhi alone the later made him King of hindustan. As a result of his success, the Mughal empire was established firmly in India. The sovereignty of India now passed from Rajputs to Mughals&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Wink|2012|p=27|ps=: &quot;The victory of Mughals at khanua can be seen as a landmark event in Mughal conquest of North India as the battle turned out to be more historic and eventful than one fought near Panipat. It made Babur undisputed master of North India while smashing Rajput powers. After the victory at khanua, the centre of Mughal power became Agra instead of Kabul and continue to remain till downfall of the Empire after Aalamgir's death.&quot;}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 1530 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਚਘਾਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਲਿਖਿਆ; ਇਸਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ (1556-1605) ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਾਮ ==
ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ &quot;ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ&quot; (ਇਸਲਾਮ ਦੇ) ਲਈ ਅਰਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਖਵਾਜਾ ਅਹਰਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Noshahi|first=Arif|title=خواجہ احرار|publisher=پورب اکیڈمی|year=2005|location=Lahore, Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਟਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਫੌਜ ਲਈ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{sfn|Eraly|2007|pp=18–20}} ਇਹ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Wikt-lang|fa|ببر}}), ਮਤਲਬ &quot;ਟਾਈਗਰ&quot;।{{sfnp|''EB''|1878}}&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot; /&gt; ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ [[ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ]] ਦੇ [[ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{sfnp|''EB''|1911}}&lt;ref&gt;Thumb, Albert, ''Handbuch des Sanskrit, mit Texten und Glossar'', German original, ed. C. Winter, 1953, [https://books.google.com/books?id=_kMeAAAAIAAJ&amp;q=babr+sanskrit&amp;dq=babr+sanskrit&amp;lr=&amp;as_brr=0&amp;pgis=1 Snippet, p. 318]&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
[[File:Babur's Genealogical Order.jpg|thumb|ਬਾਬਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ]]
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ। ਉਹ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ,&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot;&gt;{{cite book|title=Babur Nama: Journal of Emperor Babur|year=2006|publisher=[[Penguin Books]] India|location=Mumbai|isbn=978-0-14-400149-1|page=xviii|author=Dilip Hiro |url=https://books.google.com/books?id=VW2HJL689wgC}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਉਸਦੀ ਤੁਰਕੀ ਵਾਰਤਕ ਇਸਦੇ ਵਾਕ ਢਾਂਚੇ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot;&gt;{{cite book |first=Stephen Frederic |last=Dale |title=The garden of the eight paradises: Bābur and the culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India (1483–1530) |publisher=Brill |year=2004 |pages=15, 150 |isbn=90-04-13707-6 }}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot; /&gt;

ਬਾਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ, 1483 ਨੂੰ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਵਾਦੀ]], ਸਮਕਾਲੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web |quote=On the occasion of the birth of Babar Padishah (the son of Omar Shaikh) |url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/rash1.html |title=Mirza Muhammad Haidar |work=Silk Road Seattle |publisher=University of Washington |access-date=7 November 2006}}&lt;/ref&gt; ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਤੇ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਤਲੁਗ ਨਿਗਾਰ ਖਾਨਮ, ਮੁਗਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ([[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ) ਯੂਨਸ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Babur|title=Babur Nama|url=https://archive.org/details/baburnamajournal0000babu|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-400149-1|page=vii|year=2006}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਬਰਲਾਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗੋਲ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Babur |title=Bābur (Mughal emperor) |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਸਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਚਘਾਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਬਰ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਿਮੂਰਿਡ ਕੁਲੀਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Iran/The-Timurids-and-Turkmen |title=Iran: The Timurids and Turkmen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਲਈ, ਬਾਬਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ (ਜਾਂ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ), ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ (ਬਾਬਰ ਨੂੰ &quot;ਸਾਰਟਸ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤਾਜਿਕ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨਸਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨ, ਅਰਬ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਰਲਾਸ ਅਤੇ ਚਘਾਤਾਇਦ ਤੁਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Central Asia in Historical Perspective |last=Manz |first=Beatrice Forbes |chapter=The Symbiosis of Turk and Tajik |publisher=Boulder, Colorado &amp; Oxford |year=1994 |page=58 |isbn=0-8133-3638-4}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Babur_idealisiert.jpg|thumb|322x322px|[[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ]]

{{Main|ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|}}ਬਾਬਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਜ਼ਬੇਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਬਦਖਸ਼ਾਨ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ, ਇਸ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਪੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਆ।&quot;{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਸਮਰਕੰਦ ਦੀ ਤੀਜੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ 1519 ਵਿੱਚ [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ]], ਜੋ ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਹੁੰਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; 1524 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਲਤਨਤ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot;&gt;{{cite book |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of medieval India : from 1000 A.D. to 1707 A.D. |year=2002 |publisher=Atlantic Publ. |location=New Delhi |isbn=81-269-0123-3 |pages=89–90 |url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&amp;q=babur%20receiving%20invitations%20from%20Daulat%20Khan%20Lodi&amp;pg=PA89}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਸਹੀ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਰਾਜਦੂਤ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
[[File:Babur at Mughal Dastarkhan, 1590 CE.jpg|thumb|1590 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਸਤਾਰਖਾਨ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ]]
ਬਾਬਰ ਨੇ 1524 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |year=2009 |title=Medieval India:From Sultanat to the Mughals |volume=2 |location=New Delhi |publisher=Har-Anand |page=27 |isbn=978-81-241-1268-7}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਗੀ ਚਾਚੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਬਲਪੁਰ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|pp=27–28}}&lt;/ref&gt; ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30,000 ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|p=28}}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਲਮ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:1526-First Battle of Panipat-Ibrahim Lodhi and Babur.jpg|thumb|left|upright|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ (1526) ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ]]

ਨਵੰਬਰ 1525 ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੇ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।{{clarify|reason=who drove out Ala-ud-Din? Babur or Lodi?|date=June 2015}} ਫਿਰ ਬਾਬਰ ਨੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਦੌਲਤ ਦੀ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਪਿਘਲ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; ਦੌਲਤ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।{{citation needed|date=June 2015}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਉਹ 20 ਅਪਰੈਲ, 1526 ਨੂੰ [[ਪਾਣੀਪਤ]] ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 100,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ 100 ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਮ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਤੁਲੁਗਮਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਲੋਧੀ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਮ ਉਭਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਵਰਗੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM1&quot;&gt;{{harvtxt|Mahajan|2007|p=438}}&lt;/ref&gt;

=== ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:Babur visiting the Urvah valley in Gwalior 1.jpg|thumb|upright|1527 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਰਵਾਹ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜੈਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;&quot;Gwalior Fort: Rock Sculptures&quot;, A Cunningham, ''Archaeological Survey of India'', pp. 364–70&lt;/ref&gt;]]

ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ 16 ਮਾਰਚ 1527 ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਅਤੇ [[ਮੇਵਾੜ]] ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਬਾਬਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਆਗਰਾ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਮੁਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਾਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸੰਘਾ ਦੇ ਆਗਰਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਨੇ [[ਖਾਨਵਾ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇ.ਵੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ &quot;ਉੱਤਮ ਜਰਨੈਲ&quot; ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ; ਇਹ ਲੜਾਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਮਸਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਾਓ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ &quot;ਧੋਖੇ&quot; ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖੀ ਸਿਲਹਦੀ 6,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜੀ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Rao&quot;&gt;{{cite book|first=K. V. Krishna |last=Rao|title=Prepare Or Perish: A Study of National Security|url=https://books.google.com/books?id=G7xPaJomYsEC&amp;pg=PA453|isbn=978-81-7212-001-6|publisher=Lancer Publishers|page=453|year=1991}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੇਨਗਰ]] ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ]] ਸੀ।{{sfn|Wink|2012|pp=157–58|ps=. &quot;Reflecting on challenges he faced in India in his memoris Babur described Rana Sanga as one of the two greatest infidel king of India along with Deva Raya of South. who had grown so great by his audacity and sword and whose territory was so large that it covered significant portion of North-Western India&quot;}}

=== ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;&gt;{{cite book |last=Lane-Poole |first=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |year=1899 |title=Babar |url=https://archive.org/details/babar035008mbp |pages=182–83 |publisher=The Clarendon Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot;&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |author-link=Satish Chandra (historian) |year=1999 |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals |volume=2 |edition=1st |location=New Delhi |publisher=Har-Anand Publications |page=36 |oclc=36806798}}&lt;/ref&gt;

ਚੰਦੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1528 ਈ. ਵਿੱਚ&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸਾਬਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉੱਪਰਲੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਖੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਖਰੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਪਰਲਾ ਕਿਲਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name = &quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ ਨੇ ਇੱਕ [[ਜੌਹਰ]] ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt;

== ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ==
ਬਾਬਰ ਨੇ 1526 ਵਿੱਚ [[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੂਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨੇ ਹੜੱਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਿਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref name=johnhinnells&gt;John Hinnells and Richard King (2006), ''Religion and Violence in South Asia: Theory and Practice'', {{ISBN|978-0-415-37291-6}}, pp. 101–14&lt;/ref&gt; 1520 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹਿੰਸਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਚਾਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{citation needed|date=March 2021}} ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=johnhinnells/&gt; ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ (ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੁੰਨੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੈਂਪਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ &quot;ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰਜ&quot; ਬਣਾਏ। .&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Elliot |editor-first1=H. M. |editor-link1=Henry Miers Elliot |editor-last2=Dowson |editor-first2=John |editor-link2=John Dowson |translator-last1=Leyden |translator-first1=John |translator-link1=John Leyden |translator-last2=Erskine |translator-first2=William |translator-link2=William Erskine (historian) |year=1872 |chapter=Tuzak-i Babari |trans-chapter=The Autobiography of Babur |chapter-url=https://archive.org/details/cu31924073036745/page/n285/mode/1up |title=The History of India, as Told by Its Own Historians |title-link=The History of India, as Told by Its Own Historians |volume=IV |location=London |publisher=Trübner and Co. |pages=272, 275}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}{{ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]</text>
      <sha1>b311gcf3bc9v07snzt6pble5e2fpq00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840501</id>
      <parentid>840500</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T11:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ */</comment>
      <origin>840501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40860" sha1="ds3g403fzcjnb2ghavf0fcbiulzrqik" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name =ਬਾਬਰ
|title = 
|image =Idealized portrait of Babur (1483-1530) in Persian style, painted circa 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg
|caption = ਬਾਬਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ 
|succession = [[File:Flag of the Mughal Empire.svg|border|22x20px]] ਪਹਿਲਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]
|reign = {{nowrap|20 ਅਪਰੈਲ 1526&amp;nbsp;– 26 ਦਸੰਬਰ 1530}}
|coronation =
|predecessor =[[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] (ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੁਲਤਾਨ) 
|successor = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]]
|issue = [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਸਕਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ &lt;br&gt;ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਅਲਵਰ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪੁੱਤਰ&lt;br&gt;ਫ਼ਖ਼ਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੰਗ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ, ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;[[ਗੁਲਚਿਹਰਾ ਬੇਗਮ]], ਪੁੱਤਰੀ&lt;br&gt;ਅਲਤੂਨ ਬਿਸ਼ਿਕ, ਪੁੱਤਰ
|full name = ਜ਼ਹੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ 
|house = [[ਤੈਮੂਰ|ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] (ਜਨਮ ਤੋਂ) &lt;br&gt;[[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਸੰਸਥਾਪਿਕ)
|father = [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]
|mother = [[ਕੁਤੁਲੂਗ਼ ਨਿਗਾਰ ਖ਼ਾਨਮ]]
|birth_date = 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483
|birth_place = [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]]
|death_date = 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47)
|death_place = [[ਆਗਰਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]]
|place of burial = [[ਕਾਬੁਲ]], [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]
|religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]
|spouse=[[ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗ਼ਮ]]&lt;br&gt;ਜ਼ੈਨਾਬ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮਸੂਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ]]&lt;br&gt;ਮਾਹਮ ਬੇਗ਼ਮ&lt;br&gt;ਦਿਲਦਾਰ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;ਗੁਲਨਾਰ&lt;br&gt;ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ&lt;br&gt;[[ਮੁਬਾਰਿਕਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]]|succession1=[[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign1=1504–1526|predecessor1=ਮੁਕਿਨ ਬੇਗ਼|successor1=ਖ਼ੁਦ (ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)|succession2=[[ਫ਼ਰਗਨਾ]] ਦਾ [[ਅਮੀਰ (ਪਦਵੀ)|ਅਮੀਰ]]|reign2=1494–1497|predecessor2=[[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ]]}}

'''ਬਾਬਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Babur''';''' [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: bɑː.βuɾ, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ਬਾਬਰ, ਭਾਵ: 'ਟਾਈਗਰ'; 14 ਫਰਵਰੀ 1483{{spaced ndash}}26 ਦਸੰਬਰ 1530), [[ਜਨਮ ਨਾਮ]]: '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ''', [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਤੈਮੂਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Christoph Baumer]], ''The History of Central Asia: The Age of Islam and the Mongols'', Bloomsbury Publishing, 2018, p. 47.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor&quot;&gt;F. Lehmann: [http://www.iranicaonline.org/articles/babor-zahir-al-din Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor]. In Encyclopædia Iranica. Online Ed. December 1988 (updated August 2011). &quot;Bābor, Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad son of Umar Sheikh Mirza, (6 Moḥarram 886-6 Jomādā I 937/14 February 1483&amp;nbsp;– 26 December 1530), [[Timurid dynasty|Timurid]] prince, military genius, and literary craftsman who escaped the bloody political arena of his Central Asian birthplace to found the Mughal Empire in India. His origin, milieu, training, and education were steeped in [[Muslim]] culture and so Bābor played significant role for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Islam in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and [[historiographical]] results.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Robert L. Canfield 1991 p.20&quot;&gt;Robert L. Canfield, Robert L. (1991). ''Turko-Persia in historical perspective'', Cambridge University Press, p. 20. &quot;The Mughals-Persianized Turks who invaded from Central Asia and claimed descent from both Timur and Genghis&amp;nbsp;– strengthened the Persianate culture of Muslim India&quot;.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰਦੌਸ ਮਾਕਾਨੀ ('ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ') ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jahangir|first=Emperor Of Hindustan|title=The Jahangirnama : memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha|publisher=Washington, D.C. : Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution ; New York : Oxford University Press|year=1999|isbn=9780195127188|pages=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo0000jaha/page/6 6]|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}&lt;/ref&gt;

ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਮੂਲ ਦਾ&lt;ref name=&quot;Richards1995&quot;&gt;{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC |page=6 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ]] (ਅਜੋਕੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਬਰ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ (1456-1494, 1469 ਤੋਂ 1494 ਤੱਕ [[ਫ਼ਰਗਨਾ|ਫਰਗਾਨਾ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤੈਮੂਰ (1336-1405) ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ।  ਬਾਬਰ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1494 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਖਸੀਕੇਂਤ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ [[ਸਮਰਕੰਦ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਗਾਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਕੰਦ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। 1501 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1504 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਬਦੁਰ ਰਜ਼ਾਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਲੁਗ ਬੇਗ II ਦੇ ਨਵਜੰਮੇ ਵਾਰਸ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸਮਾਈਲ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੁਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸਮਰਕੰਦ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸਫਾਵਿਦ ਅਤੇ [[ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ]] ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Gilbert2017&quot;&gt;{{citation|last=Gilbert|first=Marc Jason|title=South Asia in World History|url=https://books.google.com/books?id=1dhKDgAAQBAJ&amp;pg=PA75|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-066137-3|pages=75–}} Quote: &quot;Babur then adroitly gave the Ottomans his promise not to attack them in return for their military aid, which he received in the form of the newest of battlefield inventions, the matchlock gun and cast cannons, as well as instructors to train his men to use them.&quot;&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1526 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਇੱਕ ਖਰਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ, [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਦੇ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|author=V.S Bhatnagar|url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ|title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688–1743|date=1974|publisher=Impex India|language=en|page=6|quote=From 1326, Mewar's grand recovery commenced under Lakha, and later under Kumbha and most notably under Sanga, till it became one of the greatest powers in northern India during the first quarter of sixteenth century.}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਗਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 100,000 ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਬਾਬਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾੰਗਾ ਨੂੰ [[ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਖਾਨੁਆ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਹਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਗਲ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਘਟਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MyIWMwEACAAJ|title=An Advanced History of India. By R.C. Majumdar ... H.C. Raychaudhuri ... Kalikinkar Datta. (Second Edition.).|date=1950|publisher=Macmillan &amp; Company|page=419|quote=&quot;The battle of khanua was one of the most decisive battles in Indian history certainly more than that of Panipat as Lodhi empire was already crumbling and Mewar had emerged as major power in northern India. Thus, Its at Khanua the fate of India was sealed for next two centuries&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Radheyshyam Chaurasia|url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC|title=History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.|date=2002|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|isbn=978-81-269-0123-4|page=161|quote=&quot;The battle of Kanwaha was more important in its result even than the first battle of panipat. While the former made Babur ruler of Delhi alone the later made him King of hindustan. As a result of his success, the Mughal empire was established firmly in India. The sovereignty of India now passed from Rajputs to Mughals&quot;|language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Wink|2012|p=27|ps=: &quot;The victory of Mughals at khanua can be seen as a landmark event in Mughal conquest of North India as the battle turned out to be more historic and eventful than one fought near Panipat. It made Babur undisputed master of North India while smashing Rajput powers. After the victory at khanua, the centre of Mughal power became Agra instead of Kabul and continue to remain till downfall of the Empire after Aalamgir's death.&quot;}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]], ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 1530 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਚਘਾਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਲਿਖਿਆ; ਇਸਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ (1556-1605) ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਾਮ ==
ਜ਼ਹੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ &quot;ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ&quot; (ਇਸਲਾਮ ਦੇ) ਲਈ ਅਰਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਖਵਾਜਾ ਅਹਰਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Noshahi|first=Arif|title=خواجہ احرار|publisher=پورب اکیڈمی|year=2005|location=Lahore, Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਟਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਫੌਜ ਲਈ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{sfn|Eraly|2007|pp=18–20}} ਇਹ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Wikt-lang|fa|ببر}}), ਮਤਲਬ &quot;ਟਾਈਗਰ&quot;।{{sfnp|''EB''|1878}}&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot; /&gt; ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ [[ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ]] ਦੇ [[ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{sfnp|''EB''|1911}}&lt;ref&gt;Thumb, Albert, ''Handbuch des Sanskrit, mit Texten und Glossar'', German original, ed. C. Winter, 1953, [https://books.google.com/books?id=_kMeAAAAIAAJ&amp;q=babr+sanskrit&amp;dq=babr+sanskrit&amp;lr=&amp;as_brr=0&amp;pgis=1 Snippet, p. 318]&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
[[File:Babur's Genealogical Order.jpg|thumb|ਬਾਬਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ]]
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ। ਉਹ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਚਗਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ,&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot;&gt;{{cite book|title=Babur Nama: Journal of Emperor Babur|year=2006|publisher=[[Penguin Books]] India|location=Mumbai|isbn=978-0-14-400149-1|page=xviii|author=Dilip Hiro |url=https://books.google.com/books?id=VW2HJL689wgC}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਉਸਦੀ ਤੁਰਕੀ ਵਾਰਤਕ ਇਸਦੇ ਵਾਕ ਢਾਂਚੇ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Dale2004&quot;&gt;{{cite book |first=Stephen Frederic |last=Dale |title=The garden of the eight paradises: Bābur and the culture of Empire in Central Asia, Afghanistan and India (1483–1530) |publisher=Brill |year=2004 |pages=15, 150 |isbn=90-04-13707-6 }}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Babur Nama&quot; /&gt;

ਬਾਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ, 1483 ਨੂੰ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]], [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਾਨਾ ਵਾਦੀ]], ਸਮਕਾਲੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web |quote=On the occasion of the birth of Babar Padishah (the son of Omar Shaikh) |url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/rash1.html |title=Mirza Muhammad Haidar |work=Silk Road Seattle |publisher=University of Washington |access-date=7 November 2006}}&lt;/ref&gt; ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਤੇ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਤਲੁਗ ਨਿਗਾਰ ਖਾਨਮ, ਮੁਗਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ([[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ) ਯੂਨਸ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Babur|title=Babur Nama|url=https://archive.org/details/baburnamajournal0000babu|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-400149-1|page=vii|year=2006}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਬਰਲਾਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗੋਲ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Babur |title=Bābur (Mughal emperor) |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਸਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਚਘਾਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਬਰ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਤਿਮੂਰਿਡ ਕੁਲੀਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Iran/The-Timurids-and-Turkmen |title=Iran: The Timurids and Turkmen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਲਈ, ਬਾਬਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲ (ਜਾਂ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ), ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ (ਬਾਬਰ ਨੂੰ &quot;ਸਾਰਟਸ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤਾਜਿਕ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨਸਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨ, ਅਰਬ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਰਲਾਸ ਅਤੇ ਚਘਾਤਾਇਦ ਤੁਰਕੋ-ਮੰਗੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Central Asia in Historical Perspective |last=Manz |first=Beatrice Forbes |chapter=The Symbiosis of Turk and Tajik |publisher=Boulder, Colorado &amp; Oxford |year=1994 |page=58 |isbn=0-8133-3638-4}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Babur_idealisiert.jpg|thumb|322x322px|[[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ]]

{{Main|ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|}}ਬਾਬਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਜ਼ਬੇਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਬਦਖਸ਼ਾਨ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ, ਇਸ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਪੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਆ।&quot;{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਸਮਰਕੰਦ ਦੀ ਤੀਜੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ 1519 ਵਿੱਚ [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ]], ਜੋ ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਹੁੰਚਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; 1524 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।{{sfn|Eraly|2007|pp=27–29}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਲਤਨਤ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot;&gt;{{cite book |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |title=History of medieval India : from 1000 A.D. to 1707 A.D. |year=2002 |publisher=Atlantic Publ. |location=New Delhi |isbn=81-269-0123-3 |pages=89–90 |url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&amp;q=babur%20receiving%20invitations%20from%20Daulat%20Khan%20Lodi&amp;pg=PA89}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਸਹੀ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਰਾਜਦੂਤ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
[[File:Babur at Mughal Dastarkhan, 1590 CE.jpg|thumb|1590 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਸਤਾਰਖਾਨ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ]]
ਬਾਬਰ ਨੇ 1524 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |year=2009 |title=Medieval India:From Sultanat to the Mughals |volume=2 |location=New Delhi |publisher=Har-Anand |page=27 |isbn=978-81-241-1268-7}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਗੀ ਚਾਚੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਬਲਪੁਰ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|pp=27–28}}&lt;/ref&gt; ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30,000 ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{harvtxt|Chandra|2009|p=28}}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਲਮ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:1526-First Battle of Panipat-Ibrahim Lodhi and Babur.jpg|thumb|left|upright|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ (1526) ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ]]

ਨਵੰਬਰ 1525 ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੇ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।{{clarify|reason=who drove out Ala-ud-Din? Babur or Lodi?|date=June 2015}} ਫਿਰ ਬਾਬਰ ਨੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਦੌਲਤ ਦੀ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਪਿਘਲ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt; ਦੌਲਤ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।{{citation needed|date=June 2015}}

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਉਹ 20 ਅਪਰੈਲ, 1526 ਨੂੰ [[ਪਾਣੀਪਤ]] ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 100,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ 100 ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਮ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;VDM0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਤੁਲੁਗਮਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;RSCHMI&quot; /&gt; ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਲੋਧੀ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਮ ਉਭਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਵਰਗੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;VDM1&quot;&gt;{{harvtxt|Mahajan|2007|p=438}}&lt;/ref&gt;

=== ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
{{Main|ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ}}
[[File:Babur visiting the Urvah valley in Gwalior 1.jpg|thumb|upright|1527 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਰਵਾਹ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜੈਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;&quot;Gwalior Fort: Rock Sculptures&quot;, A Cunningham, ''Archaeological Survey of India'', pp. 364–70&lt;/ref&gt;]]

ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ 16 ਮਾਰਚ, 1527 ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਅਤੇ [[ਮੇਵਾੜ]] ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਬਾਬਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਆਗਰਾ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਮੁਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਾਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਸੰਘਾ ਦੇ ਆਗਰਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਨੇ [[ਖਾਨਵਾ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇ.ਵੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ &quot;ਉੱਤਮ ਜਰਨੈਲ&quot; ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ; ਇਹ ਲੜਾਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਮਸਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਾਓ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ &quot;ਧੋਖੇ&quot; ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਖੀ ਸਿਲਹਦੀ 6,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜੀ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Rao&quot;&gt;{{cite book|first=K. V. Krishna |last=Rao|title=Prepare Or Perish: A Study of National Security|url=https://books.google.com/books?id=G7xPaJomYsEC&amp;pg=PA453|isbn=978-81-7212-001-6|publisher=Lancer Publishers|page=453|year=1991}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੇਨਗਰ]] ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ]] ਸੀ।{{sfn|Wink|2012|pp=157–58|ps=. &quot;Reflecting on challenges he faced in India in his memoris Babur described Rana Sanga as one of the two greatest infidel king of India along with Deva Raya of South. who had grown so great by his audacity and sword and whose territory was so large that it covered significant portion of North-Western India&quot;}}

=== ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ===
ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਿ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;&gt;{{cite book |last=Lane-Poole |first=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |year=1899 |title=Babar |url=https://archive.org/details/babar035008mbp |pages=182–83 |publisher=The Clarendon Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot;&gt;{{cite book |last=Chandra |first=Satish |author-link=Satish Chandra (historian) |year=1999 |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals |volume=2 |edition=1st |location=New Delhi |publisher=Har-Anand Publications |page=36 |oclc=36806798}}&lt;/ref&gt;

ਚੰਦੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1528 ਈ. ਵਿੱਚ&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸਾਬਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਚੰਦੇਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉੱਪਰਲੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਖੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਖਰੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਪਰਲਾ ਕਿਲਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name = &quot;Lane-Poole&quot; /&gt; ਜਿੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਏ ਨੇ ਇੱਕ [[ਜੌਹਰ]] ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chandra&quot; /&gt; ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਮੇਦਿਨੀ ਰਾਓ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Lane-Poole&quot; /&gt;

== ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ==
ਬਾਬਰ ਨੇ 1526 ਵਿੱਚ [[ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੂਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨੇ ਹੜੱਪ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਸਿੱਖ-ਮੁਸਲਿਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref name=johnhinnells&gt;John Hinnells and Richard King (2006), ''Religion and Violence in South Asia: Theory and Practice'', {{ISBN|978-0-415-37291-6}}, pp. 101–14&lt;/ref&gt; 1520 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹਿੰਸਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਚਾਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{citation needed|date=March 2021}} ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗ਼ਲ ਦੌਰ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=johnhinnells/&gt; ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ (ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੁੰਨੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੈਂਪਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ &quot;ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰਜ&quot; ਬਣਾਏ। .&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Elliot |editor-first1=H. M. |editor-link1=Henry Miers Elliot |editor-last2=Dowson |editor-first2=John |editor-link2=John Dowson |translator-last1=Leyden |translator-first1=John |translator-link1=John Leyden |translator-last2=Erskine |translator-first2=William |translator-link2=William Erskine (historian) |year=1872 |chapter=Tuzak-i Babari |trans-chapter=The Autobiography of Babur |chapter-url=https://archive.org/details/cu31924073036745/page/n285/mode/1up |title=The History of India, as Told by Its Own Historians |title-link=The History of India, as Told by Its Own Historians |volume=IV |location=London |publisher=Trübner and Co. |pages=272, 275}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}{{ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]]</text>
      <sha1>ds3g403fzcjnb2ghavf0fcbiulzrqik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18251</id>
    <revision>
      <id>840498</id>
      <parentid>835611</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ */</comment>
      <origin>840498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11596" sha1="lkw1wkclcie1nhqx0dzp8xs5kfi6w67" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ
| image               = Daulat Khan Lodhi Searching for Baba Nanak in the River Bein.jpg
| caption             = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦਾ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਿੱਖ ਚਿੱਤਰਣ ਜੋ [[ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਨਕ]] ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ (ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ 'ਵਹੀ ਨਦੀ' ਹੈ), ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ।
| office              = [[List of rulers of Lahore#Delhi Sultanate (1186–1524)|Governor of Lahore]]
| 1blankname          = ਰਾਜਾ
| 1namedata           = [[ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੂਜਾ]]&lt;br/&gt;[[ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]]
| term_start          = 1500
| term_end            = 1524
| predecessor         = ਸਈਦ ਖਾਨ ਸਰਵਾਨੀ
| successor           = [[ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ]]
| birth_date          = 
| birth_place         = 
| birth_name          = 
| death_date          = 1524
| death_place         = 
| nationality         = 
| blank1              = 
| data1               = 
| spouse              = 
| children            = 
| residence           = 
| alma_mater          = 
| profession          = 
| allegiance          = 
| branch              = 
| serviceyears        = 
| rank                = 
| battles             = 
| awards              = 
| parents             = ਤਾਤਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ
}}
'''ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ''' ([[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: دولت خان لودی), [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਸਕ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਅਤੇ [[ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ]] ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, [[ਲਹੌਰ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ [[ਬਾਬਰ]] ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=1 |location=Patiala |pages=535–536 |oclc=29703420}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ 1500 ਅਤੇ 1504 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਹੌਰ ਦੀ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1524 ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਤਾਤਾਰ ਖਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W. H. |title=Gurū Nānak and the Sikh religion |url=https://archive.org/details/gurunanaksikhrel0000mcle |date=1968 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-563735-6 |location=Delhi |pages=[https://archive.org/details/gurunanaksikhrel0000mcle/page/4 5], 108 |oclc=35868282}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਦੀ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ|ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਖ਼ਤ, ਘਮੰਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Social Studies Part II|publisher=Punjab School Education Board (PSEB)|pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

== ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ==
1523 ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੌਲਤ ਖਾਨ, ਸ਼ਾਸਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਆਲਮ ਖਾਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲਾ-ਉਦ-ਦੀਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ [[ਮੁਜ਼ੱਫਰ  ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ|ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਜ਼ੱਫਰ II]] ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ। ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਉਸ ਦੀ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਭੇਜੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਬਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਬਾਬਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲਹੌਰ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਲਾਵਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਨੇ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀ ਲੁਕ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਿਲਾਵਰ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਖਾਨ ਖਾਨਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

== ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ==
ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਆਖਰਕਾਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਭਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਬਲਖ ਵਿਖੇ ਉਜ਼ਬੇਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਖਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜਾਂ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਦੌਲਤ ਨੇ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਲਾਵਰ ਅਤੇ ਹਾਜੀ, ਆਲਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਮਲਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।

ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਖਾਨ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀ, ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਵਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਮਿਲਵਤ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੇਰਾ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।

ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਬੁਲਾ ਕੇ ਜੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1526 ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਬਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

== ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ==
[[File:Guru Nanak in service at Daulat Khan Lodhi's stores, by Lahora Singh Mussawar, ca.1900.jpg|thumb|Guru Nanak in service at Daulat Khan Lodhi's stores, by Lahora Singh Mussawar, ca.1900]]
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜੈ ਰਾਮ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਨਾਨਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੈ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਨਾਨਕ ਵੱਲੋਂ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਟਾਕ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅਕਸਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਦੋ ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਸਹੀ ਖਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|}}

== ਸਰੋਤ ==
* Haig, Wolseley et al., ''The Cambridge History of India Vol. III: Turks and Afghans'', Cambridge: Cambridge University Press, 1928, 10-12

== ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ==</text>
      <sha1>lkw1wkclcie1nhqx0dzp8xs5kfi6w67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਗਰੂਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21809</id>
    <revision>
      <id>840467</id>
      <parentid>754709</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T14:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nachhattardhammu</username>
        <id>5032</id>
      </contributor>
      <comment>/* . ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ */</comment>
      <origin>840467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13549" sha1="kyl5rprgn31zb3lhc5o2bz3yjvn67dv" xml:space="preserve">'''ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ 9 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ।
==ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ==
#[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]]
#[[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]]
#[[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]]
#[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]]
#[[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]
#[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲਕਲਾਂ]]
#[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]]
#[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]]
#[[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]]
==ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:55%&quot;
|-
!ਸਾਲ
!ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਨਾਮ
!ਪਾਰਟੀ
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|1951
|[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਮ ਐਲ ਏ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aicc.org.in/new/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-05-10 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206143423/http://www.aicc.org.in/new/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Indian_National_Congress&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|962
|[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਮ ਐਲ ਏ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|1967
|[[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
|-bgcolor=&quot;#d700&quot;
|1971
|[[ਤੇਜ਼ਾ ਸਿੰਘ ਸਵਤੰਤਰ]]
|[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Communist_Party_of_India_(Marxist)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Communist_Party_of_India&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://cpim.org/&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#4682b4&quot;
|1977
|[[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shiromaniakalidal.org.in/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-05-10 |archive-date=2013-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209065740/http://www.shiromaniakalidal.org.in/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;en.wikipedia.org&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Shiromani_Akali_Dal&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|1980 
|[[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
|-bgcolor=&quot;#4682b4&quot;
|1984
|[[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|-bgcolor=&quot;55558f&quot;
|1989: 
|[[ਰਾਜਦੇਵ ਸਿੰਘ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ(ਮਾਨ)]]&lt;ref name=&quot;en.wikipedia.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://akalidalamritsar.in/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-05-10 |archive-date=2015-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026181403/http://akalidalamritsar.in/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|1991
|[[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੱਦਾਹੂਰ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
|-bgcolor=&quot;#4682b4&quot;
|1996
|[[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|-bgcolor=&quot;#4682b4&quot;
|1998
|[[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|-bgcolor=&quot;444444&quot;
|1999
|[[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ(ਮਾਨ)]]
|-bgcolor=&quot;#4682b4&quot;
|2004 
|[[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|-bgcolor=&quot;8fbc8f&quot;
|2009
|[[ਵਿਜੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ]]
|[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
|-bgcolor=&quot;{{ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}&quot; |
|2014
|[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]]
|[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] 
|-bgcolor=&quot;{{ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}&quot; |
|2019
|[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]]
|[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]]
|-bgcolor=&quot;444444&quot;
|2022*
|[[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]]
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ(ਮਾਨ)]]
|}

* * = ਉਪ-ਚੋਣ

== ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ==

===2022 ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਪ-ਚੌਣ===

{{Election box begin | title= ਸੰਗਰੂਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਪ-ਚੋਣ: [[ਸੰਗਰੂਰ ]]}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      =ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
  |candidate  = [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]]
  |votes      = 253154
  |percentage = 35.61
  |change     ={{ਵਾਧਾ}}31.24
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 
  |candidate  =ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ 
  |votes      = 247332
  |percentage = 34.79
  |change     = {{ਘਾਟਾ}}1.79
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      =  ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
  |candidate  = ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ
  |votes      = 79668
  |percentage = 11.21
  |change     ={{ਘਾਟਾ}}16.22
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ 
  |candidate  =ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ 
  |votes      = 66298
  |percentage = 9.33
  |change     = ਨਵੇਂ 
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
  |candidate  =ਬੀਬੀ ਕਮਲਦੀਪ ਕੌਰ ਰਾਜੋਆਣਾ 
  |votes      = 44428
  |percentage = 6.25
  |change     = {{ਘਾਟਾ}}17.58
}}

{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਨੋਟਾ
  |candidate  = ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
  |votes      = 2471
  |percentage = 0.35
  |change     = {{ਘਾਟਾ}}0.24
}}
{{Election box majority|
   |votes      = 5822
   |percentage = 0.81
   |change     ={{ਘਾਟਾ}}9.16
 }}
{{Election box turnout|
   |votes      = 710919
   |percentage = 45.30%
   |change= {{decrease}}27.10
 }}
{{Election box gain with party link|
   |winner     = ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
   |loser      = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 
   |swing      = 
 }}
{{Election box end}}

===2019===

{{Election box begin | title=[[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੌਣਾਂ 2019 ]]: [[ਸੰਗਰੂਰ ]]}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ
  |candidate  = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ]]
  |votes      = 4,13,561
  |percentage = 37.40
  |change     = {{ਘਾਟਾ }}11.07
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      =  ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
  |candidate  = [[ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
  |votes      = 3,03,350
  |percentage = 27.43
  |change     = {{ਵਾਧਾ }}9.93
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
  |candidate  = [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]]
  |votes      = 2,63,498
  |percentage = 23.83 
  |change     = {{decrease}}5.40
}}
{{Election box candidate with party link|
  |party      =ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
  |candidate  = [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]]
  |votes      =48,365
  |percentage = 4.37
  |change     =
}}


{{Election box candidate with party link|
  |party      = ਨੋਟਾ
  |candidate  = ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
  |votes      = 6,490
  |percentage = 0.59
  |change     = {{ਵਾਧਾ }}0.39
}}
{{Election box majority|
   |votes      = 1,10,211
   |percentage = 9.97
   |change     = {{ਘਾਟਾ }}10.46
 }}
{{Election box turnout|
   |votes      = 11,07,256
   |percentage = 72.40
   |change     = 
 }}
{{Election box hold with party link|
   |winner     = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 
   |loser      = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ 
   |swing      = {{ਘਾਟਾ }}10.5
 }}
{{Election box end}}&lt;section end=&quot;General Election 2019&quot;/&gt;

=== 2014 ===
{{Election box begin|title=[[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2014]]: [[ਸੰਗਰੂਰ]]}}
{{Election box winning candidate with party link||party=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|candidate=[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]]|votes=5,33,237|percentage=48.47|change={{ਵਾਧਾ}}48.47}}
{{Election box candidate with party link||party=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ|candidate=[[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]]|votes=3,21,516|percentage=29.23|change={{ਘਾਟਾ}}4.90}}
{{Election box candidate with party link||party=ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|candidate=[[ਵਿਜੈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ]]|votes=1,81,410|percentage=17.50|change={{ਘਾਟਾ}}21.02}}
{{Election box candidate with party link||party=ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ|candidate=ਮਦਨ ਭੱਟੀ|votes=8,408|percentage=0.76|change=}}
{{Election box candidate with party link||party=ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|candidate=ਸੁਖਦੇਵ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ|votes=6,934|percentage=0.63|change=}}
{{Election box majority||votes=2,11,721|percentage=19.24|change=&lt;nowiki&gt;{{ਵਾਧਾ}} 14.85&lt;/nowiki&gt;}}
 {{Election box turnout||votes=11,00,056|percentage=77.21|change=}} 
{{Election box gain with party link|winner=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|loser=ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|swing={{ਵਾਧਾ }}34.75}}
{{Election box end}}&lt;section end=&quot;General Election 2014&quot; /&gt;

==. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ==
ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਟੁੱਟੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1967 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਸੰਗਰੂਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੀਟ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਵ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕੋਈ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬੀਬੀ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ) ਵੱਲੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪਿਛੋਕੜ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਉਹ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸ੍ਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ। ਭਾਂਵੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਪਰ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨੂੰਹ ਸਹੁਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅੱਧਾ ਪਿੰਡ ਸ੍ਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਪਿੰਡ ਬੀਬੀ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਏਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 92,000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਅਕੋਈ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। &lt;Ref&gt;jaswinder Singh Akoi&lt;/Ref&gt;
==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
#[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]
#[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
#[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]]</text>
      <sha1>kyl5rprgn31zb3lhc5o2bz3yjvn67dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:User India</title>
    <ns>10</ns>
    <id>27177</id>
    <revision>
      <id>840488</id>
      <parentid>684339</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="b2oiu06jl0wsmrmkbcp7r4supa388xb" xml:space="preserve">{{userbox
| border-c = black
| id       = [[File:Flag of India.svg|60px]]
| id-c     = #97DEFF
| id-w     = 60
| info     = ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਭਾਰਤ]] {{{1|ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।}}}
| info-c   = #97DEFF
| info-fc  = black
| info-a   = left
| usercategory = ਭਾਰਤੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨ
| nocat = {{{nocat|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2oiu06jl0wsmrmkbcp7r4supa388xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30170</id>
    <revision>
      <id>840492</id>
      <parentid>581274</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>840492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="50lfzwgjryehadxuiclyy2t86g3vweq" xml:space="preserve">[[File:The battle of Panipat and the death of Sultan Ibrāhīm, the last of the Lōdī Sultans of Delhi.jpg|thumb|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ]]
'''ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ''' [[ਬਾਬਰ]] ਅਤੇ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਵਿੱਚ 21 ਅਪਰੈਲ, 1526 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

ਸੰਨ 1526 ਵਿੱਚ, [[ਕਾਬਲ]] ਦਾ ਤੈਮੂਰੀ ਸ਼ਾਸਕ [[ਬਾਬਰ]], ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ, ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਲੜਾਈ 21 ਅਪਰੈਲ, ਨੂੰ ਪਾਨੀਪਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਨੀਪਤ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਤੇ ਕਬਜੇ ਲਈ ਕਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਲੀਜ਼ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਜਾਇਉ ਸਾਰੇ ਠੀਕ ਆ।

==ਸਿੱਟਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ==
ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਮਲਾ 1525 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਾਬਰ ਨੇ ਸਾਰੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ [[ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ]] ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ [[ਪਾਨੀਪਤ]] ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਪਰੰਤੂ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1526 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਮੋਰਚਾ ਲਗਾਈ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਠਿਠਕ ਗੲੇ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਘੇਰ ਲਓ। ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਤੋਪਚੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੇ ਵਰਸਾਉਣੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੀ ਅਗੁਵਾਈ ''ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ'' ਅਤੇ ''ਮੁਸਤਫ਼ਾ'' ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛਿਓਂ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਿਆ। ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗੲੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਹਿਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।&lt;br /&gt;
ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਵੰਸ਼]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ(]]]]]]]</text>
      <sha1>50lfzwgjryehadxuiclyy2t86g3vweq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44435</id>
    <revision>
      <id>840493</id>
      <parentid>805888</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ */</comment>
      <origin>840493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32061" sha1="6a6bxdshdafv996077efb1io4b8o4aq" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country|native_name=|conventional_long_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|common_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|year_start=1451|year_end=1526|date_start=|date_end=|event_start=|event_end=|p1=ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|image_p1=|p2=|flag_p2=|s3=|flag_s3=|s1=ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|flag_s1=|image_flag=|image_coat=|coa_size=|image_map=India in 1525 Joppen.jpg|image_map_caption=ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ''''ਅਫਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ'''' ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।&lt;ref&gt;ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਲਈ ਵੇਖੋ: {{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |page=147, map XIV.4 (d) |isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |access-date=2022-11-04 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003445/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|religion=[[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]|capital=[[ਦਿੱਲੀ]]|government_type=[[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]]|legislature=|title_leader=|leader1=|year_leader1=|year_deputy1=|common_languages=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦਵੀ]]&lt;br&gt;[[ਪਸ਼ਤੋ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}&lt;br&gt;[[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}|currency=}}

{{ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|ਲੋਧੀ}}
'''ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: سلسله لودی) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1451 ਤੋਂ 1526 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।{{sfn|Bosworth|1996|p=304}}{{efn|Herbert Hartel calls the Lodi sultans Turco-Afghan.{{sfn|Hartel|1997|p=261}}}} ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ|ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|ਸੱਯਦ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sen2&quot;&gt;{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=122–125}}&lt;/ref&gt;

== ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ}}ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਭਾਰਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਲੋਧੀ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੁਣ-ਬਿਨ-ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ਦਾਰ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਸੰਘੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੋਸ਼ ਭਰਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}} ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਸਕ [[ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ]] ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹਿਲੋਲ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ 19 ਅਪਰੈਲ, 1451 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਬਹਿਲੋਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਕੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1486 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰਬਕ ਨੂੰ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ}}
[[ਤਸਵੀਰ:Sikandar_Lodi's_tomb_sunset.JPG|thumb|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ।]]
ਬਹਿਲੋਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ (ਜਨਮ ਨਿਜ਼ਾਮ ਖਾਨ), 17 ਜੁਲਾਈ 1489 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ 1489 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1504 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;Mahajan, V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part I, New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, p.256&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;Prof K.Ali  (1950, reprint 2006)&quot;A new history of Indo-Pakistan&quot; Part 1, p.311&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Srivastava, A.L (1966). The Sultanate of Delhi (711 - 1526 A.D), Agra: Shiva Lal Agarwala and Company, p. 245&lt;/ref&gt;

== ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ}}ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/146 146]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਪੱਖ ਦਮਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਨੀਤੀ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣੀ ਯਕੀਨੀ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਫਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਬਰਾਹਿਮ 1526 ਵਿਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt; ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ [[ਬਾਬਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/162 162]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਤਨ ==
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚਾ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਕਨ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖਾਸ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੱਟ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਧੀ ਸਾਮਰਾਜ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੇਕਰ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;richards&quot;&gt;{{cite journal|last=Richards|first=John F.|author-link=John F. Richards|date=August 1965|title=The Economic History of the Lodi Period: 1451-1526|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=8|issue=1|pages=47–67|doi=10.1163/156852065X00020|jstor=3596342}}&lt;/ref&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਬਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਅਫਗਾਨ ਧੜੇਬੰਦੀ ==
1517 ਵਿਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਸ਼ਤੂਨ ਰਿਆਸਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦਰੀਆ ਖਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਜਿਸ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੇ ਮੁਗਲ ਹਮਲਾਵਰ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਰਾਜਪੂਤ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤ ==
ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇਤਾ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਲੋਧੀ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਵੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1526 ==
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[ਤਸਵੀਰ:The_battle_of_Panipat_and_the_death_of_Sultan_Ibrāhīm,_the_last_of_the_Lōdī_Sultans_of_Delhi.jpg|thumb|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਮੌਤ.]]
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਆਲਮ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ|ਦੌਲਤ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਰਥਾਤ ਲੰਗਰ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੰਜੂਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੇ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹੀ ਰੁਖ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਮਲਿਕ ਹਸਤ (ਅਸਦ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਘਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਜੰਜੂਆ ਦੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 1521 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਗਖਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲਾਂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਝੜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਦੋਵੇਂ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਬਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ 24,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮਸਕਟ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨਾਲ ਲੈਸ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ 100,000 ਆਦਮੀ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ 1,000 ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਦਮੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੇ 20,000 ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਵਿਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ (ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ) ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਇਲਾਕੇ ਨਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;

== ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਭਰਾ ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,000 ਅਫਗਾਨ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।{{sfn|Sharma|1954|pp=34}} ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘਾਘਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।

== ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bara_Gumbad_and_Bara_Gumbad_Masjid.JPG|thumb|350x350px|ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾ ਗੁੰਬਦ। 1490 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ।]]
ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਉਪ-ਨਿਯੁਕਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਉਲਾਮਾ, ਸੂਫੀ ਸ਼ੇਖਾਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵੰਸ਼ਜਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਰੈਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁਕਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ (ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ) ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|title=The Sikhs of the Punjab|author=J. S. Grewal|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63764-0|edition=Revised|series=The New Cambridge History of India|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/9 9]-11|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

ਲੋਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜ਼ਕਾਤ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;

ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਵਜੋਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੰਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਲੇਮਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ (ਮਜ਼ਾਰਾਂ) 'ਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸਲਾਰ ਮਸੂਦ ਦੇ ਬਰਛੇ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਲੂਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Shish Gumbad, Lodhi Gardens, Delhi.JPG|alt=|ਸ਼ੀਸ਼ ਗੁੰਬਦ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਜੋ 1489 ਅਤੇ 1517 ਈਸਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unknown Tomb&quot;&gt;{{cite news|url=http://competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|title=Unknown Tomb|access-date=15 October 2015|publisher=competentauthoritydelhi.co.in|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325154320/http://www.competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
ਤਸਵੀਰ:Rajon ki Baoli's baoli.jpg|ਰਾਜੋਂ ਕੀ ਬਾਉਲੀ 1516 ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pUnqAAAAMAAJ&amp;pg=PA37|title=Indian Architecture: Islamic Period, 1192-1857|last1=Sahai|first1=Surendra|date=2004|publisher=Prakash Books, India|isbn=978-81-7234-057-5|page=37|language=en|quote=&quot;Rajon ki baoli ( 1516 ) is one of the major public welfare projects of Sikandar Lodi .&quot;}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ਨੋਟ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਸਰੋਤ ==

* {{cite book|title=The New Islamic Dynasties|url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw|last=Bosworth|first=Clifford Edmund|publisher=Columbia University Press|year=1996}}
* {{cite journal|last=Desoulieres|first=Alain|year=1988|title=Mughal Diplomacy in Gujarat (1533–1534) in Correia's 'Lendas da India'|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1988-07_22_3/page/454|journal=Modern Asian Studies|volume=22|issue=3|page=454|doi=10.1017/s0026749x00009616|jstor=312590}}
* {{cite journal|last=Haider|first=Najaf|year=1996|title=Precious Metal Flows and Currency Circulation in the Mughal Empire|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=39|issue=3|pages=298–364|doi=10.1163/1568520962601180|jstor=3632649}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-AznJs58wtkC&amp;pg=PA262|title=The Last Great Muslim Empires|last=Hartel|first=Herbert|publisher=BRILL|year=1997|isbn=90-04-02104-3|editor-last1=Kissling|editor-first1=H. J.|pages=262–263|chapter=India under the Moghol Empire|access-date=20 July 2011|editor-last2=Barbour|editor-first2=N.|editor-last3=Spuler|editor-first3=Bertold|editor-last4=Trimingham|editor-first4=J. S.|editor-last5=Bagley|editor-first5=F. R. C.}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ|title=Mewar &amp; the Mughal Emperors (1526-1707 A.D.)|last=Sharma|first=Gopinath|date=1954|publisher=S.L. Agarwala|language=en}}
* {{cite journal|last=Subrahmanyam|first=Sanjay|year=2000|title=A Note on the Rise of Surat in the Sixteenth Century|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=43|issue=1|pages=23–33|doi=10.1163/156852000511222|jstor=3632771}}
* {{cite journal|last=Ud-Din|first=Hameed|date=January–March 1962|title=Historians of Afghan Rule in India|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=82|issue=1|pages=44–51|doi=10.2307/595978|jstor=595978}}
* {{cite book|title=What China and India Once Were: The Pasts That May Shape the Global Future|last1=Owen|first1=Stephen|last2=Pollock|first2=Sheldon|publisher=Columbia University Press|year=2018|editor-last1=Elman|editor-first1=Benjamin|chapter=Sorting out Babel: Literature and Its Changing Language|quote=In the case of the Lodi dynasty that preceded the Mughals, the semi-official language was called Hindavi, an early form of today’s Hindi. Persian too was in many ways an elite idiom in its Indian embodiment. Despite pervading much of everyday language in north India at the level of vocabulary (by a process still unclear to scholars; the penetration of the bureaucracy has been suggested), its use was essentially literary, as a code of courtiers and religious professionals; Persian was hardly more of an everyday language than Sanskrit.|editor-last2=Pollock|editor-first2=Sheldon}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}

* [https://web.archive.org/web/20141027035001/http://persian.packhum.org/persian/search?q=Lodhi A History of Sind, Volume II, Translated from Persian Books by Mirza Kalichbeg Fredunbeg, chpt. 68]
* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=6709 Coin Gallery - Lodhi Dynasty]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]]</text>
      <sha1>6a6bxdshdafv996077efb1io4b8o4aq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840494</id>
      <parentid>840493</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ */</comment>
      <origin>840494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32062" sha1="acbax1pf5s4hjmy4d2gs0pium179ex1" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country|native_name=|conventional_long_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|common_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|year_start=1451|year_end=1526|date_start=|date_end=|event_start=|event_end=|p1=ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|image_p1=|p2=|flag_p2=|s3=|flag_s3=|s1=ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|flag_s1=|image_flag=|image_coat=|coa_size=|image_map=India in 1525 Joppen.jpg|image_map_caption=ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ''''ਅਫਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ'''' ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।&lt;ref&gt;ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਲਈ ਵੇਖੋ: {{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |page=147, map XIV.4 (d) |isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |access-date=2022-11-04 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003445/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|religion=[[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]|capital=[[ਦਿੱਲੀ]]|government_type=[[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]]|legislature=|title_leader=|leader1=|year_leader1=|year_deputy1=|common_languages=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦਵੀ]]&lt;br&gt;[[ਪਸ਼ਤੋ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}&lt;br&gt;[[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}|currency=}}

{{ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|ਲੋਧੀ}}
'''ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: سلسله لودی) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1451 ਤੋਂ 1526 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।{{sfn|Bosworth|1996|p=304}}{{efn|Herbert Hartel calls the Lodi sultans Turco-Afghan.{{sfn|Hartel|1997|p=261}}}} ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ|ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|ਸੱਯਦ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sen2&quot;&gt;{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=122–125}}&lt;/ref&gt;

== ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ}}ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਭਾਰਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਲੋਧੀ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੁਣ-ਬਿਨ-ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ਦਾਰ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਸੰਘੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੋਸ਼ ਭਰਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}} ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਸਕ [[ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ]] ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹਿਲੋਲ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ 19 ਅਪਰੈਲ, 1451 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਬਹਿਲੋਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਕੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1486 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰਬਕ ਨੂੰ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ}}
[[ਤਸਵੀਰ:Sikandar_Lodi's_tomb_sunset.JPG|thumb|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ।]]
ਬਹਿਲੋਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ (ਜਨਮ ਨਿਜ਼ਾਮ ਖਾਨ), 17 ਜੁਲਾਈ, 1489 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ, 1489 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1504 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;Mahajan, V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part I, New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, p.256&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;Prof K.Ali (1950, reprint 2006)&quot;A new history of Indo-Pakistan&quot; Part 1, p.311&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Srivastava, A.L (1966). The Sultanate of Delhi (711 - 1526 A.D), Agra: Shiva Lal Agarwala and Company, p. 245&lt;/ref&gt;

== ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ}}ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/146 146]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਪੱਖ ਦਮਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਨੀਤੀ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣੀ ਯਕੀਨੀ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਫਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਬਰਾਹਿਮ 1526 ਵਿਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt; ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ [[ਬਾਬਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/162 162]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਤਨ ==
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚਾ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਕਨ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖਾਸ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੱਟ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਧੀ ਸਾਮਰਾਜ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੇਕਰ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;richards&quot;&gt;{{cite journal|last=Richards|first=John F.|author-link=John F. Richards|date=August 1965|title=The Economic History of the Lodi Period: 1451-1526|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=8|issue=1|pages=47–67|doi=10.1163/156852065X00020|jstor=3596342}}&lt;/ref&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਬਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਅਫਗਾਨ ਧੜੇਬੰਦੀ ==
1517 ਵਿਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਸ਼ਤੂਨ ਰਿਆਸਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦਰੀਆ ਖਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਜਿਸ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੇ ਮੁਗਲ ਹਮਲਾਵਰ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਰਾਜਪੂਤ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤ ==
ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇਤਾ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਲੋਧੀ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਵੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1526 ==
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[ਤਸਵੀਰ:The_battle_of_Panipat_and_the_death_of_Sultan_Ibrāhīm,_the_last_of_the_Lōdī_Sultans_of_Delhi.jpg|thumb|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਮੌਤ.]]
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਆਲਮ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ|ਦੌਲਤ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਰਥਾਤ ਲੰਗਰ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੰਜੂਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੇ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹੀ ਰੁਖ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਮਲਿਕ ਹਸਤ (ਅਸਦ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਘਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਜੰਜੂਆ ਦੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 1521 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਗਖਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲਾਂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਝੜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਦੋਵੇਂ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਬਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ 24,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮਸਕਟ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨਾਲ ਲੈਸ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ 100,000 ਆਦਮੀ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ 1,000 ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਦਮੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੇ 20,000 ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਵਿਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ (ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ) ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਇਲਾਕੇ ਨਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;

== ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਭਰਾ ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,000 ਅਫਗਾਨ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।{{sfn|Sharma|1954|pp=34}} ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘਾਘਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।

== ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bara_Gumbad_and_Bara_Gumbad_Masjid.JPG|thumb|350x350px|ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾ ਗੁੰਬਦ। 1490 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ।]]
ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਉਪ-ਨਿਯੁਕਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਉਲਾਮਾ, ਸੂਫੀ ਸ਼ੇਖਾਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵੰਸ਼ਜਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਰੈਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁਕਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ (ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ) ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|title=The Sikhs of the Punjab|author=J. S. Grewal|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63764-0|edition=Revised|series=The New Cambridge History of India|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/9 9]-11|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

ਲੋਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜ਼ਕਾਤ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;

ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਵਜੋਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੰਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਲੇਮਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ (ਮਜ਼ਾਰਾਂ) 'ਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸਲਾਰ ਮਸੂਦ ਦੇ ਬਰਛੇ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਲੂਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Shish Gumbad, Lodhi Gardens, Delhi.JPG|alt=|ਸ਼ੀਸ਼ ਗੁੰਬਦ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਜੋ 1489 ਅਤੇ 1517 ਈਸਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unknown Tomb&quot;&gt;{{cite news|url=http://competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|title=Unknown Tomb|access-date=15 October 2015|publisher=competentauthoritydelhi.co.in|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325154320/http://www.competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
ਤਸਵੀਰ:Rajon ki Baoli's baoli.jpg|ਰਾਜੋਂ ਕੀ ਬਾਉਲੀ 1516 ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pUnqAAAAMAAJ&amp;pg=PA37|title=Indian Architecture: Islamic Period, 1192-1857|last1=Sahai|first1=Surendra|date=2004|publisher=Prakash Books, India|isbn=978-81-7234-057-5|page=37|language=en|quote=&quot;Rajon ki baoli ( 1516 ) is one of the major public welfare projects of Sikandar Lodi .&quot;}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ਨੋਟ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਸਰੋਤ ==

* {{cite book|title=The New Islamic Dynasties|url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw|last=Bosworth|first=Clifford Edmund|publisher=Columbia University Press|year=1996}}
* {{cite journal|last=Desoulieres|first=Alain|year=1988|title=Mughal Diplomacy in Gujarat (1533–1534) in Correia's 'Lendas da India'|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1988-07_22_3/page/454|journal=Modern Asian Studies|volume=22|issue=3|page=454|doi=10.1017/s0026749x00009616|jstor=312590}}
* {{cite journal|last=Haider|first=Najaf|year=1996|title=Precious Metal Flows and Currency Circulation in the Mughal Empire|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=39|issue=3|pages=298–364|doi=10.1163/1568520962601180|jstor=3632649}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-AznJs58wtkC&amp;pg=PA262|title=The Last Great Muslim Empires|last=Hartel|first=Herbert|publisher=BRILL|year=1997|isbn=90-04-02104-3|editor-last1=Kissling|editor-first1=H. J.|pages=262–263|chapter=India under the Moghol Empire|access-date=20 July 2011|editor-last2=Barbour|editor-first2=N.|editor-last3=Spuler|editor-first3=Bertold|editor-last4=Trimingham|editor-first4=J. S.|editor-last5=Bagley|editor-first5=F. R. C.}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ|title=Mewar &amp; the Mughal Emperors (1526-1707 A.D.)|last=Sharma|first=Gopinath|date=1954|publisher=S.L. Agarwala|language=en}}
* {{cite journal|last=Subrahmanyam|first=Sanjay|year=2000|title=A Note on the Rise of Surat in the Sixteenth Century|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=43|issue=1|pages=23–33|doi=10.1163/156852000511222|jstor=3632771}}
* {{cite journal|last=Ud-Din|first=Hameed|date=January–March 1962|title=Historians of Afghan Rule in India|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=82|issue=1|pages=44–51|doi=10.2307/595978|jstor=595978}}
* {{cite book|title=What China and India Once Were: The Pasts That May Shape the Global Future|last1=Owen|first1=Stephen|last2=Pollock|first2=Sheldon|publisher=Columbia University Press|year=2018|editor-last1=Elman|editor-first1=Benjamin|chapter=Sorting out Babel: Literature and Its Changing Language|quote=In the case of the Lodi dynasty that preceded the Mughals, the semi-official language was called Hindavi, an early form of today’s Hindi. Persian too was in many ways an elite idiom in its Indian embodiment. Despite pervading much of everyday language in north India at the level of vocabulary (by a process still unclear to scholars; the penetration of the bureaucracy has been suggested), its use was essentially literary, as a code of courtiers and religious professionals; Persian was hardly more of an everyday language than Sanskrit.|editor-last2=Pollock|editor-first2=Sheldon}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}

* [https://web.archive.org/web/20141027035001/http://persian.packhum.org/persian/search?q=Lodhi A History of Sind, Volume II, Translated from Persian Books by Mirza Kalichbeg Fredunbeg, chpt. 68]
* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=6709 Coin Gallery - Lodhi Dynasty]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]]</text>
      <sha1>acbax1pf5s4hjmy4d2gs0pium179ex1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840495</id>
      <parentid>840494</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਅਫਗਾਨ ਧੜੇਬੰਦੀ */</comment>
      <origin>840495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32065" sha1="fe6psi07z2ovny6w1uoqlcxxkdp39n8" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country|native_name=|conventional_long_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|common_name=ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼|year_start=1451|year_end=1526|date_start=|date_end=|event_start=|event_end=|p1=ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|image_p1=|p2=|flag_p2=|s3=|flag_s3=|s1=ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|flag_s1=|image_flag=|image_coat=|coa_size=|image_map=India in 1525 Joppen.jpg|image_map_caption=ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ''''ਅਫਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ'''' ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।&lt;ref&gt;ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਲਈ ਵੇਖੋ: {{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |page=147, map XIV.4 (d) |isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |access-date=2022-11-04 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003445/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|religion=[[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]|capital=[[ਦਿੱਲੀ]]|government_type=[[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]]|legislature=|title_leader=|leader1=|year_leader1=|year_deputy1=|common_languages=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦਵੀ]]&lt;br&gt;[[ਪਸ਼ਤੋ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}&lt;br&gt;[[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]{{sfn|Owen|Pollock|2018|p=174}}|currency=}}

{{ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ|ਲੋਧੀ}}
'''ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: سلسله لودی) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1451 ਤੋਂ 1526 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।{{sfn|Bosworth|1996|p=304}}{{efn|Herbert Hartel calls the Lodi sultans Turco-Afghan.{{sfn|Hartel|1997|p=261}}}} ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ|ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼|ਸੱਯਦ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sen2&quot;&gt;{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=122–125}}&lt;/ref&gt;

== ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ}}ਬਹਿਲੋਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਭਾਰਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਲੋਧੀ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੱਯਦ ਵੰਸ਼)|ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੁਣ-ਬਿਨ-ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ਦਾਰ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਸੰਘੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੋਸ਼ ਭਰਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}} ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਸਕ [[ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ]] ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹਿਲੋਲ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ 19 ਅਪਰੈਲ, 1451 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਬਹਿਲੋਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਕੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1486 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰਬਕ ਨੂੰ ਜੌਨਪੁਰ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ}}
[[ਤਸਵੀਰ:Sikandar_Lodi's_tomb_sunset.JPG|thumb|ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ।]]
ਬਹਿਲੋਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ ਖਾਨ ਲੋਧੀ (ਜਨਮ ਨਿਜ਼ਾਮ ਖਾਨ), 17 ਜੁਲਾਈ, 1489 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ, 1489 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1504 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;Mahajan, V.D. (1991, reprint 2007). ''History of Medieval India'', Part I, New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0364-5}}, p.256&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;Prof K.Ali (1950, reprint 2006)&quot;A new history of Indo-Pakistan&quot; Part 1, p.311&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Srivastava, A.L (1966). The Sultanate of Delhi (711 - 1526 A.D), Agra: Shiva Lal Agarwala and Company, p. 245&lt;/ref&gt;

== ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ==
{{Main|ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ}}ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/146 146]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਪੱਖ ਦਮਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਨੀਤੀ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣੀ ਯਕੀਨੀ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}} ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਫਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਬਰਾਹਿਮ 1526 ਵਿਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt; ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ [[ਬਾਬਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot;&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/162 162]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਤਨ ==
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚਾ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਕਨ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖਾਸ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੱਟ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਧੀ ਸਾਮਰਾਜ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੇਕਰ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;richards&quot;&gt;{{cite journal|last=Richards|first=John F.|author-link=John F. Richards|date=August 1965|title=The Economic History of the Lodi Period: 1451-1526|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=8|issue=1|pages=47–67|doi=10.1163/156852065X00020|jstor=3596342}}&lt;/ref&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ]] ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਬਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।{{citation needed|date=May 2017}}

== ਅਫਗਾਨ ਧੜੇਬੰਦੀ ==
1517 ਵਿਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਸ਼ਤੂਨ ਰਿਆਸਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਜੌਨਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦਰੀਆ ਖਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਜਿਸ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਆਲਮ ਖਾਨ ਨੇ ਮੁਗਲ ਹਮਲਾਵਰ ਬਾਬਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਰਾਜਪੂਤ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤ ==
ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇਤਾ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਲੋਧੀ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੇ ਵੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;richards&quot; /&gt;

== ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1526 ==
{{Main|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ}}
[[ਤਸਵੀਰ:The_battle_of_Panipat_and_the_death_of_Sultan_Ibrāhīm,_the_last_of_the_Lōdī_Sultans_of_Delhi.jpg|thumb|ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਮੌਤ.]]
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਆਲਮ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਦੌਲਤ ਖਾਨ ਲੋਧੀ|ਦੌਲਤ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬਾਬਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਰਥਾਤ ਲੰਗਰ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੰਜੂਆ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੇ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹੀ ਰੁਖ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਮਲਿਕ ਹਸਤ (ਅਸਦ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਘਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਜੰਜੂਆ ਦੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖੇ ਅਮੀਰ ਤੈਮੂਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ 1521 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਗਖਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲਾਂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਝੜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2017}}

ਦੋਵੇਂ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਬਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sardesai162&quot; /&gt; ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ 24,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮਸਕਟ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨਾਲ ਲੈਸ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੇ 100,000 ਆਦਮੀ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ 1,000 ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਦਮੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਆਪਣੇ 20,000 ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਵਿਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;sardesai146&quot; /&gt;

== ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਲਮ ਖ਼ਾਨ (ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਚਾਚਾ) ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਇਲਾਕੇ ਨਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਬਰ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=India The Definitive History|url=https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard|last=SarDesai|first=D. R.|publisher=Westview Press|year=2008|isbn=978-0-81334-352-5|page=[https://archive.org/details/indiadefinitiveh0000sard/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;

== ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ==
ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਭਰਾ ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਖਾਨਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,000 ਅਫਗਾਨ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।{{sfn|Sharma|1954|pp=34}} ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਮੂਦ ਲੋਧੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘਾਘਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।

== ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bara_Gumbad_and_Bara_Gumbad_Masjid.JPG|thumb|350x350px|ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾ ਗੁੰਬਦ। 1490 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ।]]
ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਉਪ-ਨਿਯੁਕਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਉਲਾਮਾ, ਸੂਫੀ ਸ਼ੇਖਾਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵੰਸ਼ਜਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਰੈਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁਕਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ (ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਸਮੇਤ) ਦਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|title=The Sikhs of the Punjab|author=J. S. Grewal|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63764-0|edition=Revised|series=The New Cambridge History of India|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/9 9]-11|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

ਲੋਧੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜ਼ਕਾਤ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;

ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਵਜੋਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੰਨੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਲੇਮਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ (ਮਜ਼ਾਰਾਂ) 'ਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸਲਾਰ ਮਸੂਦ ਦੇ ਬਰਛੇ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਲੂਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;JSGrewal_Sikhs&quot; /&gt;&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ਤਸਵੀਰ:Shish Gumbad, Lodhi Gardens, Delhi.JPG|alt=|ਸ਼ੀਸ਼ ਗੁੰਬਦ, ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਜੋ 1489 ਅਤੇ 1517 ਈਸਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unknown Tomb&quot;&gt;{{cite news|url=http://competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|title=Unknown Tomb|access-date=15 October 2015|publisher=competentauthoritydelhi.co.in|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325154320/http://www.competentauthoritydelhi.co.in/MonumentViewer.aspx?ID=16|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
ਤਸਵੀਰ:Rajon ki Baoli's baoli.jpg|ਰਾਜੋਂ ਕੀ ਬਾਉਲੀ 1516 ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pUnqAAAAMAAJ&amp;pg=PA37|title=Indian Architecture: Islamic Period, 1192-1857|last1=Sahai|first1=Surendra|date=2004|publisher=Prakash Books, India|isbn=978-81-7234-057-5|page=37|language=en|quote=&quot;Rajon ki baoli ( 1516 ) is one of the major public welfare projects of Sikandar Lodi .&quot;}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ਨੋਟ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਸਰੋਤ ==

* {{cite book|title=The New Islamic Dynasties|url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw|last=Bosworth|first=Clifford Edmund|publisher=Columbia University Press|year=1996}}
* {{cite journal|last=Desoulieres|first=Alain|year=1988|title=Mughal Diplomacy in Gujarat (1533–1534) in Correia's 'Lendas da India'|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1988-07_22_3/page/454|journal=Modern Asian Studies|volume=22|issue=3|page=454|doi=10.1017/s0026749x00009616|jstor=312590}}
* {{cite journal|last=Haider|first=Najaf|year=1996|title=Precious Metal Flows and Currency Circulation in the Mughal Empire|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=39|issue=3|pages=298–364|doi=10.1163/1568520962601180|jstor=3632649}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-AznJs58wtkC&amp;pg=PA262|title=The Last Great Muslim Empires|last=Hartel|first=Herbert|publisher=BRILL|year=1997|isbn=90-04-02104-3|editor-last1=Kissling|editor-first1=H. J.|pages=262–263|chapter=India under the Moghol Empire|access-date=20 July 2011|editor-last2=Barbour|editor-first2=N.|editor-last3=Spuler|editor-first3=Bertold|editor-last4=Trimingham|editor-first4=J. S.|editor-last5=Bagley|editor-first5=F. R. C.}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ|title=Mewar &amp; the Mughal Emperors (1526-1707 A.D.)|last=Sharma|first=Gopinath|date=1954|publisher=S.L. Agarwala|language=en}}
* {{cite journal|last=Subrahmanyam|first=Sanjay|year=2000|title=A Note on the Rise of Surat in the Sixteenth Century|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=43|issue=1|pages=23–33|doi=10.1163/156852000511222|jstor=3632771}}
* {{cite journal|last=Ud-Din|first=Hameed|date=January–March 1962|title=Historians of Afghan Rule in India|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=82|issue=1|pages=44–51|doi=10.2307/595978|jstor=595978}}
* {{cite book|title=What China and India Once Were: The Pasts That May Shape the Global Future|last1=Owen|first1=Stephen|last2=Pollock|first2=Sheldon|publisher=Columbia University Press|year=2018|editor-last1=Elman|editor-first1=Benjamin|chapter=Sorting out Babel: Literature and Its Changing Language|quote=In the case of the Lodi dynasty that preceded the Mughals, the semi-official language was called Hindavi, an early form of today’s Hindi. Persian too was in many ways an elite idiom in its Indian embodiment. Despite pervading much of everyday language in north India at the level of vocabulary (by a process still unclear to scholars; the penetration of the bureaucracy has been suggested), its use was essentially literary, as a code of courtiers and religious professionals; Persian was hardly more of an everyday language than Sanskrit.|editor-last2=Pollock|editor-first2=Sheldon}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}

* [https://web.archive.org/web/20141027035001/http://persian.packhum.org/persian/search?q=Lodhi A History of Sind, Volume II, Translated from Persian Books by Mirza Kalichbeg Fredunbeg, chpt. 68]
* [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=6709 Coin Gallery - Lodhi Dynasty]


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]]</text>
      <sha1>fe6psi07z2ovny6w1uoqlcxxkdp39n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:User Wikipedian For</title>
    <ns>10</ns>
    <id>57071</id>
    <revision>
      <id>840476</id>
      <parentid>625195</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T05:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1591" sha1="07fc4qjfnwcl0vv2g2wz84zpmnwuvve" xml:space="preserve">{{ userbox
| border-c = {{{border|#8d40b3}}}
| id       = [[file:Noia 64 apps karm.svg|42x42px|alt=Icon&lt;!--This image must link to its file description page per [[MOS:PDI]] --&gt;]]
| id-c     = {{{imgbg|#d9bfe5}}}
| info-c   = {{{bgcolor|#f0e6f5}}}
| info-fc  = {{{info-fc|#000;}}}
| info-a   = {{{info-a|}}}
| info-lh  = 1.1
| info     = &lt;span class=&quot;plainlinks neverexpand&quot;&gt;{{#ifeq:{{{wikibirthday}}}|no
  |
  | {{#ifexpr:{{CURRENTMONTH}}={{{month|0}}}
    | {{#ifexpr:{{CURRENTDAY}}={{{day|0}}}
    |ਅੱਜ ਇਸ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾ {{#ifeq:{{CURRENTYEAR}}|{{{year}}}
    |ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ '''ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ'''
    |'''[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਜਨਮ ਦਿਨ]]'''}} ਹੈ।&lt;includeonly&gt;{{#if:{{yesno|1={{{nocat|}}}}}||[[Category:Current Wikipedia birthdays|{{ROOTPAGENAMEE}}]]}}&lt;/includeonly&gt;
      }}
    }}
 }} ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ {{#if:{{{link|}}}
  |[https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%96%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%B8:%E0%A8%9A%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%A0%E0%A8%BE?type=newusers&amp;user={{ROOTPAGENAMEE}}&amp;page=&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;subtype=&amp;wpFormIdentifier=logeventslist ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
  | {{#if:{{{diff|}}}
    | [{{{diff}}} ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
      | ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ
     }}
 }} '''{{Age in years, months and days|year={{{year|&lt;noinclude&gt;2001&lt;/noinclude&gt;}}}|month={{{month|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|day={{{day|&lt;noinclude&gt;15&lt;/noinclude&gt;}}}|sc={{{sc|}}} }}''' ਤੋਂ ਹੈ।&lt;/span&gt;

}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07fc4qjfnwcl0vv2g2wz84zpmnwuvve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840480</id>
      <parentid>840476</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T06:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1562" sha1="68vk4xbkff5qn5ffeyx5ruxolduccvs" xml:space="preserve">{{ userbox
| border-c = {{{border|#8d40b3}}}
| id       = [[file:Noia 64 apps karm.svg|42x42px|alt=Icon&lt;!--This image must link to its file description page per [[MOS:PDI]] --&gt;]]
| id-c     = {{{imgbg|#d9bfe5}}}
| info-c   = {{{bgcolor|#f0e6f5}}}
| info-fc  = {{{info-fc|#000;}}}
| info-a   = {{{info-a|}}}
| info-lh  = 1.1
| info     = &lt;span class=&quot;plainlinks neverexpand&quot;&gt;{{#ifeq:{{{wikibirthday}}}|no
  |
  | {{#ifexpr:{{CURRENTMONTH}}={{{month|0}}}
    | {{#ifexpr:{{CURRENTDAY}}={{{day|0}}}
      |ਅੱਜ ਇਸ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾ {{#ifeq:{{CURRENTYEAR}}|{{{year}}}
        |ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ '''ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ'''
        |'''[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਜਨਮ ਦਿਨ]]'''
        }} ਹੈ।&lt;includeonly&gt;{{#if:{{yesno|1={{{nocat|}}}}}||[[Category:Current Wikipedia birthdays|{{ROOTPAGENAMEE}}]]}}&lt;/includeonly&gt;
      }}
    }}
 }} ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ {{#if:{{{link|}}}
  | [https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=newusers&amp;page=User%3A{{ROOTPAGENAMEE}}&amp;page=&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;subtype=&amp;wpFormIdentifier=logeventslist ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
  | {{#if:{{{diff|}}}
    | [{{{diff}}} ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
      | ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ
     }}
 }} '''{{Age in years, months and days|year={{{year|&lt;noinclude&gt;2001&lt;/noinclude&gt;}}}|month={{{month|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|day={{{day|&lt;noinclude&gt;15&lt;/noinclude&gt;}}}|sc={{{sc|}}} }}''' ਤੋਂ ਹੈ।&lt;/span&gt;

}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68vk4xbkff5qn5ffeyx5ruxolduccvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840481</id>
      <parentid>840480</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="lut2jhcebuyvtueosru67j2i5qivt20" xml:space="preserve">{{ userbox
| border-c = {{{border|#8d40b3}}}
| id       = [[file:Noia 64 apps karm.svg|42x42px|alt=Icon&lt;!--This image must link to its file description page per [[MOS:PDI]] --&gt;]]
| id-c     = {{{imgbg|#d9bfe5}}}
| info-c   = {{{bgcolor|#f0e6f5}}}
| info-fc  = {{{info-fc|#000;}}}
| info-a   = {{{info-a|}}}
| info-lh  = 1.1
| info     = &lt;span class=&quot;plainlinks neverexpand&quot;&gt;{{#ifeq:{{{wikibirthday}}}|no
  |
  | {{#ifexpr:{{CURRENTMONTH}}={{{month|0}}}
    | {{#ifexpr:{{CURRENTDAY}}={{{day|0}}}
      |ਅੱਜ ਇਸ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾ {{#ifeq:{{CURRENTYEAR}}|{{{year}}}
        |ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ '''ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ'''
        |'''[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਜਨਮ ਦਿਨ|ਵਿਕੀ ਜਨਮ ਦਿਨ]]'''
        }} ਹੈ।&lt;includeonly&gt;{{#if:{{yesno|1={{{nocat|}}}}}||[[Category:Current Wikipedia birthdays|{{ROOTPAGENAMEE}}]]}}&lt;/includeonly&gt;
      }}
    }}
  }} ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ {{#if:{{{link|}}}
  | [https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=newusers&amp;page=User%3A{{ROOTPAGENAMEE}}&amp;page=&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;subtype=&amp;wpFormIdentifier=logeventslist ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
  | {{#if:{{{diff|}}}
    | [{{{diff}}} ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ]
    | ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ
    }}
 }} '''{{Age in years, months and days|year={{{year|&lt;noinclude&gt;2001&lt;/noinclude&gt;}}}|month={{{month|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|day={{{day|&lt;noinclude&gt;15&lt;/noinclude&gt;}}}|sc={{{sc|}}} }}''' ਤੋਂ ਹੈ।&lt;/span&gt;

}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lut2jhcebuyvtueosru67j2i5qivt20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਰਾਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68082</id>
    <revision>
      <id>840489</id>
      <parentid>840452</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T08:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mulkh Singh</username>
        <id>9921</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>840489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="rnxdllalqtlggkv6wrod2amxlxlzu5b" xml:space="preserve">'''ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਰਾਮ''' ਦਾ ਜਨਮ 1861 ਈ: ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ [[ਗੰਧੀਲੀ]] [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਰਸੇ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਾਤ ਦਾ ਜੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗੋਤਰ ਸਮਾਘ ਸੀ।  &lt;ref&gt;ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਰਾਮ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਪੰਨਾ ਨੰ: 1 ਸਨ 1988&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ) ‘ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ`, ਸੇਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।&lt;/ref&gt;

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==
ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣ ਛਪੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਿਹੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 17 ਹੈ।

==ਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ==
1)	ਆਹਣ (ਅਪ੍ਰਾਪਤ)

2)	ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ (ਪ੍ਰਾਪਤ)

3)	ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ (ਪ੍ਰਾਪਤ)

4)	ਸੂਮ ਨਾਮਾ (ਅਪ੍ਰਪਾਤ)

5)	ਕੁਪੱਥ ਨਾਮਾ (ਅਪ੍ਰਪਾਪਤ)

6)	ਚਰਖੇ ਨਾਮਾ (ਅਪ੍ਰਾਪਤ)

7)	ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ (ਪ੍ਰਾਪਤ)

8)	ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਬਾਰਾਂਮਾਹ) (ਪ੍ਰਾਪਤ)

9)	ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫਲ (ਪ੍ਰਾਪਤ)

10)	ਜੀਵ ਹੇਤੂ (ਛੋਟਾ) (ਅਪ੍ਰਾਪਤ)

11)	ਗਊ ਰਕਸ਼ਾ (ਅਪ੍ਰਾਪਤ)

==ਅਣਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਰਚਨਾਵਾਂ== 
1)	ਜਿਉਣਾ ਮੋੜ 

2)	ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਹੇਤੂ

3)	ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ

4)	ਸੋਹਣੀ ਵੱਡੀ

5)	ਫੁਟਕਲ ਛੰਦ ਤੇ ਵਾਰਤਕ

6)	ਬੌਧਕ ਗ੍ਰੰਥ

==ਹਵਾਲਾ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>rnxdllalqtlggkv6wrod2amxlxlzu5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:Color contrast</title>
    <ns>828</ns>
    <id>80255</id>
    <revision>
      <id>840487</id>
      <parentid>483817</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840487</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6967" sha1="bx0blwcv5isqzm2jrxnp01lj4148n73" xml:space="preserve">--
-- This module implements
--  {{Color contrast ratio}}
--  {{Greater color contrast ratio}}
--  {{ColorToLum}}
--  {{RGBColorToLum}}
--
local p = {}
local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' )

local function sRGB (v)
	if (v &lt;= 0.03928) then
		v = v / 12.92
	else
		v = math.pow((v+0.055)/1.055, 2.4)
	end
	return v
end

local function rgbdec2lum(R, G, B)
	if ( 0 &lt;= R and R &lt; 256 and 0 &lt;= G and G &lt; 256 and 0 &lt;= B and B &lt; 256 ) then
		return 0.2126 * sRGB(R/255) + 0.7152 * sRGB(G/255) + 0.0722 * sRGB(B/255)
	else
		return ''
	end
end

local function hsl2lum(h, s, l)
	if ( 0 &lt;= h and h &lt; 360 and 0 &lt;= s and s &lt;= 1 and 0 &lt;= l and l &lt;= 1 ) then
		local c = (1 - math.abs(2*l - 1))*s
		local x = c*(1 - math.abs( math.fmod(h/60, 2) - 1) )
		local m = l - c/2

		local r, g, b = m, m, m
		if( 0 &lt;= h and h &lt; 60 ) then
			r = r + c
			g = g + x
		elseif( 60 &lt;= h and h &lt; 120 ) then
			r = r + x
			g = g + c
		elseif( 120 &lt;= h and h &lt; 180 ) then
			g = g + c
			b = b + x
		elseif( 180 &lt;= h and h &lt; 240 ) then
			g = g + x
			b = b + c
		elseif( 240 &lt;= h and h &lt; 300 ) then
			r = r + x
			b = b + c
		elseif( 300 &lt;= h and h &lt; 360 ) then
			r = r + c
			b = b + x
		end
		return rgbdec2lum(255*r, 255*g, 255*b)
	else
		return ''
	end
end

local function color2lum(c)

	if (c == nil) then
		return ''
	end

	-- html '#' entity
	c = c:gsub(&quot;&amp;#35;&quot;, &quot;#&quot;)

	-- whitespace
	c = c:match( '^%s*(.-)[%s;]*$' )

	-- unstrip nowiki strip markers
	c = mw.text.unstripNoWiki(c)

	-- lowercase
	c = c:lower()

	-- first try to look it up
	local L = HTMLcolor[c]
	if (L ~= nil) then
		return L
	end

	-- convert from hsl
	if mw.ustring.match(c,'^hsl%([%s]*[0-9][0-9%.]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*%)$') then
		local h, s, l = mw.ustring.match(c,'^hsl%([%s]*([0-9][0-9%.]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*%)$')
		return hsl2lum(tonumber(h), tonumber(s)/100, tonumber(l)/100)
	end

	-- convert from rgb
	if mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*[0-9][0-9]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9]*[%s]*%)$') then
		local R, G, B = mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*%)$')
		return rgbdec2lum(tonumber(R), tonumber(G), tonumber(B))
	end

	-- convert from rgb percent
	if mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*%)$') then
		local R, G, B = mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*%)$')
		return rgbdec2lum(255*tonumber(R)/100, 255*tonumber(G)/100, 255*tonumber(B)/100)
	end

	-- remove leading # (if there is one) and whitespace
	c = mw.ustring.match(c, '^[%s#]*([a-f0-9]*)[%s]*$')

	-- split into rgb
	local cs = mw.text.split(c or '', '')
	if( #cs == 6 ) then
		local R = 16*tonumber('0x' .. cs[1]) + tonumber('0x' .. cs[2])
		local G = 16*tonumber('0x' .. cs[3]) + tonumber('0x' .. cs[4])
		local B = 16*tonumber('0x' .. cs[5]) + tonumber('0x' .. cs[6])

		return rgbdec2lum(R, G, B)
	elseif ( #cs == 3 ) then
		local R = 16*tonumber('0x' .. cs[1]) + tonumber('0x' .. cs[1])
		local G = 16*tonumber('0x' .. cs[2]) + tonumber('0x' .. cs[2])
		local B = 16*tonumber('0x' .. cs[3]) + tonumber('0x' .. cs[3])

		return rgbdec2lum(R, G, B)
	end

	-- failure, return blank
	return ''
end

-- This exports the function for use in other modules.
-- The colour is passed as a string.
function p._lum(color)
	return color2lum(color)
end

function p._greatercontrast(args)
	local bias = tonumber(args['bias'] or '0') or 0
	local css = (args['css'] and args['css'] ~= '') and true or false
	local v1 = color2lum(args[1] or '')
	local c2 = args[2] or 'white'
	local v2 = color2lum(c2)
	local c3 = args[3] or 'black'
	local v3 = color2lum(c3)
	local ratio1 = -1;
	local ratio2 = -1;
	if (type(v1) == 'number' and type(v2) == 'number') then
		ratio1 = (v2 + 0.05)/(v1 + 0.05)
		ratio1 = (ratio1 &lt; 1) and 1/ratio1 or ratio1
	end
	if (type(v1) == 'number' and type(v3) == 'number') then
		ratio2 = (v3 + 0.05)/(v1 + 0.05)
		ratio2 = (ratio2 &lt; 1) and 1/ratio2 or ratio2
	end

	if css then
		local c1 = args[1] or ''
		if mw.ustring.match(c1, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
			mw.ustring.match(c1, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
				c1 = '#' .. c1
		end
		if mw.ustring.match(c2, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
			mw.ustring.match(c2, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
				c2 = '#' .. c2
		end
		if mw.ustring.match(v3, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
			mw.ustring.match(v3, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
				c3 = '#' .. c3
		end
		return 'background-color:' .. c1 .. '; color:' .. ((ratio1 &gt; 0) and (ratio2 &gt; 0) and ((ratio1 + bias &gt; ratio2) and c2 or c3) or '') .. ';'
	end

	return (ratio1 &gt; 0) and (ratio2 &gt; 0) and ((ratio1 + bias &gt; ratio2) and c2 or c3) or ''
end

function p._ratio(args)
	local v1 = color2lum(args[1])
	local v2 = color2lum(args[2])
	if (type(v1) == 'number' and type(v2) == 'number') then
		-- v1 should be the brighter of the two.
		if v2 &gt; v1 then
			v1, v2 = v2, v1
		end
		return (v1 + 0.05)/(v2 + 0.05)
	else
		return args['error'] or '?'
	end
end

function p._styleratio(args)
	local style = (args[1] or ''):lower()
	local bg, fg = 'white', 'black'
	local lum_bg, lum_fg = 1, 0

	if args[2] then
		local lum = color2lum(args[2])
		if lum ~= '' then bg, lum_bg = args[2], lum end
	end
	if args[3] then
		local lum = color2lum(args[3])
		if lum ~= '' then fg, lum_fg = args[3], lum end
	end

	local slist = mw.text.split(mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(style or '', '&amp;#[Xx]23;', '#'), '&amp;#35;', '#'), ';')
	for k = 1,#slist do
		local s = slist[k]
		local k,v = s:match( '^[%s]*([^:]-):([^:]-)[%s;]*$' )
		k = k or ''
		v = v or ''
		if (k:match('^[%s]*(background)[%s]*$') or k:match('^[%s]*(background%-color)[%s]*$')) then
			local lum = color2lum(v)
			if( lum ~= '' ) then bg, lum_bg = v, lum end
		elseif (k:match('^[%s]*(color)[%s]*$')) then
			local lum = color2lum(v)
			if( lum ~= '' ) then bg, lum_fg = v, lum end
		end
	end
	if lum_bg &gt; lum_fg then
		return (lum_bg + 0.05)/(lum_fg + 0.05)
	else
		return (lum_fg + 0.05)/(lum_bg + 0.05)
	end
end

--[[
Use {{#invoke:Color contrast|somecolor}} directly or
{{#invoke:Color contrast}} from a wrapper template.

Parameters:
	-- |1=	— required; A color to check.
--]]
function p.lum(frame)
	local color = frame.args[1] or frame:getParent().args[1]
	return p._lum(color)
end

function p.ratio(frame)
	local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
	return p._ratio(args)
end

function p.styleratio(frame)
	local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
	return p._styleratio(args)
end

function p.greatercontrast(frame)
	local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
	return p._greatercontrast(args)
end

return p</text>
      <sha1>bx0blwcv5isqzm2jrxnp01lj4148n73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:Userbox</title>
    <ns>828</ns>
    <id>87975</id>
    <revision>
      <id>840486</id>
      <parentid>675208</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840486</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="16370" sha1="310mo9tctsu9310xhk46tk6d7jx8wl9" xml:space="preserve">-- This module implements {{userbox}}.

local categoryHandler = require('Module:Category handler').main

local p = {}

--------------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--------------------------------------------------------------------------------

local function checkNum(val, default)
	-- Checks whether a value is a number greater than or equal to zero. If so,
	-- returns it as a number. If not, returns a default value.
	val = tonumber(val)
	if val and val &gt;= 0 then
		return val
	else
		return default
	end
end

local function addSuffix(num, suffix)
	-- Turns a number into a string and adds a suffix.
	if num then
		return tostring(num) .. suffix
	else
		return nil
	end
end

local function checkNumAndAddSuffix(num, default, suffix)
	-- Checks a value with checkNum and adds a suffix.
	num = checkNum(num, default)
	return addSuffix(num, suffix)
end

local function makeCat(cat, sort)
	-- Makes a category link.
	if sort then
		return mw.ustring.format('[[Category:%s|%s]]', cat, sort)
	else
		return mw.ustring.format('[[Category:%s]]', cat)
	end
end

--------------------------------------------------------------------------------
-- Argument processing
--------------------------------------------------------------------------------

local function makeInvokeFunc(funcName)
	return function (frame)
		local origArgs = require('Module:Arguments').getArgs(frame)
		local args = {}
		for k, v in pairs(origArgs) do
			args[k] = v
		end
		return p.main(funcName, args)
	end
end

p.userbox = makeInvokeFunc('_userbox')
p['userbox-2'] = makeInvokeFunc('_userbox-2')
p['userbox-r'] = makeInvokeFunc('_userbox-r')

--------------------------------------------------------------------------------
-- Main functions
--------------------------------------------------------------------------------

function p.main(funcName, args)
	local userboxData = p[funcName](args)
	local userbox = p.render(userboxData)
	local cats = p.categories(args)
	return userbox .. (cats or '')
end

function p._userbox(args)
	-- Does argument processing for {{userbox}}.
	local data = {}

	-- Get div tag values.
	data.float = args.float
	local borderWidthNum = checkNum(args['border-width'] or args['border-s'], nil)
	data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
	data.borderColor = args['border-color'] or args['border-c'] or args[1] or args['id-c']
	data.width = borderWidthNum and addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px')
	data.bodyClass = args.bodyclass

	-- Get table tag values.
	data.backgroundColor = args['info-background'] or args[2] or args['info-c']

	-- Get info values.
	data.info = args.info or args[4] or &quot;&lt;code&gt;{{{info}}}&lt;/code&gt;&quot;
	data.infoTextAlign = args['info-a']
	data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-size'] or args['info-s'], nil, 'pt')
	data.infoHeight = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], nil, 'px')
	data.infoPadding = args['info-padding'] or args['info-p']
	data.infoLineHeight = args['info-line-height'] or args['info-lh']
	data.infoColor = args['info-color'] or args['info-fc']
	data.infoOtherParams = args['info-other-param'] or args['info-op']
	data.infoClass = args['info-class']

	-- Get id values.
	local id = args.logo or args[3] or args.id
	data.id = id
	data.showId = id and true or false
	data.idWidth = checkNumAndAddSuffix(args['logo-width'] or args['id-w'], nil, 'px')
	data.idHeight = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], nil, 'px')
	data.idBackgroundColor = args['logo-background'] or args[1] or args['id-c']
	data.idTextAlign = args['id-a']
	data.idFontSize = checkNum(args['logo-size'] or args[5] or args['id-s'], nil)
	data.idColor = args['logo-color'] or args['id-fc'] or data.infoColor
	data.idPadding = args['logo-padding'] or args['id-p']
	data.idLineHeight = args['logo-line-height'] or args['id-lh']
	data.idOtherParams = args['logo-other-param'] or args['id-op']
	data.idClass = args['id-class']

	return data
end

p['_userbox-2'] = function (args)
	-- Does argument processing for {{userbox-2}}.
	local data = {}

	-- Get div tag values.
	data.float = args.float
	local borderWidthNum = checkNum(args['border-s'] or args[9], nil)
	data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
	data.borderColor = args['border-c'] or args[6] or args['id1-c'] or args[1]
	data.width = borderWidthNum and addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px')
	data.bodyClass = args.bodyclass

	-- Get table tag values.
	data.backgroundColor = args['info-c'] or args[2]

	-- Get info values.
	data.info = args.info or args[4] or &quot;&lt;code&gt;{{{info}}}&lt;/code&gt;&quot;
	data.infoTextAlign = args['info-a']
	data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-s'], nil, 'pt')
	data.infoColor = args['info-fc'] or args[8]
	data.infoPadding = args['info-p']
	data.infoLineHeight = args['info-lh']
	data.infoOtherParams = args['info-op']

	-- Get id values.
	data.showId = true
	data.id = args.logo or args[3] or args.id1 or 'id1'
	data.idWidth = checkNumAndAddSuffix(args['id1-w'], nil, 'px')
	data.idHeight = checkNumAndAddSuffix(args['id-h'], nil, 'px')
	data.idBackgroundColor = args['id1-c'] or args[1]
	data.idTextAlign = args['id-a']
	data.idFontSize = checkNum(args['id1-s'], nil)
	data.idLineHeight = args['id1-lh']
	data.idColor = args['id1-fc'] or data.infoColor
	data.idPadding = args['id1-p']
	data.idOtherParams = args['id1-op']

	-- Get id2 values.
	data.showId2 = true
	data.id2 = args.logo or args[5] or args.id2 or 'id2'
	data.id2Width = checkNumAndAddSuffix(args['id2-w'], nil, 'px')
	data.id2Height = data.idHeight
	data.id2BackgroundColor = args['id2-c'] or args[7] or args[1]
	data.id2TextAlign = nil -- Always center, but don't set if no content
	data.id2FontSize = checkNum(args['id2-s'], nil)
	data.id2LineHeight = args['id2-lh']
	data.id2Color = args['id2-fc'] or data.infoColor
	data.id2Padding = args['id2-p']
	data.id2OtherParams = args['id2-op']

	return data
end

p['_userbox-r'] = function (args)
	-- Does argument processing for {{userbox-r}}.
	local data = {}

	-- Get div tag values.
	data.float = args.float
	local borderWidthNum = checkNum(args['border-width'] or args['border-s'], nil)
	data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
	data.borderColor = args['border-color'] or args['border-c'] or args[1] or args['id-c']
	data.width = borderWidthNum and addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px')
	data.bodyClass = args.bodyclass

	-- Get table tag values.
	data.backgroundColor = args['info-background'] or args[2] or args['info-c']

	-- Get id values.
	data.showId = false -- We only show id2 in userbox-r.

	-- Get info values.
	data.info = args.info or args[4] or &quot;&lt;code&gt;{{{info}}}&lt;/code&gt;&quot;
	data.infoTextAlign = args['info-align'] or args['info-a']
	data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-size'] or args['info-s'], nil, 'pt')
	data.infoPadding = args['info-padding'] or args['info-p']
	data.infoLineHeight = args['info-line-height'] or args['info-lh']
	data.infoColor = args['info-color'] or args['info-fc']
	data.infoOtherParams = args['info-other-param'] or args['info-op']

	-- Get id2 values.
	data.showId2 = true  -- userbox-r always shows the ID cell (as id2)
	data.id2 = args.logo or args[3] or args.id or 'id'
	data.id2Width = checkNumAndAddSuffix(args['logo-width'] or args['id-w'], nil, 'px')
	data.id2Height = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], nil, 'px')
	data.id2BackgroundColor = args['logo-background'] or args[1] or args['id-c']
	data.id2TextAlign = args['id-a']
	data.id2FontSize = checkNum(args['logo-size'] or args[5] or args['id-s'], nil)
	data.id2Color = args['logo-color'] or args['id-fc'] or data.infoColor
	data.id2Padding = args['logo-padding'] or args['id-p']
	data.id2LineHeight = args['logo-line-height'] or args['id-lh']
	data.id2OtherParams = args['logo-other-param'] or args['id-op']

	return data
end

function p.render(data)
	-- Renders the userbox html using the content of the data table.
	-- Add TemplateStyles
	local templateStyles = mw.getCurrentFrame():extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = 'Template:Userbox/styles.css' }
	}

	-- Render the div tag html.
	local root = mw.html.create('div')
	root:addClass('wikipediauserbox')

	-- Only add CSS properties if they have values
	if data.float then root:css('float', data.float) end
	if data.borderWidth then 
		root:css('border-width', data.borderWidth)
	end
	if data.borderColor then 
		root:css('border-color', data.borderColor)
		-- Set border style if we have a color but potentially no width set
		if not data.borderWidth then
			root:css('border-width', '1px')  -- default border width
		end
		root:css('border-style', 'solid')
	end
	if data.width then root:css('width', data.width) end
	if data.bodyClass then root:addClass(data.bodyClass) end

	-- Render the table tag html.
	local tableroot = root:tag('table')
	tableroot:attr('role', 'presentation')

	-- Only add CSS if values exist
	if data.width then tableroot:css('width', data.width) end
	if data.backgroundColor then tableroot:css('background', data.backgroundColor):css('color', 'inherit') end

	local tablerow = tableroot:tag('tr')

	-- Create cells based on what should actually be shown
	if data.showId == false then
		-- userbox-r: info cell first, then id2 cell (if showId2 is true)
		local infoCell = tablerow:tag('td')
		infoCell:addClass('userbox-info')
		if data.infoTextAlign then infoCell:css('text-align', data.infoTextAlign) end
		if data.infoFontSize then infoCell:css('font-size', data.infoFontSize) end
		if data.infoPadding then infoCell:css('padding', data.infoPadding) end
		if data.infoHeight then infoCell:css('height', data.infoHeight) end
		if data.infoLineHeight then infoCell:css('line-height', data.infoLineHeight) end
		if data.infoColor then infoCell:css('color', data.infoColor) end
		if data.infoOtherParams then infoCell:cssText(data.infoOtherParams) end
		if data.infoClass then infoCell:addClass(data.infoClass) end
		if data.info then infoCell:wikitext(data.info) end
		
		-- Create id2 cell only if showId2 is true
		if data.showId2 then
			local id2Cell = tablerow:tag('td')
			id2Cell:addClass('userbox-id2')
			if data.id2Width then id2Cell:css('width', data.id2Width) end
			if data.id2Height then id2Cell:css('height', data.id2Height) end
			if data.id2BackgroundColor then id2Cell:css('background', data.id2BackgroundColor) end
			if data.id2TextAlign then id2Cell:css('text-align', data.id2TextAlign) end
			if data.id2FontSize then id2Cell:css('font-size', data.id2FontSize .. 'pt') end
			if data.id2Color then id2Cell:css('color', data.id2Color) else id2Cell:css('color', 'inherit') end
			if data.id2Padding then id2Cell:css('padding', data.id2Padding) end
			if data.id2LineHeight then id2Cell:css('line-height', data.id2LineHeight) end
			if data.id2OtherParams then id2Cell:cssText(data.id2OtherParams) end
			if data.id2 then id2Cell:wikitext(data.id2) end
		end
	else
		-- userbox and userbox-2: create id cell only if showId is true
		if data.showId then
			local idCell = tablerow:tag('td')
			idCell:addClass('userbox-id')
			if data.idWidth then idCell:css('width', data.idWidth) end
			if data.idHeight then idCell:css('height', data.idHeight) end
			if data.idBackgroundColor then idCell:css('background', data.idBackgroundColor) end
			if data.idTextAlign then idCell:css('text-align', data.idTextAlign) end
			if data.idFontSize then idCell:css('font-size', data.idFontSize .. 'pt') end
			if data.idColor then idCell:css('color', data.idColor) else idCell:css('color', 'inherit') end
			if data.idPadding then idCell:css('padding', data.idPadding) end
			if data.idLineHeight then idCell:css('line-height', data.idLineHeight) end
			if data.idOtherParams then idCell:cssText(data.idOtherParams) end
			if data.idClass then idCell:addClass(data.idClass) end
			if data.id then idCell:wikitext(data.id) end
		end
		
		-- Always create info cell for userbox and userbox-2
		local infoCell = tablerow:tag('td')
		infoCell:addClass('userbox-info')
		if data.infoTextAlign then infoCell:css('text-align', data.infoTextAlign) end
		if data.infoFontSize then infoCell:css('font-size', data.infoFontSize) end
		if data.infoPadding then infoCell:css('padding', data.infoPadding) end
		if data.infoHeight then infoCell:css('height', data.infoHeight) end
		if data.infoLineHeight then infoCell:css('line-height', data.infoLineHeight) end
		if data.infoColor then infoCell:css('color', data.infoColor) end
		if data.infoOtherParams then infoCell:cssText(data.infoOtherParams) end
		if data.infoClass then infoCell:addClass(data.infoClass) end
		if data.info then infoCell:wikitext(data.info) end
		
		-- Create id2 cell only for userbox-2 and only if showId2 is true
		if data.showId2 then
			local id2Cell = tablerow:tag('td')
			id2Cell:addClass('userbox-id2')
			if data.id2Width then id2Cell:css('width', data.id2Width) end
			if data.id2Height then id2Cell:css('height', data.id2Height) end
			if data.id2BackgroundColor then id2Cell:css('background', data.id2BackgroundColor) end
			if data.id2TextAlign then id2Cell:css('text-align', data.id2TextAlign) end
			if data.id2FontSize then id2Cell:css('font-size', data.id2FontSize .. 'pt') end
			if data.id2Color then id2Cell:css('color', data.id2Color) else id2Cell:css('color', 'inherit') end
			if data.id2Padding then id2Cell:css('padding', data.id2Padding) end
			if data.id2LineHeight then id2Cell:css('line-height', data.id2LineHeight) end
			if data.id2OtherParams then id2Cell:cssText(data.id2OtherParams) end
			if data.id2 then id2Cell:wikitext(data.id2) end
		end
	end

	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if (title.namespace == 2) and not title.text:match(&quot;/&quot;) then
		return templateStyles .. tostring(root) -- regular user page
	elseif title.namespace == 14 then
		return templateStyles .. tostring(root) -- category
	elseif title.isTalkPage then
		return templateStyles .. tostring(root) -- talk page
	end

	-- Color contrast checking (simplified for TemplateStyles)
	local legible = true
	local contrast = require('Module:Color contrast')._ratio
	local function has_text(wikitext)
		if not wikitext then return false end
		wikitext = wikitext:gsub(&quot;]]&quot;, &quot;|]]&quot;)
		wikitext = wikitext:gsub(&quot;%[%[%s*[Mm][Ee][Dd][Ii][Aa]%s*:[^|]-(|.-)]]&quot;, &quot;&quot;)
		wikitext = wikitext:gsub(&quot;%[%[%s*[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:[^|]-(|.-)]]&quot;, &quot;&quot;)
		wikitext = wikitext:gsub(&quot;%[%[%s*[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:[^|]-(|.-)]]&quot;, &quot;&quot;)
		return mw.text.trim(wikitext) ~= &quot;&quot;
	end

	if data.infoColor and data.backgroundColor and contrast { data.infoColor, data.backgroundColor, error = 0 } &lt; 4.5 then
		legible = false
	end

	-- For bold text &gt;= 14pt, requirement is only 3.
	local idContrastThreshold = 4.5
	local id2ContrastThreshold = 4.5
	if (data.idFontSize or 0) &gt;= 14 then idContrastThreshold = 3 end
	if (data.id2FontSize or 0) &gt;= 14 then id2ContrastThreshold = 3 end

	if data.showId and data.idColor and data.idBackgroundColor and contrast { data.idColor, data.idBackgroundColor, error = 0 } &lt; idContrastThreshold then
		if has_text(data.id or &quot;&quot;) then legible = false end
	end

	if data.showId2 and data.id2Color and data.id2BackgroundColor and contrast { data.id2Color, data.id2BackgroundColor, error = 0 } &lt; id2ContrastThreshold then
		if has_text(data.id2 or &quot;&quot;) then legible = false end
	end

	if not legible then
		root:wikitext('[[Category:Userboxes with insufficient color contrast]]')
	end

	return templateStyles .. tostring(root)
end

function p.categories(args, page)
	-- Gets categories from [[Module:Category handler]].
	-- The page parameter makes the function act as though the module was being called from that page.
	-- It is included for testing purposes.
	local cats = {}
	cats[#cats + 1] = args.usercategory
	cats[#cats + 1] = args.usercategory2
	cats[#cats + 1] = args.usercategory3
	cats[#cats + 1] = args.usercategory4
	cats[#cats + 1] = args.usercategory5

	-- Get the title object
	local title
	if page then
		title = mw.title.new(page)
	else
		title = mw.title.getCurrentTitle()
	end

	-- Build category handler arguments.
	local chargs = {}
	chargs.page = page
	chargs.nocat = args.nocat
	chargs.main = '[[Category:Pages with templates in the wrong namespace]]'
	if args.notcatsubpages then
		chargs.subpage = 'no'
	end

	-- User namespace.
	local user = ''
	for i, cat in ipairs(cats) do
		user = user .. makeCat(cat)
	end
	chargs.user = user

	return categoryHandler(chargs)
end

return p</text>
      <sha1>310mo9tctsu9310xhk46tk6d7jx8wl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheoLogEditor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>116429</id>
    <revision>
      <id>840472</id>
      <parentid>461130</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T16:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Krishna kabi]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheoLogEditor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Krishna kabi|Krishna kabi]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/TheoLogEditor|TheoLogEditor]]&quot;</comment>
      <origin>461130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="a90v0xjd917vukrx03zxe8yeacvq22z" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Krishna kabi}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:59, 6 ਅਪਰੈਲ 2019 (UTC)</text>
      <sha1>a90v0xjd917vukrx03zxe8yeacvq22z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117562</id>
    <revision>
      <id>840465</id>
      <parentid>840424</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T12:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>840465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71898" sha1="kdxqjmx23o041c26ih5eu155ypz8zh6" xml:space="preserve">
'''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। 

== ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ==

* ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ &quot;ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।&quot;
* [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”&lt;ref&gt;  ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 &lt;/ref&gt;

== ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ==
[[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]]

=== [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: ===
ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;  ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 &lt;/ref&gt;

==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ====
ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ:

ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ,

ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, 

ਉਹੋ
ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...&lt;ref&gt;ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 &lt;/ref&gt;

==== ਇਤਿਹਾਸ ====
[[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। 

ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ:

ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ,

ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ।

ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ!

ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ,

ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ,

ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ,

ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ...

ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:

ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ,

ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ।

ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ,

ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ,

ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ,

ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ,

ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ,
ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ,

ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ,

ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ,

ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ,

ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, 

ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ,

ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ,

ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ,

ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ…

ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ,

ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ।
=== 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]]
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/&lt;/ref&gt; ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/&lt;/ref&gt;

==== ਇਤਿਹਾਸ ====
[[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/&lt;/ref&gt;

=== 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ===
ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html&lt;/ref&gt;

=== 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ===
[[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]]
[[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;  ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175&lt;/ref&gt;

[[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;  ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: 

ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ,

ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। 

ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ,

ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।&lt;ref&gt;  ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 &lt;/ref&gt;

==== ਇਤਿਹਾਸ ====
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ।

==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ====
ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

=== 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ ===
[[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]]
[[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/&lt;/ref&gt;

1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ 

ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ.......

2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ 

ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ,

ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ 

ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ

ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ 

ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ...
==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ====
ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ । ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

=== 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ===
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/&lt;/ref&gt;

=== 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ===
ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349&lt;/ref&gt;

ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ –

'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ

'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….'

=== 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ===
ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659&lt;/ref&gt;

=== 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ===
[[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]]

ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ  ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ,ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ ,ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html&lt;/ref&gt;

===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ===
ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk&lt;/ref&gt;

===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ===
ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।&lt;ref&gt;https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/&lt;/ref&gt;

=== 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ===
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਸਪੂਰ ਵਿਚ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ&lt;ref&gt;https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/&lt;/ref&gt;
=== 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ===
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ&lt;ref&gt;https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ।
ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/&lt;/ref&gt;

=== 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ===
[[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]]
ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}&lt;/ref&gt;

=== 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ===
[[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]]
ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ,ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/reel/1466124368169953&lt;/ref&gt;


=== 16. ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ ===
ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ&lt;ref&gt;https://malerkotla.nic.in/history/&lt;/ref&gt; ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ  ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://ranasafvi.com/dargah-of-baba-hazrat-haider-sheikh-in-malerkotla/&lt;/ref&gt; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਈ-ਜੂਨ (ਜੇਠ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=103&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.theislamicheritage.com/detail/Dargah-Baba-Hazrat-Sheikh-Malerkotla-&lt;/ref&gt;

===ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ===
ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ (24 ਘੰਟੇ) ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ (ਚਾਦਰ), ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਬਤਾਸੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.sufipost.com/2016/06/hazrat-baba-haider-sheikh-malerkotle.html&lt;/ref&gt;


== ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ==

=== 1. ਲੋਹੜੀ ===
ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&amp;sca_esv=cdb5a6f2b39051e1&lt;/ref&gt;

=== 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ===
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

=== 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ===
ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508&lt;/ref&gt; ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/&lt;/ref&gt;

=== 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ===
[[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]]
ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0&lt;/ref&gt; ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html&lt;/ref&gt;

=== 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ===
[[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)&lt;/ref&gt; ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette&lt;/ref&gt;

=== 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]]
ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/&lt;/ref&gt; ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, &quot;ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ&quot; ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/&lt;/ref&gt;

=== 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ===
[[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]]
ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ&lt;ref&gt;https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80&lt;/ref&gt;
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/&lt;/ref&gt;

== ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ ==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

* [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
* [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
* [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ
* [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>kdxqjmx23o041c26ih5eu155ypz8zh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141088</id>
    <revision>
      <id>840475</id>
      <parentid>618455</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T21:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surajr7</username>
        <id>60523</id>
      </contributor>
      <origin>840475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9060" sha1="mlks3sbyta9yg2h4c59xz6lj5drlz0z" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Spring_in_the_Trenches,_Ridge_Wood,_1917_Art.IWMART1154.jpg|thumb| ''ਸਪਰਿੰਗ ਇਨ ਦ ਟਰੈਂਚਸ, ਰਿਜ ਵੁੱਡ, 1917'' [[ਪਾਲ ਨੈਸ਼ (ਕਲਾਕਾਰ)|ਪਾਲ ਨੈਸ਼]] ਦੁਆਰਾ। ਨੈਸ਼ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ]]
ਇੱਕ '''ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ''' ਇੱਕ [[ਕਲਾਕਾਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਣ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।&lt;ref&gt;[https://www.tate.org.uk/art/art-terms/w/war-artists Tate.org, Art &amp; artists, Art Term - '''War artists''' - War artists are artists who are commissioned through an official scheme to record the events of war]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/books/edition/War_and_Conflict/MR9Jj01GcykC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=War+artist+is&amp;pg=PA34&amp;printsec=frontcover Jane Bingham, War and Conflict, Raintree - 2006, pages 30-35]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iwm_headerphrase&quot;&gt;[[Imperial War Museum]] (IWM), [http://www.iwm.org.uk/server/show/nav.001 header phrase, &quot;war shapes lives&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330160031/http://www.iwm.org.uk/server/show/nav.001 |date=2010-03-30 }}&lt;/ref&gt; ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦੀ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹੋਰ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;aus_official&quot;&gt;[[Australian War Memorial]] (AWM): [http://www.awm.gov.au/encyclopedia/war_artists/artists.asp Australian official war artists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006055604/http://www.awm.gov.au/encyclopedia/war_artists/artists.asp |date=2013-10-06 }}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv_Bild_146-1978-037-09A,_Frankreich,_Kriegsmaler.jpg|thumb| 1941 ਵਿੱਚ [[ਜਰਮਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਫਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ]]
ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਫੌਜੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;oxford&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=ro8YAAAAIAAJ&amp;q=The+Oxford+Companion+to+Military+History+War+art+is+that+which+has+been+developed&amp;dq=The+Oxford+Companion+to+Military+History+War+art+is+that+which+has+been+developed&amp;hl=en&amp;ei=LJ9YTPu0AY689QT9xLnsBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA ''Oxford Companion to Military History'']&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਇਹ ਦਿਖਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਸ਼, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵੈਸੀਲੀ ਵਰੇਸ਼ਚਾਗਿਨ|ਵੈਸਲੀ ਵੇਰੇਸ਼ਚਗਿਨ]] ਦੀ 1871 ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ''[[ਯੁੱਧ ਦੇ ਐਪੋਥੀਓਸਿਸ|ਦ ਐਪੋਥੀਓਸਿਸ ਆਫ਼ ਵਾਰ ਵਿੱਚ]]।''
[[ਤਸਵੀਰ:El_Tres_de_Mayo,_by_Francisco_de_Goya,_from_Prado_thin_black_margin.jpg|thumb| [[ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਗੋਯਾ|ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਗੋਯਾ]] ਦੁਆਰਾ ''[[ਤੀਸਰੀ ਮਈ 1808 ਈ|ਮਈ 1808 1814 ਦੀ ਤੀਜੀ]]'']]
ਯੁੱਧ ਕਲਾ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ, ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ।

ਕਲਾਕਾਰ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[[Naval History &amp; Heritage Command|U.S. Naval Historical Center]] (NHHC), [http://www.history.navy.mil/ac/wwii/history/history1.htm &quot;World War II Navy Art: A Vision of History,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707103819/http://www.history.navy.mil/ac/wwii/history/history1.htm |date=2009-07-07 }}, 2001&lt;/ref&gt; ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਜੰਗੀ ਕਲਾਕਾਰ ਜੋ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;reid5&quot;&gt;Reid, John B. (1977). ''Australian Artists at War,'' Vol. 2, p. 5.&lt;/ref&gt;

ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,&lt;ref&gt;[[The National Archives|National Archives (UK)]], [http://www.nationalarchives.gov.uk/theartofwar/inf3.htm &quot;'The Art of War,' Learn About the Art.&quot;]&lt;/ref&gt; ਪਰ ਜੰਗੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੜਾਕੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੈਰ-ਲੜਾਕੂ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਜੋ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯੁਕਤ &quot;ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ&quot; ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਫੌਜ ਕਲਾਕਾਰ&quot; ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;nzarmyartist&quot;&gt;Gauldie, Matt. [http://testmatt.wordpress.com/2008/10/04/historyarmyart/ &quot;History of the NZ Army Artist&quot;]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, &quot;ਲੜਾਈ ਕਲਾਕਾਰ&quot; ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kino&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2010/07/18/arts/design/18marines.html &quot;With Sketchpads and Guns, Semper Fi&quot;];&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/slideshow/2010/07/14/arts/design/20100718-MARINES-2.html|title=Marine Art|date=2010-07-14|work=[[The New York Times]]|access-date=2012-07-15}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:John Singer Sargent - Gassed (1919).jpg|right|thumb| ''[[ਗੈਸਡ (ਪੇਂਟਿੰਗ)|ਗੈਸਡ]]'', 1918, [[ਜੌਨ ਸਿੰਗਰ ਸਾਰਜੈਂਟ]] ਦੁਆਰਾ। ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਤੇਲ, 231 x 611.1cm (91 x 240.5in)। [[ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਵਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਲੰਡਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]]


== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>mlks3sbyta9yg2h4c59xz6lj5drlz0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142369</id>
    <revision>
      <id>840468</id>
      <parentid>840275</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T15:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੂੰ [[ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>840275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4662" sha1="po3y1f07tf84aq5ts12g0c67ckdijs7" xml:space="preserve">{{short description|Punjabi Singer}}
{{Infobox musical artist
| name = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ
| image =
| caption = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ
| background = solo_singer
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|1994|12|14}}&lt;ref&gt;{{Cite web |author=arjandhillonofficial |date=14 December 2020 |title=Arjan Dhillon on instagram:&quot;thank you all for the birthday wishes |url=https://www.instagram.com/p/CIxnYaUl2HX/?igshid=YmMyMTA2M2Y= |website=Instagram |access-date=4 June 2022}}&lt;/ref&gt;| birth_place = [[ਭਦੌੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| genre = ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ 
| occupation = [[ਗਾਇਕ ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]]
| instrument = ਵੋਕਲ
| years_active = 2017-ਹੁਣ ਤੱਕ 
| label = ਬਰਾਊਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼
}}
'''ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]], [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ &quot;ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ&quot; ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਕੀਤੀ ।

ਅਰਜਨ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਲਈ &quot;ਸੂਟ&quot; ਗੀਤ ਲਿਖ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|title=Suit (Feat. Mankirt Aulakh) - Single by Nimrat Khaira|date=15 March 2020|work=[[Apple Music]]|access-date=4 June 2022|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226115439/https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਟੌਹਰ&quot;, &quot;ਰਾਣੀ ਹਾਰ&quot; ਅਤੇ &quot;ਲਹਿੰਗਾ&quot; ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ 4 ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ । ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਵਿੱਚ &quot;ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ&quot; ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ।ਹਰਜਿੰਦਰ ਖੋਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ &quot;ਸ਼ੇਰਾ ਸਾਂਭ ਲੈ&quot; ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗੀਤ &quot;ਬਾਈ ਬਾਈ&quot; ਨੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ । ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਈ.ਪੀ. &quot;ਦ ਫਿਊਚਰ&quot; ਨਵੰਬਰ 2020 ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ &quot;ਅਵਾਰਾ&quot; ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿਟ ਐਲਬਮ ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ, ਜਲਵਾ, ਸਰੂਰ, ਚੋਬਰ ਤੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟ (ਲੀਕ ਹੋਈ ਐਲਬਮ) ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ।

== ਐਲਬਮਾਂ ==

* ਅਵਾਰਾ (2021)
* ਜਲਵਾ (2022)
* ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ (2022) 
* ਸਰੂਰ (2023)
* ਚੋਬਰ (2024)
* ਪਤੰਦਰ (2024)
* ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ 2 (2025) 
* ਸ਼ਿਖਰ (2025)
* ਅਨਿਗਮਾ (2026)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]</text>
      <sha1>po3y1f07tf84aq5ts12g0c67ckdijs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>142370</id>
    <revision>
      <id>840470</id>
      <parentid>801361</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T15:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>801361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="3sa1bdn9sqorisj3ihcmx11pyh0j6ib" xml:space="preserve">== ਅਰਚਣ ਢਿੱਲੋ ==

ਅਰਜੁਨ ਢਿੱਲੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੋ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਸ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨੰਬਰ ਪਲੀਜ਼ ਦਿਓ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/106.76.69.70|106.76.69.70]] 05:38, 25 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:106.76.69.70|106.76.69.70]] [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/106.76.69.70|106.76.69.70]] 05:39, 25 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)
::@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:106.76.69.70|106.76.69.70]] hlo [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/106.76.69.70|106.76.69.70]] 05:39, 25 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)</text>
      <sha1>3sa1bdn9sqorisj3ihcmx11pyh0j6ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:User Wikipedian For/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>146998</id>
    <revision>
      <id>840477</id>
      <parentid>625196</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T05:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="qorj59a0y2ku31le35ih3w7se68znac" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use|11579}}
Add this template to your [[Wikipedia:User pages|user page]], with the year, month, and day your account was created. If you don't know the day your account was created, see your [[Special:Preferences|preferences here]].

=== Usage ===
[[Leading zero]] before single-digit month or day, is at discretion of the user.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- width=&quot;50%&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! Sample code !! Resulting infobox
|- 
|&lt;nowiki&gt;{{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15}}&lt;/nowiki&gt; || {{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|wikibirthday=no}}
|-
|&lt;nowiki&gt;{{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|link=true}}&lt;/nowiki&gt; || {{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|wikibirthday=no|link=true}}
|-
|&lt;nowiki&gt;{{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|diff=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=newusers&amp;user=&amp;page=Example}}&lt;/nowiki&gt; || {{User Wikipedian for|year=2001|month=1|day=15|wikibirthday=no|diff=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=newusers&amp;user=&amp;page=Example}}
|-
|Adding a [[serial comma]]:&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;{{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|sc=y}}&lt;/nowiki&gt; || {{User Wikipedian for|year=2001|month=01|day=15|wikibirthday=no|sc=y}}
|}

=== TemplateData ===
{{Format TemplateData|&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Border color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;imgbg&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Image background color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;bgcolor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Background color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;wikibirthday&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;WikiBirthday inclusion&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;If set to \&quot;no\&quot; or similar, you will not be listed at Category:Current Wikipedia birthdays.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;month&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Month&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Should be in the form of a number (e.g. March is 3). Leading zero is at the discretion of the user.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;day&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Day&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Leading zero is at the discretion of the user&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;year&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Year&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Log link&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;If set to \&quot;yes\&quot;, will make \&quot;on Wikipedia\&quot; a link to a user creation log showing when your account was created.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;yes&quot;
		},
		&quot;diff&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Custom link&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Replace \&quot;on Wikipedia\&quot; with a link of your choosing. If you want it to just link to the user creation log for your user, use \&quot;Link log.\&quot;&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&amp;type=newusers&amp;user=&amp;page=Example&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;
		},
		&quot;sc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Use serial comma&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Whether or not a serial comma should be used when specifying the time interval.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;yes&quot;
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;year&quot;,
		&quot;month&quot;,
		&quot;day&quot;,
		&quot;link&quot;,
		&quot;diff&quot;,
		&quot;sc&quot;,
		&quot;wikibirthday&quot;,
		&quot;border&quot;,
		&quot;imgbg&quot;,
		&quot;bgcolor&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;description&quot;: &quot;Add this template to your user page, with the year, month, and day your account was created.&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;}}

=== See also ===
* {{tl|User Wikisourcer For}}
* {{tl|User active wikipedian for}}
* {{tlu|User:gracefool/active wikipedian for}}
* {{tl|Age in years, months and days}} &amp;ndash; template doing the calculations
* {{tl|User admin since}}
* {{tl|User admin somewhere since}}
* {{tl|User bureaucrat since}}
* {{tlu|User:Nsaa/Userboxes/bureaucrat somewhere since}}
* {{tlu|User:Nsaa/Userboxes/OTRS user since}}
* {{tlu|User:Deskana/Userboxes/checkuser since}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
{{DEFAULTSORT:Wikipedian For}}
[[Category:Time, date, and time zone user templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qorj59a0y2ku31le35ih3w7se68znac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148684</id>
    <revision>
      <id>840496</id>
      <parentid>839115</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33628-67</username>
        <id>60530</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>840496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24214" sha1="67gfkdx0h9e51m4f8ugb9s13l1yvg6o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ
| image              = Janhvi Kapoor.png
| caption            = 2026 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1997|03|6}}
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2018–ਮੌਜੂਦ
| parents            = [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]]&lt;br /&gt;[[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]]
}}
'''ਜਾਹਨਵੀ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਦ ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ'' (2020) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਏਵੀਏਟਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bd&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|title=Anshula Kapoor shares a glimpse of Janhvi Kapoor's birthday celebrations. Watch video|date=6 March 2020|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625182810/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|archive-date=25 June 2020|access-date=18 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi|date=2 June 2019|work=[[Business Standard]]|access-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608194603/https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|archive-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਹਨ, ਜੋ ਮਰਹੂਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|title=Sonam Kapoor: My love life has been unsuccessful|date=18 June 2013|work=[[Gulf News]]|access-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004031815/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|archive-date=4 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;surinder&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|title=Sonam is a better actor than Anil|last=N|first=Patsy|date=4 May 2009|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102025615/http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|archive-date=2 January 2011|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਖੁਸ਼ੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|title=Sridevi's &quot;Khushi&quot;|last=Lavanya|website=Chennai Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20010208084154/http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|archive-date=8 February 2001|access-date=27 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁਲਾ ਕਪੂਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics|date=22 August 2019|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029085536/https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|archive-date=29 October 2021|access-date=29 October 2021}}&lt;/ref&gt; ਕਪੂਰ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਜੁਮੇਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Al Jazeera&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|title=Reports: Bollywood icon Sridevi dies aged 54|work=[[Al Jazeera]]|access-date=24 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406193149/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|archive-date=6 April 2019}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਈਕੋਲੇ ਮੋਂਡਿਆਲ ਵਰਲਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/janhvi-kapoor-lesser-known-facts-about-the-star-kid/sridevi-on-janhvis-bollywood-career/photostory/63228078.cms|title=Sridevi on Janhvi's Bollywood career - Janhvi Kapoor: Lesser known facts about the star kid|website=The Times of India|access-date=2022-11-06}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਖੇਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਸ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਖੱਟਰ ਸੀ। 2016 ਦੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ''[[ਸੈਰਾਟ]]'' ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੜਕੇ (ਖੱਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''ਰੂਹੀ'' ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;roohi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|title=Janhvi Kapoor a sincere and hardworking actor: Rajkummar Rao on Rooh-Afza co-star|date=14 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821054009/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|archive-date=21 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;release date&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|title=Rajkummar Rao, Janhvi Kapoor, Varun Sharma's horror-comedy renamed Roohi, film to release on March 11 in theatres|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044509/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|archive-date=15 February 2021|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|title=Roohi movie review and release LIVE UPDATES: Janhvi, Rajkummar Rao film fails to impress|date=11 March 2021|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311093302/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|archive-date=11 March 2021|access-date=12 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|title='Roohi' 4 days box office collection report: Rajkummar Rao-starrer has a good first weekend|date=15 March 2021|website=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182838/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|archive-date=9 July 2021|access-date=16 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;bo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|title=Roohi Box Office|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215062251/https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|archive-date=15 February 2021|access-date=3 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਪੂਰ ਨੇ ''ਗੁਡ ਲਕ ਜੈਰੀ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੋਲਾਮਾਵੂ ਕੋਕਿਲਾ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|title=Janhvi Kapoor shares pics as she wraps Good Luck Jerry: 'So many things have happened, evolved, learnt and unlearnt'|date=20 March 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320214631/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|archive-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|Disney+ Hotstar]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|title=Janhvi Kapoor's Good Luck Jerry to release on Disney+ Hotstar on July 29|date=17 June 2022|work=India Today|access-date=17 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617070122/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|archive-date=17 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਮਿਲੀ'', ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਹੈਲਨ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਨਾ ਬੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|title=Mili first look: Janhvi Kapoor is a nurse stuck in freezer in new survival thriller. See pics|date=12 October 2022|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012080002/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|archive-date=12 October 2022|access-date=12 October 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ &quot;ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ&quot; ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਅਗਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਲਮ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|title=Karan Johar announces 'Mr and Mrs Mahi' featuring Rajkummar Rao and Janhvi Kapoor|date=22 November 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007031043/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|archive-date=7 October 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਬਾਵਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3famp|title=Varun Dhawan &amp; Janhvi Kapoor to do 'Bawaal' in theatres soon, roped in as leads in Nitesh Tiwari's film|date=30 March 2022|website=Pinkvilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410091431/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3Famp|archive-date=10 April 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼)
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਨੋਟਸ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਰੈਫ.
|-
|2018
| scope=&quot;row&quot; |''ਧੜਕ''
|ਪਾਰਥਵੀ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|title=Dhadak first look: Janhvi Kapoor has Sridevi's charm and Ishaan Khatter is Bollywood's next chocolate boy|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115164533/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|archive-date=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
| scope=&quot;row&quot; |''ਭੂਤ ਕਹਾਣੀਆਂ''
|ਸਮੀਰਾ
|[[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦਾ ਖੰਡ
|&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories|date=18 September 2019|work=[[India Today]]|access-date=20 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|archive-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ''
|ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|title=Janhvi Kapoor Starrer Gunjan Saxena The Kargil Girl to Release on Netflix|date=9 June 2020|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820100254/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|archive-date=20 August 2021|access-date=25 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੂਹੀ''
|ਰੂਹੀ ਅਰੋੜਾ/ਅਫ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬੇਦੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|title=Janhvi Kapoor, Rajkummar Rao's Roohi Afza Titled Changed Again to Roohi Afzana|date=3 January 2020|work=News18|access-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104165620/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|archive-date=4 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
| scope=&quot;row&quot; |''ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਜੈਰੀ''
|ਜਯਾ &quot;ਜੈਰੀ&quot; ਕੁਮਾਰੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set|title=Janhvi Kapoor announces Good Luck Jerry's wrap with aesthetic pictures from the set|date=20 March 2021|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320060855/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set/|archive-date=20 March 2021|access-date=21 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਮਿਲੀ''
|ਮਿਲਿ ਨਉਦਿਆਲ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|title=Janhvi Kapoor Wraps Up Filming 'Mili', Pens Down Heartfelt Note For Boney Kapoor: 'My First Film With Papa'|date=26 November 2021|work=ABP News|access-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185550/https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|archive-date=26 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2&quot; |2023
| scope=&quot;row&quot; | ''ਬਵਾਲ'' 
| ਨਿਸ਼ਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
|
|&lt;ref name=&quot;bawaal&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' 
| ਬੇਨਾਮ
| ਗੀਤ 'ਹਾਰਟ ਥ੍ਰੋਬ' 'ਚ ਖਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varun Dhawan joins Ananya Panday, Janhvi Kapoor, and Sara Ali Khan in the Ranveer Singh – Alia Bhatt starrer Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |website=Bollywood Hungama |date=4 July 2023 |access-date=8 July 2023 |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708035226/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| ਮਹਿਮਾ ਮਾਹੀ
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps up Mr and Mrs Mahi: &quot;Waking up this morning felt like a rebirth&quot; |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |access-date=1 May 2023 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501191003/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਦੇਵਰਾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ; ਸ਼ੂਟਿੰਗ
|&lt;ref name=&quot;devara&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਉਲਝ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 September 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps her next Ulajh: “Everything about this journey has been so healing”|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-next-ulajh-everything-journey-healing/ |work=Bollywood Hungama|access-date=11 September 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDB name|9427099}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|jhanvi-kapoor}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>67gfkdx0h9e51m4f8ugb9s13l1yvg6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840497</id>
      <parentid>840496</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T09:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33628-67</username>
        <id>60530</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>840497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24222" sha1="4iaqzvqiwvoeb7xmzvbx0p94yvz621l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ
| image              = Janhvi Kapoor in 2026.jpg
| caption            = 2026 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1997|03|6}}
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2018–ਮੌਜੂਦ
| parents            = [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]]&lt;br /&gt;[[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]]
}}
'''ਜਾਹਨਵੀ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਦ ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ'' (2020) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਏਵੀਏਟਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bd&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|title=Anshula Kapoor shares a glimpse of Janhvi Kapoor's birthday celebrations. Watch video|date=6 March 2020|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625182810/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|archive-date=25 June 2020|access-date=18 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi|date=2 June 2019|work=[[Business Standard]]|access-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608194603/https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|archive-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਹਨ, ਜੋ ਮਰਹੂਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|title=Sonam Kapoor: My love life has been unsuccessful|date=18 June 2013|work=[[Gulf News]]|access-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004031815/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|archive-date=4 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;surinder&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|title=Sonam is a better actor than Anil|last=N|first=Patsy|date=4 May 2009|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102025615/http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|archive-date=2 January 2011|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਖੁਸ਼ੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|title=Sridevi's &quot;Khushi&quot;|last=Lavanya|website=Chennai Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20010208084154/http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|archive-date=8 February 2001|access-date=27 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁਲਾ ਕਪੂਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics|date=22 August 2019|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029085536/https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|archive-date=29 October 2021|access-date=29 October 2021}}&lt;/ref&gt; ਕਪੂਰ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਜੁਮੇਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Al Jazeera&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|title=Reports: Bollywood icon Sridevi dies aged 54|work=[[Al Jazeera]]|access-date=24 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406193149/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|archive-date=6 April 2019}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਈਕੋਲੇ ਮੋਂਡਿਆਲ ਵਰਲਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/janhvi-kapoor-lesser-known-facts-about-the-star-kid/sridevi-on-janhvis-bollywood-career/photostory/63228078.cms|title=Sridevi on Janhvi's Bollywood career - Janhvi Kapoor: Lesser known facts about the star kid|website=The Times of India|access-date=2022-11-06}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਖੇਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਸ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਖੱਟਰ ਸੀ। 2016 ਦੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ''[[ਸੈਰਾਟ]]'' ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੜਕੇ (ਖੱਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''ਰੂਹੀ'' ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;roohi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|title=Janhvi Kapoor a sincere and hardworking actor: Rajkummar Rao on Rooh-Afza co-star|date=14 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821054009/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|archive-date=21 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;release date&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|title=Rajkummar Rao, Janhvi Kapoor, Varun Sharma's horror-comedy renamed Roohi, film to release on March 11 in theatres|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044509/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|archive-date=15 February 2021|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|title=Roohi movie review and release LIVE UPDATES: Janhvi, Rajkummar Rao film fails to impress|date=11 March 2021|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311093302/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|archive-date=11 March 2021|access-date=12 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|title='Roohi' 4 days box office collection report: Rajkummar Rao-starrer has a good first weekend|date=15 March 2021|website=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182838/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|archive-date=9 July 2021|access-date=16 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;bo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|title=Roohi Box Office|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215062251/https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|archive-date=15 February 2021|access-date=3 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਪੂਰ ਨੇ ''ਗੁਡ ਲਕ ਜੈਰੀ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੋਲਾਮਾਵੂ ਕੋਕਿਲਾ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|title=Janhvi Kapoor shares pics as she wraps Good Luck Jerry: 'So many things have happened, evolved, learnt and unlearnt'|date=20 March 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320214631/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|archive-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|Disney+ Hotstar]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|title=Janhvi Kapoor's Good Luck Jerry to release on Disney+ Hotstar on July 29|date=17 June 2022|work=India Today|access-date=17 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617070122/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|archive-date=17 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਮਿਲੀ'', ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਹੈਲਨ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਨਾ ਬੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|title=Mili first look: Janhvi Kapoor is a nurse stuck in freezer in new survival thriller. See pics|date=12 October 2022|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012080002/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|archive-date=12 October 2022|access-date=12 October 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ &quot;ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ&quot; ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਅਗਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਲਮ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|title=Karan Johar announces 'Mr and Mrs Mahi' featuring Rajkummar Rao and Janhvi Kapoor|date=22 November 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007031043/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|archive-date=7 October 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਬਾਵਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3famp|title=Varun Dhawan &amp; Janhvi Kapoor to do 'Bawaal' in theatres soon, roped in as leads in Nitesh Tiwari's film|date=30 March 2022|website=Pinkvilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410091431/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3Famp|archive-date=10 April 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼)
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਨੋਟਸ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਰੈਫ.
|-
|2018
| scope=&quot;row&quot; |''ਧੜਕ''
|ਪਾਰਥਵੀ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|title=Dhadak first look: Janhvi Kapoor has Sridevi's charm and Ishaan Khatter is Bollywood's next chocolate boy|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115164533/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|archive-date=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
| scope=&quot;row&quot; |''ਭੂਤ ਕਹਾਣੀਆਂ''
|ਸਮੀਰਾ
|[[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦਾ ਖੰਡ
|&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories|date=18 September 2019|work=[[India Today]]|access-date=20 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|archive-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ''
|ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|title=Janhvi Kapoor Starrer Gunjan Saxena The Kargil Girl to Release on Netflix|date=9 June 2020|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820100254/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|archive-date=20 August 2021|access-date=25 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੂਹੀ''
|ਰੂਹੀ ਅਰੋੜਾ/ਅਫ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬੇਦੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|title=Janhvi Kapoor, Rajkummar Rao's Roohi Afza Titled Changed Again to Roohi Afzana|date=3 January 2020|work=News18|access-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104165620/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|archive-date=4 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
| scope=&quot;row&quot; |''ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਜੈਰੀ''
|ਜਯਾ &quot;ਜੈਰੀ&quot; ਕੁਮਾਰੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set|title=Janhvi Kapoor announces Good Luck Jerry's wrap with aesthetic pictures from the set|date=20 March 2021|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320060855/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set/|archive-date=20 March 2021|access-date=21 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਮਿਲੀ''
|ਮਿਲਿ ਨਉਦਿਆਲ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|title=Janhvi Kapoor Wraps Up Filming 'Mili', Pens Down Heartfelt Note For Boney Kapoor: 'My First Film With Papa'|date=26 November 2021|work=ABP News|access-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185550/https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|archive-date=26 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2&quot; |2023
| scope=&quot;row&quot; | ''ਬਵਾਲ'' 
| ਨਿਸ਼ਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
|
|&lt;ref name=&quot;bawaal&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' 
| ਬੇਨਾਮ
| ਗੀਤ 'ਹਾਰਟ ਥ੍ਰੋਬ' 'ਚ ਖਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varun Dhawan joins Ananya Panday, Janhvi Kapoor, and Sara Ali Khan in the Ranveer Singh – Alia Bhatt starrer Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |website=Bollywood Hungama |date=4 July 2023 |access-date=8 July 2023 |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708035226/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| ਮਹਿਮਾ ਮਾਹੀ
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps up Mr and Mrs Mahi: &quot;Waking up this morning felt like a rebirth&quot; |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |access-date=1 May 2023 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501191003/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਦੇਵਰਾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ; ਸ਼ੂਟਿੰਗ
|&lt;ref name=&quot;devara&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਉਲਝ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 September 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps her next Ulajh: “Everything about this journey has been so healing”|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-next-ulajh-everything-journey-healing/ |work=Bollywood Hungama|access-date=11 September 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDB name|9427099}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|jhanvi-kapoor}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>4iaqzvqiwvoeb7xmzvbx0p94yvz621l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Userbox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>165984</id>
    <revision>
      <id>840483</id>
      <parentid>675207</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T07:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>840483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15751" sha1="qr8oer3axxq4cbwkwb81xu7c9pahxql" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
{{May be substituted}}
{{Lua|Module:Userbox}}
{{uses templatestyles|Template:Userbox/styles.css}}
&lt;!-- Categories go at the bottom of this page and interwikis go in Wikidata.  --&gt;

This template can be used to quickly create a [[Wikipedia:Userboxes|userbox]] for display on a user's [[Wikipedia:User pages|user page]] without having to know HTML or Wikitable syntax.

'''''[[WP:NFCC|Nonfree]] images must not be displayed in userboxes, and are subject to summary removal by any editor without any notice being required.'''''

== Sandbox reminder==
* Always practice or experiment in the [[Template:Userbox/sandbox]] or [[Template:Userbox/testcases]]
* Once you are satisfied: Copy your code!
* In your Browser's address bar, change &quot;sandbox&quot; or &quot;testcases&quot; to the name of your new Userbox.
** Example: 
** '''CHANGE''' [{{Fullurl:Template:Userbox/sandbox}} http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Userbox/sandbox]&lt;!--Display http://, but allow possibility of https:// access.--&gt;
** '''TO''' [{{Fullurl:Template:Userbox/sandbox}} https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Userbox/WhateverYourNewBoxNameIs]
** If the name of your new Userbox is taken, create a different name.
* You will be prompted to Start or Create your new Template Userbox!
* Paste your code into the space provided.

== Usage ==
&lt;!-- Abstract usage of the template, one variable per row. --&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow: auto&quot;&gt;
{{userbox
| bodyclass     = &lt;!--Adds an HTML class attribute to the entire template's HTML table, to allow for styling, emission of microformats, etc.--&gt;
| border-c      = &lt;!--border color (default=id-c or #999999)--&gt;
| border-s      = &lt;!--border width in pixels (default=1)--&gt;
| float         = &lt;!--left|right|none (default=left)--&gt;
| id            = &lt;!--id image or text (image size should normally not exceed 90x45px)--&gt;
| id-a          = &lt;!--id horizontal alignment left/center/right/justify (default=center)--&gt;
| id-c          = &lt;!--id background color (default=#DDDDDD)--&gt;
| id-fc         = &lt;!--id font color (default=info-fc or black)--&gt;
| id-h          = &lt;!--id box height in pixels (default=45)--&gt;
| id-lh         = &lt;!--id line height (default=1.25em)--&gt;
| id-op         = &lt;!--id other CSS parameters--&gt;
| id-p          = &lt;!--id cell padding (default=0 1px 0 0)--&gt;
| id-s          = &lt;!--id text size in points (default=14)--&gt;
| id-w          = &lt;!--id box width in pixels (default=45)--&gt;
| info-class    = &lt;!--Adds an HTML class attribute to the &quot;info&quot; HTML table-row, to allow for styling, emission of microformats, etc.--&gt;
| info          = &lt;!--info text or image--&gt;
| info-a        = &lt;!--info horizontal alignment left/center/right/justify (default=left)--&gt;
| info-c        = &lt;!--info background color (default=#EEEEEE)--&gt;
| info-fc       = &lt;!--info font color (default=black)--&gt;
| info-lh       = &lt;!--info line height (default=1.25em)--&gt;
| info-op       = &lt;!--info other CSS parameters--&gt;
| info-p        = &lt;!--info padding (default=0 4px 0 4px)--&gt;
| info-s        = &lt;!--info text size in points (default=8)--&gt;
| nocat         = {{{nocat|}}}&lt;!--block page category declarations; see [[WP:NOCAT]] (default=false)--&gt;
| usercategory  = &lt;!--user category (optional, unlinked and without the &quot;Category:&quot; part)--&gt;
| usercategory2 = &lt;!--user category (optional)--&gt;
| usercategory3 = &lt;!--user category (optional)--&gt;
| usercategory4 = &lt;!--user category (optional)--&gt;
| usercategory5 = &lt;!--user category (optional)--&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* All parameters are optional.
* Images should normally be scaled to x45px or less.
&lt;!-- Explain what this template's parameters do -- if no params, delete the definition. --&gt;

Most HTML-based tables use only a handful of these attributes. The following subset can be used to quickly convert an HTML userbox into the format used here:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{userbox
| border-c = 
| id       = 
| id-c     = 
| id-fc    = 
| id-s     = 
| info     = 
| info-c   = 
| info-fc  = 
| info-lh  = 
| info-s   = 
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Examples ==
{|
! style=&quot;width: 300px;&quot; | Code
! Result
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{userbox
| border-c      = #aaffaa
| border-s      = 2
| id            = foo
| id-c          = #ffffee
| id-s          = 20
| info          = ''foo bar''
| info-c        = #ffeeff
| info-s        = 12
}}&lt;/syntaxhighlight&gt; || {{userbox|id=foo|id-s=20|id-c=#ffffee|info=''foo bar''|info-c=#ffeeff|info-s=12|border-c=#aaffaa|border-s=2}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;| Below example shows the default appearance of a userbox, which is (much) higher than the 45px.&lt;br&gt;Compare the height of the one below with the above userbox.
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{userbox
| border-c      = #aaffaa
| border-s      = 2
| id            = foo logo
| id-c          = #ffffee
| info          = ''We are trying to see 
default distance in between text 
lines, see the distance in 
between cell content and its border, 
and also see total height.''
| info-c        = #ffeeff
}}&lt;/syntaxhighlight&gt; || {{userbox|id=foo logo|id-c=#ffffee|info=''We are trying to see default distance in between text lines, see the distance in between cell content and its border, and also see total height.''|info-c=#ffeeff|border-c=#aaffaa|border-s=2}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;| Below example shows how we can change that userbox and further specify parameters to bring down&lt;br&gt;the overall height of the userbox to the recommended height of 45px, even with four text lines.&lt;br&gt;Cell padding parameter &quot;''info-p''&quot; can also be set at &quot;''1pt 1pt 1pt 2pt''&quot;, or &quot;''1pt 2pt''&quot; for better appearance,&lt;br&gt;when there are 4 text lines.
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{userbox
| border-c      = #aaffaa
| border-s      = 1
| id            = foo logo
| id-c          = #ffffee
| id-lh         = 1.1em
| id-s          = 14
| info          = ''We have specified values 
to lessen the distance between 
text lines and padding space between 
cell content and its border.''
| info-c        = #ffeeff
| info-lh       = 1.05em
| info-p        = 1pt
| info-s        = 8
}}&lt;/syntaxhighlight&gt; || {{userbox|id=foo logo|id-s=14|id-lh=1.1em|id-c=#ffffee|info=''We have specified values to lessen the distance between text lines and padding space between cell content and its border.''|info-c=#ffeeff|info-s=8|info-p=1pt|info-lh=1.05em|border-c=#aaffaa|border-s=1}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;| Below example is for advanced users, showing how we can specify other [[Cascading Style Sheets|CSS]] properties, for example, &quot;''font-family''&quot;,&lt;br&gt;to change the font or &quot;''text-decoration''&quot; to add lines around the text. Below, on the right side are two userboxes:&lt;br&gt;the top one is displayed without either parameters; and the bottom userbox is displayed by using the below code,&lt;br&gt;with the help of the &quot;''info-op''&quot; field. 
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{userbox
| border-c      = #afa
| border-s      = 2
| id            = foo logo
| id-c          = #ffe
| id-lh         = 1.1em
| id-s          = 14
| info          = foo bar
| info-c        = #fef
| info-op       = font-family: 'Courier New', monospace; text-decoration: wavy overline green;
| info-s        = 14
}}&lt;/syntaxhighlight&gt; || colspan=&quot;2&quot;| {{Userbox|id=foo logo|id-s=14|id-lh=1.1em|id-c=#ffe|info=foo bar|info-c=#fef|info-s=14|border-c=#afa|border-s=2}} &lt;br style=&quot;clear:both&quot;&gt;&amp;#160;&lt;br /&gt; {{Userbox|id=foo logo|id-s=14|id-lh=1.1em|id-c=#ffe|info=foo bar|info-c=#fef|info-s=14|info-op=font-family: 'Courier New', monospace; text-decoration: wavy overline green;|border-c=#afa|border-s=2}}
|}

==Microformats==
; bodyclass : This parameter is inserted into the &quot;class&quot; attribute for the userbox as a whole.
; info-class : This parameter is inserted into the &quot;class&quot; attribute for the info component.

This template supports the addition of [[microformat]] information. This is done by adding &quot;class&quot; attributes to various data cells, indicating what kind of information is contained within. To flag a userbox as containing [[hCard]] information about a person, for example, add the following parameter:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
| bodyclass     = vcard
&lt;/syntaxhighlight&gt;

''or''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
| info-class    = vcard
&lt;/syntaxhighlight&gt;

''then'' (for example):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;
| title         = …the books of &lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Iain Banks]]&lt;/span&gt;
&lt;/nowiki&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

...and so forth.

Examples include:

* &lt;code&gt;{{tlu|User:UBX/Iain Banks}}&lt;/code&gt; - person
* {{tlx|User Microformats}} - group (WikiProject Microformats)
* {{tlx|User Brum}} - place (Birmingham)

See [[Wikipedia:WikiProject Microformats]] for more information on adding microformat information to Wikipedia.

== Template Data ==
{{TemplateData header}}

&lt;TemplateData&gt;{
	&quot;description&quot;: &quot;This template can be used to quickly create a userbox for display on a user's user page without having to know HTML or Wikitable syntax.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;bodyclass&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Body class&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Adds an HTML class attribute to the entire template's HTML table, to allow for styling, emission of microformats, etc.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;border-c&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Border color&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Color of the outer border&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;#999&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;border-color&quot;
			]
		},
		&quot;border-s&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Border width&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;border width in pixels&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;1&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;border-width&quot;
			]
		},
		&quot;float&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Float&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;left|right|none&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;left&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;left&quot;,
				&quot;right&quot;,
				&quot;none&quot;
			]
		},
		&quot;id&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;id image or text&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;,
				&quot;logo&quot;
			],
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;id-a&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo content horizontal alignment&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Horizontal alignment of logo content; left/center/right/justify&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;center&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;left&quot;,
				&quot;center&quot;,
				&quot;right&quot;,
				&quot;justify&quot;
			]
		},
		&quot;id-c&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;id-c&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Two-in-one alias for border color and logo background color. Lower priority than border-c and logo-background&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;1&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;#d0d0d0&quot;
		},
		&quot;id-fc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo font color&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Logo font color; if not specified, defaults to info font color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;black&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-color&quot;
			]
		},
		&quot;id-h&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo height&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Logo box height in pixels&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;45&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-height&quot;
			]
		},
		&quot;id-lh&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo line height&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Logo line height&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;1.25em&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-line-height&quot;
			]
		},
		&quot;id-op&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Extra logo styling&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Add additional arbitrary CSS styling to the logo&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-other-param&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;opacity: 0.25&quot;
		},
		&quot;id-p&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo padding&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Logo cell padding&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;0 1px 0 0&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-padding&quot;
			]
		},
		&quot;id-s&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo font size&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Logo text size in points&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;14&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;5&quot;,
				&quot;logo-size&quot;
			]
		},
		&quot;id-w&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo width&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;id box width in pixels&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;45&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;logo-width&quot;
			]
		},
		&quot;info-class&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info CSS classes&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Adds an HTML class attribute to the \&quot;info\&quot; HTML table-row, to allow for styling, emission of microformats, etc.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;info&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;info text or image&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;content&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;4&quot;
			]
		},
		&quot;info-a&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info content horizontal alignment&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Horizontal alignment of info content; left/center/right/justify&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;left&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;left&quot;,
				&quot;center&quot;,
				&quot;right&quot;,
				&quot;justify&quot;
			]
		},
		&quot;info-c&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info background color&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Info background color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;#e0e0e0&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;2&quot;,
				&quot;info-background&quot;
			]
		},
		&quot;info-fc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info font color&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;info font color&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;black&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;info-color&quot;
			]
		},
		&quot;info-lh&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info line height&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Info line height&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;1.25em&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;info-line-height&quot;
			]
		},
		&quot;info-op&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Extra info styling&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Add additional arbitrary CSS styling to the info&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;info-other-param&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;opacity: 0.25&quot;
		},
		&quot;info-p&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info padding&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;info padding&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;0 4px 0 4px&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;info-padding&quot;
			]
		},
		&quot;info-s&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Info font size&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;info text size in points&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;8&quot;,
			&quot;required&quot;: false,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;info-size&quot;
			]
		},
		&quot;nocat&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;nocat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;block page category declarations (see WP:NOCAT)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;false&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;usercategory&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;usercategory&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;user category (optional)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;usercategory2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;usercategory2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;user category (optional)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;usercategory3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;usercategory3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;user category (optional)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;usercategory4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;usercategory4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;user category (optional)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;usercategory5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;usercategory5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;user category (optional)&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;logo-background&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo background color&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Background color of logo&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;#ddd&quot;
		},
		&quot;id-class&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Logo CSS classes&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CSS class or classes for the logo; optional&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;(none)&quot;
		}
	},
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;bodyclass&quot;,
		&quot;float&quot;,
		&quot;border-c&quot;,
		&quot;border-s&quot;,
		&quot;id&quot;,
		&quot;id-a&quot;,
		&quot;logo-background&quot;,
		&quot;id-c&quot;,
		&quot;id-fc&quot;,
		&quot;id-h&quot;,
		&quot;id-s&quot;,
		&quot;id-lh&quot;,
		&quot;id-p&quot;,
		&quot;id-w&quot;,
		&quot;id-class&quot;,
		&quot;id-op&quot;,
		&quot;info&quot;,
		&quot;info-a&quot;,
		&quot;info-c&quot;,
		&quot;info-fc&quot;,
		&quot;info-lh&quot;,
		&quot;info-p&quot;,
		&quot;info-s&quot;,
		&quot;info-class&quot;,
		&quot;info-op&quot;,
		&quot;nocat&quot;,
		&quot;usercategory&quot;,
		&quot;usercategory2&quot;,
		&quot;usercategory3&quot;,
		&quot;usercategory4&quot;,
		&quot;usercategory5&quot;
	]
}&lt;/TemplateData&gt;

==See also==
{{UBT}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --&gt;
[[Category:Userboxes|*]]
[[Category:User namespace templates]]
[[Category:Wikipedia metatemplates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qr8oer3axxq4cbwkwb81xu7c9pahxql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੋਈ, ਪੰਜਾਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190290</id>
    <revision>
      <id>840490</id>
      <parentid>816689</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T08:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masterstrock3</username>
        <id>59039</id>
      </contributor>
      <comment>-- native_name -- native_name</comment>
      <origin>840490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="ammkujt79ufpdhbywpqj4r3gp07nm35" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਕੋਈ, ਕੁੰਤੀਪੁਰ
| native_name = native_name
| native_name_lang = 
| other_name = 
| nickname = 
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ 
|coordinates             = {{coord|31.8155164|N|75.8330591|E|display=inline,title}}
| subdivision_type =ਦੇਸ਼
| subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1 =ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2 = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 2001
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type        = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]]
| postal_code             = 144213
| area_code_type     = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| area_code          = 01886
| registration_plate      = PB-07
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
| website = 
| footnotes = 
}}

'''ਕੋਈ (ਕੁੰਤੀਪੁਰ), ਪੰਜਾਬ''', [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikiedit.org/India/Koi/8580/|title=Koi, ਪੰਜਾਬੀ|access-date=2024-10-20|archive-date=2025-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081452/http://wikiedit.org/India/Koi/8580/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪਿੰਡ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਵਜੋਂ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
[[File:Kuntipur Mata Temple, Koi.jpg|thumb|Inside View of Kuntipur Mata Temple, Koi]]

== ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ==
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ (ਕੁੰਤੀਪੁਰ) ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,203 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 608 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 595 ਔਰਤਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/30952-koi-punjab.html|title = Koi Population - Hoshiarpur, Punjab}}&lt;/ref&gt; ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 6.90% ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ (ST) ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>ammkujt79ufpdhbywpqj4r3gp07nm35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66</title>
    <ns>3</ns>
    <id>193876</id>
    <revision>
      <id>840466</id>
      <parentid>824859</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T12:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XXBlackburnXx</username>
        <id>25824</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>XXBlackburnXx ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:CuriousWhistler]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/CuriousWhistler|CuriousWhistler]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66|Renamed user b184b357650f0813a48b7fb823faee66]]&quot;</comment>
      <origin>787427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="dtkymivoscclrmw0p1c2s30qs79od7s" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=RailwayEnthusiast2025}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:42, 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC)</text>
      <sha1>dtkymivoscclrmw0p1c2s30qs79od7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204681</id>
    <redirect title="ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ" />
    <revision>
      <id>840469</id>
      <timestamp>2026-06-06T15:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੂੰ [[ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>840469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="qszbwdvf99s38dynodrc4wdjbkbtkl6" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]]</text>
      <sha1>qszbwdvf99s38dynodrc4wdjbkbtkl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>204682</id>
    <redirect title="ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ" />
    <revision>
      <id>840471</id>
      <timestamp>2026-06-06T15:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Kuldeepburjbhalaike ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>840471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="ktm2nsmxp5rh9ky5nahzuw1wp79ypwj" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਰਜਣ ਢਿੱਲੋਂ]]</text>
      <sha1>ktm2nsmxp5rh9ky5nahzuw1wp79ypwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Krishna kabi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204683</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheoLogEditor" />
    <revision>
      <id>840473</id>
      <timestamp>2026-06-06T16:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Krishna kabi]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheoLogEditor]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Krishna kabi|Krishna kabi]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/TheoLogEditor|TheoLogEditor]]&quot;</comment>
      <origin>840473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="sepbpqeo77f1xv9v2nlu08ny2q6fv3b" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheoLogEditor]]</text>
      <sha1>sepbpqeo77f1xv9v2nlu08ny2q6fv3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:ROOTPAGENAMEE</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204684</id>
    <revision>
      <id>840478</id>
      <timestamp>2026-06-07T05:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{ROOTPAGENAMEE:{{{1|}}}}}&lt;includeonly&gt;[[Category:Pages which use a template in place of a magic word|S{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>840478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="rm6of882loodpp95062k92fqbibe3xy" xml:space="preserve">{{ROOTPAGENAMEE:{{{1|}}}}}&lt;includeonly&gt;[[Category:Pages which use a template in place of a magic word|S{{PAGENAME}}]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rm6of882loodpp95062k92fqbibe3xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:ROOTPAGENAMEE/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204685</id>
    <revision>
      <id>840479</id>
      <timestamp>2026-06-07T05:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Documentation subpage|[[Template:BASEPAGENAME]] ''and other similar templates''.}} &lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;  {{nutshell|Never write {{!mxt|&amp;#123;&amp;#123;{{BASEPAGENAME}}'''&amp;#124;'''''argument''&amp;#125;&amp;#125;}}. Write {{mxt|&amp;#123;&amp;#123;{{BASEPAGENAME}}''':'''''argument''&amp;#125;&amp;#125;}} instead.}} {{transclusionless|should=yes|reason=it is a repla...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>840479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="gnd9qthmmysfy1pw39wwq7n4dbmmhjn" xml:space="preserve">{{Documentation subpage|[[Template:BASEPAGENAME]] ''and other similar templates''.}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;

{{nutshell|Never write {{!mxt|&amp;#123;&amp;#123;{{BASEPAGENAME}}'''&amp;#124;'''''argument''&amp;#125;&amp;#125;}}. Write {{mxt|&amp;#123;&amp;#123;{{BASEPAGENAME}}''':'''''argument''&amp;#125;&amp;#125;}} instead.}}
{{transclusionless|should=yes|reason=it is a replacement to prevent breakage if editors attempt to invoke the magic word of the same name using a pipe instead of a colon}}
== Usage ==
The magic word {{BASEPAGENAME}} is described at [[Wikipedia:Magic words#Parser functions]]. An example of its output is &lt;code&gt;&amp;#123;&amp;#123;{{BASEPAGENAME}}:{{{example|Template:Example/with/subpages}}}&amp;#125;&amp;#125;&lt;/code&gt; → &quot;{{ {{BASEPAGENAME}}:{{{example|Template:Example/with/subpages}}} }}&quot;.

This ''template'' should never be used, but when someone uses the [[Wikipedia:Magic_words#Variables|magic word &quot;{{BASEPAGENAME}}&quot;]] with a piped parameter, it will prevent breakage. Parameter 1 will be used as the : parameter, other parameters will be discarded.

The page will be added to the hidden category {{clc|Pages which use a template in place of a magic word}}.

== Tracking category ==
* {{clc|Pages which use a template in place of a magic word}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Wikipedia magic word templates]]
[[Category:Templates that add a tracking category]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>gnd9qthmmysfy1pw39wwq7n4dbmmhjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Uses templatestyles</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204686</id>
    <redirect title="ਫਰਮਾ:Uses TemplateStyles" />
    <revision>
      <id>840484</id>
      <timestamp>2026-06-07T07:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ਫਰਮਾ:Uses TemplateStyles]]</comment>
      <origin>840484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="lra9m1vly96mv40bwcprg82t39qzebu" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[Template:Uses TemplateStyles]]</text>
      <sha1>lra9m1vly96mv40bwcprg82t39qzebu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Userbox/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204687</id>
    <revision>
      <id>840485</id>
      <timestamp>2026-06-07T07:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;/* {{pp-template}} */ .wikipediauserbox { 	margin: 1px; 	border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); 	width: 238px; 	float: left; }  .wikipediauserbox table { 	border-collapse: collapse; 	width: 238px; 	margin-bottom: 0; 	margin-top: 0; 	background: #eee; 	color: inherit; }  .wikipediauserbox td { 	border: 0; 	vertical-align: middle; }  .wikipediauserbox .userbox-info { 	border: 0; 	text-align: left; 	font-size: 8pt; 	padding: 0 4px 0 4px...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>840485</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="1742" sha1="h4x8wjwci1oht67ef6cecew5qltt89o" xml:space="preserve">/* {{pp-template}} */
.wikipediauserbox {
	margin: 1px;
	border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);
	width: 238px;
	float: left;
}

.wikipediauserbox table {
	border-collapse: collapse;
	width: 238px;
	margin-bottom: 0;
	margin-top: 0;
	background: #eee;
	color: inherit;
}

.wikipediauserbox td {
	border: 0;
	vertical-align: middle;
}

.wikipediauserbox .userbox-info {
	border: 0;
	text-align: left;
	font-size: 8pt;
	padding: 0 4px 0 4px;
	height: 45px;
	line-height: 1.25em;
	color: inherit;
	vertical-align: middle;
}

.wikipediauserbox .userbox-id,
.wikipediauserbox .userbox-id2 {
	border: 0;
	width: 45px;
	height: 45px;
	background: #ddd;
	text-align: center;
	font-size: 14pt;
	font-weight: bold;
	color: inherit;
	padding: 0 1px 0 0;
	line-height: 1.25em;
	vertical-align: middle;
}

/* Dark mode fixes */

@media screen {
	html.skin-theme-clientpref-night .wikipediauserbox table {
		background: #202122;
	}
	
	html.skin-theme-clientpref-night .wikipediauserbox .userbox-id,
	html.skin-theme-clientpref-night .wikipediauserbox .userbox-id2 {
		background: #27292d;
	}
	
	/* Defined background, no foreground color (temporary fix) */
	html.skin-theme-clientpref-night .wikipediauserbox table[style*=&quot;background&quot;] .userbox-info {
		color: #202122;
	}
}

@media screen and ( prefers-color-scheme: dark ) {
	html.skin-theme-clientpref-os .wikipediauserbox table {
		background: #202122;
	}
	
	html.skin-theme-clientpref-os .wikipediauserbox .userbox-id,
	html.skin-theme-clientpref-os .wikipediauserbox .userbox-id2 {
		background: #27292d;
	}
	
	/* Defined background, no foreground color (temporary fix) */
	html.skin-theme-clientpref-os .wikipediauserbox table[style*=&quot;background&quot;] .userbox-info {
		color: #202122;
	}
}</text>
      <sha1>h4x8wjwci1oht67ef6cecew5qltt89o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>