ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2289</id>
    <revision>
      <id>840524</id>
      <parentid>840509</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਜਾਣਾ */</comment>
      <origin>840524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83994" sha1="bmjziz5ibp55jhghivl25k9dh7ezw1j" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| name               = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ
| image              = Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg
| alt                = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| caption            = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ
| birth_name         = ਨਾਨਕ
| birth_date         = 15 ਅਪਰੈਲ 1469 (ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ){{sfn|Gupta|1984|p=49}}
| birth_place        = ਰਾਏ ਭੋਇ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| death_date         = {{Death date and age|1539|09|22|1469|04|15|df=y}}
| death_place        = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] &lt;br&gt; {{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ]], ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| known_for          = * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
*ਲਿਖਣ [[ਜਪੁਜੀ]] ਸਾਹਿਬ
*ਲਿਖਣ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]]
| successor          = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| parents            = [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]]
| spouse             = [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]]
| children           = [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]&lt;br&gt;[[ਲਖਮੀ ਦਾਸ]]
| religion           = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]
| location           = [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]]
| other_name         = ''ਪੀਰ ਬਾਲਗਦਾਨ'' ([[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Service |first1=Tribune News |title=Booklet on Guru Nanak Dev's teachings released |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/ludhiana/booklet-on-guru-nanak-dev%E2%80%99s-teachings-released-859755 |work=Tribuneindia News Service |language=en |quote=Rare is a saint who has travelled and preached as widely as Guru Nanak Dev. He was known as Nanakachraya in Sri Lanka, Nanak Lama in Tibet, Guru Rimpochea in Sikkim, Nanak Rishi in Nepal, Nanak Peer in Baghdad, Wali Hind in Mecca, Nanak Vali in Misar, Nanak Kadamdar in Russia, Baba Nanak in Iraq, Peer Balagdaan in Mazahar Sharif and Baba Foosa in China, said Dr S S Sibia, director of Sibia Medical Centre.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕਚਰਿਆਯਾ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਲਾਮ'' (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਗੁਰੂ ਰਿਨਪੋਚ'' (ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀ'' ([[ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਪੀਰ'' ([[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ'' (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਵਾਲੀ'' (ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਨਾਨਕ ਕਦਮਦਾਰ'' ([[ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਰੂਸ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ਬਾਬਾ ਫੂਸਾ'' ([[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਚੀਨ ਵਿੱਚ]])&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baker |first1=Janet |title=Guru Nanak: 550th birth anniversary of Sikhism's founder: Phoenix Art Museum, The Khanuja Family Sikh Art Gallery, 17 August 2019–29 March 2020 |journal=Sikh Formations |date=2 October 2019 |volume=15 |issue=3–4 |pages=499 |doi=10.1080/17448727.2019.1685641|s2cid=210494526 }}&lt;/ref&gt;
| signature          = Pothi written by Guru Nanak.jpg
}}
'''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Guru_Nanak|Guru Nanak]]'''; 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539), ਜਾਂ '''ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ''',{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/63|lvii]]}} [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਸ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੱਤਕ]] ਦੀ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ, 'ਇਕ ਰੱਬ') ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{sfn|Hayer|1988|p=14}} ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।{{sfn|Sidhu|2009|p=26}}{{sfn|Khorana|1991|p=214}}{{sfn|Prasoon|2007}}

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ 974 ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਹਨ; [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]]; ਅਤੇ [[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

== ਜੀਵਨ  ==
[[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|200px|left|ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ]]
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਵਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। [[ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ|ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, [[ਭਾਈ ਬਾਲਾ]] ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ।

=== ਜਨਮ ===
[[File:The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|thumb|200px|left|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।]]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ [[15 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1469]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ (ਮੌਜੂਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,{{sfn|Singh|2006|pp=12–13}}{{sfn|Grewal|1998|p=6}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਖੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[19] ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ ਬੰਜਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kapur |title=Guru Nanak's Life and Thought |date=October 2001 |publisher=Guru Nanak Dev University |isbn=817770012X |editor-last=Kair |editor-first=Madanjit |edition=2nd |series=Selected Works of Sirdar Kapur Singh |location=Amritsar |editor-last2=Singh |editor-first2=Piar}}&lt;/ref&gt;

ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਹਾਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੌਲਤਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}

=== ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ===
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਜਨਮਸਾਖੀ, 'ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ'), ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1526 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=49}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ &quot;ਰਵਾਇਤੀ&quot; ਜਾਂ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ&quot;), ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਲਾਇਤ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Dr. Trilochan |url=http://ignca.nic.in/Asi_data/48740.pdf |title=Guru Nanak: Founder of Sikhism: A Biography |pages=489–491}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਵਤ 1596 (22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਅਸੌਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 10 ਤਰੀਕ ਨੂੰ 70 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 7 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ (ਨਵੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੈਸਾਖ (ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=54}}

1815 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|p=50}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ - ਗੁਰਪੁਰਬ (ਗੁਰ + ਪੁਰਬ, 'ਜਸ਼ਨ') - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ 1868 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।{{sfn|Gupta|1984|p=52}}

ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ 1496 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ &quot;ਆਤਮਕ ਜਨਮ&quot; ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਸਤਾਨ-ਏ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}}

ਕੱਤਕ ਜਨਮਦਿਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤ:

ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕੱਤਕ ਜਨਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਾਚਾ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਨਮਸਾਖੀ ਹੰਦਾਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ - ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜੋ ਹੰਦਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}} ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=50–51}}

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ &quot;ਸਰਬ-ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ&quot; ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰੀ &quot;ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ&quot; ਸੀ।{{sfn|Gupta|1984|pp=53–54}}

ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Bindra |first=Pritpal Singh |title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus |pages=78}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6, 1718&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Gurbilas Chhevian Patashahi |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |date=19 December 2000 |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/gukbilas-chhevin-patshahi/}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1776 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਮਹਿਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, 1769 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ,&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |date=2000-12-19 |title=BANSAVALINAMA DASAN PATSHAHIAN KA – The Sikh Encyclopedia |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1727 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰਪੂਰਨਾਲੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1797 ਦੀ ਨਾਨਕ ਚੰਦਰੋਦਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਤ ਦਾਸ ਛਿੱਬੜ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਰੇਣ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਗੁਰਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।[30]

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ (1909) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Ren |url=https://sikhbookclub.com/Book/Sri-Gur-Pur-Prakash-Part-1 |title=Gurpur Parkash}}&lt;/ref&gt;

ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਾਖ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲੀ, ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ - ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੱਤਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਸੀ - ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।{{sfn|Macauliffe|1909|p=[[s:Page:The Sikh Religion, its gurus, sacred writings and authors Vol 1.djvu/90|lxxiv]]}}

=== ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ===
[[Image:Inside view of the entrance - Gurdwara Janam Asthan.jpg|thumb|200px|left|[[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]], ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।]]
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ&lt;ref&gt;{{cite book | last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ | authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=ਭਾਰਤ | isbn = 81-86142-31-2 | page=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April–May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on 15 April 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.&lt;/ref&gt; ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikh Religion —।ts Gurus, Sacred Writings and Authors|last=ਮੈਕਾਲਿਫ਼|first=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ|publisher=Low Price Publications|year=2004|isbn=81-86142-31-2|location=India|authorlink=ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼|origyear=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The।llustrated History of the Sikhs|last= ਸਿੰਘ|first=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-567747-1|location=ਭਾਰਤ|pages=12–13|authorlink=ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Guru Nanak).&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ|ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=Guru Nanak Sahib, Guru Nanak Ji, First Sikh Guru, First Guru Of Sikhs, Sahib Shri Guru Nanak Ji,।ndia |publisher=Sgpc.net |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ [[ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ|ਪਟਵਾਰੀ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |title=The Bhatti's of Guru Nanak's Order |publisher=Nankana.com |date= |accessdate=9 August 2009 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616151332/http://nankana.com/AboutRaiBular1.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=ਸਿੰਘਾ|first=ਹ. ਸ.|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=2000|ISBN=978-81-7010-301-1|page=125}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The A to Z of Sikhism|url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle|last=ਮਕਲੌਡ|first=ਵ. ਹ.| authorlink=ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਮੈਕਲੋਡ |publisher=Scarecrow Press|year=2009|ISBN=978-0-8108-6828-1|page=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/86 86]}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]], ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ]] ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;{{cite book | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ| year=1978 | title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | url=https://archive.org/details/sikhs00cole | publisher=Routledge &amp; Kegan Paul | location=ਲੰਡਨ| isbn = 0-7100-8842-6 | page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9] | nopp=true}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ।&lt;ref name=&quot;GuruNanakBBC&quot;&gt;{{cite web |title=The founder of Sikhism |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml |website=BBC |accessdate=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism|last=Singh|first=Dr. Trilochan Singh|publisher=Gurdwara Parbandhak Committee , Sis Giani,Chandni Chowk, Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=8-12; 51 ; 50|quote=For three years Gopal gave elementary education to Nanak in language, arithmetic and other subjects, ......He easily committed to memory , everything that was taught to him...When Gopal gave his first lesson on a secular subject and asked the students to write it on the wooden slate, Nanak wrote some verses in the form of an acrostic. Teacher was taken aback what he saw written on the wooden slate.....He found...acrostic written in couplets of extremely simple Panjabi Language.What surprised him was the profound thought of the poems: ...(a) aida _ He who has created the whole cosmos, His will is evolving it to his purpose . Nanak , the poet( shair) sayeth: He is the cause of all that occurs. __ Guru Nanak : Aasa , Patti, p 433
Page 51 footnote Puratan janm sakhi fixes the marriage date at age of 12 , which is too early , bahi mani singh and meharban janam sakhi fixes marriage age at 15 or 16 which seems to be correct. Bala’s Janam sakhi fixes it at 18 which is less probable……page 50 For next 4 years Nanak led a homely life….during this period he had two sons…|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=}}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Macauliffe3&quot;/&gt; ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜ, 'ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ' ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=A History Of The Sikhs|last=ਕਨਿੰਗਹਮ|first=ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ|publisher=ਜੌਣ ਮਰੀ|year=1853|location=ਲੰਡਨ|pages=37–38|id=|origyear=}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;kartar singh&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nhKMUnfLZLEC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Life Story Of Guru Nanak|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਤਾਰ|publisher=ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ|year=1984|isbn=978-8170101628|location=New Delhi|page=18}}&lt;/ref&gt;

24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਬਟਾਲਾ]] ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੂਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਸਨ, [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] (8 ਸਤੰਬਰ 1494 - 13 ਜਨਵਰੀ 1629)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/stream/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d_djvu.txt|title=ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|last= ਸਿੰਘ| first=ਗੁਰਨੇਕ|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲ਼ਾ|accessdate=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (12 ਫਰਵਰੀ 1497 - 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1555)। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Udasi|last=Madanjit Kaur|work=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=17 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|title=Sikh Gurus|website=Sikh-history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html|archive-date=30 August 2007|accessdate=11 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਆਹ ===
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਲਗਭਗ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ 'ਨੱਕਾਸ਼' ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਲੱਖਣੀ, ਮੂਲ ਚੰਦ (ਉਰਫ਼ ਮੂਲਾ) ਅਤੇ ਚੰਦੋ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 24 ਸਤੰਬਰ 1487 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ (ਜਨਮ 1494) ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ (ਜਾਂ ਲਖਮੀ ਦਾਸ, ਜਨਮ 1496{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}} ਜਾਂ 1497 ਸੀ।, {{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}} ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 1500,{{harv|Grewal|1998|p=6}}}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।[ ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਜਾਣਾ ===
[[File:Measuring stones attributed to Guru Nanak in Sultanpur Lodhi.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ]]

ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੈ ਰਾਮ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੌਲਤ ਖਾਨ (ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|page=5}}) ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਦੀਖਾਨਾ (ਗੈਰ-ਨਕਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮਾਲੀਏ ਲਈ ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ) ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ।{{sfn|Grewal|1998|p=7}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ਨਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਨਾਨਕ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨ-ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|page=5}} ਮੰਡੈਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਸੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਾਇਨ (ਕੀਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਬੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੌਂਦੇ, ਜਾਗਦੇ, ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਇਸ ਚੱਕਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}} ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਧਿਆਇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}

[[File:Painting of Guru Nanak detained at Sultanpur Lodhi whilst his accounts are being checked after a false complaint lodged by his detractors.jpg|thumb|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਝੂਠੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।|ਖੱਬੇ]]
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵੀ, ਨਾਨਕ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੋਸਤ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਣੂ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Roopinder |title=Guru Nanak: His Life &amp; Teachings |publisher=Rupa Publications |year=2004}}&lt;/ref&gt;{{Reference page|page=3}} ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਅਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਟਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ਰਾਸ਼ਨ ਤੋਲਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ, ਤੇਰਾ... ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ &quot;ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਡਾ&quot; ਹੈ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== ਸਿੱਖੀ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/sikhs00cole| last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Routledge &amp; Kegan Paul|year=1978|isbn=0-7100-8842-6|location=London|pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/9 9]–10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&amp;pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|author1=ਲੋਈਜ਼ ਮੋਰੀਨੋ|author2=ਕੇਸਰ ਕੋਲੀਨੋ|publisher=McGill Queen University Press|year=2010|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।&lt;ref name=&quot;Kalsi_Chelsea2&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism|author=ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ|publisher=Chelsea House, Philadelphia|pages=41–50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cole_Sambhi&quot;&gt;{{cite book|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices | last=ਕੋਲ | first=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ |author2=ਸੰਭੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=Sussex Academic Press|year=1995|page=200}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Teece 2004 4&quot;&gt;{{cite book|title=Sikhism:Religion in focus|last=Teece|first=Geoff|publisher=Black Rabbit Books|year=2004|isbn=978-1-58340-469-0|location=|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|author1=ਕ੍ਰਿਸਟਫਰ ਸ਼ੈਕਲ|author2=ਅਰਵਿੰਦ ਮੰਡੇਰ|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}&lt;/ref&gt;

== ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ ==
[[ਮੱਧਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 'ਰਾਗ ਸਹਿਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ 'ਜਪੁ', ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ।

ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।' 'ਛੇੜ ਰਬਾਬ' ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ 'ਛੇੜ' ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, 'ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।' ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a3%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a8%ac%e0%a8%a6-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%97-%e0%a8%b0%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac/|title=ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ|date=2019-11-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ।&lt;ref&gt;Nikky-Guninder Kaur Singh (2011), Sikhism: An।ntroduction,।B Tauris, {{ISBN|978-1848853218}}, pages 2-8&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਭਗਤ|ਭਗਤਾਂ]] ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਭੀ (1995), The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pages 52-53, 46, 95-96, 159&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Kamala1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WTfKwGV6mBkC|title=The Socially Involved Renunciate – Guru Nanaks Discourse to Nath Yogi's|author1=Nayar, Kamal Elizabeth|author2=Sandhu, Jaswinder Singh|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0-7914-7950-6|location=United States of America|pages=106}}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Nikky1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UUWIEfAY-mMC|title=Hindu spirituality: Postclassical and modern (Editors: K. R. Sundararajan, Bithika Mukerji)|author1=Kaur Singh|author2=Nikky Guninder|date=30 January 2004|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-1937-3|location=English|pages=530}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

* '''[[ਵੰਡ ਛਕੋ]]:''' ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
* '''[[ਕਿਰਤ ਕਰੋ]]:''' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਜਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਮਾਉਣਾ / ਬਿਤਾਉਣਾ।
* '''[[ਨਾਮ ਜਪੋ]]:''' ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ।

== ਭਾਵ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;&gt;David Lorenzen (1995), Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action, State University of New York Press, {{ISBN|978-0791420256}}, pages 1-2, Quote: &quot;Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Louis Fenech 2014 page 35&quot;&gt;Louis Fenech (2014), in The Oxford Handbook of Sikh Studies (Editors: Pashaura Singh, Louis E. Fenech), Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, page 35, Quote: &quot;Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;encyclobritannicasikh&quot;&gt;[http://www.britannica.com/topic/Sikhism Sikhism], Encyclopædia Britannica (2014), Quote: &quot;In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India&quot;,&lt;/ref&gt; ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਸਤਲੋਕ (ਸੱਚਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;David Lorenzen 1995 pages 1-22&quot;/&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Grewal&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/history/south-asian-history/sikhs-punjab?format=PB&amp;isbn=9780521637640|title=The Sikhs of the Punjab|author=Grewal, JS|publisher=Cambridge University Press|year=October 1998|isbn=0-521-63764-3|location=United Kingdom|pages=28 onwards|authorlink=Chapter 2 – Foundation of the Sikh Panth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singha&quot;&gt;{{cite book|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/welcome.jsp?action=search&amp;type=isbn&amp;term=8170102456|title=Sikhism: A Complete Introduction|author=Singha, HS|date=30 May 2009|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-245-8|location=New Delhi, India|page=8|authorlink=Evolution Of Sikhism}}&lt;/ref&gt;

== ਉਦਾਸੀਆਂ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਤਿੱਬਤ]], ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 27  ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;GuruNanak_BBC2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/nanak.shtml|title=Guru Nanak: A brief overview of the life of Guru Nanak, the founder of the Sikh religion.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sikh Twareekh|author=Harjinder Singh Dilgeer|publisher=The Sikh University Press|year=2008|location=Belgium &amp; India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=37i7uAYe6QEC&amp;pg=PA125|title=Sikhism Today|author=Jagbir Johal|publisher=Bloomsbury Academic|year=2011|isbn=978-1-84706-272-7|pages=125 note 1}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=26–27}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p262&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rpSxJg_ehnIC|title=Bhakti Religion in North India: Community Identity and Political Action|author=David N. Lorenzen|date=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-2025-6|pages=41–42, context: 37–43}}&lt;/ref&gt;

1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|title=Gurdwaras in Bangladesh|publisher=Sikhi Wiki|access-date=2019-10-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090035/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Gurdwaras_in_Bangladesh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;V. L. Ménage (1979), [https://www.jstor.org/stable/25210997 The &quot;Gurū Nānak&quot; Inscription at Baghdad], The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Cambridge University Press, No. 1, pages 16-21&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QhV5AAAAMAAJ|title=Sikhs and Sikhism|author=WH McLeod|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-566892-6|pages=127–131}}&lt;/ref&gt; ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], [[ਮੱਕਾ]], [[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ]], [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yivKuDmDYksC|title=Comparative Religious And Philosophies: Anthropomorphlsm And Divinity|author=Mahinder N. Gulati|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=978-81-269-0902-5|pages=316–319}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Lorenzen1995p412&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CallewaertSnell1994p28&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC|title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India|author1=Winand M. Callewaert|author2=Rupert Snell|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1994|isbn=978-3-447-03524-8|pages=27–30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|author=Harjot Oberoi|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-61593-6|pages=55}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਚੀਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੁੰਚੇ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਅਪਰਕੰਟਕ ਜਿਥੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਿਕਲ ਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}}&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, &quot;ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਨਕ&quot; ਅਤੇ &quot;ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਨਕ&quot; ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|pages=1–3}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਾਲਾ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।{{sfn|Mandair|2013|pp=18–27}}{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ (ਮੁ'ਜਿਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;{{Reference page|page=|pages=1–2}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਲਾ ਜਨਮਸਾਖੀ ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤੱਤ ਹਨ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸਾਖੀਆਂ) ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=ix}} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਾਰਸ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=vii–viii}} 1976 ਵਿੱਚ, ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ &quot;ਐਟਲਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ&quot; ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।[49]: ix

== ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ == 
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ, ਲਗਭਗ 1680

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੇਲੀ (ਮੂੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਨੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਛਿੱਲਾ), ਟੋਪੀ (ਸਿਰ-ਟੋਪੀ), ਚੋਲਾ, ਅਤੇ ਖੜਾਵਾਂ (ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੈਂਡਲ), ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਮਣਕੇ) ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|page=5}} ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਗਲਾਈਫ਼ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Singh|2011|loc=Ch. I: Guru Nanak and the Origins of Sikhism|p=}}{{pn|date=March 2026}} ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਗੁਲੇਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਬਾਗੜੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;{{Reference page|pages=viii–ix}}

==ਵਾਰਸ==
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ&quot; ਜਾਂ &quot;ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ&quot; ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [[22 ਸਤੰਬਰ]] 1539 ਨੂੰ [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru1.htm |title=The Sikhism Home Page: Guru Nanak |publisher=Sikhs.org |accessdate=9 August 2009}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਲਿਮਿਟੇਡ ''ਰੂਪਕ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ'' ਨੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2021-22 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ]] 
* [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] 
* [[ਸਿੱਖੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
* [[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]]
* [[ਨਾਨਕਪੰਥੀ]]

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* ''[[:en:Max Arthur Macauliffe|ਮੈਕਾਲਿਫ਼, ਮੈਕਸ]]'' ''(1909) ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲਿਜਨ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ'' 
* ''[[:en:Sahib Singh|ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ (ਪ੍ਰੋ.)]]'' ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ''

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

*[https://www.youtube.com/watch?v=bUarPFWcEF4&amp;t=68s ਆਰ ਨਾਨਕ ਪਾਰ ਨਾਨਕ ਬੋਲ - ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]
*[http://www.sikhs.org/guru1.htm sikhs.org]
* https://mandillon.blogspot.com/?m=1

* [https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html sikh-history.com]
* [http://www.srigurugranthsahib.org/audio/g1.htm srigurugranthsahib.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[:en:Gurudwara Nagiana Sahib|Gurudwara Nagiana Sahib]]
* [https://www.nagiana-sahib.org/ nagiana-sahib.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021505/https://www.nagiana-sahib.org/ |date=2019-02-18 }}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>bmjziz5ibp55jhghivl25k9dh7ezw1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18063</id>
    <revision>
      <id>840521</id>
      <parentid>535216</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Etymology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353641906|Natya Shastra]]&quot;</comment>
      <origin>840521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18900" sha1="rgc0f37kjn9tpgn3v75vspa2c573qil" xml:space="preserve">[[Image:Bharatanatyam 6.jpg|right|220px|thumb|[[ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ]]: &lt;br /&gt; ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਾਰਸ]]
'''ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नाट्य शास्त्र, ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਥੀਏਟਰ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਟ-ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਹਿਤ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਵਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਹਿਤ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੰਤਵ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਲਕਸ਼ਾਂ - ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ - ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਪ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਜੁਗਤੀਆਂ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਬਣ ਸਾਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.jankipul.com/2012/03/blog-post_22.html&lt;/ref&gt; ਇਹ 200 ਈਪੂ ਤੋਂ 200 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ [[ਭਰਤਮੁਨੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈI

ਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਕਾਵਿ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿਉੱਤਮ ਰੂਪ ਨਾਟਕ ਹੈ I ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ I ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹੈI ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤਾਰ  ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਹੈ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=श्रीभरतमुनिप्रणीत हिन्दी नाट्यशास्त्र (सचित्र)|last=शास्री|first=बाबूलाल शुक्ल|publisher=चौखम्भा पब्लिकेशन्स|year=2014|isbn=|location=4262/3 अंसारी रोड,दरियागंज,नई दिल्ली-110002|pages=१|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਰੂਪ ===
ਨਾਟਯ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਇੱਕ ਨੂੰ 'ਨਾਟਯ-ਵੇਦਾਗਮ' ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ 'ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ Iਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ I  ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਯ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ. ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ I ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਲਲਿਤ-ਕਲਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ I ਲਲਿਤ-ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਲਾ ਚੇਤੰਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ I ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਕਾਰਾਂ  ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਰਤ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ Iਵਰਤਮਾਨ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ 37 ਅਧਿਆਏ ਅਤੇ 6,000 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=श्रीभरतमुनिप्रणीत हिन्दी नाट्यशास्त्र (सचित्र)|last=शास्त्री|first=बाबूलाल शुक्ल|publisher=चौखम्भा पब्लिकेशन्स|year=2014|isbn=|location=4262/3अंसारी रोड,दरियागंज (नई दिल्ली)|pages=२, ३|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਨਾਟਯ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਧੇਰਾ ਭਾਗ ਅਨੁਸ਼ਟਪ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਛੰਦ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਰਯਾ ਛੰਦ ਵੀ ਹੈ I ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬੜ੍ਹੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਾਵਿ ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੈ I ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=भरत और उनका नाट्यशास्र|last=मिश्र|first=डॉ० ब्रजवल्लभ मिश्र|publisher=कनिष्क पब्लिशस,डिस्ट्रीब्यूटर्स|year=2012|isbn=978-81-8457-366-4|location=संगीत नाटक अकादमी कनिष्क पब्लिशस, डिस्ट्रीब्यूटर्स (नई दिल्ली)|pages=11|quote=|via=}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ I

ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ I ਜੋ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੈ I ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਉੱਤੇ ਟੀਕਾ ਕਰਨ(ਲਿਖਣ) ਵਿੱਚ ਗੌਰਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨI&lt;ref&gt;{{Cite book|title=भरतमुनिकृत नाट्यशास्त्र|last=दवे|first=जशवंती दवे|publisher=ਪਰਵਾਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ|year=1998|isbn=|location=निशापोल,झवेरीवाड,रिलीफ रोड अहमदाबाद -380001|pages=२६(26)|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

=== ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ===
ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' 'ਚ  'ਨਾਟਯ' ਨੂੰ 'ਸਾਰਵਵਰਣਿਕ' ਕਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਟਯ ਵਿੱਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ,ਵੈਸ਼,ਸ਼ੂਦ੍-ਸਾਰੇ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆ ਪ੍ਰਾਣੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ,ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ|pages=35|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ I ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾ ਦੇ ਹਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਹਾਸਯ, ਕਰੁਣ, ਰੌਦ੍,ਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ, ਬੀਭਤਸ ਅਤੇ ਅਦੁਭਤ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ|last=ਕੋਹਲੀ|first=ਡਾ.ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ|publisher=|year=1972|isbn=|location=ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ. ਐਮ.ਏ. ਸਾਧੂ ਸਕੱਤਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|pages=2|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।&quot;ਨਾਟਕ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਰਕੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ(ਸਪਲੀਮੈਂਟ)|last=ਧਾਲੀਵਾਲ|first=ਡਾ.ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=ਮਦਾਨ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਜ਼,ਪਟਿਆਲਾ|year=2012|isbn=|location=ਮਦਾਨ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ|pages=2|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ I ਸ਼ਾਸਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨ, ਕੋਈ ਸ਼ਿਲਪ, ਕੋਈ ਵਿਧਾ, ਕੋਈ ਕਲਾ, ਕੋਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ,ਜੋ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ I

=== ਵਿਸ਼ਾ -ਸੰਖੇਪ ===
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ 37 ਅਧਿਆਏ ਹਨ I ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ 36 ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਅਤੇ 6,000 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ I ਜਿਹਨਾ ਦਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ I

1) ਨਾਟਯ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਾਟਯ-ਵੇਦ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਹਨ I ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਕਿਸ ਲਈ ਹੋਈ?

2) ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ,ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ I

3) ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ I

4) ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ I

5) ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਰੰਗ-ਵਿਧਾਨ, ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

6) ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਰਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

7) ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਰਾਹੀ ਭਾਵਾਂ,ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

8) ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I

9) ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਦੱਸਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ ਹੱਥ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਲੱਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆ ਕਿਰਿਆਵਾਂ  ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

10) ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲ- ਗਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ I

11) ਬਾਰਵੇਂ ਅਤੇ ਤੇਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ  ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈI

12) ਚੌਦਵੇਂ ਅਤੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਛੰਦ-ਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ I

13) ਸੋਲਵੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ,ਅਲੰਕਾਰਾਂ,ਕਾਵਿ-ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ I

14) ਸਤਾਰਵੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਵਿ ਦੇ 36 ਲੱਛਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ I

15) ਅੱਠਾਰਵੇ,ਉਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਵੀਂਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਦਸ(10) ਤਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਥਾਂਨਕ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

16) ਇੱਕੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਥਾ-ਵਸਤੂ,ਵਿਧਾ,ਸ਼ਿਲਪ- ਕਲਾ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈI

17) ਵਾਈਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਮਨੋਯੋਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈI

18) ਤੇਈਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ I

19) ਚੋਵੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ,ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਅੱਧਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

20) ਪੱਚੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

21) ਛੱਬੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਉਮਰ,ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ'ਤੇ ਪਾਰਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈI

22)  ਸਤਾਈਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈI

23) ਅੱਠਾਈਵੇਂ ਤੋਂ ਚੋਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਤੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ ਸੰਗੀਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ,ਰਸ,ਸੰਗੀਤਕ-ਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਕੰਠ-ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

24) ਪੈਂਤੀਵੇਂਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਨਾਟ-ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I

25) ਛੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਹਨ I

26) ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਏ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸਰਾਪ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਵਰਗਲੋਕ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ I&lt;ref&gt;{{Cite book|title=भरत और उनका नाटयशास्त्र|last=मिश्र|first=डॉ०ब्रजवल्लभ|publisher=कनिष्क पब्लिशर्स,डिस्ट्रीब्यूटर्स|year=|isbn=|location=4697/5-27 ए, अंसारी रोड,दरियागंज|pages=26|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
== ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ==

ਇਸ ਲਿਖਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, &quot;ਨਾਟਯ&quot; ਅਤੇ &quot;ਸ਼ਾਸਤਰ&quot; ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸ਼ਬਦ ਨਾਟਯ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਨਾਟ ਹੈ (ਨੱਟ) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਕਾਰਜ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ&quot;। ਸ਼ਬਦ &quot;ਸ਼ਾਸਤਰ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਉਪਦੇਸ਼, ਨਿਯਮ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ&quot;, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿਛੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;lochtefeldshastra626&quot;&gt;James Lochtefeld (2002), &quot;Shastra&quot; in ''The Illustrated Encyclopedia of Hinduism'', Vol. 2: N–Z, Rosen Publishing, {{ISBN|0-8239-2287-1}}, p. 626; See also for help [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/indexcaller.php?input=HK&amp;output=SktRomanUnicode&amp;citation=zAstra शास्त्र] in Monier William's Sanskrit-English Dictionary, 2nd Edition, Oxford University Press, Archived by Koeln University, Germany&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]]</text>
      <sha1>rgc0f37kjn9tpgn3v75vspa2c573qil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21612</id>
    <revision>
      <id>840553</id>
      <parentid>615106</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>58493</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>840553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23378" sha1="ko897sca8vv7vymf0ss8nx89i5pwrvm" xml:space="preserve">[[File:Stained glass, Oh Canada Royal Military College of Canada Club Montreal 1965.jpg|250px|right|thumb|ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਯਿਓ ਹਾਲ ਵਿਖੇ 'ਓ ਕੈਨੇਡਾ ਵੀ ਸਟੈਂਡ ਗਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਦੀ' ਨਾਮਕ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (1965) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ]]

'''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ''' ਰਲ਼ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ। ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨਿਯਮ, 1867]] ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਵਿਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ &quot;ਮੁਕਟ&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰਾਜਖੇਤਰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਸੰਘੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ ਸੂਬੇ [[ਐਲਬਰਟਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ]], [[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ]], [[ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ]], [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ]], [[ਓਂਟਾਰੀਓ]], [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ]], [[ਕੇਬੈਕ]] ਅਤੇ [[ਸਸਕਾਚਵਾਨ]] ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]], [[ਨੂਨਾਵੁਤ]] ਅਤੇ [[ਯੂਕੋਨ]] ਹਨ।

__TOC__
{{clear}}
==ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ==
{{ਕੈਨੇਡਾ ਚਿੱਤਰ ਨਕਸ਼ਾ}}

==ਸੂਬੇ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%; margin:auto;&quot;
|+ style=&quot;text-align:center; background:#bfd7ff;&quot;| '''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ'''
! class=&quot;unsortable&quot;| ਝੰਡਾ
! class=&quot;unsortable&quot;| ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ
! ਸੂਬਾ
! ਡਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਛੋਟਾ ਰੂਪ
! ਰਾਜਧਾਨੀ
! ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ&lt;br /&gt;(ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ)
! ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(ਮਈ 2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&amp;T=101&amp;S=50&amp;O=A|title=Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, 2011 and 2006 censuses|publisher=Statcan.gc.ca|date=2012-02-08|accessdate=2012-02-08|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132943/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&amp;T=101&amp;S=50&amp;O=A|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
! ਖੇਤਰਫਲ: ਥਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਜਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਕੁੱਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ)
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]:ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Ontario.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Ontario.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਓਂਟਾਰੀਓ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| ON
| [[ਟੋਰਾਂਟੋ]]
| [[ਟੋਰਾਂਟੋ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ, 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 12,851,821
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 917,741
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 158,654
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,076,395
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 106
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 24
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Quebec.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[Coat of arms of Quebec (without crown).svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਕੇਬੈਕ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| QC
| [[ਕੇਬੈਕ ਸ਼ਹਿਰ]]
| [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ, 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 7,903,001
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,356,128
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 185,928
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,542,056
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ{{ref|b|ਖ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 75
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 24
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Nova Scotia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Nova Scotia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NS
| [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ]]
| [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ]]{{ref|c|ਗ}}
| 1 ਜੁਲਾਈ 1867
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 921,727
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 53,338
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,946
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 55,284
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|d|ਘ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 11
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of New Brunswick.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of New Brunswick.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NB
| [[ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ]]
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨ, ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ|ਸੇਂਟ ਜਾਨ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 751,171
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 71,450
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,458
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 72,908
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|e|ਙ}}&lt;br&gt;ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ{{ref|e|ਙ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Manitoba.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Manitoba.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| MB
| [[ਵਿਨੀਪੈਗ]]
| [[ਵਿਨੀਪੈਗ]]
| 15 ਜੁਲਾਈ 1870
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,208,268
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 553,556
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 94,241
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 647,797
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}&lt;sup&gt;, &lt;/sup&gt;{{ref|f|ਚ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 14
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of British Columbia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of British Columbia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| BC
| [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ|ਵਿਕਟੋਰੀਆ]]
| [[ਵੈਨਕੂਵਰ]]
| 20 ਜੁਲਾਈ 1871
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 4,400,057
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 925,186
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 19,549
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 944,735
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 36
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Prince Edward।sland.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Prince Edward।sland.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| PE
| [[ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ]]
| [[ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ]]
| ਇ ਜੁਲਾਈ 1873
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 140,204
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 5,660
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 0
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 5,660
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 4
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 4
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Saskatchewan.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Shield of arms of Saskatchewan.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਸਸਕਾਚਵਾਨ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| SK
| [[ਰੇਜੀਨਾ]]
| [[ਸਸਕਾਟੂਨ]]
| 1 ਸਤੰਬਰ 1905
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,033,381
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 591,670
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 59,366
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 651,036
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 14
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Alberta.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Shield of Alberta.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਐਲਬਰਟਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| AB
| [[ਐਂਡਮੰਟਨ]]
| [[ਕੈਲਗਰੀ]]
| 1 ਸਤੰਬਰ 1905
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 3,645,257
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 642,317
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 19,531
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 661,848
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 28
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Newfoundland and Labrador.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NL
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼]]
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼]]
| 31 ਮਾਰਚ, 1949
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 514,536
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 373,872
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 31,340
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 405,212
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 7
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|}

ਟਿੱਪਣੀਆਂ:
:&lt;small&gt;ਕ.{{note|a}} ਯਥਾਰਥ; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰੁਤਬਾ ਹੈ
:ਖ.{{note|b}} ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸਾ ਦੀ ਸਨਦ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰੁਤਬਾ ਹੈ
:ਗ.{{note|c}} ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ
:ਘ.{{note|d}} ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਵਿਧਾਨ ਹਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ); ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨਕ ਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ
:ਙ.{{note|e}} ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸਨਦ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ
:ਚ.{{note|f}} [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਅਧੀਨਿਯਮ]]&lt;/small&gt;

* ਮਹਾਂਸੰਘ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਂਟਾਰੀਓ ਅਤੇ ਕੇਬੈਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਬਸਤੀਆਂ ਸਨ।
* ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਸਸਕਾਚਵਾਨ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। 1809 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਧਾਨ ਨੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਹੇਠਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 1927 ਤੱਕ ਤਕਰਾਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਸੂਬੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਾਂ 6 ਦਸੰਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਤਹਿਤ ''ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ'' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ''ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ'' ਹੋ ਗਿਆ।
* ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਂ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਦਕਿ ਵਿਕਟੋਰੀਆ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿਚਲਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

===ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ===
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;165px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
File:Alberta-Provincial-Legislature-Building-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|[[ਐਲਬਰਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:British Columbia Parliament Buildings - Pano - HDR.jpg|[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸੰਸਦ ਭਵਨ]]
File:Parliamentwinnipeg manitoba.jpg|[[ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:Legislative Assembly of New Brunswick.jpg|[[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:ConfederationBuildingStJohnsNewfoundland.JPG|[[ਮਹਾਂਸੰਘ ਭਵਨ (ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ)]]
File:Province House (Nova Scotia).jpg|[[ਸੂਬਾ ਸਦਨ (ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ)]]
File:Pink Palace Toronto 2010.jpg|[[ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG|[[ਸੂਬਾ ਸਦਨ (ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ)]]
File:Québec - Hôtel du Parlement 3.jpg|[[ਸੰਸਦ ਭਵਨ (ਕੇਬੈਕ)]]
File:Saskatchewan legislative building.jpg|[[ਸਸਕਚਵਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==ਰਾਜਖੇਤਰ==
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ। ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-27/index.html| title=Northwest Territories Act| year=1985| publisher=Department of Justice Canada| accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://laws.justice.gc.ca/eng/acts/Y-2.01/FullText.html| title=Yukon Act| year=2002| publisher=Department of Justice Canada| accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://laws.justice.gc.ca/en/N-28.6/index.html|title=Nunavut Act|year=1993|author=Department of Justice Canada|authorlink=|accessdate=2007-01-27|archive-date=2011-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105214204/http://laws.justice.gc.ca/en/N-28.6/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ 60° ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ [[ਹਡਸਨ ਖਾੜੀ]] ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਮੁੱਖਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ([[ਜੇਮਜ਼ ਖਾੜੀ]] ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੈਡੀਆਈ ਆਰਕਟਿਕ ਟਾਪੂਆਂ ਤੱਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਰਾਜਖੇਤਰ (ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ) ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%; margin:auto;&quot;
|+ style=&quot;text-align:center; background:#bfd7ff;&quot;| '''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ'''
! class=&quot;unsortable&quot;| ਝੰਡਾ
! class=&quot;unsortable&quot;| ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ
! ਰਾਜਖੇਤਰ
! ਡਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਛੋਟਾ ਰੂਪ
! ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ
! ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(ਮਈ 2011)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਥਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਜਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਕੁੱਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ)
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of the Northwest Territories.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Coat of arms of Northwest Territories.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NT
| [[ਯੈਲੋਨਾਈਫ਼]]
| 15 ਜੁਲਾਈ 1870
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 41,462
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,183,085
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 163,021
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,346,106
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| [[Dene Suline language|Chipewyan]], [[Cree language|Cree]], [[English language|English]], [[French language|French]], [[Gwich’in language|Gwich’in]], [[Inuinnaqtun]], [[Inuktitut]], [[Inuvialuktun]], [[Slavey language|North Slavey]], [[Slavey language|South Slavey]], [[Dogrib language|Tłįchǫ]]&lt;ref name=&quot;lang&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20050408070402/http://www.justice.gov.nt.ca/PDF/ACTS/Official_Languages.pdf Northwest Territories Official Languages Act, 1988] (as amended 1988, 1991-1992, 2003)&lt;/ref&gt;
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Yukon.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Coat of arms of Yukon.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਯੂਕੋਨ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| YT
| [[ਵਾਈਟਹਾਰਸ]]
| 13 ਜੂਨ 1898
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 33,897
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 474,391
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 8,052
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 482,443
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ&lt;br /&gt;ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Nunavut.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;|
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨੁਨਾਵੁਤ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NU
| [[ਇਕਾਲੀਤ]]
| 1 ਅਪਰੈਲ 1999
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 31,906
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,936,113
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 157,077
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 2,093,190
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਇਨੂਈਨਾਕਤੁਨ, ਇਨੁਕਤੀਤੂਤ,&lt;br /&gt;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|}

ਟਿੱਪਣੀ: ਨੁਨਾਵੁਤ ਅਤੇ ਯੂਕੋਨ ਦੋਹੇਂ ਹੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

===ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ===
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;165px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
File:Yukon Legislative Building 2012.jpg|ਯੂਕੋਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
File:Northwest Territories Legislative Building.jpg|ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
File:Leg Building।qaluit 2000-08-27.jpg|ਨੁਨਾਵੁਤ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|state=expanded}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ]]</text>
      <sha1>ko897sca8vv7vymf0ss8nx89i5pwrvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840554</id>
      <parentid>840553</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>58493</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੂਬੇ */</comment>
      <origin>840554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23383" sha1="iv7opv1gixddsodo2edyj9bhduiob44" xml:space="preserve">[[File:Stained glass, Oh Canada Royal Military College of Canada Club Montreal 1965.jpg|250px|right|thumb|ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਯਿਓ ਹਾਲ ਵਿਖੇ 'ਓ ਕੈਨੇਡਾ ਵੀ ਸਟੈਂਡ ਗਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਦੀ' ਨਾਮਕ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (1965) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ]]

'''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ''' ਰਲ਼ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ। ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨਿਯਮ, 1867]] ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਵਿਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ &quot;ਮੁਕਟ&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰਾਜਖੇਤਰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਸੰਘੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ ਸੂਬੇ [[ਐਲਬਰਟਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ]], [[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ]], [[ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ]], [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ]], [[ਓਂਟਾਰੀਓ]], [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ]], [[ਕੇਬੈਕ]] ਅਤੇ [[ਸਸਕਾਚਵਾਨ]] ਹਨ। ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]], [[ਨੂਨਾਵੁਤ]] ਅਤੇ [[ਯੂਕੋਨ]] ਹਨ।

__TOC__
{{clear}}
==ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ==
{{ਕੈਨੇਡਾ ਚਿੱਤਰ ਨਕਸ਼ਾ}}

==ਸੂਬੇ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%; margin:auto;&quot;
|+ style=&quot;text-align:center; background:#bfd7ff;&quot;| '''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ'''
! class=&quot;unsortable&quot;| ਝੰਡਾ
! class=&quot;unsortable&quot;| ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ
! ਸੂਬਾ
! ਡਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਛੋਟਾ ਰੂਪ
! ਰਾਜਧਾਨੀ
! ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ&lt;br /&gt;(ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ)
! ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(ਮਈ 2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&amp;T=101&amp;S=50&amp;O=A|title=Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, 2011 and 2006 censuses|publisher=Statcan.gc.ca|date=2012-02-08|accessdate=2012-02-08|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132943/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/pd-pl/Table-Tableau.cfm?LANG=Eng&amp;T=101&amp;S=50&amp;O=A|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
! ਖੇਤਰਫਲ: ਥਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਜਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਕੁੱਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ)
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]:ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Ontario.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Ontario.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਓਂਟਾਰੀਓ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| ON
| [[ਟੋਰਾਂਟੋ]]
| [[ਟੋਰਾਂਟੋ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ, 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 12,851,821
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 917,741
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 158,654
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,076,395
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 106
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 24
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Quebec.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Coat of arms of Quebec (without crown).svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਕੇਬੈਕ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| QC
| [[ਕੇਬੈਕ ਸ਼ਹਿਰ]]
| [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ, 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 7,903,001
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,356,128
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 185,928
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,542,056
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ{{ref|b|ਖ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 75
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 24
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Nova Scotia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Nova Scotia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NS
| [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ]]
| [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ]]{{ref|c|ਗ}}
| 1 ਜੁਲਾਈ 1867
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 921,727
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 53,338
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,946
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 55,284
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|d|ਘ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 11
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of New Brunswick.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of New Brunswick.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NB
| [[ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ]]
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨ, ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ|ਸੇਂਟ ਜਾਨ]]
| 1 ਜੁਲਾਈ 1867
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 751,171
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 71,450
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,458
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;2&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 72,908
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|e|ਙ}}&lt;br&gt;ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ{{ref|e|ਙ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 10
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Manitoba.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Manitoba.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| MB
| [[ਵਿਨੀਪੈਗ]]
| [[ਵਿਨੀਪੈਗ]]
| 15 ਜੁਲਾਈ 1870
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,208,268
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 553,556
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 94,241
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 647,797
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}&lt;sup&gt;, &lt;/sup&gt;{{ref|f|ਚ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 14
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of British Columbia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of British Columbia.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| BC
| [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ|ਵਿਕਟੋਰੀਆ]]
| [[ਵੈਨਕੂਵਰ]]
| 20 ਜੁਲਾਈ 1871
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 4,400,057
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 925,186
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 19,549
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 944,735
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 36
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Prince Edward।sland.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Prince Edward।sland.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| PE
| [[ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ]]
| [[ਸ਼ਾਰਲਟਟਾਊਨ]]
| ਇ ਜੁਲਾਈ 1873
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 140,204
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 5,660
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 0
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 5,660
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 4
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 4
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Saskatchewan.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Shield of arms of Saskatchewan.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਸਸਕਾਚਵਾਨ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| SK
| [[ਰੇਜੀਨਾ]]
| [[ਸਸਕਾਟੂਨ]]
| 1 ਸਤੰਬਰ 1905
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,033,381
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 591,670
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 59,366
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 651,036
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 14
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Alberta.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Shield of Alberta.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਐਲਬਰਟਾ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| AB
| [[ਐਂਡਮੰਟਨ]]
| [[ਕੈਲਗਰੀ]]
| 1 ਸਤੰਬਰ 1905
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 3,645,257
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 642,317
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 19,531
| colpos = &quot;6&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;| 661,848
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 28
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Arms of Newfoundland and Labrador.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NL
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼]]
| [[ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼]]
| 31 ਮਾਰਚ, 1949
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 514,536
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 373,872
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 31,340
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 405,212
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{ref|a|ਕ}}
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 7
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 6
|}

ਟਿੱਪਣੀਆਂ:
:&lt;small&gt;ਕ.{{note|a}} ਯਥਾਰਥ; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰੁਤਬਾ ਹੈ
:ਖ.{{note|b}} ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸਾ ਦੀ ਸਨਦ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰੁਤਬਾ ਹੈ
:ਗ.{{note|c}} ਖੇਤਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ
:ਘ.{{note|d}} ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਵਿਧਾਨ ਹਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ); ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨਕ ਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ
:ਙ.{{note|e}} ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸਨਦ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ
:ਚ.{{note|f}} [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਅਧੀਨਿਯਮ]]&lt;/small&gt;

* ਮਹਾਂਸੰਘ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਂਟਾਰੀਓ ਅਤੇ ਕੇਬੈਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਬਸਤੀਆਂ ਸਨ।
* ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* ਸਸਕਾਚਵਾਨ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟਾ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
* ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। 1809 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਧਾਨ ਨੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਹੇਠਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 1927 ਤੱਕ ਤਕਰਾਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਸੂਬੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਨਾਂ 6 ਦਸੰਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਤਹਿਤ ''ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ'' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ''ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ'' ਹੋ ਗਿਆ।
* ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਂ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਫ਼ਰੈਡਰਿਕਟਨ ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਦਕਿ ਵਿਕਟੋਰੀਆ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿਚਲਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

===ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ===
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;165px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
File:Alberta-Provincial-Legislature-Building-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|[[ਐਲਬਰਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:British Columbia Parliament Buildings - Pano - HDR.jpg|[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸੰਸਦ ਭਵਨ]]
File:Parliamentwinnipeg manitoba.jpg|[[ਮਾਨੀਟੋਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:Legislative Assembly of New Brunswick.jpg|[[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:ConfederationBuildingStJohnsNewfoundland.JPG|[[ਮਹਾਂਸੰਘ ਭਵਨ (ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ)]]
File:Province House (Nova Scotia).jpg|[[ਸੂਬਾ ਸਦਨ (ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ)]]
File:Pink Palace Toronto 2010.jpg|[[ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
File:282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG|[[ਸੂਬਾ ਸਦਨ (ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ)]]
File:Québec - Hôtel du Parlement 3.jpg|[[ਸੰਸਦ ਭਵਨ (ਕੇਬੈਕ)]]
File:Saskatchewan legislative building.jpg|[[ਸਸਕਚਵਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==ਰਾਜਖੇਤਰ==
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ। ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-27/index.html| title=Northwest Territories Act| year=1985| publisher=Department of Justice Canada| accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://laws.justice.gc.ca/eng/acts/Y-2.01/FullText.html| title=Yukon Act| year=2002| publisher=Department of Justice Canada| accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://laws.justice.gc.ca/en/N-28.6/index.html|title=Nunavut Act|year=1993|author=Department of Justice Canada|authorlink=|accessdate=2007-01-27|archive-date=2011-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105214204/http://laws.justice.gc.ca/en/N-28.6/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ 60° ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ [[ਹਡਸਨ ਖਾੜੀ]] ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਮੁੱਖਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ([[ਜੇਮਜ਼ ਖਾੜੀ]] ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੈਡੀਆਈ ਆਰਕਟਿਕ ਟਾਪੂਆਂ ਤੱਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਰਾਜਖੇਤਰ (ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ) ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%; margin:auto;&quot;
|+ style=&quot;text-align:center; background:#bfd7ff;&quot;| '''ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ'''
! class=&quot;unsortable&quot;| ਝੰਡਾ
! class=&quot;unsortable&quot;| ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ
! ਰਾਜਖੇਤਰ
! ਡਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਛੋਟਾ ਰੂਪ
! ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ
! ਮਹਾਂਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(ਮਈ 2011)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਥਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਜਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਖੇਤਰਫਲ: ਕੁੱਲ (ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ)
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
! [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ]]: ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of the Northwest Territories.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Coat of arms of Northwest Territories.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NT
| [[ਯੈਲੋਨਾਈਫ਼]]
| 15 ਜੁਲਾਈ 1870
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 41,462
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,183,085
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 163,021
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,346,106
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| [[Dene Suline language|Chipewyan]], [[Cree language|Cree]], [[English language|English]], [[French language|French]], [[Gwich’in language|Gwich’in]], [[Inuinnaqtun]], [[Inuktitut]], [[Inuvialuktun]], [[Slavey language|North Slavey]], [[Slavey language|South Slavey]], [[Dogrib language|Tłįchǫ]]&lt;ref name=&quot;lang&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20050408070402/http://www.justice.gov.nt.ca/PDF/ACTS/Official_Languages.pdf Northwest Territories Official Languages Act, 1988] (as amended 1988, 1991-1992, 2003)&lt;/ref&gt;
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Yukon.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Coat of arms of Yukon.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਯੂਕੋਨ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| YT
| [[ਵਾਈਟਹਾਰਸ]]
| 13 ਜੂਨ 1898
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 33,897
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 474,391
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 8,052
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 482,443
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ&lt;br /&gt;ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot;| [[File:Flag of Nunavut.svg|30px]]
! style=&quot;text-align: center;&quot;|
! style=&quot;text-align: left;&quot;| [[ਨੁਨਾਵੁਤ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot;| NU
| [[ਇਕਾਲੀਤ]]
| 1 ਅਪਰੈਲ 1999
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 31,906
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 1,936,113
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 157,077
| style=&quot;text-align: right;&quot;| 2,093,190
| colpos = &quot;6&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| ਇਨੂਈਨਾਕਤੁਨ, ਇਨੁਕਤੀਤੂਤ,&lt;br /&gt;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
| colpos = &quot;7&quot; rowpos = &quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| 1
|}

ਟਿੱਪਣੀ: ਨੁਨਾਵੁਤ ਅਤੇ ਯੂਕੋਨ ਦੋਹੇਂ ਹੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

===ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ===
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;165px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
File:Yukon Legislative Building 2012.jpg|ਯੂਕੋਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
File:Northwest Territories Legislative Building.jpg|ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
File:Leg Building।qaluit 2000-08-27.jpg|ਨੁਨਾਵੁਤ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|state=expanded}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ]]</text>
      <sha1>iv7opv1gixddsodo2edyj9bhduiob44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੇਬੈੱਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21618</id>
    <revision>
      <id>840552</id>
      <parentid>616923</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>58493</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>840552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5953" sha1="a9canirrsh8ze906upuew006z8h55fp" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਾ ਜਾਂ ਰਾਜਖੇਤਰ
| Name = ਕੇਬੈੱਕ
| AlternateName = &lt;small&gt;''Québec'' ([[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]])&lt;/small&gt;
| Flag = Flag of Quebec.svg{{!}}border
| EntityAdjective = ਸੂਬਾਈ
| CoatOfArms = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
| Map = Carte du Québec au sein du Canada.svg
| Label_map = no
| Motto = ''Je me souviens''&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(''ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ'')&lt;/small&gt;
| OfficialLang = [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]]&lt;ref name=language&gt;{{cite web|url=http://www.oqlf.gouv.qc.ca/english/charter/index.html|title=Status of the French language|author=Office Québécois de la langue francaise|publisher=Government of Quebec|accessdate=November 10, 2010}}&lt;/ref&gt;
| Flower = ਨੀਲ-ਝੰਡਾ ਆਈਰਿਸ&lt;ref name=&quot;Qsymbols&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gouv.qc.ca/portail/quebec/pgs/commun/portrait?id=portrait.drapeau&amp;lang=en|author=Quebec Portal|publisher=Government of Quebec|date=September 29, 2010|accessdate=July 12, 2011|title=National Flag and Emblems|archive-date=ਜੁਲਾਈ 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720065807/http://www.gouv.qc.ca/portail/quebec/pgs/commun/portrait?id=portrait.drapeau&amp;lang=en|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| Tree = ਪੀਲਾ ਚੀੜ੍ਹ&lt;ref name=&quot;Qsymbols&quot;/&gt;
| Bird = ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਉੱਲੂ&lt;ref name=&quot;Qsymbols&quot;/&gt;
| Capital = [[ਕੇਬੈੱਕ ਸ਼ਹਿਰ]]
| CapCoord = {{Coord|46|48|58|N|071|13|27|W|type:city_region:CA-QC|display=inline|name=Quebec City}}
| LargestCity = [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]]
| LargestMetro = ਵਡੇਰਾ ਮਾਂਟਰੀਆਲ
| Demonym = ਕੇਬੈੱਕਰ,&lt;br /&gt;ਕੇਬੈਕੀ,&lt;br /&gt;''Québécois''(''e'')&lt;ref&gt;The term ''[[French-speaking Quebecer|Québécois]]'' (feminine: ''Québécoise''), which is usually reserved for [[French-speaking Quebecer|francophone Quebeckers]], may be rendered in English without both [[é|e-acute (''é'')]]: ''Quebecois'' (fem.: ''Quebecoise''). (''Oxford Guide to Canadian English Usage'';।SBN 0-19-541619-8; p. 335).&lt;/ref&gt;
| Premier = Philippe Couillard
| PremierParty = PLQ
| Viceroy = ਪਿਏਰ ਡੁਸ਼ੈਜ਼ਨ
| ViceroyType = ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ
| Legislature = ਕੇਬੈਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ
| PostalAbbreviation = QC&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.canadapost.ca/tools/pg/manual/PGaddress-e.asp#1380608|title=Addressing Guidelines|author=Canada Post|publisher=Canada Post Corporation|date=January 17, 2011|accessdate=July 12, 2011}}&lt;/ref&gt;
| PostalCodePrefix = G, H, J
| AreaRank = ਦੂਜਾ
| TotalArea_km2 = 1542056
| LandArea_km2 = 1365128
| WaterArea_km2 = 176928
| PercentWater = 11.5
| PopulationRank = ਦੂਜਾ
| Population = 8080550
| PopulationRef =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-qc-eng.htm|work=statcan.gc.ca|title=Quebec's Population Clock|accessdate=November 5, 2012|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213547/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-qc-eng.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| PopulationYear = 2012
| DensityRank = 5ਵਾਂ
| Density_km2 = 5.8
| GDP_year = 2009
| GDP_total = C$319 ਬਿਲੀਅਨ&lt;ref name=&quot;Grossdomestic2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm|title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory|author=Statistics Canada|publisher=Government of Canada|date=November 4, 2010|accessdate=February 23, 2011|archive-date=ਜਨਵਰੀ 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115061422/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| GDP_rank = ਦੂਜਾ
| GDP_per_capita = C$37,278
| GDP_per_capita_rank = 10ਵਾਂ
| AdmittanceOrder = ਪਹਿਲਾ, [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਂ.]], [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ|ਨੋ.ਸ.]], [[ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ|ਨਿ.ਬ.]] ਸਮੇਤ
| AdmittanceDate = 1 ਜੁਲਾਈ 1867
| Nationalday = 24 ਜੂਨ
| TimeZone = UTC−5, −4
| HouseSeats = 75
| SenateSeats = 24
|।SOCode = CA-QC
| Website = www.gouv.qc.ca
}}

'''ਕੇਬੈੱਕ''' ਜਾਂ '''ਕਿਊਬੈੱਕ''' ({{lang-fr|link=no|Québec}} {{IPA-fr|kebɛk||FR-Québec.ogg}})&lt;ref name=&quot;EFname&quot;&gt;According to the [[Government of Canada|Canadian government]], '''Québec''' (with the [[acute accent]]) is the official name in [[Canadian French|French]] and '''Quebec''' (without the accent) is the province's official name in [[Canadian English|English]]; the name is [http://geonames.nrcan.gc.ca/info/pan_can_e.php one of 81 locales of pan-Canadian significance with official forms in both languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210041815/http://geonames.nrcan.gc.ca/info/pan_can_e.php |date=2009-12-10 }}.।n this system, the official name of the [[Quebec City|capital is Québec]] in both official languages. The Quebec government renders both names as ''Québec'' in both languages.&lt;/ref&gt; ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{harv|Merriam|Webster|2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QLocation&quot;&gt;Quebec is located in the [[Eastern Canada|eastern part of Canada]], but is also historically and politically considered to be part of Central Canada (with [[Ontario]]).&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਬਾਦੀ ਬਹੁਮਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ]]</text>
      <sha1>a9canirrsh8ze906upuew006z8h55fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29603</id>
    <revision>
      <id>840558</id>
      <parentid>815754</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15263" sha1="nrw035ubaizwq6h2aeg9se8qu0nq4jx" xml:space="preserve">[[File:Creditcardwcontactless.png|thumb|250px|ਇੱਕ ਆਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਫਰੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ:
{{ordered list
|ਬੈਂਕ ਦਾ ਲੋਗੋ
|EMV ਚਿੱਪ (ਸਿਰਫ਼ &quot;ਸਮਾਰਟ ਕਾਰਡਾਂ&quot; 'ਤੇ)|ਹੋਲੋਗਰਾਮ
|ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ|ਕਾਰਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲੋਗੋ
|ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਮਿਤੀ
|ਕਾਰਡਧਾਰਕ ਨਾਮ
|ਸੰਪਰਕ ਰਹਿਤ ਚਿੱਪ
}}]]
[[File:CCardBack.svg|thumb|250px|ਇੱਕ ਆਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ:
{{ordered list
|ਚੁੰਬਕੀ ਪੱਟੀ
|[[ਦਸਤਖਤ]] ਪੱਟੀ
|ਕਾਰਡ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੋਡ
}}]]

ਇੱਕ '''ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ''' ਇੱਕ ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਰਡ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ (ਕਾਰਡਧਾਰਕਾਂ) ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਰਡਧਾਰਕ ਨੂੰ ਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ [[ਵਪਾਰੀ]] ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ (ਅਰਥਾਤ, ਕਾਰਡ ਜਾਰੀਕਰਤਾ ਨੂੰ ਰਕਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਮਤੀਸ਼ੁਦਾ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੋ। ).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book  |last=O'Sullivan |first=Arthur |author-link=Arthur O'Sullivan (economist)  |first2=Steven M. |last2=Sheffrin |author2-link=Steven M. Sheffrin |title=Economics: Principles in action |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2003  |location=Upper Saddle River, New Jersey  |page=261 |isbn=0-13-063085-3 |type=Textbook}}&lt;/ref&gt; ਕਾਰਡ ਜਾਰੀਕਰਤਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਬੈਂਕ]] ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਯੂਨੀਅਨ) ਇੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਖਾਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਡਧਾਰਕ ਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਰਡਧਾਰਕ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ ਜਾਂ ਨਕਦ ਪੇਸ਼ਗੀ ਵਜੋਂ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਦੋ ਸਮੂਹ ਹਨ: ਉਪਭੋਗਤਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਡ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮੈਟਲ ਕਾਰਡ (ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ, [[ਸੋਨਾ]], [[ਪੈਲੇਡੀਅਮ]], [[ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ]]),&lt;ref name=HT/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.payspacemagazine.com/banks/top-10-payment-cards-made-out-of-unusual-materials|title=Top 10 payment cards made out of unusual materials|work=Payspace Magazine |date=18 August 2020 |access-date=13 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929173149/https://payspacemagazine.com/banks/top-10-payment-cards-made-out-of-unusual-materials|archive-date=29 September 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਤਨ-ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੈਟਲ ਕਾਰਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=HT&gt;{{cite web |url=https://www.finder.com/the-most-exclusive-credit-cards-in-the-world |title=The 10 most exclusive credit cards in the world |website=finder.com |date=26 September 2017 |access-date=13 October 2021 |archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027002513/https://www.finder.com/the-most-exclusive-credit-cards-in-the-world |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਇੱਕ ਚਾਰਜ ਕਾਰਡ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਹਰੇਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਕਾਇਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book | last = Schneider | first = Gary | title = Electronic Commerce | publisher = Course Technology | location = Cambridge | year = 2010 | isbn = 978-0-538-46924-1 | page=497}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਜ ਵਸੂਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧੀਨ। ਇੱਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਇੱਕ ਚਾਰਜ ਕਾਰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਚਾਰਜ ਕਾਰਡ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਇੱਕ [[ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ]] ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਮੁਦਰਾ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ, ਮੋਬਾਈਲ ਭੁਗਤਾਨ, [[ਡਿਜੀਟਲ ਵਾਲਿਟ]], [[ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ]], ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਬੈਂਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ, ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਖਰੀਦੋ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੋ। ਜੂਨ 2018 ਤੱਕ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 7.753 ਬਿਲੀਅਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nilsonreport.com/upload/issues/1140_0321.pdf |title=Payment Cards in Circulation Worldwide |work=Nilson Report |date=October 2018 |access-date=24 October 2022 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103193837/https://nilsonreport.com/upload/issues/1140_0321.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ 1.09 ਬਿਲੀਅਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 72.5% ਬਾਲਗ (187.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਕੋਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nilsonreport.com/publication_chart_and_graphs_archive.php?1=1&amp;year=2021. |title=Charts &amp; Graphs Archive |work=Nilson Report |access-date=24 October 2022 |archive-date=12 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512143334/https://nilsonreport.com/publication_chart_and_graphs_archive.php?1=1&amp;year=2021. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nilsonreport.com/mention/1494/1link/ |title=Payment Cards in the U.S. Projected |work=Nilson Report |access-date=24 October 2022 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024093602/https://nilsonreport.com/mention/1494/1link/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fool.com/the-ascent/research/credit-debit-card-market-share-network-issuer |title=Credit and Debit Card Market Share by Network and Issuer |last=Gabrielle |first=Natasha |date=19 April 2022 |website=fool.com |access-date=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KK&gt;{{cite web |url=http://www.metasepia.com/wp-content/uploads/2019/11/Nilson-Report-1163.pdf |title=The Nilson Report |date=October 2019 |issue=1163 |access-date=13 October 2021 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126210009/http://www.metasepia.com/wp-content/uploads/2019/11/Nilson-Report-1163.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{TOC limit|3}}

==ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ==
ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਲੋਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਟੈਲੀਫੋਨ ਬਿਲ]] ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਣਗਹਿਲੀ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੈਲੀਕਾਮ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀ ਅਤੇ [[ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ]] ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ 'ਚ ਤੁਹਾਡਾ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਪੋਸਟਪੇਡ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਿਮਿਟ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ &lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;[https://www.wishfin.com/credit-score/faqs-on-cibil/ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਕੋਰ]&lt;/ref&gt; ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਾਹਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸਟੋਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਦੇਣਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਲਈ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਬਿਊਰੋ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਰੱਖੇ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਵੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਦਰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਕਮ ਦੇ ਕੇ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ। ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੋ। 
==ਇਸ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:==

ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਬੂਤ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਫੋਟੋ ਪਛਾਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ, [https://uidai.gov.in/en/my-aadhaar/get-aadhaar ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ], [https://www.latestnewstamil.com/post/how-to-change-pancard-details-like-mobile-number-address-and-more PAN ਕਾਰਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230711062651/https://www.latestnewstamil.com/post/how-to-change-pancard-details-like-mobile-number-address-and-more |date=2023-07-11 }}, ਵੋਟਰ ਆਈਡੀ ਕਾਰਡ, ਜਾਂ ਡਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੈਂਸ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ: ਉਹ ਪਤੇ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੇਰਵੇ, ਪਾਸਪੋਰਟ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ, 3 ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟਸ, ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ (ITR) ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ==
* Klein, Lloyd. ''It's in the cards: consumer credit and the American experience'' (Greenwood Publishing Group, 1999);
* Lee, Jinkook, and Kyoung‐Nan Kwon. &quot;Consumers’ use of credit cards: Store credit card usage as an alternative payment and financing medium.&quot; ''Journal of Consumer Affairs'' 36.2 (2002): 239-262.
* Mandell, Lewis. ''The credit card industry: a history'' (Twayne Publishers, 1990).
* Manning, Robert D. ''Credit card nation: The consequences of America's addiction to credit'' (Basic Books, 2001).
* Marron, Donncha. ''Consumer credit in the United States: A sociological perspective from the 19th century to the present'' (Palgrave Macmillan, 2009).
* Montgomerie, Johnna. &quot;The financialization of the American credit card industry.&quot; ''Competition &amp; Change'' 10#3 (2006): 301–319.
* Scott, Robert H. &quot;Credit card use and abuse: a Veblenian analysis.&quot; ''Journal of Economic Issues'' (2007): 567–574. [http://bluehawk.monmouth.edu/~rscott/articles/Scott-Veblen%20JEI%20Final.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131214311/http://bluehawk.monmouth.edu/~rscott/articles/Scott-Veblen%20JEI%20Final.pdf |date=2016-01-31 }}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Credit cards|ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ}}
* [https://www.consumer.ftc.gov/articles/0332-credit-debit-and-charge-cards Credit Cards – Money Matters] – Consumer credit card advice from the [[Federal Trade Commission]]
* [https://www.fbi.gov/scams-and-safety/common-scams-and-crimes/credit-card-fraud Avoiding Credit Card Fraud] – Advice from the FBI

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ]]</text>
      <sha1>nrw035ubaizwq6h2aeg9se8qu0nq4jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41380</id>
    <revision>
      <id>840557</id>
      <parentid>734018</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nachhattardhammu</username>
        <id>5032</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>840557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="gc2rtblgtscq1ipiritchxdl8hxjfos" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
| name          =ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ 
| image         =   
| image_size    = 
| alt           = 
| caption       =
| pseudonym     = 
| birth_name    = ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
| birth_date    =1937
| birth_place   = ਲਾਇਲਪੁਰ, ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]], ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_date    =  15 ਫਰਵਰੀ 2010 (ਉਮਰ 73 ਸਾਲ)
| death_place   = 
| occupation    = ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਾਰਤਕਕਾਰ, ਕਵੀ, ਮਹਾਕਾਵਿ ਰਚੇਤੇ 
| language      = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] 
|alma_mater     =[[ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ]]
| period        =  
| genre         = 
| subject       =  
| movement      =  
| notable_works  = ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਇਲਾਹੀ ਨਦਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ( ਜਿਲਦ 1,4,2 ), ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖਾਲਸਾ (ਵਾਰਤਕ)
}}
ਪ੍ਰੋ. '''ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ''' (1937 - 15 ਫਰਵਰੀ 2010) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ &quot;ਇਲਾਹੀ ਨਦਰ ਦੇ ਪੈਂਡੇ &quot; (ਜਿਲਦ 1-4) ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ &quot;ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖਾਲਸਾ &quot; ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ &quot;ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ&quot; ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

==ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ 1937 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਚੱਕ 233, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਢੱਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਿੰਡ ਰੋਡੀ ਮੁਹੰਮਦ ਪੁਰਾ, ਚੱਕ ਨੰ. 24 ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ  ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਮਰਾਝ, ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਆ ਗਏ।  ਧੂਰੀ ਮਾਲਵਾ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 1950 ਵਿੱਚ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੂੰਦਾਂ ਪਿੰਡ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਈ। ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ (ਬਰਨਾਲਾ), ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਫਾਜ਼ਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੀਏ ਪਰਾਈਵੇਟ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਿਜ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮਏ ਵੀ ਕੀਤੀ। 
==ਲਿਖਤਾਂ==
*''ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖ਼ਾਲਸਾ''
*''ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ'' (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ) 
*''ਇਲਾਹੀ ਨਦਰਿ ਦੇ ਪੈਂਡੇ''
==ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ==

&lt;poem&gt;
ਇਸ ਰੋਹੀ ਚੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ
ਮੌਤ ਮਿਰੀ ਦੀਆਂ ਵਾਜਾਂ
ਦੂਰ ਨਗਾਰੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ
ਗੂੰਜਣ ਸੁਣ ਫ਼ਰਿਆਦਾਂ।
ਕੱਚੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੂਹਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ
ਰੋਂਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਆਈਆਂ
ਕਣਕਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਕਿਉਂ
ਦਰਦ ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਆਈਆਂ?
ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇ
ਮਿਰਗਾਂ ਨਾਲ ਯਰਾਨੇ
ਮਾਵਾਂ ਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ
ਵਸਨਾ ਦੇਸ ਬਿਗਾਨੇ।
‘ਮਾਏ ਕਣੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿੱਕੀ
ਨੈਣ ਨਿਮਾਣੇ ਦੋਏ`
ਮਾਂ ਦੇ ਤਰਸ ਦੇ ਖੰਭ ਨਿਤਾਣੇ
ਦੇਖ ਬੱਚੜੇ ਰੋਏ।
ਸੂਰਜ ਪਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਾਏ
ਜਦ ਪਰਦੇਸੋਂ ਚੱਲੀ
ਵਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੌਲੇ ਮਚੇ
ਕੂੰਜ ਨਿਮਾਣੀ ਕੱਲੀ। (ਸਫਾ ੨੦ ‘ਵਣ ਵੈਰਾਗ`)
&lt;/poem&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>gc2rtblgtscq1ipiritchxdl8hxjfos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Infobox legislation/images</title>
    <ns>10</ns>
    <id>44270</id>
    <revision>
      <id>840551</id>
      <parentid>803877</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>58493</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>840551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23140" sha1="lt00kv4box9kyzv6yst9eg8vxupvhoy" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch:{{{image|}}}
&lt;!--AUSTRALIA--&gt;
|[[Parliament of Australia]] = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
|[[Australian Capital Territory Legislative Assembly]]
|[[Australian Capital Territory Legislative Assembly|ACT Legislative Assembly]] = Coat of Arms of the Australian Capital Territory.svg
|[[Parliament of New South Wales]] = Coat of Arms of New South Wales.svg
|[[Northern Territory Parliament]] = Northern Territory Legislative Assembly.jpg
|[[Queensland Legislative Assembly]] = Coat of Arms of Queensland.svg
|[[Parliament of Queensland]] = Coat of Arms of Queensland.svg
|[[Parliament of South Australia]] = Adelaide parliament house.JPG
|[[Parliament of Tasmania]] = Tasmania Coat of Arms.svg
|[[Parliament of Victoria]] = Victoria Parliament House Melbourne.jpg
|[[Parliament of Western Australia]] = Western Australian Coat of Arms.svg
&lt;!--AUSTRIA--&gt;
|[[Parliament of Austria]] = Austria Parlament Front-Ausschnitt.jpg
|[[Austrian Parliament]] = Austria Parlament Front-Ausschnitt.jpg
|[[Imperial Diet (Austria)]] = Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg
|[[Imperial Diet (Austria)|Imperial Diet]] = Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg
|[[Imperial Council (Austria)]] = Wien Parlament um 1900.jpg
|[[Imperial Council (Austria)|Imperial Council]] = Wien Parlament um 1900.jpg
|[[Landtag of Burgenland]] = Burgenland Wappen.svg
|[[Landtag of Carinthia]] = Kaernten CoA.svg
|[[Landtag of Lower Austria]] = Niederösterreich CoA.svg
|[[Landtag of Upper Austria]] = Oberoesterreich Wappen.svg
|[[Landtag of Salzburg]] = Salzburg Wappen.svg
|[[Landtag of Styria]] = Steiermark Wappen.svg
|[[Landtag of Tyrol]] = AUT Tirol COA.svg
|[[Landtag of Vorarlberg]] = Vorarlberg CoA.svg
|[[Municipal Council and Landtag of Vienna]] = Vienna seal 1926.svg
&lt;!--BELGIUM--&gt;
|[[Belgian Federal Parliament]] = Palais de la Nation (DSC01812).jpg
|[[Parliament of the Brussels-Capital Region]] = Parliament of the Brussels-Capital Region logo.svg
|[[Parliament of Brussels]] = Parliament of the Brussels-Capital Region logo.svg
|[[Brussels Regional Parliament]] = Parliament of the Brussels-Capital Region logo.svg
|[[Flemish Parliament]] = Flemish Parliament Brussels.jpg
|[[Parliament of Wallonia]] = Walloon Parliament main entrance.jpg
|[[Walloon Parliament]] = Walloon Parliament main entrance.jpg
|[[Parliament of the French Community]] = Hôtel de Ligne 01.JPG
|[[Parliament of the German-speaking Community]] = Parlament der Deutschsprachigen Gemeinschaft Oktober 2013.JPG
&lt;!--BERMUDA--&gt;
|[[Parliament of Bermuda]] = Coat of arms of Bermuda.svg
&lt;!--BULGARIA--&gt;
|[[National Assembly (Bulgaria)]] = Сградата на Народно събрание.jpg
|[[National Assembly of Bulgaria]] = Сградата на Народно събрание.jpg
&lt;!--CROATIA--&gt;
|[[Croatian Parliament]] = Edifice du Parlement croate.jpg
|[[Parliament of Croatia]] = Edifice du Parlement croate.jpg
|[[Croatian Sabor]] = Edifice du Parlement croate.jpg
|[[Hrvatski Sabor]] = Edifice du Parlement croate.jpg
&lt;!--CANADA--&gt;
|[[Parliament of Canada]] = Parliament-Ottawa.jpg
|[[Legislative Assembly of Alberta]] = 2011 Alberta Legislature Building 03.jpg
|[[Legislative Assembly of British Columbia]] = BC Legislature Buildings.jpg
|[[Legislative Assembly of Manitoba]] = Parliamentwinnipeg manitoba.jpg
|[[Legislative Assembly of New Brunswick]] = Legislative Assembly of New Brunswick.jpg
|[[Newfoundland and Labrador House of Assembly]] = Colonialbuilding.jpg
|[[Legislative Assembly of the Northwest Territories]] = Coat of arms of Northwest Territories.svg
|[[Nova Scotia House of Assembly]] = Coat of arms of Nova Scotia.svg
|[[Legislative Assembly of Nunavut]] = Leg Building Iqaluit 2000-08-27.jpg
|[[Legislative Assembly of Ontario]] = Coat of Arms of Ontario.svg
|[[Legislative Assembly of Prince Edward Island]] = 282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG
|[[National Assembly of Quebec]]
|[[National Assembly of Quebec|L'Assemblée Nationale du Québec]] = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|[[Legislative Assembly of Saskatchewan]] = Sask Legislative Bldg.jpg
|[[Yukon Legislative Assembly]] = Coat of arms of Yukon.svg
&lt;!--CYPRUS--&gt;
|[[House of Representatives (Cyprus)]] = Cyprus House of Representantives Nicosia Republic of Cyprus.jpg
|[[House of Representatives of Cyprus]] = Cyprus House of Representantives Nicosia Republic of Cyprus.jpg
|[[Parliament of Cyprus]] = Cyprus House of Representantives Nicosia Republic of Cyprus.jpg
|[[Legislative Council of Cyprus]] = Badge of Cyprus (1905–1960).svg
&lt;!--CZECHOSLOVAKIA--&gt;
|[[National Assembly (Czechoslovakia)]] = Praha Rudolfinum front.jpg
|[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly]] = Praha Rudolfinum front.jpg
|[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly of Czechoslovakia]] = Praha Rudolfinum front.jpg
|[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Republic]] = Praha Rudolfinum front.jpg
|[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)]] = Budova Pražské burzy s před 48.jpg
|[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly]] = Budova Pražské burzy s před 48.jpg
|[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of Czechoslovakia]] = Budova Pražské burzy s před 48.jpg
|[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Republic]] = Budova Pražské burzy s před 48.jpg
|[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Socialist Republic]] = Budova Pražské burzy s před 48.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly of Czechoslovakia]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of Czechoslovakia]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czechoslovak Socialist Republic]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czechoslovak Federative Republic]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czech and Slovak Federative Republic]] = Federální shromáždění, 2010.jpg
|[[Czech National Council]] = Zasedací sál Poslanecké sněmovny.jpg
|[[Slovak National Council]] = Trinitárov Bratislava October 2006 002.jpg
&lt;!--CZECH REPUBLIC--&gt;
|[[Parliament of the Czech Republic]] = Zasedací sál Poslanecké sněmovny.jpg
|[[Senate of the Czech Republic]] = Senat 2833.jpg
|[[Senate (Czech Republic)]] = Senat 2833.jpg
|[[Senate (Czech Republic)|Senate of the Czech Republic]] = Senat 2833.jpg
&lt;!--DENMARK--&gt;
|[[Folketing]] = Folketingssalen 2018a.jpg
|[[Rigsdagen]] = Chrisianborg Palace, (Parliament House) Copenhagen LCCN2014712432.jpg
&lt;!--ESTONIA--&gt;
|[[Riigikogu]] = Estonian parliament building, 2005.jpg
|[[Supreme Soviet of the Estonian SSR]] = Emblem of the Estonian SSR.svg
|[[Estonian Constituent Assembly]] = EstConstAssmb.jpg
&lt;!--FINLAND--&gt;
|[[Parliament of Finland]] = Helsinki July 2013-21.jpg
&lt;!--FRANCE--&gt;
|[[French Parliament]] = Coat of arms of the French Republic.svg
|[[Parliament of France]] = Coat of arms of the French Republic.svg
|[[Parliament of France|Parliament]] of the [[French Fifth Republic]] = Coat of arms of the French Republic.svg
|[[Congress of the French Parliament]] = Garden facade of the Palace of Versailles, April 2011 (11).jpg
|[[President of France]] = Armoiries république française.svg
|[[President of the French Republic]] = Armoiries république française.svg
|[[Estates General (France)]] = Estatesgeneral.jpg
|[[Estates-General of France]] = Estatesgeneral.jpg
|[[Estates General of 1789]] = Estatesgeneral.jpg
|[[National Assembly (French Revolution)]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[National Assembly (French Revolution)|National Assembly of 1789]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[National Constituent Assembly (France)]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[French National Constituent Assembly]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[National Constituent Assembly (France)|National Constituent Assembly]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[National Constituent Assembly (France)|National Constituent Assembly of 1789]] = Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg
|[[Legislative Assembly (France)]] = Legislative Assembly Medal.png
|[[Legislative Assembly of France]] = Legislative Assembly Medal.png
|[[French Legislative Assembly]] = Legislative Assembly Medal.png
|[[National Convention]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|[[French National Convention]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|[[National Convention of France]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|Legislature of the [[French Directory]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|Legislative Chambers of the [[French Directory]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|Legislature of the [[French Consulate]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|Legislative Chambers of the [[French Consulate]] = Coat of arms of the French First Republic.svg
|Legislature of the [[First French Empire]] = Arms of the French Empire.svg
|Legislative Chambers of the [[First French Empire]] = Arms of the French Empire.svg
|Legislature of the [[Bourbon Restoration in France]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislature of the [[Bourbon Restoration in France|Bourbon Restoration]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France|Bourbon Restoration]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislature of the [[Bourbon Restoration in France|Kingdom of France]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France|Kingdom of France]] = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
|Legislature of the [[July Monarchy]] = Arms of of the July Monarchy (1831-48).svg
|Legislative Chambers of the [[July Monarchy]] = Arms of of the July Monarchy (1831-48).svg
|Legislature of the [[July Monarchy|Kingdom of France]] = Arms of of the July Monarchy (1831-48).svg
|Legislative Chambers of the [[July Monarchy|Kingdom of France]] = Arms of of the July Monarchy (1831-48).svg
|[[National Assembly (French Second Republic)]] = Great Seal of France.svg
|[[National Assembly (French Second Republic)|National Assembly]] of the [[French Second Republic]] = Great Seal of France.svg
|Legislature of the [[Second French Empire]] = Arms of the French Empire.svg
|Legislative Chambers of the [[Second French Empire]] = Arms of the French Empire.svg
|[[National Assembly (French Third Republic)]] = Garden facade of the Palace of Versailles, April 2011 (11).jpg
|[[National Assembly (French Third Republic)|National Assembly]] of the [[French Third Republic]] = Garden facade of the Palace of Versailles, April 2011 (11).jpg
|Legislature of the [[French Third Republic]] = Middle coat of arms of the French Republic (1905–1953).svg
|Legislative Chambers of the [[French Third Republic]] = Middle coat of arms of the French Republic (1905–1953).svg
|[[Government of Vichy France]] = Le cartouche de l'État Français.svg
|[[Government of Vichy France|Government of the French State]] = Le cartouche de l'État Français.svg
|[[Provisional Government of the French Republic]] = Emblem of the Provisional Government of the French Republic.svg
|[[1945 French legislative election|Constituent Assembly of 1945]] = Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg
|[[1945 French legislative election|National Constituent Assembly of 1945]] = Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg
|[[June 1946 French legislative election|Constituent Assembly of 1946]] = Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg
|[[June 1946 French legislative election|National Constituent Assembly of 1946]] = Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg
|[[Parliament of France|Parliament]] of the [[French Fourth Republic]] = Coat of arms of the French Republic.svg
&lt;!--GERMANY--&gt;
|[[Bundestag]] = Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg
|[[German Bundestag]] = Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg
|[[Bundestag of Germany]] = Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg
|[[Reichstag of the Holy Roman Empire]] = Coat of Arms of the Holy Roman Emperor (c.1433-c.1450).svg
|Diet of the [[Confederation of the Rhine]] = Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg
|[[Federal Convention of the German Confederation]] = Wappen Deutscher Bund.svg
|[[Frankfurt Parliament]] = Imperial Coat of arms of Germany (1848).svg
|[[Frankfurt National Assembly]] = Imperial Coat of arms of Germany (1848).svg
|[[Reichstag of the North German Confederation]] = Coat of arms of the North German Confederation.svg
|[[President of the North German Confederation]] = Coat of arms of the North German Confederation.svg
|[[Reichstag (German Empire)]] = Reichstag-1870 crop.jpg
|[[Reichstag (German Empire)|Reichstag]] = Reichstag-1870 crop.jpg
|[[Reichstag (German Empire)|German Reichstag]] = Reichstag-1870 crop.jpg
|[[Reichstag of the German Empire]] = Reichstag-1870 crop.jpg
|[[German Emperor]] = Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg
|[[Weimar National Assembly]] = Bundesarchiv Bild 183-15436-0010, Weimar, Nationaltheater, Denkmal Goethe-Schiller.jpg
|[[Weimar National Assembly|German National Constitutional Assembly]] = Bundesarchiv Bild 183-15436-0010, Weimar, Nationaltheater, Denkmal Goethe-Schiller.jpg
|[[Reichstag (Weimar Republic)]] = Bundesarchiv Bild 102-03034, Berlin, Verfassungsfeier vor dem Reichstag.jpg
|[[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag]] = Bundesarchiv Bild 102-03034, Berlin, Verfassungsfeier vor dem Reichstag.jpg
|[[Reichstag (Weimar Republic)|German Reichstag]] = Bundesarchiv Bild 102-03034, Berlin, Verfassungsfeier vor dem Reichstag.jpg
|[[Reichstag of the Weimar Republic]] = Bundesarchiv Bild 102-03034, Berlin, Verfassungsfeier vor dem Reichstag.jpg
|[[President of the German Reich]] = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg
|[[Reichstag (Nazi Germany)]] = Bundesarchiv Bild 102-09067, Berlin, Kroll-Oper.jpg
|[[Reichstag (Nazi Germany)|Reichstag]] = Bundesarchiv Bild 102-09067, Berlin, Kroll-Oper.jpg
|[[Reichstag (Nazi Germany)|German Reichstag]] = Bundesarchiv Bild 102-09067, Berlin, Kroll-Oper.jpg
|[[Greater German Reichstag]] = Bundesarchiv Bild 102-09067, Berlin, Kroll-Oper.jpg
|[[Führer and Reich Chancellor of the German People]] = Standarte Adolf Hitlers.svg
|[[Allied Control Council]] = Berlin kammergericht.jpg
|[[Parlamentishcer Rat]] = File:Bundesarchiv B 145 Bild-F010479-0006, Bonn, Bundeshaus mit Fahnen.jpg
|[[Bundestag#History|Bundestag]] = Bonn Bundestag.jpg
|[[Bundestag#History|German Bundestag]] = Bonn Bundestag.jpg
|[[Bundestag#History|West German Bundestag]] = Bonn Bundestag.jpg
|[[Bundestag#History|Bundestag of West Germany]] = Bonn Bundestag.jpg
|[[Volkskammer]] = Berlin, Palast der Republik -- um 1990 -- 2.jpg
|[[Volkskammer of East Germany]] = Berlin, Palast der Republik -- um 1990 -- 2.jpg
|[[Volkskammer of the German Democratic Republic]] = Berlin, Palast der Republik -- um 1990 -- 2.jpg
|[[State Council of East Germany]] = 19860503460NR Berlin-Mitte Staatsratsgebäude.jpg
|[[State Council of the German Democratic Republic]] = 19860503460NR Berlin-Mitte Staatsratsgebäude.jpg
&lt;!--GIBRALTAR--&gt;
|[[Parliament of Gibraltar]] = Coat of arms of Gibraltar1.svg
|[[Gibraltar Legislative Council]] = Coat of arms of Gibraltar1.svg
&lt;!--INDIA--&gt;
|[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ]]|[[ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] = Emblem of India.svg
&lt;!--IRELAND--&gt;
|[[Oireachtas]] = Coat of arms of Ireland.svg
&lt;!--ISRAEL--&gt;
|[[Knesset]] = Israel Museum, Jerusalem P1110159 (5888320710).jpg
&lt;!--JAPAN--&gt;
|[[National Diet]] = Go-shichi no kiri crest 2.svg
&lt;!--KOREA--&gt;
|[[National Assembly of South Korea]] = National Assembly Building of the Republic of Korea.png
&lt;!--MALAYSIA--&gt;
|[[Parliament of Malaysia]] = Coat of arms of Malaysia.svg
|[[Johor State Legislative Assembly]] = Sultan Ismail Building.JPG
|[[Kedah State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Kedah.svg
|[[Kelantan State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Kelantan.svg
|[[Malacca State Legislative Assembly]] = Seri Negeri Blok Laksamana.JPG
|[[Negeri Sembilan State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Negeri Sembilan.svg
|[[Pahang State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Pahang.svg
|[[Penang State Legislative Assembly]] = Dewan Undangan Negeri Penang Dec 2006 003.jpg
|[[Perak State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Perak.svg
|[[Perlis State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Perlis.svg
|[[Sabah State Legislative Assembly]] = KotaKinabalu Sabah DewanUndanganNegeriSabah-01.jpg
|[[Sarawak State Legislative Assembly]] = Sarawak state assembly building.jpg
|[[Selangor State Legislative Assembly]] = Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah building.jpg
|[[Terengganu State Legislative Assembly]] = Coat of arms of Terengganu.svg
&lt;!--NEW ZEALAND--&gt;
|[[New Zealand Parliament]]
|[[Parliament of New Zealand]] = Coat of arms of New Zealand.svg
&lt;!--PHILIPPINES--&gt;
|[[National Assembly of the Philippines]] = Coat of arms of the Commonwealth of the Philippines.svg
|[[Philippine Legislature]] = Coat of Arms Philippine Islands (1905–1936).svg
|[[Commonwealth Congress]] = Coat of arms of the Philippines (1935–1940, 1941–1946).svg
|[[Batasang Pambansa]] = 
|[[Congress of the Philippines]] = Coat of arms of the Philippines.svg
|[[President of the Philippines]] = Seal of the President of the Philippines.svg
&lt;!--POLAND--&gt;
|[[Parliament of Poland]] = Zgromadzenie Narodowe 4 czerwca 2014 Kancelaria Senatu 03.JPG
&lt;!--SINGAPORE--&gt;
|[[Parliament of Singapore]] = {{#ifexpr:{{gsd|day={{#time:j|{{{date|}}}}}|month={{#time:n|{{{date|}}}}}|year={{#time:Y|{{{date|}}}}} }}&lt;730003|Old Parliament House 4, Singapore, Jan 06.JPG|Parliament House Singapore.jpg}}
&lt;!--SLOVAKIA--&gt;
|[[National Council (Slovakia)]] = National Council of the Slovak Republic, Bratislava, Slovakia.jpg
|[[National Council (Slovakia)|National Council of Slovakia]] = National Council of the Slovak Republic, Bratislava, Slovakia.jpg
|[[National Council (Slovakia)|National Council of the Slovak Republic]] = National Council of the Slovak Republic, Bratislava, Slovakia.jpg
&lt;!--SOUTH AFRICA--&gt;
|[[Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg
|[[South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg
|[[Parliament of South Africa|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg
|[[Volksraad]] = Coat of Arms of the South African Republic.png
|[[Eastern Cape Provincial Legislature]] = &lt;!-- None --&gt;
|[[KwaZulu-Natal Legislature]] = KwaZulu-Natal Parliament building, Pietermaritzburg, South Africa.jpg
|[[Western Cape Provincial Legislature]]
|[[Western Cape Provincial Parliament]] = Western Cape provincial building.jpg
&lt;!--SOUTH AFRICA VARIANTS--&gt;
|[[Volksraad|Transvaal Volksraad]] = Coat of Arms of the South African Republic.png
|[[Parliament of South Africa#1910|Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (1910–1930).svg
|[[Parliament of South Africa#1930|Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (1930–1932).svg
|[[Parliament of South Africa#1932|Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[Parliament of South Africa#1961|Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[Parliament of South Africa#1984|Parliament of South Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[Parliament of South Africa#1910|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (1910–1930).svg
|[[Parliament of South Africa#1930|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (1930–1932).svg
|[[Parliament of South Africa#1932|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[Parliament of South Africa#1961|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[Parliament of South Africa#1984|Parliament&amp;nbsp;of&amp;nbsp;South&amp;nbsp;Africa]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[South African Parliament#1910|South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (1910–1930).svg
|[[South African Parliament#1930|South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (1930–1932).svg
|[[South African Parliament#1932|South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[South African Parliament#1961|South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
|[[South African Parliament#1984|South African Parliament]] = Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg
&lt;!--STRAITS SETTLEMENTS--&gt;
|[[List of British Governors of the Straits Settlements|Governor of the Straits Settlements]] with the advice and consent of the [[Legislative Council of the Straits Settlements|Legislative Council]] = Coat of arms of the Straits Settlements.svg
&lt;!--UKRAINE--&gt;
|[[Verkhovna Rada]] =
|[[Verkhovna Rada of Ukraine]] =
|[[Verkhovna Rada|Verkhovna Rada of Ukraine]] =
|[[Verkhovna Rada of Crimea]] = Верховный Совет Крыма.jpg
&lt;!--UNITED KINGDOM--&gt;
|[[Parliament of the United Kingdom]] = Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg
|[[Northern Ireland Assembly]] = Coat of Arms of Northern Ireland.svg
|[[Parliament of Northern Ireland]] = Coat of Arms of Northern Ireland.svg
|[[Scottish Parliament]] = Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg
|[[National Assembly for Wales]] = Royal Badge of Wales (2008).svg
&lt;!--USA--&gt;
|[[Government of the United States of America|Government of the United States of America]] = Great Seal of the United States (obverse).svg
|[[United States Congress]]
|[[Congress of the United States]]
|[[Congress of the United States|US Congress]]
|[[Congress of the United States|U.S. Congress]] = US Congressional Seal.svg
|[[Alabama Legislature]] = Seal of Alabama.svg
|[[Alaska Legislature]] = Seal of the State of Alaska.svg
|[[Arizona Legislature]] = Arizonastateseal.jpg
|[[Arkansas General Assembly]] = Seal of Arkansas.svg
|[[California State Legislature]] = Seal of California.svg
|[[Colorado General Assembly]] = Seal of Colorado.svg
|[[Connecticut General Assembly]] = Connecticut State Capitol, Hartford.jpg
|[[Michigan Legislature]] = Seal of Michigan.svg
|[[Utah State Legislature]] = Seal of Utah.svg
&lt;!--DEFAULT--&gt;
|#default = &lt;!-- None --&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lt00kv4box9kyzv6yst9eg8vxupvhoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੈਮੀਕਲ ਦਵਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62567</id>
    <revision>
      <id>840556</id>
      <parentid>620666</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15370" sha1="o771r21ypjxrseynb9l1d7l8snggh6w" xml:space="preserve">[[File:12-08-18-tilidin-retard.jpg|thumb]]
'''ਕੈਮੀਕਲ ਦਵਾਈ''' ਜੋ ਚਿਕਿਤਸਕ ਉਤਪਾਦ, ਦਵਾਈ, ਜਾਂ ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ,ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਨੂੰ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਡਰੱਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰੱਗ ਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਡਰੱਗਜ਼ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਿਟਾਮਿਨ ਜੋ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਹ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਚਾਰੂ ਲਹੂ ਗੇੜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਡਰੱਗ: ਇਹ ਡਰੱਗ ਦੀ ਵਰਤੌਂ ਰੀੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੰਤੂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੋਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://www.pharmacistspharmajournal.org/2010/11/definitions-of-drug-radioactive-drug_11.html Definition and classification of Drug or Pharmaceutical Regulatory aspects of drug approval] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722022720/http://www.pharmacistspharmajournal.org/2010/11/definitions-of-drug-radioactive-drug_11.html |date=2017-07-22 }} Accessed 30 Dec 2013.&lt;/ref&gt;


ਦਵਾਈ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ &lt;ref&gt;{{cite book | last = ਚੌਥਾ | first = ਜੌਨ | title = ਦਵਾਈ ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ  | chapter = ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ: ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਕੀ  | publisher = ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ  | location = ਆਕਸਫੋਰਡ | year = 2020 | isbn = 978-0198746690 }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ&lt;ref&gt;{{cite journal | authors=ਸਾਂਡਰਸ ਜੇ  |title=ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ  |journal=ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ  |volume=26 |issue=1 |pages=18–22 |date=June 2000}}&lt;/ref&gt; ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਟ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਿਦਾਨ, ਪੂਰਵ -ਅਨੁਮਾਨ, ਰੋਕਥਾਮ, ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਉਪਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।ਸਮਕਾਲੀ ਦਵਾਈ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ, ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਨੂੰ ਸੱਟ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਿਦਾਨ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫਾਰਮਾਸਿਉਟੀਕਲ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਬਲਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਮਨੋ -ਚਿਕਿਤਸਾ, ਬਾਹਰੀ ਸਪਲਿੰਟਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ, ਮੈਡੀਕਲ ਉਪਕਰਣਾਂ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ,ਅਤੇ ਆਈਓਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ, ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://dictionary.reference.com/browse/medicine | title=ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਦਵਾਈ  | access-date=2 Dec 2013 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304154538/http://dictionary.reference.com/browse/medicine }}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==  

===ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ=== 

ਪੂਰਵ -ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ (ਜੜੀ -ਬੂਟੀਆਂ), ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ, ਸ਼ਮਨ ਜਾਂ ਵੈਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਦੂਈ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮਿਜ਼ਮ (ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ ਬੇਜਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ), ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ (ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜੋਈ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪੂਰਵਜ ਆਤਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਨਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ;ਸ਼ਮਨਵਾਦ (ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂਵਿੱਚ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣਾ);ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ (ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ)।ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਕਿਵੇਂ ਸੰਗਠਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਹਤ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਵਾਈ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ (ਭਾਰਤੀ ਉਪ -ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ), ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ (ਆਧੁਨਿਕ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ।

ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ, ਇਮਹੋਟੇਪ (ਬੀਸੀਈ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ) ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿਸਰੀ ਡਾਕਟਰੀ ਗਰੰਥ ਲਗਭਗ 2000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦਾ ਕਾਹੂਨ ਗਾਇਨੀਕੌਲੋਜੀਕਲ ਪੈਪੀਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਐਡਵਿਨ ਸਮਿਥ ਪੈਪਾਇਰਸ 1600 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਈਬਰਸ ਪੈਪੀਰਸ 1500 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਵਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Acker&quot;&gt;{{cite book |last=ਅਕਰਕਨੇਚਟ |first=ਇਰਵਿਨ |title=ਦਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਇਤਿਹਾਸ  |url= https://archive.org/details/shorthistoryofme00acke |url-access=registration |year=1982 |publisher=JHU Press |isbn=978-0-8018-2726-6 |page=[https://archive.org/details/shorthistoryofme00acke/page/22 22] }}&lt;/ref&gt;

ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਸ਼ੈਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੜੀ -ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=ਹਾਂਗ |first=ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ |title=ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ  |journal=ਮੈਕਗਿਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ  |year=2004 |volume=8 |issue=1 |page=7984 |url=http://www.medicine.mcgill.ca/MJM/issues/v08n01/crossroads/hong.pdf  |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201231218/http://www.medicine.mcgill.ca/MJM/issues/v08n01/crossroads/hong.pdf |archive-date=1 December 2013 }}&lt;/ref&gt;ਚੀਨੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਗਰੰਥ, ਹੁਆਂਗਦੀ ਨੀਜਿੰਗ, ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unsc&quot;&gt;{{cite book|last=Unschuld|first=Pual|title=Huang Di Nei Jing: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text|url=https://books.google.com/books?id=N2ZdrPCbpNIC&amp;pg=PR9|year=2003|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-92849-7|page=ix|access-date=14 November 2015|archive-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418053843/https://books.google.com/books?id=N2ZdrPCbpNIC&amp;pg=PR9}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਜਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾ ਨੇ ਕਈ ਸਰਜੀਕਲ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name = &quot;Singh&quot;&gt;{{cite journal|authors=ਸਿੰਘ ਏ, ਸਾਰੰਗੀ ਡੀ |year=2003|title=ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ |journal=ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ |url=http://www.ijps.org/text.asp?2003/36/1/53/5785|volume=36|issue=1|pages=53–54|access-date=9 August 2021|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929111240/http://www.ijps.org/text.asp?2003%2F36%2F1%2F53%2F5785}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Longfellow&quot;&gt;{{cite journal | authors = ਰਾਣਾ ਆਰਈ, ਅਰੋੜਾ ਬੀ.ਐਸ  | title = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
 | journal = ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਸਨ  | volume = 48 | issue = 1 | pages = 76–8 | year = 2002 | pmid = 12082339 }}&lt;/ref&gt;ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਮਿਹਿਨਟੇਲੇ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਚਿਕਿਤਸਕ ਇਲਾਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal | authors = ਅਲੂਵਿਹਾਰੇ ਏ  | title = ਰੋਹਲ ਕ੍ਰਮਯਾ ਲੋਵਤਾ ਧਯਾਧਾ ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾਯੋ . | journal = ਵਿਧੂਸਰਾ ਸਾਇੰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ  | date = November 1993 | pages = 5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | authors = ਰੈਨਨ-ਏਲੀਆ ਆਰਪੀ, ਡੀ ਮੇਲ ਐਨ  | title = ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਜੁਟਾਉਣਾ  | work = ਹਾਰਵਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਪਾਲਿਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਆਫ਼ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ | date = 9 February 1997 | url = http://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF | page = 19 | access-date = 16 July 2009 | archive-date = 29 October 2001 | archive-url = https://web.archive.org/web/20011029204848/http://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF }}&lt;/ref&gt;

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗਜ਼ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਐਫ ਡੀ ਏ) ਨੇ ਮੁੰਬਈ, ਠਾਣੇ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 27 ਔਨਨਲਾਈਨ ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ ਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref name=garrison97&gt;{{cite book | last = ਗੈਰੀਸਨ | first = ਫੀਲਡਿੰਗ ਐਚ . | year = 1966 | title = ਮੈਡੀਸਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ  | publisher = ਡਬਲਯੂ. ਸਾਂਡਰਸ ਕੰਪਨੀ  | place = ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ | page = 97 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mart90&gt;{{Cite book | last =ਮਾਰਟੀ-ਇਬਨੇਜ਼
 | first = ਫੈਲਿਕਸ | year = 1961 | title = ਡਾਕਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਗਾਂ  | publisher = ਐਮਡੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਇੰਕ . | place = [[New York City |New York]] | id = Library of Congress ID: 61-11617 | page = 90 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lovelocal.in/pc/medicines |title=ਦਵਾਈਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦੋ |website=lovelocal.in |access-date=2021-10-05 |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005132824/https://www.lovelocal.in/pc/medicines |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾ==
#ਨਾੜੀ ਡਰੱਗ - ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ [[ਹਾਰਮੋਨ]] ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ [[ਸ਼ੂਗਰ]] ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ [[ਇਨਸੁਲਿਨ]]।
#ਲਾਗ ਵਿਰੋਧੀ ਡਰੱਗ:-ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਰੋਧੀ ਡਰੱਗ, ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੋਧੀ, ਫੰਗਸ ਵਿਰੋਧੀ ਆਦਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਦਿਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗਾਣੂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
#ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ- ਜਿਵੇਂ ਪੈਨਸਲੀਨ,ਟ੍ਰੇਟਾਸਾਈਕਿਨ, ਸੇਫੋਲੋਸਪ੍ਰਿਨ, ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਮਾਇਸਿਨ, ਆਦਿ
#ਵਾਇਰਲ ਵਿਰੋਧੀ ਡਰੱਗ: ਇਹ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
#[[ਵੈਕਸੀਨ]]: [[ਖ਼ਸਰਾ]], [[ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ]], [[ਪੋਲੀਓ]] ਅਤੇ [[ਫਲੂ ਦੇ ਰੋਗ]] ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਸ ਡਰੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਰੋਗ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।
#ਫੰਗਸ ਵਿਰੋਧੀ ਡਰੱਗ: ਇਹ ਫੰਗਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>o771r21ypjxrseynb9l1d7l8snggh6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਹਿਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65314</id>
    <revision>
      <id>840560</id>
      <parentid>755799</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="j8vaigbbiqiw8ppg5qaiu4dni0jfrxu" xml:space="preserve">'''ਖਾਲਸਾ ਮਹਿਮਾ''' [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੇ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਛੰਦ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਕਾਮਯਾਬੀ, ਹਰ ਕਾਬਲੀਅਤ, ਹਰ ਸੋਭਾ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਿਆਰੇਪਨ ਕਰ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dasamgranth.org/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-09-28 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915020955/http://www.dasamgranth.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
;ਇਨਹੀਂ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੇ ਸਜੇ ਹਮ ਹੈ,
;ਨਹੀਂ ਮੋ ਸੇ ਗਰੀਬ ਕਰੋਰ ਪਰੇ।।2।।
&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;
;ਜਬ ਲਗ ਖਾਲਸਾ ਰਹੇ ਨਿਆਰਾ।।
;ਤਬ ਲਗ ਤੇਜ ਦੀਉ ਮੈਂ ਸਾਰਾ।।
;ਜਬ ਇਹ ਗਹੈ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ।।
;ਮੈਂ ਨ ਕਰਉਂ ਇਨ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ।।
&lt;/poem&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>j8vaigbbiqiw8ppg5qaiu4dni0jfrxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਸਤੇਲਾ ਬਾਰਨੇਸ ਦੇ ਕਾਰਲੋਤੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78620</id>
    <revision>
      <id>840546</id>
      <parentid>684516</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="1kjntcbqxij9a5gmle72qsfs33ewsmx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਐਸਤੇਲਾ ਬਾਰਨੇਸ ਦੇ ਕਾਰਲੋਤੋ (Estela Barnes de Carlotto)
| image = Estela de Carlotto.jpg
| imagesize = 240px
| caption = ਐਸਤੇਲਾ ਬਾਰਨੇਸ ਦੇ ਕਾਰਲੋਤੋ [[ਦਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਦੇ ਮਾਯੋ ਗਾਰਡਨ]] ਦੇ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ 
| birthname = 
| birth_date = {{birth date and age|1930|10|22}} 
| birth_place = [[ਬੁਏਨੋਸ ਆਇਰੇਸ]]
| death_date = 
| death_place = 
| othername =
| occupation = [[ਦਾਦੀਆਂ ਦਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਡੇ ਮਾਯੋ ਗਾਰਡਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
| years_active = 
| spouse = ਗੂਈਦੋ ਕਾਰਲੋਤੋ (ਵਿਆਹ 2001)
| alma_mater = 
| signature = 
| website =
}}
'''ਐਸਤੇਲਾ ਬਾਰਨੇਸ ਦੇ ਕਾਰਲੋਤੋ''' (ਅਕਤੂਬਰ 22, 1930) [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ]] ਹੈ ਜੋ ਦਾਦੀਆਂ ਦੇ ਪਲਾਸਾ ਦੇ ਮਾਇਓ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। 1977 ਵਿੱਚ ਬੂਏਨੋ ਆਇਰੇਸ ਵਿਖੇ ਇਸਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਬਦਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਭਗ 36 ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਰਹੀ&lt;ref name = nacdos&gt;{{cite web |url=http://www.lanacion.com.ar/1715975-estela-de-carlotto-recupero-a-su-nieto-guido-tras-35-anos-de-busqueda |title=Estela de Carlotto recovered her grandson Guido after 35 years of searching |publisher=''[[La Nación|La Nación (newspaper)]]'' |date=5 August 2014 |access-date=16 ਮਈ 2016 |archive-date=30 ਮਾਰਚ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330225530/https://www.lanacion.com.ar/1715975-estela-de-carlotto-recupero-a-su-nieto-guido-tras-35-anos-de-busqueda |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, ਆਖਿਰ 5 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਦੋਹਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਾਏ ਗਏ ਪੋਤੇ-ਦੋਹਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 114ਵਾਂ ਸੀ।&lt;ref name=minuto&gt;{{cite web|url=http://www.minutouno.com/notas/332120-ignacio-hurban-el-nieto-recuperado-numero-114-el-nieto-estela-carlotto | title = Ignacio Hurban, 114th recovered grandson, the grandson of Estela de Carlotto | date = August 6, 2014 | publisher = ''MinutoUno.com''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = Estela: &quot;He search at me and I did not want to die without embrace him&quot;| url = http://www.infojusnoticias.gov.ar/nacionales/encontraron-al-nieto-de-estela-de-carlotto-5106.html| date = 5 August 2014| publisher = ''Infojus Noticias'' [[Ministry of Justice and Human Rights (Argentina)|Ministry of Justice and Human Rights]]| access-date = 16 ਮਈ 2016| archive-date = 2 ਅਗਸਤ 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180802011221/http://www.infojusnoticias.gov.ar/nacionales/encontraron-al-nieto-de-estela-de-carlotto-5106.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = Estela de Carlotto found her grandson, Guido, after 36 years of searching| url = http://www.lanacion.com.ar/1715975-estela-de-carlotto-recupero-a-su-nieto-guido| date = 5 August 2014| publisher = ''[[La Nación|La Nación (newspaper)]]''| access-date = 16 ਮਈ 2016| archive-date = 2 ਅਗਸਤ 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180802071300/https://www.lanacion.com.ar/1715975-estela-de-carlotto-recupero-a-su-nieto-guido| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ]]</text>
      <sha1>1kjntcbqxij9a5gmle72qsfs33ewsmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਰੋਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80727</id>
    <revision>
      <id>840555</id>
      <parentid>840516</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Sikh-militant-leader-jarnail-singh-bhindranwale-is-seated-in-the-golden-temple-in-amritsar-northern-india-june-6-1984-ap-photosondeep-shankar-2nfeekf.jpg|Sikh-militant-leader-jarnail-singh-bhindranwale-is-seated-in-the-golden-temple-in-</comment>
      <origin>840555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52714" sha1="tj4rxdxqg340c1maznyvja1c6yhu33b" xml:space="preserve">ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅੰਦਰ [[ਵਿਦਰੋਹ]] 1970ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ [[ਸਿੱਖ]] ਗਰਮ-ਦੱਲ [[ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸਮਰਥਕਾਂ]] ਨਾਲ ਮਿਲੀਟੈਂਸੀ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੇ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|last=Ray|first=Jayanta|title=Aspects of India's International Relations, 1700 to 2000: South Asia and the World|year=2007|publisher=Pearson Education India|location=India|isbn=9788131708347|page=507}}&lt;/ref&gt;

[[ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ]] ਲਹਿਰ ਭਾਸ਼ਾ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ । 1ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸੀ । ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਣੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ  ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/punjab-di-itehasic-gatha|title=Punjab Di Itehasic Gatha|last=Rajpal Singh|date=2016}}&lt;/ref&gt;

ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਹੀੰ ਸੁਲਝਾਈਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਪਰਾਇਆਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ। 1973 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ]] ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Singh|first=Khushwant|title=The Anandpur Sahib Resolution and Other Akali Demands|url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780195673098.001.0001/acprof-9780195673098-chapter-20|work=oxfordscholarship.com/|publisher=Oxford University Press|accessdate=5 April 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਮਤੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਸਾਨ ਮਸਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਮਤਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਸੰਤ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ]] ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ 1982 ਵਿੱਚ [[ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮਾਰਚ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਕਿ, ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਂਝੇਪਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ [[ਚੰਡੀਗੜ]] ਵਾਪਿਸ ਦੁਵਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੱਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Akshay1991&quot;&gt;{{cite book|author=Akshayakumar Ramanlal Desai|title=Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles |url=https://archive.org/details/nlsiu.342.085.des.5551| date=1 January 1991|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-529-2|pages=[https://archive.org/details/nlsiu.342.085.des.5551/page/64 64]–66 }}&lt;/ref&gt; ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਹੱਥੀਂ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ; ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ&lt;ref&gt;Akshayakumar Ramanlal Desai (1 January 1991). Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles. Popular Prakashan. pp. 64–66. ISBN 978-81-7154-529-2.&lt;/ref&gt; ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਢਾਈ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Harnik Deol (2000). Religion and nationalism in India: the case of the Punjab. Routledge. pp. 102–106. ISBN 978-0-415-20108-7.&lt;/ref&gt; ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਨੇ ਸੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਰੱਵਈਆ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੈ। 


9 ਸਤੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਜੱਗਬਾਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਬੰਧ 
ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਲੈ ਕੇ ਚੰਦੋ 
ਕਲਾਂ (ਹਰਿਆਈ) ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਦਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਭਜਨ ਲਾਲ 
ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਪਈਏ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦਰਬਾਰਾ 
ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਦਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਨੂੰ 
ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਨੀਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਦ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ 
ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਨਾਉਏ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 20 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਜੇ 
ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਹਿੰਸਾ ਦੀ 
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਏ ਲਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦਿਨ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ 
'ਤੇ ਸਵਾਰ ਤਿੰਨ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ 
ਗਏ ਅਤੇ 12 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਹਿੰਸਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਜੂਨ 6, 1984 ਨੂੰ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲ਼ੇ ਦੀ [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ]] ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 31, 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ [[ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਅਸੈੱਸਿਨ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਖਮਿਆਜਾ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 1990ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਭੁਗਤਿਆ।&lt;ref&gt;Documentation, Information and Research Branch, Immigration and Refugee Board, DIRB-IRB. India: Information from four specialists on the Punjab, Response to Information Request #IND26376.EX, 17 February 1997 (Ottawa, Canada).&lt;/ref&gt;

== ਵਿਦਰੋਹ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ==
=== ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ===
=== ਹਰੇ ਇੰਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ===
=== ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ

=== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੱਥ ===
=== ਅੱਤਵਾਦ ===
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਸੀਹਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ 'ਸੰਤ' ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਕਰਿਸ਼ਮਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

 ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਉਸਨੂੰ SAD (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) ਦੀ ਮੱਠੀ, ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ (puritan) ਵਧੇਰੇ ਸਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ (non-committal) ਸਨ।

 ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਵਕੀਲ, ਉੱਜਲ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜਨੂੰਨ' (obsessed with my hair) ਪਾਇਆ - ਇਸ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਸਾਂਝ ਨੂੰ 'ਹਰਾਮੀ' ਕਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਕੱਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਥਾਨਕ ਝਗੜਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਸੈਟਲ ਕਰਨ ਲਈ ਡੈਥ ਸਕੁਐਡ (death squads) ਭੇਜਦੇ ਸਨ। 

ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ, 1981 ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਈਜੈਕ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ - ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਜੇ ਦੁਆਰਾ - ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ (crackdown) ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਅਗਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਵਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਵੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸੋਟੀ' ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ। 

ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ - ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦੋਵੇਂ - ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੀਮੋਰਾਲਾਈਜ਼ਡ (ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟੀ) ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1983 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਕਾਤਲ ਦਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਈ: ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।

 4 ਮਈ, 1984 ਨੂੰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜੀ-ਮਰੋੜੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ - ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ 'ਆਰਜ਼ੀ ਰਿਹਾਇਸ਼' - ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਈ; ਲਾਸ਼ਾਂ, ਤੋੜੀ-ਮਰੋੜੀ, ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ, ਬੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੰਦਰ, ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ (execution) ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&quot;

ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਵਿੱਚ, ਢਿਲਵਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹੀ ਯਾਤਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅੱਗੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੱਸ ਨੂੰ ਹਾਈਜੈਕ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 
ਫਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਸੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ। ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ (sandbagged positions) ਲੈ ਲਈਆਂ। ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਕਾਰਵਾਈ (crackdown) ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਵਿਕਲਪਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਂਡੋ ਭੇਜ ਕੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਛੱਤ ਤੋਂ ਫੜ ਲਵੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਜੋ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।

== ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ==  
[[ਤਸਵੀਰ:Akal_Takhat_Sahib.jpg|thumb|ਸ੍ਰੀ  ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸੀ ।]]

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (Operation Blue Star) ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਇਹ ਆਪਰੇਸ਼ਨ 3 ਜੂਨ ਤੋਂ 9 ਜੂਨ, 1984 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਮਲਾ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਰਾਤ 10:30 ਵਜੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ 3,200-4,000 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 400-500 ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (Operation Blue Star) ਦੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਮੇਸ਼ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ (Turmoil In Punjab ਕਿਤਾਬ) ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ 717 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 501 ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 216 ਮਿਲੀਟੈਂਟ (ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਅੰਕੜੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 783 ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੀ.ਐਨ. ਹੂਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ' (The Untold Story) ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਕਰੀਬਨ 336 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। 

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲ 1053 ਲੋਕ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ 1782 ਹੋਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ।

== ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ==
== ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ==
== ਸਮਾਂਰੇਖਾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot;
|-
|+ '''ਪੰਜਾਬ ਵਿਦਰੋਹ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਰੂਪਰੇਖਾ'''
|-
! ਤਰੀਕ || ਘਟਨਾ || ਸੋਮਾ
|-
| ਨਵੰਬਰ 1, 1966||ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ (ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ (ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ||&lt;ref&gt;Partition of Punjab Goes Into Effect, The New York Times, November 2, 1966&lt;/ref&gt;
|-
| ਮਾਰਚ 1972||ਅਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਕਾਂਗਰਸ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ || 
|-
|ਅਕਤੂਬਰ 17, 1973 ||[[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਮਝੌਤਾ|ਅਕਾਲੀ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ]]||&lt;ref&gt;http://www.khalistan-affairs.org/media/pdf/Anandpur_Sahib_Resolution.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014003140/http://www.khalistan-affairs.org/media/pdf/Anandpur_Sahib_Resolution.pdf |date=2012-10-14 }} The Encyclopedia of Sikhism, Vol. 1, 1995, ed., Harbans Singh, page 133-141&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਪ੍ਰੈਲ 25, 1980||ਸੰਤ ਨਿੰਰਕਾਰੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ||&lt;ref&gt;The New York Times, April 26, 1980.&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 2, 1980||ਅਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ||&lt;ref&gt;Mrs. Gandhi's Party Wins Easily In 8 of 9 States Holding Elections, The New York Times, June 3, 1980 [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10F17FB395F12728DDDAA0894DE405B8084F1D3&amp;scp=1&amp;sq=akali++1980]
&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਗਸਤ 16, 1981||[[ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ||&lt;ref&gt;IN INDIA, SIKHS RAISE A CRY FOR INDEPENDENT NATION, MICHAEL T. KAUFMAN, THE NEW YORK TIMES, August 16, 1981&lt;/ref&gt;
|-
|ਸਤੰਬਰ 9, 1981||[[ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ]], ਐਡੀਟਰ, ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।||&lt;ref&gt;GUNMEN SHOOT OFFICIAL IN A TROUBLED INDIAN STATE, THE NEW YORK TIMES,
October 18, 1981&lt;/ref&gt;
|-
|ਸਤੰਬਰ 29, 1981||ਪਾਕਸਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੈੱਟਲਾਈਨਰ ਉੱਤੇ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ||&lt;ref&gt;Sikh Separatists murdered on Indian Jetliner to Pakistan, MICHAEL T. KAUFMAN, New York Times Sep 30, 1981&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 11, 1982||US [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ]] ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ||&lt;ref&gt;Two Visa Disputes Annoy and Intrigue India, MICHAEL T. KAUFMAN, The New York Times, Feb 11, 1982&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਪ੍ਰੈਲ 11, 1982||USA ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜੀ.ਐੱਸ. ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ||&lt;ref&gt;Sikh Separatist Is Barred From Visiting India, New York Times, Apr 11, 1982&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੁਲਾਈ 1982||ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼||&lt;ref name=&quot;select.nytimes.com&quot;&gt;ANGRY SIKHS STORM INDIA'S ASSEMBLY BUILDING,
WILLIAM K. STEVENS,THE NEW YORK TIMES, October 12, 1982 [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A14FA3C5F0C718DDDA90994DA484D81&amp;scp=1&amp;sq=ANGRY+SIKHS+STORM+INDIA%27S+ASSEMBLY+BUILDING]&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਗਸਤ 4, 1982||ਅਕਾਲੀ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਅਤਿਰਿਕਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ||&lt;ref&gt;The Sikh Diaspora: The Search for Statehood By Darshan Singh Tatla&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਕਤੂਬਰ 11, 1982||ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੇਜ ਵਿਰੋਧ-ਪ੍ਰਦਸ਼ਰਨ ||&lt;ref name=&quot;select.nytimes.com&quot;/&gt;
|-
| ਨਵੰਬਰ 1982||ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵੱਲੋਂ [[ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ||&lt;ref&gt;Sikhs Raise the Ante at A Perilous Cost to India, WILLIAM K. STEVENS, New York Times, Nov 7, 1982&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਕਤੂਬਰ 1983||6 ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀ ਕਤਲ||&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;INDIAN GOVERNMENT TAKES OVER A STATE SWEPT BY RELIGIOUS STRIFE, WILLIAM K. STEVENS, October 7, 1983&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 27, 1983||ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ||&lt;ref&gt;Concessions Granted to Sikhs By Mrs. Gandhi's Government,
New York Times, Feb 28, 1983&lt;/ref&gt;
|-
|ਮਈ 3, 1983||ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗੱਲ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F6071FF73E5C0C708CDDAC0894DB484D81&amp;scp=8&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt SIKH HOLY LEADER TALKS OF VIOLENCE, WILLIAM K. STEVENSS, The New York Times, May 3, 1983&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਕਤੂਬਰ 14, 1983||ਸਿੱਖ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਓਹਾਰ ਤੇ ਬੰਬ ||&lt;ref&gt;Mrs. Gandhi Says Terrorism Will Fail, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Oct 16, 1983&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਕਤੂਬਰ 1983||ਰੇਲਾਂ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ||&lt;ref&gt;11 PEOPLE KILLED IN PUNJAB UNREST, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Feb 23, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 9, 1984||ਇੱਕ ਵਿਵਾਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬੰਬ||&lt;ref&gt;General Strike Disrupts Punjab By SANJOY HAZARIKA, The New York Times, Feb 9, 1984;&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 19, 1984||ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਹਿੰਦੂ ਝਪਟਾਂ ਫ਼ੈਲਦੀਆਂ ਹਨ||&lt;ref&gt;Sikh-Hindu Clashes Spread in North India, New York Times, Feb 19, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 24, 1984||6 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ||&lt;ref&gt;Sikh-Hindu Violence Claims 6 More Lives, New York Times, Feb 25, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 29, 1984||ਹੁਣ ਤੱਕ, ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ 19-ਮਹੀਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C17FE3F5D0C7A8EDDAB0894DC484D81&amp;scp=14&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt Sikh Temple: Words of Worship, Talk of Warfare, New York Times, Feb 29, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਪ੍ਰੈਲ 3, 1984||ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F5071EFB345D0C708CDDAD0894DC484D81&amp;scp=11&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt WITH PUNJAB THE PRIZE, SIKH MILITANTS SPREAD TERROR, New York Times, April 3, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 1984||ਲ਼ੌਂਗੋਵਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ – ਉਹ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਨਿਅੰਤ੍ਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ||&lt;ref&gt;SIKH WARNS NEW DELHI ABOUT PUNJAB STRIFE, New York Times, April 8, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਪ੍ਰੈਲ 15, 1984||DIG ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E4DA1438F936A25757C0A962948260&amp;scp=15&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt, New York Times, April 15, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 1984||ਅਲਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ||&lt;ref&gt;3 Sikh Activists Killed In Factional Fighting, New York Times, April 17, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਮਈ 27, 1984||ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FE3F5F0C748EDDAC0894DC484D81&amp;scp=22&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt 5 MORE DIE IN CONTINUING INDIAN UNREST, New York Times, April 17, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 2, 1984|| ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੱਸ ਬਲੈਕ ਆਊਟ, ਰੇਲ, ਸੜਕ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ NRIਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਵੀ ਬੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਬੰਦ। ||&lt;ref&gt;{{cite news | last = Hamlyn |first = Michael | title = Journalists removed from Amritsar: Army prepares to enter Sikh shrine | work =| pages =36| publisher = The Times | date = 1984-06-06| url =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Amritsar: Mrs Gandhi's Last Battle
 |last=Tully
 |first=Mark
 |publisher=[[Jonathan Cape]]
 |year=1985
 |pages=
 |isbn=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = |first = | title = Gun battle rages in Sikh holy shrine| work =| pages =1| publisher = The Times | date = 1984-06-05| url =}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 3, 1984||ਆਰਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0A11FB3E5F0C708CDDAF0894DC484D81&amp;scp=9&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt INDIAN ARMY TAKES OVER SECURITY IN PUNJAB AS NEW VIOLENCE FLARES, New York Times, June 3, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 5, 1984||ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।||&lt;ref&gt;HEAVY FIGHTING REPORTED AT SHRINE IN PUNJAB, New York Times, June 5, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 6, 1984|| ਜੂਨ 3 ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2000 ਸਿੱਖ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨਭਰ ਜੰਗ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C10FC395F0C758CDDAF0894DC484D81&amp;scp=6&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt INDIANS REPORT DAYLONG BATTLE AT SIKH TEMPLE
, New York Times, June 6, 1984&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Correcting Previous Statement on Golden Temple|journal=Congressional Record - Senate (US Government)|date=June 17, 2004|url=http://books.google.ca/books?id=7KC0dkdQWWwC&amp;pg=PA13756&amp;dq=sikhs+murders++dates&amp;hl=pa&amp;sa=X&amp;ei=Y4leUZiZKqjtiQLk6IC4Bg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=sikhs%20murders%20%20dates&amp;f=false|accessdate=5 April 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 7, 1984||[[ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਤਿਓਹਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਫੌਜ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70914FB395F0C748CDDAF0894DC484D81&amp;scp=3&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt 308 PEOLPLE KILLED AS INDIAN TROOPS TAKE SIKH TEMPLE, New York Times, June 7, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 7, 1984||[[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ]] ਦੀ ਮੌਤ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50A1FF8395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&amp;scp=2&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt, SIKH CHIEFS: FUNDAMENTALIST PRIEST, FIREBRAND STUDENT AND EX-GENERAL
New York Times, June 8, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 8, 1984||ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 27 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&amp;scp=4&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt SIKHS PROTESTING RAID ON SHRINE; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 8, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 9, 1984||ਹਥਿਆਰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲੀਆਂ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&amp;scp=4&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt SIKHS IN TEMPLE HOLD OUT: MORE VIOLENCE IS REPORTED; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 9, 1984&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 10, 1984||ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10911FE385F0C738DDDAF0894DC484D81&amp;scp=8&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt INDIAN GOVERNMENT TAKES ON SIKHS IN A BLOODY ENCOUNTER, New York Times, June 10, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 11, 1984||ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਚੁੱਪ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00B14FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&amp;scp=4&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt, New York Times, June 12, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 12, 1984||ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭਗੌੜੇ ਹੋਣਾ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10614FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&amp;scp=5&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt TEMPLE RAID PUTS SIKHS 'IN A VERY FOUL MOOD', New York Times, June 12, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਕਤੂਬਰ 31, 1984||ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F1091FFF385D0C728CDDA80994DC484D81&amp;scp=5&amp;sq=Indira+gandhi+killed&amp;st=nyt, GANDHI, SLAIN, IS SUCCEEDED BY SON; KILLING LAID TO 2 SIKH BODYGUARDS New York Times, November 1, 1984&lt;/ref&gt;
|-
|ਨਵੰਬਰ 1, 1984||ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਸ਼ੁਰੂ||&lt;ref name=&quot;Gupta&quot;&gt;{{cite web|last=Gupta|first=Kanchan|title=When Congress goons killed thousands of Sikhs|url=http://www.niticentral.com/2012/10/31/when-congress-goons-killed-thousands-of-sikhs-16719.html|work=Niti Central|publisher=Niti Digital Pvt. Ltd.|accessdate=5 April 2013|archive-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430230447/http://www.niticentral.com/2012/10/31/when-congress-goons-killed-thousands-of-sikhs-16719.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;	
|-
|ਨਵੰਬਰ 3, 1984|| ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਪੁਲਿਸ ਇਕਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੇਣੀ, ਕੁੱਲ 2,733 ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ 2,000 ਸਿੱਖ ਹੋਰ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਔੇਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਪਤੀ ਲੁੱਟੀ ਗਈ||&lt;ref name=&quot;Gupta&quot;/&gt;	
|-
|20 ਅਗਸਤ 1985||ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;Religion and Nationalism in India: The Case of the Punjab,By Harnik Deol, Routledge, 2000&lt;/ref&gt;
|-
|ਸਤੰਬਰ 29, 1985
||60% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ 115 ਵਿੱਚੋਂ 73 ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਬਰਨਾਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ||&lt;ref&gt;http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E5DF1239F93AA1575AC0A963948260&amp;scp=8&amp;sq=punjab+election&amp;st=nyt TEMPLE Gandhi Hails A Loss in Punjab, New York Times, September 29, 1985
&lt;/ref&gt;
|-
|ਜਨਵਰੀ 26, 1986
||ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ [[ਅਕਾਲ ਤਖਤ]] ਦੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਲਡਿੰਫ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੈਂਨਰੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਵਿੰਧਾਨ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ||&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tatla|first1=Darsham|title=The Sikh Diaspora: The Search For Statehood|date=2009|publisher=Routledge|location=London|isbn=9781135367442|page=277}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਅਪ੍ਰੈਲ 29, 1986
| 80000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖਤ]] ਵਿਖੇ [[ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ]] ਦੁਆਰਾ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਰਚੀ ਗਈ ||&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mandair|first1=Arvind-Pal|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|date=2013|publisher=A&amp;C Black|isbn=9781441102317|page=103}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਦਸੰਬਰ 1, 1986
||ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਵੱਲੋਂ 24 ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50711F83B550C728CDDAB0994DE484D81&amp;scp=54&amp;sq=punjab+election&amp;st=nyt TEMPLE SIKH EXTREMISTS HIJACK PUNJAB BUS AND KILL 24 PEOPLE
, New York Times, December 1, 1986
&lt;/ref&gt;
|-
| ਮਈ 19, 1987 || ਜਨਰਲ ਸੈਕ੍ਰੈਟਰੀ CPI(M) ਕਾਮਰੇਡ [[ਢੀਪਕ ਧਵਨ]] ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ||
|-
| ਮਈ 12, 1988||[[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲਾ||&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Singh|first1=Sarabjit|title=Operation Black Thunder: An Eyewitness Account of Terrorism in Punjab|url=https://archive.org/details/operationblackth0000sing|date=2002|publisher=SAGE Publications|isbn=9780761995968}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਜਨਵਰੀ 10, 1990||ਬਟਾਲਾ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰੰਡਟ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਜੋ ਗੋਰਾ ਚੂੜ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ||&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mahmood|first1=Cynthia|title=Fighting for Faith and Nation: Dialogues with Sikh Militants|date=2011|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=9780812200171|page=46}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ghosh|first1=S. K.|title=Terrorism, World Under Siege|date=1995|publisher=APH Publishing|location=New Delhi|isbn=9788170246657|page=469}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਜੂਨ 16, 1991||ਕੱਟਰਪੰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਟਰੇਨਾਂ ਉੱਤੇ 80 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DE1539F935A25755C0A967958260&amp;scp=3&amp;sq=congress+win+punjab&amp;st=nyt Extremists in India Kill 80 on 2 Trains As Voting Nears End, New York Times, June 16, 1991&lt;/ref&gt;
|-
| ਫਰਵਰੀ 25, 1992||ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਸਾਫ||&lt;ref&gt;The Punjab Elections 1992: Breakthrough or Breakdown?
Gurharpal Singh, Asian Survey, Vol. 32, No. 11 (Nov., 1992), pp. 988-999 {{JSTOR|2645266}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਸਤੰਬਰ 3, 1995
||CM ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੰਬ ਬਲਾਸਟ ਵਿੱਚ ਕਤਲ||&lt;ref&gt;http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7DE143FF930A3575AC0A963958260&amp;scp=2&amp;sq=beant+Singh+&amp;st=nyt Assassination Reminds India That Sikh Revolt Is Still a Threat, September 3, 1995&lt;/ref&gt;
|-
|1997||SAD ਅਤੇ BJP ਦੀ ਰਾਜ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ||&lt;ref&gt;http://www.punjabilok.com/full_coverage/punjab_election4.htm, Main results of major parties of 1997 elections&lt;/ref&gt;
|-
|ਜੂਨ 2001||ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀ||&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;http://www.nytimes.com/2007/04/11/world/asia/11chauhan.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=Bhindranwale&amp;st=nyt&amp;oref=slogin, New York Times, April 11, 2007&lt;/ref&gt;
|-
|ਫਰਵਰੀ 26, 2002||ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ||&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/election/2002/feb/24_pun_agen_rep_20.htm Congress gets a simple majority in Punjab, February 24, 2002&lt;/ref&gt;
|-
| ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2007||[[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿੱਲੀਟੈਂਟ ਲੀਡਰ, ਦੀ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ
||&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;/&gt;
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
*[[1984 ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ]]
*[[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ-ਸਟਾਰ]]
*[[ਖਾਲਿਸਤਾਨ]]
*[[1991 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਤਲ]]
*[[1987 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਤਲ]]
*[[ਭਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਗ੍ਰੰਥ-ਸੂਚੀ ==
*{{cite book|title=The Punjab Mass Cremations Case: India Burning the Rule of Law|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/cremations.pdf|date=January 2007|publisher=Ensaaf|access-date=2016-07-04|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717045932/http://www.ensaaf.org/publications/reports/cremations.pdf|dead-url=yes}}
*{{cite journal|last=Kaur|first=Jaskaran|author2=Sukhman Dhami |url=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/india1007webwcover.pdf|date=October 2007|title=Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India|publisher=[[Human Rights Watch]]|location=New York|volume=19|issue=14}}
*{{cite book|last1=Lewis|first1=Mie|last2=Kaur|first2=Jaskaran|title=Punjab Police: Fabricating Terrorism Through Illegal Detention and Torture|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/fabricatingterrorism/fabricatingterrorism.pdf|date=October 5, 2005|publisher=Ensaaf|location=Santa Clara|access-date=ਜੁਲਾਈ 4, 2016|archive-date=ਜੁਲਾਈ 17, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717045959/http://www.ensaaf.org/publications/reports/fabricatingterrorism/fabricatingterrorism.pdf|dead-url=yes}}
*{{cite book|last1=Silva|first1=Romesh|last2=Marwaha|first2=Jasmine|last3=Klingner|first3=Jeff|title=Violent Deaths and Enforced Disappearances During the Counterinsurgency in Punjab, India: A Preliminary Quantitative Analysis|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf|date=January 26, 2009|publisher=Ensaaf and the Benetech Human Rights Data Analysis Group (HRDAG)|location=Palo Alto|access-date=ਜੁਲਾਈ 4, 2016|archive-date=ਜੁਲਾਈ 17, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717050107/http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf|dead-url=yes}}
* ''Cry, the beloved Punjab: a harvest of tragedy and terrorism'', by Darshan Singh Maini. Published by Siddharth Publications, 1987.
* ''Genesis of terrorism: an analytical study of Punjab terrorists'', by Satyapal Dang. Published by Patriot, 1988.
* ''Combating Terrorism in Punjab: Indian Democracy in Crisis'', by Manoj Joshi. Published by Research Institute for the Study of Conflict and Terrorism, 1993.
* ''Politics of terrorism in India: the case of Punjab'', by Sharda Jain. Published by Deep &amp; Deep Publications, 1995. ISBN 81-7100-807-0.
* ''Terrorism: Punjab's recurring nightmare'', by Gurpreet Singh, Gourav Jaswal. Published by Sehgal Book Distributors, 1996.
* ''Terrorism in Punjab: understanding grassroots reality'', by Harish K. Puri, Paramjit S. Judge, Jagrup Singh Sekhon. Published by Har-Anand Publications, 1999.
* ''Terrorism in Punjab'', by Satyapal Dang, V. D. Chopra, Ravi M. Bakaya. Published by Gyan Books, 2000. ISBN 81-212-0659-6.
* ''Rise and Fall of Punjab Terrorism, 1978-1993'', by Kalyan Rudra. Published by Bright Law House, 2005. ISBN 81-85524-96-3.
* ''The Long Walk Home'', by Manreet Sodhi Someshwar. Harper Collins, 2009.
* ''Global secutiy net ''2010, Knights of Falsehood by KPS Gill, 1997

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|2}}
*[http://info.indiatimes.com/1984/6.html 1984: Capital Lessons Yet to be Learnt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041407/http://info.indiatimes.com/1984/6.html |date=2016-03-04 }}, [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]
*[http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA200022003?open&amp;of=ENG-IND Amnesty International on Punjab lack of Justice and Impunity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061203184445/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA200022003?open&amp;of=ENG-IND |date=2006-12-03 }}
*[http://articles.chicagotribune.com/1986-12-02/news/8603310128_1_sikh-extremists-punjab-gurcharan-singh-tohra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419140723/http://articles.chicagotribune.com/1986-12-02/news/8603310128_1_sikh-extremists-punjab-gurcharan-singh-tohra |date=2012-04-19 }}

{{DEFAULTSORT:ਪੰਜਾਬ ਅੱਤਵਾਦ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ| ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ]]</text>
      <sha1>tj4rxdxqg340c1maznyvja1c6yhu33b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94060</id>
    <revision>
      <id>840530</id>
      <parentid>832485</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33762-46</username>
        <id>60548</id>
      </contributor>
      <origin>840530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10334" sha1="hldy2gktfrmazb9kxlyc5papzltxyny" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿਥੇ  ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਗਚ ਲੜਾਈ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ==
ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਰਣਜੀਤ ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  1703 ਵਿਚ ਜਦੋਂ  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਜਰਨੈਲ, ਸੱਯਦ ਬੇਗ ਅਤੇ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਵੀ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਹਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ। ਸਖਤ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਸੱਯਦ ਬੇਗ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾਏ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਨੇ ਦੁਗਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਹ 16 ਮਾਘ 1759 ਬਿਕਰਮੀ/15 ਜਨਵਰੀ 1703 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7-8 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਹਰੇਕ  ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਿਨਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ! “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ   ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>hldy2gktfrmazb9kxlyc5papzltxyny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840531</id>
      <parentid>840530</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33762-46</username>
        <id>60548</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ */</comment>
      <origin>840531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10362" sha1="f0p0tv11g8eqlwr80i84haoi4v6n08n" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿਥੇ  ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਗਚ ਲੜਾਈ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ==
ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਰਣਜੀਤ ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  1703 ਵਿਚ ਜਦੋਂ  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਜਰਨੈਲ, ਸੱਯਦ ਬੇਗ ਅਤੇ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਵੀ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਹਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ। ਸਖਤ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਸੱਯਦ ਬੇਗ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੱਖ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾਏ ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਨੇ ਦੁਗਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਹ 16 ਮਾਘ 1759 ਬਿਕਰਮੀ/15 ਜਨਵਰੀ 1703 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7-8 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>f0p0tv11g8eqlwr80i84haoi4v6n08n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840532</id>
      <parentid>840531</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33762-46</username>
        <id>60548</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ */</comment>
      <origin>840532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8395" sha1="fs2c78aiqo8uvc4fai7laoxld7tij5m" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿਥੇ  ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਗਚ ਲੜਾਈ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

==ਸਾਹਿਬ ==
==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7-8 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>fs2c78aiqo8uvc4fai7laoxld7tij5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840533</id>
      <parentid>840532</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33743-71</username>
        <id>60550</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ */</comment>
      <origin>840533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8684" sha1="h8f2jdedya0hmqgx3z8uo5dxsacpxed" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ), 05 ਪਿਆਰਿਆਂ (ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੱਘਾਂ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ) ਦਾ 10,00,000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

==ਸਾਹਿਬ ==
==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7-8 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>h8f2jdedya0hmqgx3z8uo5dxsacpxed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840534</id>
      <parentid>840533</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33743-71</username>
        <id>60550</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ */</comment>
      <origin>840534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8691" sha1="lv820dx8hwxtrb6zc3tsqqcla21p8vb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ), 05 ਪਿਆਰਿਆਂ (ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੱਘਾਂ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ) ਦਾ 10,00,000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

==ਸਾਹਿਬ ==
==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ- ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>lv820dx8hwxtrb6zc3tsqqcla21p8vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840535</id>
      <parentid>840534</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33743-71</username>
        <id>60550</id>
      </contributor>
      <origin>840535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8670" sha1="t9u4nt6lhrqgjh0vsfvr77e8gspt9n1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। 

==ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਣਜੀਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾਰੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ), 05 ਪਿਆਰਿਆਂ (ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੱਘਾਂ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ) ਦਾ 10,00,000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ- ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>t9u4nt6lhrqgjh0vsfvr77e8gspt9n1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840537</id>
      <parentid>840535</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਅੰਕਿਤ</username>
        <id>60551</id>
      </contributor>
      <origin>840537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="nalpc50hhcvwmb8qnbunb9le30r7ph7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। &lt;u&gt;ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।&lt;/u&gt;  

ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।  

==ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ:-==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ), 05 ਪਿਆਰਿਆਂ (ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੱਘਾਂ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ) ਦਾ 10,00,000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ- ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>nalpc50hhcvwmb8qnbunb9le30r7ph7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840538</id>
      <parentid>840537</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਅੰਕਿਤ</username>
        <id>60551</id>
      </contributor>
      <origin>840538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8161" sha1="mhqasfr4vpx8htgxqhpxcohbgzknnnb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name      = ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| native_name        = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| motto              = 
| image_skyline      = Gurdwara Katalgarh Sahib in Chamkaur Sahib.jpg
| imagesize          = 200px
| image_caption      = ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
| image_flag         = 
| image_seal         = 
| image_map          = 
| mapsize            = 
| map_caption        = 
| subdivision_type   = 
| subdivision_name   = 
| area_magnitude     = 
| area_total_km2     = 
| area_total_sq_mi   = 
| area_land_km2      = 
| population_as_of   = 2011
| population_note    = 
| population_total   = 13920
| timezone           = GMT +5.5
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| coordinates        = {{coord|30|53|31|N|76|25|27|E|display=inline,title}}
| elevation_m        = 278
| elevation_ft       = 858
| postal_code_type   = Postcode
| postal_code        = 140112
| website            = 
}}

'''ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉੰਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। '''ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਜੋਕਿ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।'''  

ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਰਿੰਡਾ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ|  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।  

==ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ:-==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ 
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ==
ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਨੂੰ 02 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ), 05 ਪਿਆਰਿਆਂ (ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ 40 ਸਿੱਘਾਂ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ) ਦਾ 10,00,000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

==ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ==
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ 1704 ਈ੦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ- ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ  ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ- “ਇਹ ਹਿੰਦ ਦਾ ਪੀਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!&quot; ਉਹਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਸਿੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chamkaur_Sahib|title=Chamkaur Sahib - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2019-10-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>mhqasfr4vpx8htgxqhpxcohbgzknnnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗਣਿਤਿਕ ਸਥਿਰਾਂਕ ਅਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97568</id>
    <revision>
      <id>840563</id>
      <parentid>835983</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214081" sha1="1ikwe03s6hxr41t1puxawb2n3ujg9e0" xml:space="preserve">ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ [[ਕੌਂਸਟੈਂਟ]] ਜਾਂ [[ਸਥਿਰਾਂਕ]] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ [[ਨੰਬਰ]] (ਸੰਖਿਆ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਥਿਰਾਂਕ π (ਪਾਈ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਦੇ [[ਘੇਰਾ|ਘੇਰੇ]] ਦੀ [[ਲੰਬਾਈ]] ਦਾ ਇਸਦੇ [[ਡਾਇਆਮੀਟਰ]] (ਅਰਧ-ਵਿਆਸ) ਪ੍ਰਤਿ [[ਅਨੁਪਾਤ]] (ਰੇਸ਼ੋ)। ਇਹ [[ਮੁੱਲ]] ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਕਿਸੇ [[ਚੱਕਰ]] ਲਈ ਇਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

== ਸਾਰਣੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ==
*ਸਥਿਰਾਂਕ ਦਾ ਸੰਖਿਅਕ '''[[ਮੁੱਲ (ਗਣਿਤ)|ਮੁੱਲ]]''' ਅਤੇ [[ਗਣਿਤ-ਸੰਸਾਰ]] ਨਾਲ ਜਾਂ [http://oeis.org/wiki/Main_Page OEIS ਵਿਕੀ] ਨਾਲ ਲਿੰਕ। 
*'''[[LaTeX]]''': ਫੌਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੂਲਾ ਜਾਂ ਸੀਰੀਜ਼। 
*'''[[ਫਾਰਮੂਲਾ]]''': [[ਵੌਲਫ੍ਰਾਮ ਅਲਫਾ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅੰਦਰ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ। 
*'''[[OEIS]]''': On-Line Encyclopedia of।nteger Sequences। 
*'''[[ਨਿਰੰਤਰ ਭਿੰਨ]]''': ਰੂਪ [to integer; frac1, frac2, frac3, ...] ਵਿੱਚ ਸਰਲ, ਜੇਕਰ ਪੀਰੀਔਡਿਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ {{overline|overline}}। 
*'''ਸਾਲ''': ਸਥਿਰਾਂਕ ਦੀ ਖੋਜ, ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ। 
*'''ਵੈਬ ਫੌਰਮੈਟ''': ਵੈਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਫੌਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ। 
*'''[[Nº]]''': ਨੰਬਰ ਕਿਸਮਾਂ। 
** R – [[ਰੈਸ਼ਨਲ ਸੰਖਿਆ]]
**। – [[ਗੈਰ-ਰੈਸ਼ਨਲ ਸੰਖਿਆ]]
** A – [[ਅਲਜਬ੍ਰਿਕ ਸੰਖਿਆ]]
** T – [[ਟ੍ਰਾਂਸਡੈਂਟਲ ਸੰਖਿਆ]]
** C – ਗੈਰ-ਵਾਸਤਵਿਕ [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ]]

== ਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਅਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ==

''ਨਾਮ, ਮੁੱਲ, OEIS ਅਦਿ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੂਚੀ ਦੇ ਔਰਡਰ ਨੂੰਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ..''
{{ਅਨੁਵਾਦ}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Value || Name ||Graphics||Symbol|| LaTeX || Formula ||Nº|| OEIS || Continued fraction||Year||Web format
|-

&lt;!-----------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.74048 04896 93061 04116&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|HyperspherePacking|Hypersphere Packing}}&lt;/ref&gt;
||Hermite constant [[Sphere packing]] 3D [[Kepler conjecture]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=Thomas Hales |author2=Samuel Ferguson |year= 2010
|title= The Kepler Conjecture: The Hales-Ferguson Proof
|publisher= Springer
|editor=Jeffrey C. Lagarias
|url= https://books.google.com/?id=qKNAHyQQcssC&amp;lpg=PR4&amp;pg=PR4#v=onepage&amp;q&amp;f=false
|isbn= 978-1-4614-1128-4
}}&lt;/ref&gt;
||[[image:Pyramid of 35 spheres animation large.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mu_{_{K}}} &lt;/math&gt; 
||&lt;math&gt;\frac{\pi}{3\sqrt{2}} {\color{white}......\color{black}} &lt;/math&gt; The Flyspeck project, led by Thomas Hales, demonstrated in 2014 that Kepler's conjecture is true.&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Thomas C. Hales
|year= 2014
|title=।ntroduction to the Flyspeck Project
|publisher=Math Department, University of Pittsburgh
|url= http://drops.dagstuhl.de/opus/volltexte/2006/432/pdf/05021.HalesThomas.Paper.432.pdf
}}&lt;/ref&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
 pi/(3 sqrt(2))
 &lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A093825}}
||[0;1,2,1,5,1,4,2,2,1,1,2,2,2,6,1,1,1,5,2,1,1,1, ...]
||1611
||&lt;small&gt; 0.74048048969306104116931349834344894 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|22.45915 77183 61045 47342
||pi^e&lt;ref&gt;{{cite book
|author= John Derbyshire
|title= Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest unsolved problem
|page=319
|year= 2003
|publisher= Joseph Henry Press
|isbn= 0-309-08549-7
|url= https://books.google.com/?id=qsoqLNQUIJMC&amp;pg=PA319&amp;dq=22.45915771836#v=onepage&amp;q=22.45915771836&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\pi^{e} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\pi^{e} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
 pi^e
 &lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A059850}}
||[22;2,5,1,1,1,1,1,3,2,1,1,3,9,15,25,1,1,5,...]
||
||&lt;small&gt; 22.4591577183610454734271522045437350 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.80777 02420 28519 36522&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Fransen-RobinsonConstant|Fransen-Robinson Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Fransén-Robinson constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=Dusko Letic |author2=Nenad Cakic |author3=Branko Davidovic |author4=Ivana Berkovic |title= Orthogonal and diagonal dimension fluxes of hyperspherical function
|url= http://www.advancesindifferenceequations.com/content/pdf/1687-1847-2012-22.pdf
|publisher= Springer
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{F}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int_{0}^\infty \frac{1}{\Gamma(x)}\, dx. = e + \int_0^\infty \frac{e^{-x}}{\pi^2 + \ln^2 x}\, dx&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
N[int[0 to ∞] {1/Gamma(x)}]
 &lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A058655}}
||[2;1,4,4,1,18,5,1,3,4,1,5,3,6,1,1,1,5,1,1,1...]
||1978
||&lt;small&gt; 2.80777024202851936522150118655777293 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|1.30568 6729 ≈ by Thomas &amp; Dhar &lt;br&gt; 1.30568 8 ≈ by McMullen&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ApollonianGasket|Apollonian Gasket}}&lt;/ref&gt; 
||[[Apollonian gasket|Fractal dimension of the Apollonian packing of circles]] &lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Benoit Mandelbrot
|title= Fractals and Chaos: The Mandelbrot Set and Beyond
|url= https://books.google.com/?id=q0AmBQAAQBAJ&amp;lpg=PA184&amp;dq=1.305686729&amp;pg=PA184#v=onepage&amp;q=1.305686729&amp;f=false
|year= 2004
|isbn= 978-1-4419-1897-0
}}&lt;/ref&gt; {{,}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Curtis T. McMullen
|title= Hausdorff dimension and conformal dynamics।II: Computation of dimension
|url= http://abel.math.harvard.edu/~ctm/papers/home/text/papers/dimIII/dimIII.pdf
|year= 1997
}}&lt;/ref&gt; 
||[[Image:ApollonianGasket-15 32 32 33.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;br&gt;&lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt;
||
||
||
||{{OEIS2C|A052483}}
||[0;3,2,3,16,8,10,3,1,1,2,1,3,1,2,13,1,1,4,1,5,...]
||1994 &lt;br&gt; 1998
||1.305686729 ≈ &lt;br&gt; 1.305688 ≈
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.43828 29367 27032 11162 &lt;br&gt;
0.36059 24718 71385 485 i&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PowerTower|PowerTower}}&lt;/ref&gt;
||Infinite [[Tetration]] of ''i''&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= Properties of the Lambert Function W(z) 
|url= http://www2.mae.ufl.edu/~uhk/LAMBERT3.pdf 
|access-date= 2017-09-20 
|archive-date= 2016-03-03 
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303234059/http://www2.mae.ufl.edu/~uhk/LAMBERT3.pdf 
|url-status= dead 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {}^\infty {i} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty} {}^n i = \lim_{n \to \infty} \underbrace{i^{i^{\cdot^{\cdot^{i}}}}}_n &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
 i^i^i^i^i^i^...
 &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]]'''''
||{{OEIS2C|A077589}} &lt;br&gt; {{OEIS2C|A077590}}
||[0;2,3,1,1,4,2,2,1,10,2,1,3,1,8,2,1,2,1, ...] &lt;br&gt; + [0;2,1,3,2,2,3,1,5,5,1,2,1,10,10,6,1,1...] ''i''
||
||&lt;small&gt; 0.43828293672703211162697516355126482 &lt;br&gt; + 0.36059247187138548595294052690600 ''i'' &lt;/small&gt;
|-
&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.92883 58271&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TwinPrimes|TwinPrimes}}&lt;/ref&gt;
||Sum of the reciprocals of the averages of the twin prime pairs, JJGJJG 
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;B_1&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{1}{4}+\frac{1}{6}+\frac{1}{12}+\frac{1}{18}+\frac{1}{30}+\frac{1}{42}+\frac{1}{60}+\frac{1}{72}+\cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
1/4 + 1/6 + 1/12 + 1/18 + 1/30 + 1/42 + 1/60 + 1/72 + ...
 &lt;/source&gt;
||
|{{OEIS2C|A241560}}
||[0; 1, 13, 19, 4, 2, 3, 1, 1]
||2014
||0.928835827131
|-

&lt;!---------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.63092 97535 71457 43709&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CantorSet|Cantor Set}}&lt;/ref&gt;
||[[Cantor set#Self-similarity|Fractal dimension of the Cantor set]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Paul Manneville
|title=।nstabilities, Chaos and Turbulence
|page= 176
|year= 2010
|publisher=।mperial College Press
|isbn= 978-1-84816-392-8
|url=https://books.google.com/?id=6-GivG81u6oC&amp;lpg=PA176&amp;dq=0.63092975&amp;pg=PA176#v=onepage&amp;q=0.63092975&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Cantor5.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;d_f(k)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{\varepsilon \to 0} \frac {\log N(\varepsilon)}{\log (1/\varepsilon)} = \frac{\log 2}{\log 3} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;
log(2)/log(3) 
 N[3^x=2]
 &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A102525}}
||[0;1,1,1,2,2,3,1,5,2,23,2,2,1,1,55,1,4,3,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.63092975357145743709952711434276085 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.31830 98861 83790 67153&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PlouffesConstant|Plouffe's Constant}}&lt;/ref&gt;
||।nverse of Pi, [[Ramanujan]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=J.L. Berggren |author2=Jonathan M. Borwein |author3=Peter Borwein |title= Pi: A Source Book
|year= 2003
|page= 637
|publisher= Springer-Verlag
|isbn= 0-387-20571-3
|url= https://books.google.com/?id=QlbzjN_5pDoC&amp;lpg=PA637&amp;dq=%22Ramanujan's%20sum.%20This%20amazing%20%22&amp;pg=PA637#v=onepage&amp;q=%22Ramanujan's%20sum.%20This%20amazing%20%22&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; 
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{1}{\pi}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{2\sqrt{2}}{9801} \sum^\infty_{n=0} \frac{(4n)!\,(1103+26390 \; n)}{(n!)^4 \, 396^{4n}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; 2 sqrt(2)/9801 
 * Sum[n=0 to ∞] 
 {((4n)!/n!^4)
 *(1103+ 26390n)
 / 396^(4n)} &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A049541}}
||[0;3,7,15,292,1,1,1,2,1,3,1,14,2,1,1,2,2,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.31830988618379067153776752674502872 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.28878 80950 86602 42127&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TreeSearching|Tree Searching}}&lt;/ref&gt;
||Flajolet and Richmond&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Michael Jacobson |author2=Hugh Williams |title= Solving the Pell Equation
|url= https://books.google.com/?id=2INzqrEUGzAC&amp;lpg=PA159&amp;dq=0.288788095&amp;pg=PA159#v=onepage&amp;q=0.288788095&amp;f=false
|year= 2009
|publisher= Springer
|isbn= 978-0-387-84922-5
|page= 159
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{Q}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=1}^{\infty} \left(1 - \frac{1}{2^n}\right) = \left(1{-}\frac{1}{2^1}\right) \left(1{-}\frac{1}{2^2} \right)\left(1{-}\frac{1}{2^3} \right) ... &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; prod[n=1 to ∞]
{1-1/2^n} &lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A048651}}
||[0;3,2,6,4,1,2,1,9,2,1,2,3,2,3,5,1,2,1,1,6,1,...]
||1992
||&lt;small&gt; 0.28878809508660242127889972192923078 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|1.53960 07178 39002 03869&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LiebsSquareIceConstant|Liebs Square।ce Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Lieb's square ice constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Robin Whitty
|title= Lieb’s Square।ce Theorem
|url= http://www.theoremoftheday.org/MathPhysics/Lieb/TotDLieb.pdf
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Sixvertex2.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{W}_{2D}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n\to\infty}(f(n))^{n^{-2}}=\left(\frac{4}{3}\right)^\frac{3}{2}=\frac{8}{3\sqrt3}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; (4/3)^(3/2) &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A118273}}
||[1;1,1,5,1,4,2,1,6,1,6,1,2,4,1,5,1,1,2,...]
||1967
||&lt;small&gt; 1.53960071783900203869106341467188655 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.20787 95763 50761 90854&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|i|i}}&lt;/ref&gt;
||&lt;math&gt;i^i&lt;/math&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Reinhold Remmert
|title= Theory of Complex Functions
|url= https://books.google.com/?id=uP8SF4jf7GEC&amp;lpg=PA162&amp;dq=0.2078795763&amp;pg=PA162#v=onepage&amp;q=0.2078795763&amp;f=false|year= 1991
|publisher= Springer
|isbn= 0-387-97195-5
|page= 162
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;i^i&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt;e^{-\frac{\pi}{2}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; e^(-π/2) &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A049006}}
||[0;4,1,4,3,1,1,1,1,1,1,1,1,7,1,20,1,3,6,10,...]
||1746
||&lt;small&gt; 0.20787957635076190854695561983497877 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|4.53236 01418 27193 80962
||[[Van der Pauw method|Van der Pauw constant]]
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {\alpha} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt;\frac{\pi}{\ln(2)}=\frac{\sum\limits_{n=0}^\infty \frac{4(-1)^n}{2n+1}}{\sum\limits_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n+1}}{n}}=\frac{\frac{4}{1}-\frac{4}{3}+\frac{4}{5}-\frac{4}{7}+\frac{4}{9}-\cdots}{\frac{1}{1}-\frac{1}{2}+\frac{1}{3}-\frac{1}{4}+\frac{1}{5}-\cdots}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; π/ln(2) &lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A163973}}
||[4;1,1,7,4,2,3,3,1,4,1,1,4,7,2,3,3,12,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 4.53236014182719380962768294571666681 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.76159 41559 55764 88811&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|HyperbolicTangent|Hyperbolic Tangent}}&lt;/ref&gt;
||[[Hyperbolic function#Hyperbolic tangent|Hyperbolic tangent]] of 1&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author= Marek Wolf
|title= Continued fractions constructed from prime numbers
|year= 2010
|arxiv= 1003.4015
|class=math.NT}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Hyperbolic Tangent.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{th} \, 1&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;-i \tan (i) = \frac{e-\frac{1}{e}}{e+\frac{1}{e}} = \frac{e^2-1}{e^2+1}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt; (e-1/e)/(e+1/e) &lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A073744}}
||[0;1,3,5,7,9,11,13,15,17,19,21,23,25,27,...] &lt;br&gt; = [0;{{overline|2p+1}}], p∈ℕ
||
||&lt;small&gt; 0.76159415595576488811945828260479359 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.59017 02995 08048 11302&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ChebyshevConstants|Chebyshev Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Conformal radius#The Fekete.2C Chebyshev and modified Chebyshev constants|Chebyshev constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Electrical Capacitance
|page= 1
|year= 2014
|publisher= Harvard.edu
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/capa.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419150944/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/capa.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Thomas Ransford
|title= Computation of Logarithmic Capacity
|page= 557
|url= http://www.heldermann-verlag.de/cmf/cmf10/cmf10029.pdf
|publisher= Université Laval, Quebec (QC), Canada
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2020-04-14
|archive-url= https://web.archive.org/web/20200414182752/http://www.heldermann-verlag.de/cmf/cmf10/cmf10029.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\lambda_{Ch}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\Gamma(\tfrac14)^2}{4 \pi^{3/2}} = \frac{4 (\tfrac14 !)^2}{\pi^{3/2}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(Gamma(1/4)^2)
/(4 pi^(3/2))&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A249205}}
||[0;1,1,2,3,1,2,41,1,6,5,124,5,2,2,1,1,6,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.59017029950804811302266897027924429 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.07077 60393 11528 80353 &lt;br&gt;
-0.68400 03894 37932 129 '''''i'''''&lt;ref group=Ow&gt;[https://oeis.org/wiki/MRB_constant#Integrated_analog_of_the_series Analog of the series MRB constant]&lt;/ref&gt;
||MKB constant &lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author= RICHARD J. MATHAR
|title= NUMERICAL EVALUATION OF THE OSCILLATORY।NTEGRAL BETWEEN 1 AND।NFINITY
|year= 2010
|arxiv= 0912.3844
|class=math.CA}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Marvin Ray Burns
|title= RECORD CALCULATIONS OF THE MKB CONSTANT
|url= http://marvinrayburns.com/latest.html
}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Errata and Addenda to Mathematical Constants
|page= 63
|year= 2014
|publisher= Harvard.edu
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-16
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160316175639/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; M_I &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n\rightarrow \infty} \int_{1}^{2n} (-1)^x ~ \sqrt[x]{x} ~ dx = \int_{1}^{2n} e^{i \pi x} ~ x^{1/x} ~ dx &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;lim_(2n-&gt;∞) int[1 to 2n] 
 {exp(i*Pi*x)*x^(1/x) dx}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]]'''''
||{{OEIS2C|A255727}} &lt;br&gt; {{OEIS2C|A255728}}
||[0;14,7,1,2,1,23,2,1,8,16,1,1,3,1,26,1,6,1,1, ...] &lt;br&gt; - [0;1,2,6,13,41,112,1,25,1,1,1,1,3,13,2,1, ...] i
||2009
||&lt;small&gt; 0.07077603931152880353952802183028200 &lt;br&gt; -0.68400038943793212918274445999266 '''''i''''' &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.25992 10498 94873 16476&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DelianConstant|Delian Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Cube root]] of 2 &lt;br&gt; Delian Constant 
||[[File:Riemann surface cube root.jpg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt[3]{2}&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt;\sqrt[3]{2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^(1/3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A002580}}
||[1;3,1,5,1,1,4,1,1,8,1,14,1,10,2,1,4,12,2,3,...]
||
||&lt;small&gt; 1.25992104989487316476721060727822835 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
| 1.09317 04591 95490 89396&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SmarandacheConstants|Smarandache Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[:de:Smarandache-Konstanten|Smarandache Constant]] 1ª&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Marius Coman
|year= 2013
|title= The Math Encyclopedia of Smarandache type Notions: Vol.।. Number Theory
|url= http://archive.lib.msu.edu/crcmath/math/math/l/l146.htm
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{S_1}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n=2}^\infty \frac1{\mu(n)!} {\color{white}....\color{black}} &lt;/math&gt; where ''μ''(''n'') is the [[Kempner function]] 
||
||
||{{OEIS2C|A048799}}
||[1;10,1,2,1,2,1,13,3,1,6,1,2,11,4,6,2,15,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.09317045919549089396820137014520832 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.62481 05338 43826 58687 &lt;br&gt; + 1.30024 25902 20120 419 ''i''
||[[Generalized continued fraction]] &lt;br&gt; of ''i'' 
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {{F}_{CG}}_{(i)} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \textstyle i{+}\frac i{i+\frac i{i+\frac i{i+\frac i{i+\frac i{i+\frac i{i+i{/...}}}}}}} =
 \sqrt{\frac{\sqrt{17}-1}{8}} + i \left(\tfrac12 {+} \sqrt{\frac{2}{\sqrt{17}-1}}\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot; &gt;i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(
i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(
i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(
i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(i+i/(
...)))))))))))))))))))))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]] [[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A156590}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{OEIS2C|A156548}}
||[i;1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,i,1,..] &lt;br&gt;= [0;{{overline|1,i}}] 
||
||&lt;small&gt; 0.62481053384382658687960444744285144 &lt;br&gt; + 1.30024259022012041915890982074952 ''i'' &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|3.05940 74053 42576 14453&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|/DoubleFactorial|/Double Factorial}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=Ow&gt;[https://oeis.org/wiki/Double_factorial Double factorial]&lt;/ref&gt;
||[[Double factorial]] &lt;br&gt; constant
||[[image:Double factorial.PNG|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_{_{n!!}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=0}^{\infty} \frac{1}{n!!} = \sqrt{e} \left[\frac {1}{\sqrt{2}}+\gamma(\tfrac12,\tfrac12)\right]&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]{1/n!!}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A143280}}
||[3;16,1,4,1,66,10,1,1,1,1,2,5,1,2,1,1,1,1,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 3.05940740534257614453947549923327861 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|5.97798 68121 78349 12266&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MadelungConstant|Madelung Constant}}&lt;/ref&gt;
||Madelung Constant &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=David Borwein |author2=Jonathan M. Borwein |author3=Christopher Pinner |last-author-amp=yes |title=Convergence of Madelung-Like Lattice sums |url=http://www.ams.org/journals/tran/1998-350-08/S0002-9947-98-01983-7/S0002-9947-98-01983-7.pdf |year=1998 |publisher=AMS |isbn= |page=Volume 350, Number 8, Pages 3131–3167 |access-date=2017-09-20 |archive-date=2019-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504030929/https://www.ams.org/journals/tran/1998-350-08/S0002-9947-98-01983-7/S0002-9947-98-01983-7.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{H}_{2}(2)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \pi \ln(3) \sqrt 3 &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Pi Log[3]Sqrt[3]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A086055}}
||[5;1,44,2,2,1,15,1,1,12,1,65,11,1,3,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 5.97798681217834912266905331933922774 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.91893 85332 04672 74178&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LogGammaFunction|Log Gamma Function}}&lt;/ref&gt;
||[[Gamma function#Raabe's formula|Raabe's formula]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author=।stván Mezö
|year= 2011
|title= On the integral of the fourth Jacobi theta function
|arxiv= 1106.1042
|class=math.NT}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\zeta'(0)}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int\limits_a^{a+1}\log\Gamma(t)\,\mathrm dt = \tfrac12\log2\pi + a\log a - a,\quad a \ge 0&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;integral_a^(a+1)
{log(Gamma(x))+a-a log(a)} dx&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A075700}}
||[0;1,11,2,1,36,1,1,3,3,5,3,1,18,2,1,1,2,2,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.91893853320467274178032973640561763 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|2.20741 60991 62477 96230&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MovingSofaProblem|Moving Sofa Problem}}&lt;/ref&gt;
||[[Moving sofa problem|Lower limit in the moving sofa problem]]&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=Steven Finch 
 |title=Moving Sofa Constant 
 |url=http://mathcad.com/library/constants/sofa.htm 
 |year=2007 
 |publisher=Mathsoft 
 |deadurl=bot: unknown 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080107101427/http://mathcad.com/library/constants/sofa.htm 
 |archivedate=2008-01-07 
 |df= 
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Hammersley sofa animated.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{S_{_{H}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac {\pi}{2} +\frac {2}{\pi} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi/2 + 2/pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A086118}}
||[2;4,1,4,1,1,2,5,1,11,1,1,5,1,6,1,3,1,1,1,1,7,...]
||1967
||&lt;small&gt; 2.20741609916247796230685674512980889 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.17628 08182 59917 50654&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SalemConstants|Salem Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Salem number]],&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Pei-Chu Hu,Chung-Chun 
|year= 2008
|title= Distribution Theory of Algebraic Numbers
|publisher= Hong Kong University
|url= https://books.google.com/?id=LYT5sBm_Ie0C&amp;lpg=PA247&amp;dq=1.1762808&amp;pg=PA246#v=onepage&amp;q=1.1762808&amp;f=false
|page= 246
|isbn= 978-3-11-020536-7
}}&lt;/ref&gt;
[[Lehmer's conjecture]]
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\sigma_{_{10}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;x^{10}+x^9-x^7-x^6-x^5-x^4-x^3+x+1 &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;x^10+x^9-x^7-x^6 
 -x^5-x^4-x^3+x+1&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A073011}}
||[1;5,1,2,17,1,7,2,1,1,2,4,7,2,2,1,1,15,1,1, ...
||1983?
||&lt;small&gt; 1.17628081825991750654407033847403505 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.37395 58136 19202 28805&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ArtinsConstant|Artin's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Artin's conjecture on primitive roots|Artin constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Paulo Ribenboim
|title= My Numbers, My Friends: Popular Lectures on Number Theory
|page= 66
|year= 2000
|publisher= Springer
|isbn= 0-387-98911-0
|url= https://books.google.com/?id=EiYvlcimEi4C&amp;pg=PA66&amp;dq=1.9287800#v=onepage&amp;q=1.9287800&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}_{Artin}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\prod_{n=1}^{\infty} \left(1-\frac{1}{p_n(p_n-1)}\right)\quad p_n \scriptstyle \text{ = prime} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞] 
 {1-1/(prime(n) 
 (prime(n)-1))}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A005596}}
||[0;2,1,2,14,1,1,2,3,5,1,3,1,5,1,1,2,3,5,46,...]
||1999
||&lt;small&gt; 0.37395581361920228805472805434641641 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|0.42215 77331 15826 62702&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|/ReuleauxTetrahedron|/Reuleaux Tetrahedron}}&lt;/ref&gt;
||Volume of [[Reuleaux tetrahedron]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= Volume and Surface area of the Spherical Tetrahedron (AKA Reuleaux tetrahedron) by geometrical methods
|url= http://www.math.unl.edu/~bharbourne1/ST/sphericaltetrahedron.html
|year= 2010
|publisher= University of Nebraska–Lincoln
}}&lt;/ref&gt;
||[[image:ReuleauxTetrahedron Animation.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{V_{_{R}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{s^3}{12}(3\sqrt2 - 49 \, \pi + 162 \, \arctan\sqrt2) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(3*Sqrt[2] - 49*Pi + 162*ArcTan[Sqrt[2]])/12&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A102888}}
||[0;2,2,1,2,2,7,4,4,287,1,6,1,2,1,8,5,1,1,1,1, ...]
||
||&lt;small&gt; 0.42215773311582662702336591662385075 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|2.82641 99970 67591 57554&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MuratasConstant|Dragon Curve}}&lt;/ref&gt;
||Murata Constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Leo Murata
|title= On the Average of the Least Primitive Root Modulo p
|url= http://www.kurims.kyoto-u.ac.jp/~kyodo/kokyuroku/contents/pdf/0958-2.pdf
|year= 1996 
|publisher= Meijigakuin University
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_m}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n = 1}^\infty \underset{p_{n}: \, {prime}}{ \Big(1 + \frac{1}{(p_n-1)^2}\Big)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞]
{1+1/(prime(n)
-1)^2}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A065485}}
||[2;1,4,1,3,5,2,2,2,4,3,2,1,3,2,1,1,1,8,2,2,28,...]
||
||&lt;small&gt; 2.82641999706759157554639174723695374 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.09864 19643 94156 48573&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ParisConstant|Paris Constant}}&lt;/ref&gt;
||Paris Constant
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; C_{Pa} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \prod_{n=2}^\infty \frac{2 \varphi}{\varphi+ \varphi_n} \;,\; \varphi {=} {Fi}&lt;/math&gt; con &lt;math&gt;\varphi_n {=} \sqrt{1 {+} \varphi_{n {-} 1}}&lt;/math&gt; y &lt;math&gt;\varphi_1 {=} 1 &lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A105415}}
||[1;10,7,3,1,3,1,5,1,4,2,7,1,2,3,22,1,2,5,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.09864196439415648573466891734359621 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|2.39996 32297 28653 32223&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GoldenAngle|Golden Angle}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; &lt;center&gt; Radians &lt;/center&gt;
||[[Golden angle]]&lt;ref&gt;{{cite book
|title= Ángulo áureo 
|url= http://fibonacci.ucoz.com/index/ang/0-9
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Golden Angle.svg|50px]][[Image:Sunflower.svg|50px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{b}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;(4-2\,\Phi)\,\pi = (3-\sqrt{5})\,\pi&lt;/math&gt; = 137.5077640500378546 ...°
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(4-2*Phi)*Pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A131988}}
||[2;2,1,1,1087,4,4,120,2,1,1,2,1,1,7,7,2,11,...]
||1907
||&lt;small&gt; 2.39996322972865332223155550663361385 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.64218 84352 22121 13687&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LebesgueConstants|Lebesgue Constants}}&lt;/ref&gt;
||Lebesgue constant L2&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Eric W. Weisstein 
|year= 1999
|title= Lebesgue Constants (Fourier Series)
|publisher= Michigan State University Libraries
|url= http://archive.lib.msu.edu/crcmath/math/math/l/l146.htm
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{L2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{1}{5} + \frac{\sqrt{25-2\sqrt{5}}}{\pi} = \frac{1}{\pi} \int_0^\pi \frac {\left|\sin(\frac{5t}{2})\right|} {\sin(\frac{t}{2})} \,d t &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/5 + sqrt(25 - 
 2*sqrt(5))/Pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A226655}}
||[1;1,1,1,3,1,6,1,5,2,2,3,1,2,7,1,3,5,2,2,1,1,...]
||1910
||&lt;small&gt; 1.64218843522212113687362798892294034 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.26408 47353 05301 11307&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SylvestersSequence|Sylvester's Sequence}}&lt;/ref&gt;
||Vardi constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= saildart
|title= Vardi
|url= http://www.saildart.org/CHAP4.ANS&amp;#91;GKP,DEK&amp;#93;1
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-09-11
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160911201939/http://saildart.org/CHAP4.ANS&amp;#91;GKP,DEK&amp;#93;1
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{V_c}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}}\prod_{n\ge1}\left(1+{1\over(2e_n-1)^2}\right)^{\!1/2^{n+1}} &lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A076393}}
||[1;3,1,3,1,2,5,54,7,1,2,1,2,3,15,1,2,1,1,2,1,...]
||1991
||&lt;small&gt; 1.26408473530530111307959958416466949 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|{{gaps|1.50659|18849}} ± {{gaps|0.00000|00028}}&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MandelbrotSet|Mandelbrot Set}}&lt;/ref&gt;
||[[Mandelbrot set|Area of the Mandelbrot fractal]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Robert P. Munafo
|title= Pixel Counting 
|year= 2012
|url= http://www.mrob.com/pub/muency/pixelcounting.html
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Mandelbrot sequence new.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\gamma &lt;/math&gt;
|| This is conjectured to be: &lt;math&gt;\sqrt{6\pi -1} - e = 1.506591651\cdots &lt;/math&gt; 
||
||
||{{OEIS2C|A098403}}
||[1;1,1,37,2,2,1,10,1,1,2,2,4,1,1,1,1,5,4,...]
||1912
||&lt;small&gt; 1.50659177 +/- 0.00000008 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|&lt;br&gt;1.61111 49258 08376 736 &lt;br&gt;&lt;u&gt;111···111 &lt;/u&gt; 27224 36828&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ExponentialFactorial|Exponential Factorial}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; &lt;sup&gt;&lt;sup&gt;''183213 ones''&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt;
|| [[Exponential factorial]] constant 
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{S_{Ef}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^{(n{-}1)^{\cdot^{\cdot^{\cdot^{2^1}}}}}} = 1 {+} \frac{1}{2^{1}} {+} \frac{1}{3^{2^{1}}} + \frac{1}{4^{3^{2^{1}}}} + \frac{1}{5^{4^{3^{2^{1}}}}} {+} \cdots&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A080219}}
||[1; 1, 1, 1, 1, 2, 1, 808, 2, 1, 2, 1, 14,...]
||
||&lt;small&gt; 1.61111492580837673611111111111111111 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.11786 41511 89944 97314&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Goh-SchmutzConstant|Goh-Schmutz Constant}}&lt;/ref&gt;
||Goh-Schmutz constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven R. Finch
|title= Mathematical Constants
|page= 287
|year= 2003
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA556&amp;dq=Goh-Schmutz#v=onepage&amp;q=Schmutz&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; C_{GS} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \int^\infty_0\frac{\log(s+1)}{e^s-1} \ ds =
\! - \! \sum_{n=1}^\infty \frac {e^n}{n} Ei(-n)
&lt;/math&gt;
* {{Mvar|Ei}}: Exponential।ntegral
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Integrate{
log(s+1)
/(E^s-1)}&lt;/source&gt; 
||
||{{OEIS2C|A143300}}
||[1;8,2,15,2,7,2,1,1,1,1,2,3,5,3,5,1,1,4,13,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.11786415118994497314040996202656544 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.31813 15052 04764 13531 &lt;br&gt;
±1.33723 57014 30689 40 '''''i'''''&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/Iterated_logarithm।terated logarithm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
||Fixed points &lt;br&gt;[[Super-logarithm#Super-Logarithm as।nverse of Tetration|Super-Logarithm]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Dmitrii Kouznetsov
|title= SOLUTION OF F(z + 1) = exp F(z)।N COMPLEX z-PLANE
|year= 2009
|publisher= ।nstitute for Laser Science (ILS), (UEC). Japan
|url= http://www.ils.uec.ac.jp/~dima/PAPERS/2009analuxpRepri.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-04
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304031238/http://www.ils.uec.ac.jp/~dima/PAPERS/2009analuxpRepri.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;{{,}} [[Tetration]]
||[[Image:Slogez01.jpg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {-W(-1)} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n\rightarrow \infty}&lt;/math&gt;&lt;math&gt; f(x) = \underbrace{\log(\log(\log(\log(\cdots\log(\log(x)))))) \,\! }\atop {\log_s \text{ n times}} &lt;/math&gt;
For an initial value of {{Mvar|x}} different to &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; 0, 1, e, e^e, e^{e^e}
&lt;/math&gt;, etc.
||&lt;code&gt;-W(-1)&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;where W=ProductLog&lt;br/&gt;
Lambert W function &lt;/small&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]]'''''
||{{OEIS2C|A059526}} &lt;br&gt; {{OEIS2C|A059527}}
||[-i;1 +2i,1+i,6-i,1+2i,-7+3i,2i,2,1-2i,-1+i,-, ...]
||
||&lt;small&gt; 0.31813150520476413531265425158766451 &lt;br&gt; -1.33723570143068940890116214319371 '''''i''''' &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.28016 94990 23869 13303&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|BernsteinsConstant|Bernstein´s Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Bernstein's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Lloyd N. Trefethen
|title= Approximation Theory and Approximation Practice
|page= 211
|year= 2013
|publisher= SIAM
|isbn= 978-1-611972-39-9
|url= https://books.google.com/?id=En41UGQ6YXsC&amp;lpg=PA210&amp;dq=0.28016949902386913303643649&amp;pg=PA211#v=onepage&amp;q=0.28016949902386913303643649&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\beta}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \approx \frac {1}{2\sqrt {\pi}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/(2 sqrt(pi))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A073001}}
||[0;3,1,1,3,9,6,3,1,3,14,34,2,1,1,60,2,2,1,1,...]
||1913
||&lt;small&gt; 0.28016949902386913303643649123067200 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.66016 18158 46869 57392&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TwinPrimesConstant|Twin Primes Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Twin prime#First Hardy–Littlewood conjecture|Twin Primes Constant]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author= R. M. ABRAROV AND S. M. ABRAROV
|title= PROPERTIES AND APPLICATIONS OF THE PRIME DETECTING FUNCTION
|arxiv= 1109.6557
|class= math.GM
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}_{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\prod_{p=3}^\infty \frac{p(p-2)}{(p-1)^2} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[p=3 to ∞]
{p(p-2)/(p-1)^2&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A005597}}
||[0;1,1,1,16,2,2,2,2,1,18,2,2,11,1,1,2,4,1,...]
||1922
||&lt;small&gt; 0.66016181584686957392781211001455577 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.22674 20107 20353 24441&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FibonacciFactorialConstant|Fibonacci Factorial Constant}}&lt;/ref&gt;
||Fibonacci Factorial constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author1= Sergey Kitaev
|author2= Touﬁk Mansour
|lastauthoramp= yes
|title= The problem of the pawns
|url= http://drakkar.math.uqam.ca/~plouffe/references/0305253.pdf
|year= 2007
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2015-04-13
|archive-url= https://web.archive.org/web/20150413153440/http://drakkar.math.uqam.ca/~plouffe/references/0305253.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;F &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \prod_{n = 1}^\infty \left(1 - \left(-\frac{1}{{\varphi}^2}\right)^n \right)=
\prod_{n = 1}^\infty \left(1 - \left(\frac{\sqrt{5}-3}{2}\right)^n \right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[n=1 to ∞] 
 {1-((sqrt(5) -3)/2)^n}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A062073}}
||[1;4,2,2,3,2,15,9,1,2,1,2,15,7,6,21,3,5,1,23,...]
||
||&lt;small&gt; 1.22674201072035324441763023045536165 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.11494 20448 53296 20070&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PolygonInscribing|Polygon।nscribing}}&lt;/ref&gt;
||[[Kepler–Bouwkamp constant]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Richard J. Mathar
|title= Circumscribed Regular Polygons
|arxiv=1301.6293
|year= 2013
|class= math.MG
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Regular polygons qtl4.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\rho}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=3}^\infty \cos\left(\frac{\pi}{n} \right) = \cos\left(\frac{\pi}{3} \right) \cos\left(\frac{\pi}{4} \right) \cos\left(\frac{\pi}{5}\right) ...&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[n=3 to ∞]
{cos(pi/n)}&lt;/source&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
||{{OEIS2C|A085365}}
||[0;8,1,2,2,1,272,2,1,41,6,1,3,1,1,26,4,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.11494204485329620070104015746959874 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.78723 16501 82965 93301&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Komornik-LoretiConstant|Komornik-Loreti Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Komornik–Loreti constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Christoph Lanz
|title= k-Automatic Reals
|publisher= Technischen Universität Wien
|url= http://dmg.tuwien.ac.at/drmota/DiplomarbeitLanz.pdf
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{q}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;1 = \!\sum_{n=1}^\infty \frac{t_k}{q^k} \qquad \scriptstyle \text{Raiz real de} \displaystyle\prod_{n=0}^\infty \!\left (\! 1 {-} \frac{1}{q^{2^n}} \!\right) \! {+} \frac{q{-}2}{q{-}1}=0&lt;/math&gt;
''t&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;'' = [[Thue–Morse sequence]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;FindRoot[(prod[n=0 to ∞] 
{1-1/(x^2^n)}+(x-2)
/(x-1))= 0, {x, 1.7}, 
WorkingPrecision-&gt;30]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A055060}}
||[1;1,3,1,2,3,188,1,12,1,1,22,33,1,10,1,1,7,...]
||1998
||&lt;small&gt; 1.78723165018296593301327489033700839 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|3.30277 56377 31994 64655&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SilverRatio|Silver Ratio}}&lt;/ref&gt;
||Bronze ratio&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= NÚMERO DE BRONCE. PROPORCIÓN DE BRONCE
|url= http://www.grupoalquerque.es/ferias/2013/archivos/metalicos/material/Numeros_metalicos_bronce.pdf
|year= 
|publisher= 
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\sigma}_{\,Rr} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac {3+\sqrt{13}}{2} = 1+\sqrt{3+\sqrt{3+\sqrt{3+\sqrt{3+\cdots}}}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(3+sqrt 13)/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A098316}}
||[3;3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,3,...] &lt;br&gt; = [3;{{overline|3}},...]
||
||&lt;small&gt; 3.30277563773199464655961063373524797 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.82699 33431 32688 07426&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DiskCoveringProblem|Disk Covering Problem}}&lt;/ref&gt;
||Disk Covering&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author= SERGI ELIZALDE
|title= ASYMPTOTIC ENUMERATION OF PERMUTATIONS AVOIDING GENERALIZED PATTERNS
|arxiv=math/0505254
|year=2005
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:COVER5.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_5}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;{\frac{1}{{\sum\limits_{n=0}^\infty \frac{1}{\binom{3n+2}{2}}}}}=\frac{3\sqrt3}{2\pi}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;3 Sqrt[3]/(2 Pi)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A086089}}
||[0;1,4,1,3,1,1,4,1,2,2,1,1,7,1,4,4,2,1,1,1,1,...]
||1939 &lt;br&gt; 1949
||&lt;small&gt; 0.82699334313268807426698974746945416 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|2.66514 41426 90225 18865&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Gelfond-SchneiderConstant|Gelfond-Schneider Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Gelfond–Schneider constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= David Cohen
|title= Precalculus: With Unit Circle Trigonometry
|url= https://books.google.com/?id=RSU8AAAAQBAJ&amp;lpg=PA328&amp;dq=2.6651&amp;pg=PA328#v=onepage&amp;q=2.6651&amp;f=false
|year= 2006
|isbn= 0-534-40230-5
|publisher= Thomson Learning।nc.
|page= 328
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; G_{\,GS} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;2^{\sqrt{2}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^sqrt{2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A007507}}
||[2;1,1,1,72,3,4,1,3,2,1,1,1,14,1,2,1,1,3,1,...]
||1934
||&lt;small&gt; 2.66514414269022518865029724987313985 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|3.27582 29187 21811 15978&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LevyConstant|Levy Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Lévy's constant|Khinchin-Lévy constant]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author= Marek Wolf
|title= Two arguments that the nontrivial zeros of the Riemann zeta function are irrational
|arxiv=1002.4171
|year= 2010
|class=math.NT
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\gamma &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; e^{\pi^2/(12\ln2)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(\pi^2/(12 ln(2))&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A086702}}
||[3;3,1,1,1,2,29,1,130,1,12,3,8,2,4,1,3,55,...]
||1936
||&lt;small&gt; 3.27582291872181115978768188245384386 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.52382 25713 89864 40645&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Chi|Chi}}&lt;/ref&gt;
||Chi Function&lt;br&gt; &lt;small&gt; [[Trigonometric integral#Hyperbolic cosine integral|Hyperbolic cosine integral]]
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Chi function.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\operatorname{Chi()}}&lt;/math&gt;
||&lt;br&gt;&lt;math&gt;\gamma + \int_0^x\frac{\cosh t-1}{t}\,dt &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; \scriptstyle \gamma \, \text{= Euler–Mascheroni constant= 0.5772156649...}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Chi(x)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A133746}}
||[0;1,1,9,1,172,1,7,1,11,1,1,2,1,8,1,1,1,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.52382257138986440645095829438325566 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.13198 82487 943&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RandomFibonacciSequence|Random Fibonacci Sequence}}&lt;/ref&gt;
||[[Random Fibonacci sequence|Viswanath constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= DIVAKAR VISWANATH
|title= RANDOM FIBONACCI SEQUENCES AND THE NUMBER 1.13198824...
|url= http://www.ams.org/journals/mcom/2000-69-231/S0025-5718-99-01145-X/S0025-5718-99-01145-X.pdf
|year= 1999
|publisher= MATHEMATICS OF COMPUTATION
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2019-05-02
|archive-url= https://web.archive.org/web/20190502183717/https://www.ams.org/journals/mcom/2000-69-231/S0025-5718-99-01145-X/S0025-5718-99-01145-X.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}_{Vi}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n \to \infty}|a_n|^\frac{1}{n}&lt;/math&gt; where ''a&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' = [[Fibonacci sequence]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;lim_(n-&gt;∞) 
|a_n|^(1/n)&lt;/source&gt; 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A078416}} 
||[1;7,1,1,2,1,3,2,1,2,1,8,1,5,1,1,1,9,1,...]
||1997
|| 1.1319882487943 ... 
|-

&lt;!-------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.23370 05501 36169 82735&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FavardConstants|Favard Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Favard constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Helmut Brass |author2=Knut Petras |title= Quadrature Theory: The Theory of Numerical।ntegration on a Compact।nterval
|url= https://books.google.com/?id=nbjOnJlJfFYC&amp;pg=PA274&amp;dq=Favard+Constant#v=onepage&amp;q=Favard%20Constant&amp;f=false
|year= 2010 
|publisher= AMS
|isbn= 978-0-8218-5361-0
|page= 274
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\tfrac34\zeta(2)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\pi^2}{8} = \sum_{n = 0}^\infty \frac{1}{(2n-1)^2} = \frac{1}{1^2}+\frac{1}{3^2}+\frac{1}{5^2}+\frac{1}{7^2}+\cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sum[n=1 to ∞]
{1/((2n-1)^2)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A111003}}
||[1;4,3,1,1,2,2,5,1,1,1,1,2,1,2,1,10,4,3,1,1,...]
||1902 &lt;br&gt; a &lt;br&gt; 1965
||&lt;small&gt; 1.23370055013616982735431137498451889 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|2.50662 82746 31000 50241
||[[Square root]] of 2 pi
||[[Image:Stirling's Approximation Small.png|100px]] 
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt{2 \pi} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt;\sqrt{2 \pi} = \lim_{n \to \infty} \frac {n! \; e^n}{n^n \sqrt{n}}{\color{white}....\color{black}}&lt;/math&gt; ''[[Stirling's approximation]]''
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt (2 pi)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A019727}}
||[2;1,1,37,4,1,1,1,1,9,1,1,2,8,6,1,2,2,1,3,...]
||1692 &lt;br&gt; a &lt;br&gt; 1770
||&lt;small&gt; 2.50662827463100050241576528481104525 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|4.13273 13541 22492 93846
||Square root of Tau·e
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \sqrt{\tau e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sqrt{2 \pi e}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt(2 pi e)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A019633}}
||[4;7,1,1,6,1,5,1,1,1,8,3,1,2,2,15,2,1,1,2,4,...]
||
||&lt;small&gt; 4.13273135412249293846939188429985264 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|0.97027 01143 92033 92574&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LochsConstant|Lochs' Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Lochs' theorem|Lochs constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Continued Fraction Transformation
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/kz.pdf
|year= 2007
|publisher= Harvard University
|page= 7
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419114446/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/kz.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\text{£}_{_{Lo}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac {6 \ln 2 \ln 10}{ \pi^2} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;6*ln(2)*ln(10)/Pi^2&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A086819}}
||[0;1,32,1,1,1,2,1,46,7,2,7,10,8,1,71,1,37,1,1,...]
||1964
||&lt;small&gt; 0.97027011439203392574025601921001083 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
| 0.98770 03907 36053 46013&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ReuleauxTriangle|Reuleaux Triangle}}&lt;/ref&gt;
||Area bounded by the &lt;br&gt;eccentric rotation of &lt;br&gt;[[Reuleaux triangle]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Clifford A. Pickover
|title= The Math Book
|url= https://books.google.com/?id=JrslMKTgSZwC&amp;lpg=PA266&amp;dq=0.9877003907&amp;pg=PA266#v=onepage&amp;q=0.9877003907&amp;f=false
|publisher= Sterling Publishing
|isbn= 978-1-4027-5796-9
|page= 266
|year= 2009
}}&lt;/ref&gt; 
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Rotation of Reuleaux triangle.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathcal{T}_R&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; a^2 \cdot \left(2\sqrt{3} + {\frac{\pi}{6}} - 3 \right)&lt;/math&gt; where ''a''= side length of the square
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2 sqrt(3)+pi/6-3&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A066666}}
||[0;1,80,3,3,2,1,1,1,4,2,2,1,1,1,8,1,2,10,1,2,...]
||1914
||&lt;small&gt; 0.98770039073605346013199991355832854 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|0.70444 22009 99165 59273 
||Carefree constant &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Unitarism and।nfinitarism
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/try.pdf
|year= 2004
|publisher= Harvard.edu
|page= 1
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2015-02-22
|archive-url= https://web.archive.org/web/20150222094526/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/try.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
|&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathcal{C}_2&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \underset{ p_n: \, {prime}}{\prod_{n = 1}^\infty \left(1 - \frac{1}{p_n(p_n+1)}\right)} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[prod[n=1 to ∞] 
 {1 - 1/(prime(n)* 
 (prime(n)+1))}]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A065463}}
||[0;1,2,2,1,1,1,1,4,2,1,1,3,703,2,1,1,1,3,5,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.70444220099916559273660335032663721 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------- v -------------------------------------------&gt;
|1.84775 90650 22573 51225&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Self-AvoidingWalkConnectiveConstant|Self-Avoiding Walk Connective Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Connective constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Mireille Bousquet-Mélou | authorlink = Mireille Bousquet-Mélou
|title= Two-dimensional self-avoiding walks
|url= http://www.labri.fr/perso/bousquet/Exposes/fpsac-saw.pdf
|publisher= CNRS, LaBRI, Bordeaux, France
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Hugo Duminil-Copin |author2=Stanislav Smirnov
 |lastauthoramp=yes |title= The connective constant of the honeycomb lattice √ (2 + √ 2)
|url= http://www.unige.ch/~smirnov/slides/slides-saw.pdf
|year= 2011
|publisher= Université de Geneve
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:HEX-LATTICE-20.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mu}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt{2 + \sqrt{2}} \; = \lim_{n \rightarrow \infty} c_n^{1/n} &lt;/math&gt;
as a root of the polynomial &lt;math&gt;: \; x ^ 4-4 x ^ 2 + 2=0&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt(2+sqrt(2))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A179260}}
||[1;1,5,1,1,3,6,1,3,3,10,10,1,1,1,5,2,3,1,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 1.84775906502257351225636637879357657 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.30366 30028 98732 65859&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Gauss-Kuzmin-WirsingConstant|Gauss-Kuzmin-Wirsing Constant}}&lt;/ref&gt;
||Gauss-Kuzmin-Wirsing constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= W.A. Coppel
|title= Number Theory: An।ntroduction to Mathematics
|page= 480
|year= 2000
|publisher= Springer
|isbn= 978-0-387-89485-0
|url= https://books.google.com/?id=We5FAAAAQBAJ&amp;lpg=PA480&amp;dq=0.303663&amp;pg=PA480#v=onepage&amp;q=0.303663&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\lambda}_{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n \to \infty}\frac{F_n(x) - \ln(1 - x)}{(-\lambda)^n} = \Psi(x),&lt;/math&gt;
where &lt;math&gt;\Psi(x)&lt;/math&gt; is an analytic function with &lt;math&gt;\Psi(0) \!=\! \Psi(1) \!=\! 0&lt;/math&gt;.
||
||
||{{OEIS2C|A038517}}
||[0;3,3,2,2,3,13,1,174,1,1,1,2,2,2,1,1,1,2,2,1,...]
||1973
||&lt;small&gt; 0.30366300289873265859744812190155623 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.57079 63267 94896 61923&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|WallisFormula|Wallis Formula}}&lt;/ref&gt;
||Favard constant K1 &lt;br&gt; [[Wallis product]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= James Stuart Tanton
|title= Encyclopedia of Mathematics
|url= https://books.google.com/?id=MfKKMSuthacC&amp;pg=PA529&amp;dq=wallis+product#v=onepage&amp;q=wallis%20product&amp;f=false
|year= 2005
|publisher= 
|isbn=9781438110080
|page= 529
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Wallis product-chart.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\frac{\pi}{2}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=1}^{\infty} \left(\frac{4n^2}{4n^2 - 1}\right) = \frac{2}{1} \cdot \frac{2}{3} \cdot \frac{4}{3} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{6}{5} \cdot \frac{6}{7} \cdot \frac{8}{7} \cdot \frac{8}{9} \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞] 
 {(4n^2)/(4n^2-1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A069196}}
||[1;1,1,3,31,1,145,1,4,2,8,1,6,1,2,3,1,4,1,5,1...]
||1655
||&lt;small&gt; 1.57079632679489661923132169163975144 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.60669 51524 15291 76378&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Erdos-BorweinConstant|Erdos-Borwein Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Erdős–Borwein constant]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Robert Baillie
|title= Summing The Curious Series of Kempner and।rwin
|arxiv= 0806.4410
|class=math.CA
|year= 2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Leonhard Euler
|title= Consideratio quarumdam serierum, quae singularibus proprietatibus sunt praeditae
|url= http://www.math.dartmouth.edu/~euler/pages/E190.html
|year= 1749
|page= 108 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{E}_{\,B}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{m=1}^{\infty} \sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{2^{mn}} =\sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{2^n-1} = \frac{1}{1} \! + \! \frac{1}{3} \! + \! \frac{1}{7} \! + \! \frac{1}{15} \! + \! ...&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sum[n=1 to ∞]
{1/(2^n-1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A065442}}
||[1;1,1,1,1,5,2,1,2,29,4,1,2,2,2,2,6,1,7,1,...]
||1949 
||&lt;small&gt; 1.60669515241529176378330152319092458 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.61803 39887 49894 84820&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GoldenRatio|Golden Ratio}}&lt;/ref&gt;
||Phi, [[Golden ratio]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Timothy Gowers |author2=June Barrow-Green |author3=Imre Leade |title= The Princeton Companion to Mathematics
|url=https://books.google.com/?id=ZOfUsvemJDMC&amp;lpg=PA316&amp;dq=1.618033988749894848&amp;pg=PA316#v=onepage&amp;q=1.618033988749894848&amp;f=false
|year= 2007
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 978-0-691-11880-2 
|page= 316
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Animation GoldenerSchnitt.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\varphi}&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt;\frac{1 + \sqrt{5}}{2} = \sqrt{1 + \sqrt{1 + \sqrt{1 + \sqrt{1 + \cdots}}}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(1+5^(1/2))/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A001622}}
||[0;1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,1,...]&lt;br&gt; = [0;{{overline|1}},...]
||-300 ~
||&lt;small&gt; 1.61803398874989484820458683436563811 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.64493 40668 48226 43647&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RiemannZetaFunctionZeta2|Riemann Zeta Function Zeta 2}}&lt;/ref&gt;
||Riemann Function Zeta(2)
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\zeta}(\,2)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\pi^2}{6} = \sum_{n=1}^\infty\frac{1}{n^2} = \frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \frac{1}{4^2} + \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{1/n^2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A013661}}
||[1;1,1,1,4,2,4,7,1,4,2,3,4,10 1,2,1,1,1,15,...]
||1826 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1866
||&lt;small&gt; 1.64493406684822643647241516664602519 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.73205 08075 68877 29352&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TheodorussConstant|Theodorus's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Theodorus constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Vijaya AV
|title= Figuring Out Mathematics
|url= https://books.google.com/?id=xAwukpHCqH0C&amp;pg=PA15&amp;dq=1.732050807#v=onepage&amp;q=1.732050807&amp;f=false
|year= 2007
|publisher= Dorling Kindcrsley (India) Pvt. Lid.
|isbn= 978-81-317-0359-5 
|page= 15
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Square root of 3 in cube.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt{3} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sqrt[3]{3 \,\sqrt[3]{3 \, \sqrt[3]{3 \,\sqrt[3]{3 \,\sqrt[3]{3 \,\cdots}}}}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(3(3(3(3(3(3(3) 
 ^1/3)^1/3)^1/3) 
 ^1/3)^1/3)^1/3) 
 ^1/3 ...&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A002194}}
||[1;1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,1,2,...] &lt;br&gt; = [1;{{overline|1,2}},...]
||-465 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; -398
||&lt;small&gt; 1.73205080756887729352744634150587237 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.75793 27566 18004 53270&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|NestedRadicalConstant|Nested Radical Constant}}&lt;/ref&gt;
||Kasner number
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{R}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt{1 + \sqrt{2 + \sqrt{3 + \sqrt{4 + \cdots}}}} &lt;/math&gt;
|| &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Fold[Sqrt[#1+#2]
 &amp;,0,Reverse 
 [Range[20]]]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A072449}}
||[1;1,3,7,1,1,1,2,3,1,4,1,1,2,1,2,20,1,2,2,...]
||1878 &lt;br&gt; a &lt;br&gt; 1955
||&lt;small&gt; 1.75793275661800453270881963821813852 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|2.29558 71493 92638 07403&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|UniversalParabolicConstant|Universal Parabolic Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Universal parabolic constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Errata and Addenda to Mathematical Constants
|page= 59
|year= 2014
|publisher= Harvard.edu
|isbn= 
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-16
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160316175639/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Parabola animada.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {P}_{\,2} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\ln(1 + \sqrt2) + \sqrt2 \; = \; \operatorname{arcsinh}(1)+\sqrt{2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;ln(1+sqrt 2)+sqrt 2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A103710}}
||[2;3,2,1,1,1,1,3,3,1,1,4,2,3,2,7,1,6,1,8,7,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 2.29558714939263807403429804918949038 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|1.78657 64593 65922 46345&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SilvermanConstant|Silverman Constant}}&lt;/ref&gt;
||Silverman constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Series involving Arithmetric Functions
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/arth.pdf
|year= 2007
|publisher= Harvard.edu
|page= 1
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419152954/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/arth.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mathcal{S}_{_{m}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n = 1}^\infty \frac {1}{\phi (n)\sigma_1(n)} = \underset{ p_n: \, {prime}}{ \prod_{n = 1}^\infty \left(1 + \sum_{k = 1}^\infty \frac {1}{p_n^{2k} - p_n^{k-1}}\right)}&lt;/math&gt; &lt;br&gt; &lt;center&gt; ''ø''() = [[Euler's totient function]], ''σ''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;() = [[Divisor function]].&lt;/center&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞] 
 {1/[EulerPhi(n) 
 DivisorSigma(1,n)]}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A093827}} 
||[1;1,3,1,2,5,1,65,11,2,1,2,13,1,4,1,1,1,2,5,4,...]
||
||&lt;small&gt; 1.78657645936592246345859047554131575 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.59807 62113 53315 94029&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Twenty-VertexEntropyConstant|Twenty-Vertex Entropy Constant}}&lt;/ref&gt;
||Area of the regular hexagon with side equal to 1&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Nayar
|title= The Steel Handbook
|url= https://books.google.com/?id=3QomboYUpVEC&amp;lpg=PA953&amp;dq=2.598076&amp;pg=PA953#v=onepage&amp;q=2.598076&amp;f=false
|year= 
|publisher= Tata McGraw-Hill Education
|page= 953
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center|[[Image:Esagono.png|80px]]
 |bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathcal{A}_6&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{3 \sqrt{3}}{2} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;3 sqrt(3)/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A104956}}
||[2;1,1,2,20,2,1,1,4,1,1,2,20,2,1,1,4,1,1,2,20,...] &lt;br&gt; [2;{{overline|1,1,2,20,2,1,1,4}}]
||
||&lt;small&gt; 2.59807621135331594029116951225880855 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.66131 70494 69622 33528&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Feller-TornierConstant|Feller-Tornier Constant}}&lt;/ref&gt;
|| [[Feller-Tornier constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= ECKFORD COHEN
|title= SOME ASYMPTOTIC FORMULAS।N THE THEORY OF NUMBERS
|url= http://www.ams.org/journals/tran/1964-112-02/S0002-9947-1964-0166181-5/S0002-9947-1964-0166181-5.pdf
|year= 1962
|publisher= University of Tennessee
|page= 220
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2019-05-04
|archive-url= https://web.archive.org/web/20190504110633/https://www.ams.org/journals/tran/1964-112-02/S0002-9947-1964-0166181-5/S0002-9947-1964-0166181-5.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mathcal{C}_{_{FT}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\underset{p_n: \, {prime}}{\frac{1}{2}\prod_{n = 1}^\infty \left(1-\frac{2}{p_n^2}\right){+}\frac{1}{2}} =\frac{3}{\pi^2}\prod_{n = 1}^\infty \left(1-\frac{1}{p_n^2-1}\right){+}\frac{1}{2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;[prod[n=1 to ∞] 
 {1-2/prime(n)^2}] 
 /2 + 1/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A065493}} 
||[0;1,1,1,20,9,1,2,5,1,2,3,2,3,38,8,1,16,2,2,...]
||1932
||&lt;small&gt; 0.66131704946962233528976584627411853 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|1.46099 84862 06318 35815&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|BaxtersFour-ColoringConstant|Baxter's Four-Coloring Constant}}&lt;/ref&gt;
||Baxter's &lt;br&gt; Four-coloring &lt;br&gt; constant&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Paul B. Slater
|title= A Hypergeometric Formula Yielding Hilbert-Schmidt Generic 2 x 2 Generalized Separability Probabilities
|arxiv= 1203.4498
|year= 2013
|class= quant-ph
}}&lt;/ref&gt;
|bgcolor=#ffffff align=center| Mapamundi [[Image:World map with four colours.svg|100px]] Four-Coloring
 |bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathcal{C}^2&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n = 1}^\infty \frac{(3n-1)^2}{(3n-2)(3n)} = \frac {3}{4\pi^2} \,\Gamma \left(\frac {1}{3}\right)^3 &lt;/math&gt;
&lt;center&gt; Γ() = [[Gamma function]] &lt;/center&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;3×Gamma(1/3) 
 ^3/(4 pi^2)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A224273}}
||[1;2,5,1,10,8,1,12,3,1,5,3,5,8,2,1,23,1,2,161,...]
||1970
||&lt;small&gt; 1.46099848620631835815887311784605969 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|1.92756 19754 82925 30426&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TetranacciConstant|Tetranacci Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Generalizations of Fibonacci numbers#Tetranacci numbers|Tetranacci constant]]
&lt;!---
&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= 
|url= 
|year= 
}}&lt;/ref&gt;
---&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathcal{T}&lt;/math&gt;
||Positive root of &lt;math&gt;: \;\; x^4-x^3-x^2-x-1=0&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Root[x+x^-4-2=0]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A086088}}
||[1;1,12,1,4,7,1,21,1,2,1,4,6,1,10,1,2,2,1,7,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.92756197548292530426190586173662216 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.00743 47568 84279 37609&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PrinceRupertsCube|Prince Rupert's Cube}}&lt;/ref&gt;
||[[:en:Prince Rupert's cube#Generalizations|DeVicci's tesseract constant]]
&lt;!---
&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= 
|url= 
|year= 
}}&lt;/ref&gt;
---&gt;
||[[Image:8-cell-orig.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{f_{(3,4)}}&lt;/math&gt;
||The largest cube that can pass through in an 4D hypercube.
Positive root of &lt;math&gt;: \;\; 4x^4{-}28x^3{-}7x^2{+}16x{+}16=0&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Root[4*x^8-28*x^6 
 -7*x^4+16*x^2+16 
 =0]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A243309}}
||[1;134,1,1,73,3,1,5,2,1,6,3,11,4,1,5,5,1,1,48,...]
||
||&lt;small&gt; 1.00743475688427937609825359523109914 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.70521 11401 05367 76428&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|NivensConstant|Niven's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Niven's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= ।van Niven
|title= Averages of exponents in factoring integers
|url= http://www.ams.org/journals/proc/1969-022-02/S0002-9939-1969-0241373-5/S0002-9939-1969-0241373-5.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2019-04-26
|archive-url= https://web.archive.org/web/20190426230138/https://www.ams.org/journals/proc/1969-022-02/S0002-9939-1969-0241373-5/S0002-9939-1969-0241373-5.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;1+\sum_{n = 2}^\infty \left(1-\frac{1}{\zeta(n)} \right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1+ Sum[n=2 to ∞]
{1-(1/Zeta(n))}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A033150}}
||[1;1,2,2,1,1,4,1,1,3,4,4,8,4,1,1,2,1,1,11,1,...]
||1969
||&lt;small&gt; 1.70521114010536776428855145343450816 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.60459 97880 78072 61686&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CentralBinomialCoefficient|Central Binomial Coefficient}}&lt;/ref&gt;
||Relationship among the area of an equilateral triangle and the inscribed circle.
||[[Image:Fano plane.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \frac{\pi}{3 \sqrt 3}&lt;/math&gt;
||&lt;br&gt;&lt;math&gt; \sum_{n = 1}^\infty \frac{1}{n{2n \choose n}} = 1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{4} - \frac{1}{5} + \frac{1}{7} - \frac{1}{8} + \cdots&lt;/math&gt; &lt;center&gt; [[Dirichlet series]] &lt;/center&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[1/(n 
Binomial[2 n, n])
, {n, 1, ∞}]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A073010}}
||[0;1,1,1,1,8,10,2,2,3,3,1,9,2,5,4,1,27,27,6,6,...]
||
||&lt;small&gt; 0.60459978807807261686469275254738524 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.15470 05383 79251 52901&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|HermiteConstants|Hermite Constants}}&lt;/ref&gt;
|| [[:en:Hermite constant|Hermite constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Errata and Addenda to Mathematical Constants
|year= 2014
|publisher= Harvard.edu
|isbn= 
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-16
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160316175639/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \gamma_{_{2}} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{2}{\sqrt{3}} = \frac{1}{\cos \, (\frac{\pi}{6})} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2/sqrt(3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||1+&lt;br&gt;{{OEIS2C|A246724}}
||[1;6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,...] &lt;br&gt; [1;{{overline|6,2}}]
|| 
||&lt;small&gt; 1.15470053837925152901829756100391491 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.41245 40336 40107 59778&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Thue-MorseConstant|Thue-Morse Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Prouhet–Thue–Morse constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Errata and Addenda to Mathematical Constants
|page= 53
|year= 2014
|publisher= Harvard.edu
|isbn= 
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-16
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160316175639/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Thue-MorseRecurrence.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \tau &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=0}^{\infty} \frac{t_n}{2^{n+1}} &lt;/math&gt; where &lt;math&gt; {t_n} &lt;/math&gt; is the [[Thue–Morse sequence]] and &lt;br&gt; Where &lt;math&gt; \tau(x) = \sum_{n=0}^{\infty} (-1)^{t_n} \, x^n = \prod_{n=0}^{\infty} (1 - x^{2^n})&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A014571}}
||[0;2,2,2,1,4,3,5,2,1,4,2,1,5,44,1,4,1,2,4,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.41245403364010759778336136825845528 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.58057 75582 04892 40229&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PellConstant|Pell Constant}}&lt;/ref&gt;
||Pell constant&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= FRANZ LEMMERMEYER
|title= HIGHER DESCENT ON PELL CONICS.।. FROM LEGENDRE TO SELMER
|arxiv=math/0311309
|year= 2003
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mathcal{P}_{_{Pell}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;1- \prod_{n = 0}^\infty \left(1-\frac{1}{2^{2n+1}}\right) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[1-prod[n=0 to ∞] 
 {1-1/(2^(2n+1)}]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A141848}}
||[0;1,1,2,1,1,1,1,14,1,3,1,1,6,9,18,7,1,27,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.58057755820489240229004389229702574 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.66274 34193 49181 58097&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LaplaceLimit|Laplace Limit}}&lt;/ref&gt;
||[[Laplace limit]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Howard Curtis
|title= [[Orbital Mechanics for Engineering Students]]
|page= 159
|year= 2014
|publisher= Elsevier
|isbn= 978-0-08-097747-8
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Laplace limit.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\lambda}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{ x \; e^\sqrt{x^2+1}}{\sqrt{x^2+1}+1} = 1&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(x e^sqrt(x^2+1))
/(sqrt(x^2+1)+1) = 1&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A033259}}
||[0;1,1,1,27,1,1,1,8,2,154,2,4,1,5,1,1,2,1601,...]
||1782 ~
||&lt;small&gt; 0.66274341934918158097474209710925290 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|0.17150 04931 41536 06586&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Hall-MontgomeryConstant|Hall-Montgomery Constant}}&lt;/ref&gt;
||Hall-Montgomery Constant&lt;ref&gt;{{cite arXiv
|author1=Andrew Granville |author2=K. Soundararajan
|lastauthoramp=yes |title= The spectrum of multiplicative functions
|year= 1999
|arxiv=math/9909190
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {{\delta}_{_{0}}} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; 1 + \frac{\pi^2}{6} +2 \; \mathrm{Li}_2 \left(-\sqrt{e}\;\right) 
\quad \mathrm{Li}_2 \, \scriptstyle \text{= Dilogarithm integral} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1 + Pi^2/6 + 
2*PolyLog[2, -Sqrt[E]]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A143301}}
||[0;5,1,4,1,10,1,1,11,18,1,2,19,14,1,51,1,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.17150049314153606586043997155521210 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.55138 75245 48320 39226&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CalabisTriangle|Calabi's Triangle}}&lt;/ref&gt;
||[[Calabi triangle]] constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=John Horton Conway |author2=Richard K. Guy |title= The Book of Numbers
|page= 242
|year= 1995
|publisher= Copernicus
|isbn= 0-387-97993-X
|url= https://books.google.com/?id=0--3rcO7dMYC&amp;lpg=PA206&amp;dq=%22Calabi%20triangle%22&amp;pg=PA206#v=onepage&amp;q=%22Calabi%20triangle%22&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Calabi triangle.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {C_{_{CR}}} &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; {1 \over 3} + {(-23 + 3i \sqrt{237})^{\tfrac13} \over 3 \cdot 2^{\tfrac23}} + {11 \over 3 (2 (-23 + 3i \sqrt{237}))^{\tfrac13}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;FindRoot[ 
 2x^3-2x^2-3x+2 
 ==0, {x, 1.5}, 
 WorkingPrecision-&gt;40]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A046095}}
||[1;1,1,4,2,1,2,1,5,2,1,3,1,1,390,1,1,2,11,6,2,...]
||1946 ~
||&lt;small&gt; 1.55138752454832039226195251026462381 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|1.22541 67024 65177 64512&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GammaFunction|Gamma Function}}&lt;/ref&gt;
||Gamma(3/4)&lt;ref&gt;{{cite book
|author= John Derbyshire
|title= Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics
|page= 147
|year= 2003
|publisher= Joseph Henry Press
|isbn= 0-309-08549-7
|url=https://books.google.com/?id=qsoqLNQUIJMC&amp;lpg=PA147&amp;dq=1.2254167024&amp;pg=PA147#v=onepage&amp;q=1.2254167024&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\Gamma(\tfrac34)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\left(-1+\frac{3}{4}\right)! = \left(-\frac{1}{4}\right)!&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(-1+3/4)!&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A068465}}
||[1;4,2,3,2,2,1,1,1,2,1,4,7,1,171,3,2,3,1,1,8,3,...]
||
||&lt;small&gt; 1.22541670246517764512909830336289053 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.20205 69031 59594 28539&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|AperysConstant|Apéry's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Apéry's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Annie Cuyt |author2=Vigdis Brevik Petersen |author3=Brigitte Verdonk |author4=Haakon Waadelantl |author5=William B. Jones. |title= Handbook of Continued Fractions for Special Functions
|url= https://books.google.com/?id=DQtpJaEs4NIC&amp;lpg=PA188&amp;dq=1.202056903159594285399738&amp;pg=PA188#v=onepage&amp;q=1.202056903159594285399738&amp;f=false
|year= 2008
|publisher= Springer
|isbn= 978-1-4020-6948-2
|page= 188
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Apéry's constant.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\zeta(3)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty\frac{1}{n^3} = \frac{1}{1^3}+\frac{1}{2^3} + \frac{1}{3^3} + \frac{1}{4^3} + \frac{1}{5^3} + \cdots= &lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\frac{1}{2} \sum_{n=1}^\infty \frac{H_n}{n^2} =
\frac{1}{2} \sum_{i=1}^\infty \sum_{j=1}^\infty \frac{1}{ij(i{+}j)}=
\!\!\int \limits_0^1 \!\!\int \limits_0^1 \!\!\int \limits_0^1 \frac{\mathrm{d}x \mathrm{d}y \mathrm{d}z}{1 - xyz} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{1/n^3}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A010774}}
||[1;4,1,18,1,1,1,4,1,9,9,2,1,1,1,2,7,1,1,7,11,...]
||1979
||&lt;small&gt; 1.20205690315959428539973816151144999 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.91596 55941 77219 01505&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CatalansConstant|Catalan's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Catalan's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Henri Cohen
|title= Number Theory: Volume।I: Analytic and Modern Tools
|url=https://books.google.com/?id=5Lp-tGZR25sC&amp;pg=PA127&amp;dq=0.91596559417721901505460351493238411#v=onepage&amp;q=0.91596559417721901505460351493238411&amp;f=false 
|year= 2000
|publisher= Springer
|isbn= 978-0-387-49893-5
|page= 127
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=H. M. Srivastava |author2=Choi Junesang |title= Series Associated With the Zeta and Related Functions
|url= https://books.google.com/?id=NBcSzUlaWWAC&amp;pg=PA29&amp;dq=0.915965594177219015#v=onepage&amp;q=0.915965594177219015&amp;f=false
|year= 2001
|publisher= Kluwer Academic Publishers
|isbn= 0-7923-7054-6
|page= 30
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= E. Catalan
|title= Mémoire sur la transformation des séries, et sur quelques intégrales définies, Comptes rendus hebdomadaires des séances de l’Académie des sciences 59
|url= https://books.google.de/?id=LXZFAAAAcAAJ&amp;pg=PA618
|year= 1864
|publisher= Kluwer Academic éditeurs
|page= 618
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \int_0^1 \!\! \int_0^1 \!\! \frac{1}{1{+}x^2 y^2}\, dx \,dy
= \! \sum_{n = 0}^\infty \! \frac{(-1)^n}{(2n{+}1)^2} \!
= \! \frac{1}{1^2}{-}\frac{1}{3^2}{+}{\cdots} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{(-1)^n/(2n+1)^2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A006752}}
||[0;1,10,1,8,1,88,4,1,1,7,22,1,2,3,26,1,11,...]
||1864
||&lt;small&gt; 0.91596559417721901505460351493238411 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.78539 81633 97448 30961&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DirichletBetaFunction|Dirichlet Beta Function}}&lt;/ref&gt;
||Beta(1)&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Lennart Råde,Bertil 
|title= Mathematics Handbook for Science and Engineering
|page= 423
|year= 2000
|publisher= Springer-Verlag
|isbn= 3-540-21141-1
|url= https://books.google.com/?id=zHEjWAgv7joC&amp;lpg=PA423&amp;dq=0.785398163&amp;pg=PA423#v=onepage&amp;q=0.785398163&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Loglogisticcdf.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\beta}(1)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\pi}{4} = \sum_{n = 0}^\infty \frac{(-1)^n}{2n+1} = \frac{1}{1} - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{(-1)^n/(2n+1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A003881}}
||[0; 1,3,1,1,1,15,2,72,1,9,1,17,1,2,1,5,1,1,10,...]
||1805 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1859
||&lt;small&gt; 0.78539816339744830961566084581987572 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.00131 76411 54853 17810&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Heath-Brown-MorozConstant|Heath-Brown-Moroz Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Heath-Brown–Moroz constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= J. B. Friedlander, A. Perelli, C. Viola, D.R. Heath-Brown, H.Iwaniec, J. Kaczorowski
|title= Analytic Number Theory
|url= https://books.google.com/?id=NuDimaRIVVsC&amp;lpg=PA29&amp;dq=%22Heath-Brown%20and%20Moroz%22&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q=%22Heath-Brown%20and%20Moroz%22&amp;f=false
|year= 2002
|publisher= Springer
|isbn= 978-3-540-36363-7 
|page= 29
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_{_{HBM}}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\underset{p_n: \, {prime}}{\prod_{n = 1}^\infty \left(1-\frac{1}{p_n}\right)^7\left(1+\frac{7p_n+1}{p_n^2}\right)} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[prod[n=1 to ∞] 
 {((1-1/prime(n))^7) 
 *(1+(7*prime(n)+1) 
 /(prime(n)^2))}]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A118228}}
||[0;758,1,13,1,2,3,56,8,1,1,1,1,1,143,1,1,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.00131764115485317810981735232251358 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.56755 51633 06957 82538
||Module of &lt;br&gt;।nfinite &lt;br&gt; [[Tetration]] of ''i''
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;|{}^\infty {i} | &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty} \left | {}^n i \right | =\left | \lim_{n \to \infty} \underbrace{i^{i^{\cdot^{\cdot^{i}}}}}_n \right |&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Mod(i^i^i^...)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A212479}}
||[0;1,1,3,4,1,58,12,1,51,1,4,12,1,1,2,2,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.56755516330695782538461314419245334 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.78343 05107 12134 40705&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SophomoresDream|Sophomore's Dream}}&lt;/ref&gt;
||[[Sophomore's dream]]&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; &lt;br&gt; J.[[Johann Bernoulli|Bernoulli]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= William Dunham
|title= The Calculus Gallery: Masterpieces from Newton to Lebesgue
|url= https://books.google.com/?id=QnXSqvTiEjYC&amp;pg=PA51&amp;lpg=PA51&amp;dq=0.7834305107#v=onepage&amp;q=0.7834305107&amp;f=false
|year= 2005 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 978-0-691-09565-3
|page= 51
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Reve etudiant.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{I}_{1}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int_0^1 \! x^{x}\,dx = \sum_{n = 1}^\infty \frac{(-1)^{n+1}}{n^n} = \frac{1}{1^1} - \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^3} - {\cdots} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞] 
 {-(-1)^n /n^n}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A083648}}
||[0;1,3,1,1,1,1,1,1,2,4,7,2,1,2,1,1,1,2,1,14,...]
||1697
||&lt;small&gt; 0.78343051071213440705926438652697546 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.29128 59970 62663 54040&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SophomoresDream|Sophomore's Dream}}&lt;/ref&gt;
||[[Sophomore's dream]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &lt;br&gt; J.[[Johann Bernoulli|Bernoulli]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Jean Jacquelin
|title= SOPHOMORE'S DREAM FUNCTION
|url= http://math.eretrandre.org/tetrationforum/attachment.php?aid=788
|year= 2010
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Socd 001.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{I}_{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \int_0^1 \! \frac{1}{x^x}\, dx 
= \sum_{n = 1}^\infty \frac{1}{n^n} = \frac{1}{1^1} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^3} + \frac{1}{4^4}+ \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞] 
 {1/(n^n)}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A073009}}
||[1;3,2,3,4,3,1,2,1,1,6,7,2,5,3,1,2,1,8,1,2,4,...]
||1697
||&lt;small&gt; 1.29128599706266354040728259059560054 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.70523 01717 91800 96514&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Primorial|Primorial}}&lt;/ref&gt;
||[[:de:Primorial#Eigenschaften|Primorial]] constant &lt;br&gt; &lt;small&gt; Sum of the product of inverse of primes &lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Simon Plouffe
|title= Sum of the product of inverse of primes
|url= http://www.plouffe.fr/simon/constants/primeprod.txt
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2017-07-27
|archive-url= https://web.archive.org/web/20170727112901/http://plouffe.fr/simon/constants/primeprod.txt
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{P_\#}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \underset{ p_n: \, {prime}}{\sum_{n = 1}^\infty \frac{1}{p_n\#} = \frac{1}{2} + \frac{1}{6} + \frac{1}{30} + \frac{1}{210} + ... = \sum_{k = 1}^\infty \prod_{n = 1}^k \frac {1}{p_n}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[k=1 to ∞] 
 (prod[n=1 to k] 
 {1/prime(n)})&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A064648}}
||[0;1,2,2,1,1,4,1,2,1,1,6,13,1,4,1,16,6,1,1,4,...]
||
||&lt;small&gt; 0.70523017179180096514743168288824851 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.14758 36176 50433 27417&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PlouffesConstants|Plouffe's Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Bailey–Borwein–Plouffe formula#The BBP formula for π|Plouffe's gamma constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Simon Plouffe
|title= The Computation of Certain Numbers Using a Ruler and Compass
|url= https://cs.uwaterloo.ca/journals/JIS/compass.html
|page= Vol. 1 (1998), Article 98.1.3
|year= 1998
|publisher= Université du Québec à Montréal
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Trigo-arctan-animation.gif|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{{C}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{1}{\pi} \arctan {\frac{1}{2}} 
= \frac{1}{\pi}\sum_{n=0}^\infty \frac {(-1)^n}{(2^{2n+1})(2n+1)}
&lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt;
= \frac{1}{\pi} \left(\frac {1}{2} - \frac {1}{3 \cdot 2^3} +\frac {1}{5 \cdot 2^5} -\frac {1}{7 \cdot 2^7} +\cdots 
\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Arctan(1/2)/pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A086203}}
||[0;6,1,3,2,5,1,6,5,3,1,1,2,1,1,2,3,1,2,3,2,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.14758361765043327417540107622474052 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.15915 49430 91895 33576&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PlouffesConstants|Plouffe's Constants}}&lt;/ref&gt;
||Plouffe's A constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= John Srdjan Petrovic
|title= Advanced Calculus: Theory and Practice
|url= https://books.google.com/?id=oUfBAQAAQBAJ&amp;lpg=PA65&amp;dq=0.1591549430&amp;pg=PA65#v=onepage&amp;q=0.1591549430&amp;f=false 
|page= 65
|publisher= CRC Press
|year= 2014
|isbn= 978-1-4665-6563-0
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{A}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{1}{2 \pi} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/(2 pi)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A086201}}
||[0;6,3,1,1,7,2,146,3,6,1,1,2,7,5,5,1,4,1,2,42,...]
||
||&lt;small&gt; 0.15915494309189533576888376337251436 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.29156 09040 30818 78013&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DominoTiling|Domino Tiling}}&lt;/ref&gt;
||Dimer constant 2D, &lt;br&gt; [[Domino tiling]]&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Steven R. Finch
|title= Several Constants Arising in Statistical Mechanics
|arxiv=math/9810155
|year= 1999
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Federico Ardila |author2=Richard Stanley |title=Several Constants Arising in Statistical Mechanics |url=http://math.sfsu.edu/federico/Articles/teselaciones.pdf |publisher=Department of Mathematics, MIT, Cambridge |access-date=2017-09-20 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123141116/http://math.sfsu.edu/federico/Articles/teselaciones.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
||[[File:Dominoes tiling 8x8.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\frac{C}{\pi}}&lt;/math&gt;
C=[[Catalan's constant|Catalan]]
||&lt;math&gt; \int\limits_{-\pi}^{\pi} \frac{\cosh^{-1}\left(\frac{\sqrt{\cos(t)+3}}{\sqrt2}\right)}{4\pi}\,dt &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[int[-pi to pi]
{arccosh(sqrt(
cos(t)+3)/sqrt(2))
/(4*Pi)dt}]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A143233}}
||[0;3,2,3,16,8,10,3,1,1,2,1,3,1,2,13,1,1,4,1,5,...]
||
||&lt;small&gt; 0.29156090403081878013838445646839491 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.49801 56681 18356 04271 &lt;br&gt;
0.15494 98283 01810 68512 i
||[[Factorial]](''i'')&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Andrija S. Radovic
|title= A REPRESENTATION OF FACTORIAL FUNCTION, THE NATURE OF CONSTAT AND A WAY FOR SOLVING OF FUNCTIONAL EQUATION F(x) = x . F(x - 1)
|url= http://www.andrijar.com/gamma/gammae.pdf
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{i}\,!&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \Gamma (1+i) = i \, \Gamma (i) = \int\limits_0^\infty \frac{t^i}{e^t} \mathrm{d} t&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Integral_0^∞ 
 t^i/e^t dt&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]]'''''
||{{OEIS2C|A212877}} &lt;br&gt; {{OEIS2C|A212878}}
||[0;6,2,4,1,8,1,46,2,2,3,5,1,10,7,5,1,7,2,...] &lt;br&gt; - [0;2,125,2,18,1,2,1,1,19,1,1,1,2,3,34,...] ''i''
||
||&lt;small&gt; 0.49801566811835604271369111746219809 &lt;br&gt; - 0.15494982830181068512495513048388 ''i'' &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|2.09455 14815 42326 59148&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|WallissConstant|Wallis's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[John Wallis|Wallis]] Constant
||[[File:Wallis's Constant.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; W &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sqrt[3]{\frac{45-\sqrt{1929}}{18}}+\sqrt[3]{\frac{45+\sqrt{1929}}{18}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(((45-sqrt(1929)) 
 /18))^(1/3)+ 
 (((45+sqrt(1929)) 
 /18))^(1/3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A007493}}
||[2;10,1,1,2,1,3,1,1,12,3,5,1,1,2,1,6,1,11,4,...]
||1616 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1703
||&lt;small&gt; 2.09455148154232659148238654057930296 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.72364 84022 98200 00940&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SarnaksConstant|Sarnak's Constant}}&lt;/ref&gt;
||Sarnak constant
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_{sa} }&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{p&gt;2} \Big(1 - \frac{p+2}{p^3}\Big) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[prod[k=2 to ∞] 
 {1-(prime(k)+2) 
 /(prime(k)^3)}]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A065476}}
||[0;1,2,1,1,1,1,1,1,1,4,4,1,1,1,1,1,1,1,8,2,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.72364840229820000940884914980912759 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.63212 05588 28557 67840&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|e|e}}&lt;/ref&gt;
||[[Time constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Kunihiko Kaneko |author2=Ichiro Tsuda |title= Complex Systems: Chaos and Beyond 
|url= https://books.google.com/?id=7lcINfgupggC&amp;lpg=PA211&amp;dq=0.63212&amp;pg=PA208#v=onepage&amp;q=0.63212&amp;f=false
|isbn= 3-540-67202-8
|page= 211
|year= 1997
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Seq1.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\tau}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty} 1-\frac {!n}{n!}=\lim_{n \to \infty} P(n)= \int_{0}^{1}e^{-x}dx = 1{-}\frac{1}{e} = &lt;/math&gt; &lt;br&gt;
&lt;math&gt; \sum \limits_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n!} =
\frac{1}{1!}{-}\frac{1}{2!}{+}\frac{1}{3!}{-}\frac{1}{4!}{+}\frac{1}{5!}{-}\frac{1}{6!}{+}\cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;lim_(n-&gt;∞) (1- !n/n!) 
 !n=subfactorial&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A068996}}
||[0;1,1,1,2,1,1,4,1,1,6,1,1,8,1,1,10,1,1,12,1,...] &lt;br&gt; = [0;1,{{overline|1,1,2n}}], n∈ℕ 
||
||&lt;small&gt; 0.63212055882855767840447622983853913 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.04633 50667 70503 18098
||Minkowski-Siegel mass constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Minkowski-Siegel Mass Constants
|page= 5
|year= 2005
|publisher= Harvard University
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/ms.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419150454/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/ms.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt; 
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; F_1 &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=1}^{\infty} \frac{n!}{\sqrt{2\pi n}\left(\frac{n}{e}\right)^n \sqrt[12]{1+\tfrac1{n}}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[prod[n=1 to ∞] 
 n! /(sqrt(2*Pi*n) 
 *(n/e)^n *(1+1/n) 
 ^(1/12))]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A213080}}
||[1;21,1,1,2,1,1,4,2,1,5,7,2,1,20,1,1,1134,3,..]
||1867 &lt;br&gt; 1885 &lt;br&gt; 1935
||&lt;small&gt; 1.04633506677050318098095065697776037 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|5.24411 51085 84239 62092&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LemniscateConstant|Lemniscate Constant}}&lt;/ref&gt;
||Lemniscate Constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|title= Evaluation of the complete elliptic integrals by the agm method 
|url= http://www2.mae.ufl.edu/~uhk/AGM-2012.pdf 
|isbn=  
|publisher= University of Florida, Department of Mechanical and Aerospace Engineering 
|year=  
|access-date= 2017-09-20 
|archive-date= 2016-03-04 
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304085118/http://www2.mae.ufl.edu/~uhk/AGM-2012.pdf 
|url-status= dead 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;center&gt;[[File:Lemniscate of Bernoulli.gif|80px]]&lt;/center&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;2\varpi&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{[\Gamma(\tfrac14)]^2}{\sqrt{2 \pi}} = 
4\int^1_0 \frac{dx}{\sqrt{(1-x^2)(2-x^2)}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Gamma[ 1/4 ]^2 
 /Sqrt[ 2 Pi ]&lt;/source&gt;
||
|{{OEIS2C|A064853}}
||[5;4,10,2,1,2,3,29,4,1,2,1,2,1,2,1,4,9,1,4,1,2,...]
||1718
||&lt;small&gt; 5.24411510858423962092967917978223883 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.66170 71822 67176 23515&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RobbinsConstant|Robbins Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Robbins constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven R. Finch
|title= Mathematical Constants
|page= 479
|year= 2003
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA556&amp;dq=Goh-Schmutz#v=onepage&amp;q=Schmutz&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\Delta(3)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{4 \! + \! 17\sqrt2 \! -6 \sqrt3 \! -7\pi}{105} \! + \! \frac{\ln(1 \! + \! \sqrt2)}{5} \! + \! \frac{2\ln(2 \! + \! \sqrt3)}{5} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(4+17*2^(1/2)-6 
 *3^(1/2)+21*ln(1+ 
 2^(1/2))+42*ln(2+ 
 3^(1/2))-7*Pi)/105&lt;/source&gt;
|
||{{OEIS2C|A073012}}
||[0;1,1,1,21,1,2,1,4,10,1,2,2,1,3,11,1,331,1,4,...]
||1978
||&lt;small&gt; 0.66170718226717623515583113324841358 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.30357 72690 34296 39125&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ConwaysConstant|Conway's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Conway constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Facts On File,।ncorporated
|title= Mathematics Frontiers
|url= https://books.google.com/?id=gmCSpNhXMooC&amp;lpg=PA45&amp;dq=Conway%20Constant&amp;pg=PA45#v=onepage&amp;q=Conway%20Constant&amp;f=false
|isbn= 978-0-8160-5427-5
|page= 46
|year= 1997
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Conway constant.png|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\lambda}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \begin{smallmatrix}
x^{71}\quad\ -x^{69}-2x^{68}-x^{67}+2x^{66}+2x^{65}+x^{64}-x^{63}-x^{62}-x^{61}-x^{60}\\
-x^{59}+2x^{58}+5x^{57}+3x^{56}-2x^{55}-10x^{54}-3x^{53}-2x^{52}+6x^{51}+6x^{50}\\
+x^{49}+9x^{48}-3x^{47}-7x^{46}-8x^{45}-8x^{44}+10x^{43}+6x^{42}+8x^{41}-5x^{40}\\
-12x^{39}+7x^{38}-7x^{37}+7x^{36}+x^{35}-3x^{34}+10x^{33}+x^{32}-6x^{31}-2x^{30}\\
-10x^{29}-3x^{28}+2x^{27}+9x^{26}-3x^{25}+14x^{24}-8x^{23}\quad\ -7x^{21}+9x^{20}\\
+3x^{19}\!-4x^{18}\!-10x^{17}\!-7x^{16}\!+12x^{15}\!+7x^{14}\!+2x^{13}\!-12x^{12}\!-4x^{11}\!-2x^{10}\\
+5x^{9}+x^{7}\quad\ -7x^{6}+7x^{5}-4x^{4}+12x^{3}-6x^{2}+3x-6\ =\ 0 \quad\quad\quad
\end{smallmatrix}&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A014715}}
||[1;3,3,2,2,54,5,2,1,16,1,30,1,1,1,2,2,1,14,1,...]
||1987
||&lt;small&gt; 1.30357726903429639125709911215255189 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.18656 91104 15625 45282&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LevyConstant|Levy Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Khinchin–Lévy constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Aleksandr।͡Akovlevich Khinchin
|title= Continued Fractions
|url= https://books.google.com/?id=R7Fp8vytgeAC&amp;pg=PA66
|isbn= 978-0-486-69630-0
|publisher= Courier Dover Publications 
|page= 66
|year= 1997
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\beta}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac {\pi^2}{12\,\ln 2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi^2 /(12 ln 2)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A100199}}
||[1;5,2,1,3,1,1,28,18,16,3,2,6,2,6,1,1,5,5,9,...]
||1935
||&lt;small&gt; 1.18656911041562545282172297594723712 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.83564 88482 64721 05333
||[[:ja:ベイカーの定理|Baker constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Jean-Pierre Serre
|title= Travaux de Baker
|page= 74
|year= 1969–1970
|publisher= NUMDAM, Séminaire N. Bourbaki.
|url= http://archive.numdam.org/ARCHIVE/SB/SB_1969-1970__12_/SB_1969-1970__12__73_0/SB_1969-1970__12__73_0.pdf}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Baker constant.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\beta_3&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int^1_0 \frac{{\mathrm{d} t}}{1 + t^3}=\sum_{n = 0}^\infty \frac{(-1)^n}{3n+1}= \frac{1}{3}\left(\ln 2+\frac{\pi}{\sqrt{3}}\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞] 
 {((-1)^(n))/(3n+1)}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A113476}}
||[0;1,5,11,1,4,1,6,1,4,1,1,1,2,1,3,2,2,2,2,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.83564884826472105333710345970011076 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|23.10344 79094 20541 6160&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|KempnerSeries|Kempner Series}}&lt;/ref&gt;
||[[:de:Kempner-Reihe|Kempner Serie]](0)&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Julian Havil
|title= Gamma: Exploring Euler's Constant
|url=https://books.google.com/?id=7-sDtIy8MNIC&amp;lpg=PA31&amp;dq=Gamma%3A%20Exploring%20Euler's%20Constant%2C%20Julian%20Havil%2C%20Kempner&amp;pg=PA31#v=onepage&amp;q=Gamma:%20Exploring%20Euler's%20Constant,%20Julian%20Havil,%20Kempner&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 9780691141336 
|page= 31
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{K_0}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;1{+}\frac12{+}\frac13{+}\cdots{+}\frac19{+}\frac1{11}{+}\cdots{+}\frac1{19}{+}\frac1{21}{+}\cdots&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;{+}\frac1{99}{+}\frac1{111}{+}\cdots{+}\frac1{119}{+}\frac1{121}{+}\cdots
&lt;/math&gt;

(Excluding all denominators containing 0.)
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1+1/2+1/3+1/4+1/5
+1/6+1/7+1/8+1/9
+1/11+1/12+1/13
+1/14+1/15+...&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A082839}}
||[23;9,1,2,3244,1,1,5,1,2,2,8,3,1,1,6,1,84,1,...]
||
||&lt;small&gt; 23.1034479094205416160340540433255981 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.98943 12738 31146 95174&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LebesgueConstants|Lebesgue Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Lebesgue constant (interpolation)|Lebesgue constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Horst Alzer
|title= Journal of Computational and Applied Mathematics, Volume 139,।ssue 2
|url= http://ac.els-cdn.com/S0377042701004265/1-s2.0-S0377042701004265-main.pdf?_tid=c20cf466-f4bf-11e3-bd9c-00000aacb362&amp;acdnat=1402859198_57de7868bcc50086f092c66898ec6a33
|year= 2002
|publisher= Elsevier
|isbn= 
|pages= 215–230 
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Fourier synthesis.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_1}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n\to\infty}\!\! \left(\!{L_n{-}\frac{4}{\pi^2}\ln(2n{+}1)}\!\!\right)\!{=}
\frac{4}{\pi^2}\!\left({\sum_{k=1}^\infty \!\frac{2\ln k}{4k^2{-}1}}
{-}\frac{\Gamma'(\tfrac12)}{\Gamma(\tfrac12)}\!\!\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;4/pi^2*[(2 
 Sum[k=1 to ∞] 
 {ln(k)/(4*k^2-1)}) 
 -poligamma(1/2)]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A243277}}
||[0;1,93,1,1,1,1,1,1,1,7,1,12,2,15,1,2,7,2,1,5,...]
||?
||&lt;small&gt; 0.98943127383114695174164880901886671 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.19452 80494 65325 11361&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DuBoisReymondConstants|Du Bois Reymond Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[:es:Constante Du Bois Reymond|2nd du Bois-Reymond constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch 
|title= Mathematical Constants
|url=https://archive.org/details/mathematicalcons0000finc
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= [https://archive.org/details/mathematicalcons0000finc/page/238 238]
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{e^2-7}{2} = \int_0^\infty \left|{\frac{d}{dt}\left(\frac{\sin t}{t}\right)^n}\right|\,dt-1 &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(e^2-7)/2&lt;/source&gt; 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A062546}}
||[0;5,7,9,11,13,15,17,19,21,23,25,27,29,31,...]&lt;br&gt; = [0;{{overline|2p+3}}], p∈ℕ
||
||&lt;small&gt; 0.19452804946532511361521373028750390 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.78853 05659 11508 96106&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LuerothsConstant|Lüroth's Constant}}&lt;/ref&gt;
||Lüroth constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Continued Fraction Transformation।II
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/kz3.pdf
|isbn= 
|publisher= Harvard University
|page= 5
|year= 2007
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419100912/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/kz3.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;center&gt;[[File:Constante de Lüroth.svg|35px]]&lt;/center&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;C_L&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n = 2}^\infty \frac{\ln\left(\frac{n}{n-1}\right)}{n}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=2 to ∞] 
 log(n/(n-1))/n&lt;/source&gt;
||
|{{OEIS2C|A085361}}
||[0;1,3,1,2,1,2,4,1,127,1,2,2,1,3,8,1,1,2,1,16,...]
||
||&lt;small&gt; 0.78853056591150896106027632216944432 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.18745 23511 26501 05459&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FoiasConstant|Foias Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Foias constant]] &lt;sub&gt;α&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Andrei Vernescu
|title= Gazeta Matemetica Seria a revista de cultur Matemetica Anul XXV(CIV)Nr. 1, Constante de tip Euler generalízate
|url= http://ssmr.ro/gazeta/gma/2007/gma-1-2007.pdf
|year= 2007
|page= 14
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;F_\alpha&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; x_{n+1} = \left(1 + \frac{1}{x_n} \right)^n\text{ for }n=1,2,3,\ldots &lt;/math&gt;
Foias constant is the unique real number such that if ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = ''&amp;alpha;'' then the sequence diverges to ∞. When ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = ''&amp;alpha;'', &lt;math&gt;\, \lim_{n\to\infty} x_n \tfrac{\log n}{n} = 1 &lt;/math&gt;
||
|
||{{OEIS2C|A085848}}
||[1;5,2,1,81,3,2,2,1,1,1,1,1,6,1,1,3,1,1,4,3,2,...]
||2000
||&lt;small&gt; 1.18745235112650105459548015839651935 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.29316 62874 11861 03150&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FoiasConstant|Foias Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Foias constant]] &lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; 
||[[File:Foias constant.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;F_\beta&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; x^{x+1} = (x+1)^x&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;x^(x+1) 
 = (x+1)^x&lt;/source&gt;
|
||{{OEIS2C|A085846}}
||[2;3,2,2,3,4,2,3,2,130,1,1,1,1,1,6,3,2,1,15,1,...]
||2000
||&lt;small&gt; 2.29316628741186103150802829125080586 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.82246 70334 24113 21823&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Nielsen-RamanujanConstants|Nielsen-Ramanujan Constants}}&lt;/ref&gt;
||Nielsen-[[Ramanujan]] constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Mauro Fiorentini
|title= Nielsen – Ramanujan (costanti di)
|url= http://bitman.name/math/article/872 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{{\zeta}(2)}{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\pi^2}{12} = \sum_{n=1}^\infty\frac{(-1)^{n+1}}{n^2} = \frac{1}{1^2} {-} \frac{1}{2^2} {+} \frac{1}{3^2} {-} \frac{1}{4^2} {+} \frac{1}{5^2} {-} \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{((-1)^(n+1))/n^2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A072691}}
||[0;1,4,1,1,1,2,1,1,1,1,3,2,2,4,1,1,1,1,1,1,4...]
||1909
||&lt;small&gt; 0.82246703342411321823620758332301259 &lt;/small&gt;
&lt;!-- 0.90689968211710892529703912882107786&lt;br&gt;sqrt(C) = Pi/(2*sqrt(3)) = {{OEIS2C|A093766}} --&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.69314 71805 59945 30941&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|NaturalLogarithmof2|Natural Logarithm of 2}}&lt;/ref&gt;
||[[Natural logarithm of 2]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Annie Cuyt |author2=Vigdis Brevik Petersen |author3=Brigitte Verdonk |author4=Haakon Waadeland |author5=William B. Jones |title= Handbook of Continued Fractions for Special Functions
|url= https://books.google.com/?id=DQtpJaEs4NIC&amp;lpg=PA182&amp;dq=0.6931471805599&amp;pg=PA182#v=onepage&amp;q=0.6931471805599&amp;f=false
|year= 2008
|publisher= Springer
|isbn= 978-1-4020-6948-2
|page= 182
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Alternating Harmonic Series.PNG|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;Ln(2)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n 2^n} = 
\sum_{n=1}^\infty \frac{({-}1)^{n+1}}{n} 
= \frac{1}{1}-\frac{1}{2}+\frac{1}{3}-\frac{1}{4}+{\cdots} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{(-1)^(n+1)/n}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A002162}}
||[0;1,2,3,1,6,3,1,1,2,1,1,1,1,3,10,1,1,1,2,1,1,...]
||1550 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1617
||&lt;small&gt; 0.69314718055994530941723212145817657 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.47494 93799 87920 65033&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|WeierstrassConstant|Weierstrass Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Weierstrass]] constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA3184&amp;dq=%22Weierstrass+Constant%22#v=onepage&amp;q=%22Weierstrass%20Constant%22&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= CRC Press
|isbn= 1-58488-347-2
|page= 151
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sigma(\tfrac12)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{e^{\frac{\pi}{8}}\sqrt{\pi}}{4 \cdot 2^{3/4} {(\frac {1}{4}!)^2}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(E^(Pi/8) Sqrt[Pi])
 /(4 2^(3/4) (1/4)!^2)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A094692}}
||[0;2,9,2,11,1,6,1,4,6,3,19,9,217,1,2,4,8,6...]
||1872 ?
||&lt;small&gt; 0.47494937998792065033250463632798297 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.57721 56649 01532 86060&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Euler-MascheroniConstant|Euler–Mascheroni Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Euler–Mascheroni constant]]
||[[File:Euler-Mas.jpg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\gamma}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^\infty \sum_{k=0}^\infty \frac{(-1)^k}{2^n+k} 
 = \sum_{n=1}^\infty \left(\frac{1}{n} -\ln \left(1+\frac{1}{n}\right)\right) &lt;/math&gt; &lt;br&gt; 
&lt;math&gt;= \int_{0}^{1} -\ln \left(\ln \frac{1}{x}\right)\, dx = -\Gamma'(1) = -\Psi(1)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sum[n=1 to ∞]
|sum[k=0 to ∞]
{((-1)^k)/(2^n+k)}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A001620}}
||[0;1,1,2,1,2,1,4,3,13,5,1,1,8,1,2,4,1,1,40,1,...]
||1735
||&lt;small&gt; 0.57721566490153286060651209008240243 &lt;/small&gt;
&lt;!-- 0.42278433509846713939348790991759757&lt;br&gt; 1 − ''γ'' = {{OEIS2C|A153810}} --&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.38135 64445 18497 79337
||Beta, Kneser-Mahler polynomial constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= P. HABEGGER
|title= MULTIPLICATIVE DEPENDENCE AND।SOLATION।
|page= 2
|year= 2003
|publisher= ।nstitut für Mathematik, Universität Basel, Rheinsprung Basel, Switzerland
|url= http://www.math.uni-frankfurt.de/~habegger/multdep1.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-03
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303212006/http://www.math.uni-frankfurt.de/~habegger/multdep1.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; e^{^{\textstyle{\frac{2}{\pi}} \displaystyle{\int_0^{\frac{\pi}{3}}} \textstyle{t \tan t\ dt}}} = 
 e^{^{\displaystyle{\,\int_{\frac{-1}{3}}^{\frac{1}{3}}} \textstyle{\,\ln \lfloor 1+e^{2 \pi i t}} \rfloor dt}}&lt;/math&gt;
||&lt;small&gt; &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^((PolyGamma(1,4/3) 
 - PolyGamma(1,2/3) 
 +9)/(4*sqrt(3)*Pi))&lt;/source&gt; &lt;/small&gt;
|
||{{OEIS2C|A242710}}
||[1;2,1,1,1,1,1,4,1,139,2,1,3,5,16,2,1,1,7,2,1,...]
||1963
||&lt;small&gt; 1.38135644451849779337146695685062412 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.35845 62741 82988 43520&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GoldenSpiral|Golden Spiral}}&lt;/ref&gt;
||[[Golden Spiral]] 
||[[File:FakeRealLogSpiral.svg|100px]]
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; c &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \varphi ^ \frac{2}{\pi} = \left(\frac{1 + \sqrt{5}}{2}\right)^{\frac{2}{\pi}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;GoldenRatio^(2/pi)&lt;/source&gt;
||
|{{OEIS2C|A212224}}
||[1;2,1,3,1,3,10,8,1,1,8,1,15,6,1,3,1,1,2,3,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.35845627418298843520618060050187945 &lt;/small&gt;
&lt;!-- 0.30634896253003312211567570119977068&lt;br&gt;ln(''c'') = (2/{{pi}})ln(''φ'') = {{OEIS2C|A212225}} --&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.57595 99688 92945 43964&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|StephensConstant|Stephen's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Euler product#Notable constants|Stephens constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Class Number Theory
|page= 8
|year= 2005
|publisher= Harvard University
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/clss.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419150530/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/clss.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; C_S &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n = 1}^\infty \left(1 - \frac{p}{p^3-1}\right) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞] 
 {1-hprime(n) 
 /(hprime(n)^3-1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
|{{OEIS2C|A065478}}
||[0;1,1,2,1,3,1,3,1,2,1,77,2,1,1,10,2,1,1,1,7,...]
||?
||&lt;small&gt; 0.57595996889294543964316337549249669 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.73908 51332 15160 64165&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DottieNumber|Dottie Number}}&lt;/ref&gt;
||[[Fixed point (mathematics)|Dottie number]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= James Stewart
|title= Single Variable Calculus: Concepts and Contexts
|url= https://books.google.com/?id=eztUxtCfNXoC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Single%20Variable%20Calculus%3A%20Concepts%20and%20Contexts%20%20Escrito%20por%20James%20Stewart&amp;pg=PA314#v=onepage&amp;q=Single%20Variable%20Calculus:%20Concepts%20and%20Contexts%20%20Escrito%20por%20James%20Stewart&amp;f=false
|isbn= 978-0-495-55972-6
|publisher= Brooks/Cole
|page= 314
|year= 2010
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Dottie number.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;d&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{x\to \infty} \cos^{[x]}(c) = \lim_{x\to \infty} \underbrace{\cos(\cos(\cos(\cdots(\cos(c)))))}_x&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;cos(c)=c&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
|{{OEIS2C|A003957}}
||[0;1,2,1,4,1,40,1,9,4,2,1,15,2,12,1,21,1,17,...]
||?
||&lt;small&gt; 0.73908513321516064165531208767387340 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.67823 44919 17391 97803&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|EulerProduct|Euler Product}}&lt;/ref&gt;
||[[Euler product#Notable constants|Taniguchi constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Class Number Theory
|page= 8
|year= 2005
|publisher= Harvard University
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/clss.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-04-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160419150530/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/clss.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; C_T &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n = 1}^\infty \left(1 - \frac{3}{{p_n}^3}+\frac{2}{{p_n}^4}+\frac{1}{{p_n}^5}-\frac{1}{{p_n}^6}\right) &lt;/math&gt;
&lt;center&gt;&lt;math&gt;\scriptstyle p_{n}= \, \text{prime} &lt;/math&gt;&lt;/center&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞] {1 
 -3/ithprime(n)^3 
 +2/ithprime(n)^4 
 +1/ithprime(n)^5 
 -1/ithprime(n)^6}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
|{{OEIS2C|A175639}}
||[0;1,2,9,3,1,2,9,11,1,13,2,15,1,1,1,2,4,1,1,1,...]
||?
||&lt;small&gt; 0.67823449191739197803553827948289481 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.85407 46773 01371 91843&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LemniscateCase|Lemniscate Case}}&lt;/ref&gt;
||Gauss' Lemniscate constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch 
|title= Mathematical Constants
|url=https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA421&amp;lpg=PA421&amp;dq=Gauss%27+lemniscate+constant#v=onepage&amp;q=Gauss%27%20lemniscate%20constant&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 421
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Lemniscate Building.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; L \text{/}\sqrt{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int\limits_0^\infty \frac{{\mathrm{d} x}}{\sqrt{1 + x^4}}
 = \frac {1}{4\sqrt{\pi}} \,\Gamma \left(\frac {1}{4}\right)^2
 = \frac{4 \left(\frac {1}{4}!\right)^2} {\sqrt{\pi}}&lt;/math&gt;
&lt;center&gt;&lt;math&gt;\scriptstyle \Gamma() \text{= Gamma function} &lt;/math&gt;&lt;/center&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi^(3/2)/(2 Gamma(3/4)^2)&lt;/source&gt;
||
|{{OEIS2C|A093341}}
||[1;1,5,1,5,1,3,1,6,2,1,4,16,3,112,2,1,1,18,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.85407467730137191843385034719526005 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.75874 36279 51184 82469
||Infinite product constant, with Alladi-Grinstead&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven R. Finch
|title= Mathematical Constants
|url= http://my.safaribooksonline.com/book/math/9781107266582/2-constants-associated-with-number-theory/210_sierpinskis_constant
|year= 2003
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 122
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2020-03-04
|archive-url= https://web.archive.org/web/20200304172956/http://my.safaribooksonline.com/book/math/9781107266582/2-constants-associated-with-number-theory/210_sierpinskis_constant
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; Pr_1&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n = 2}^\infty \Big(1 + \frac{1}{n}\Big)^\frac{1}{n}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=2 to inf] 
{(1+1/n)^(1/n)}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A242623}}
||[1;1,3,6,1,8,1,4,3,1,4,1,1,1,6,5,2,40,1,387,2,...]
||1977
||&lt;small&gt; 1.75874362795118482469989684865589317 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.86002 50792 21190 30718
||[[Spiral of Theodorus]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Jorg Waldvogel
|title= Analytic Continuation of the Theodorus Spiral
|page=16
|year= 2008
|url= http://www.sam.math.ethz.ch/~joergw/Papers/theopaper.pdf
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Spiral of Theodorus.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \partial &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{\sqrt{n^3} + \sqrt{n}} =
\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{\sqrt{n} (n+1)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞] 
 {1/(n^(3/2) 
 +n^(1/2))}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A226317}}
||[1;1,6,6,1,15,11,5,1,1,1,1,5,3,3,3,2,1,1,2,19,...]
||-460 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; -399
||&lt;small&gt; 1.86002507922119030718069591571714332 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|2.79128 78474 77920 00329
||[[Nested radical]] S&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; 
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; S_{5} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\displaystyle \frac{\sqrt{21}+1}{2} = 
\scriptstyle \, \sqrt{5+\sqrt{5+\sqrt{5+\sqrt{5+\sqrt{5+\cdots}}}}}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt; = 1+ \, \scriptstyle \sqrt{5-\sqrt{5-\sqrt{5-\sqrt{5-\sqrt{5-\cdots}}}}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(sqrt(21)+1)/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||[http://oeis.org/A222134 A222134]
||[2;1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,1,3,...]&lt;br&gt;[2;{{overline|1,3}}]
||?
||&lt;small&gt; 2.79128784747792000329402359686400424 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.70710 67811 86547 52440 &lt;br&gt; +0.70710 67811 86547 524 i&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|i|i}}&lt;/ref&gt;
||[[Square root]] of ''i''&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=Robert Kaplan |author2=Ellen Kaplan |title= The Art of the।nfinite: The Pleasures of Mathematics
|year= 2014
|page= 238
|publisher=Oxford University Press/Bloomsburv Press |isbn= 978-1-60819-869-6
|url= https://books.google.com/?id=KXdvAAAAQBAJ&amp;lpg=PA238&amp;dq=0.707106781&amp;pg=PA238#v=onepage&amp;q=0.707106781&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Imaginary2Root.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \sqrt{i} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sqrt[4]{-1} = \frac{1+i}{\sqrt{2}} = e^ \frac{i\pi}{4} =
 \cos\left (\frac{\pi}{4} \right) + i\sin\left (\frac{\pi}{4} \right) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(1+i)/(sqrt 2)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]] [[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A010503}}
||[0;1,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,..] &lt;br&gt;= [0;1,{{overline|2}},...] &lt;br&gt; [0;1,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,..] ''i'' &lt;br&gt;= [0;1,{{overline|2}},...] ''i''
||?
||&lt;small&gt; 0.70710678118654752440084436210484903 &lt;/small&gt; &lt;br/&gt; &lt;small&gt; + 0.70710678118654752440084436210484 ''i'' &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.80939 40205 40639 13071&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Alladi-GrinsteadConstant|Alladi-Grinstead Constants}}&lt;/ref&gt;
||Alladi–Grinstead constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch 
|title= Mathematical Constants
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA121&amp;lpg=PA121&amp;dq=0.8093940205#v=onepage&amp;q=0.8093940205&amp;f=false 
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 121
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mathcal{A}_{AG}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; e^{-1+\sum \limits_{k=2}^\infty \sum \limits_{n=1}^\infty \frac{1}{n k^{n+1}}} = e^{-1-\sum \limits_{k=2}^\infty \frac{1}{k} \ln \left(1-\frac{1}{k}\right)} &lt;/math&gt;
||&lt;small&gt; &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^{(sum[k=2 to ∞] 
 |sum[n=1 to ∞] 
 {1/(n k^(n+1))})-1}&lt;/source&gt; &lt;/small&gt;
||
||{{OEIS2C|A085291}}
||[0;1,4,4,17,4,3,2,5,3,1,1,1,1,6,1,1,2,1,22,...] 
||1977
||&lt;small&gt; 0.80939402054063913071793188059409131 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|2.58498 17595 79253 21706&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SierpinskiConstant|Sierpinski Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Sierpiński's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Eric W. Weisstein 
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|page=1356
|year= 2002
|publisher= CRC Press
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA2685&amp;dq=1.584962500#v=onepage&amp;q=1.584962500&amp;f=false
|isbn= 9781420035223
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Random Sierpinski Triangle animation.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {K} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\pi\left(2\gamma+\ln\frac{4\pi^3}{\Gamma(\tfrac{1}{4})^4}\right) =
 \pi (2 \gamma + 4 \ln\Gamma(\tfrac{3}{4}) - \ln\pi) &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; = \pi \left(2 \ln 2+3 \ln \pi + 2 \gamma - 4 \ln \Gamma (\tfrac{1}{4})\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;-Pi Log[Pi]+2 Pi 
 EulerGamma
+4 Pi Log
[Gamma[3/4]]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A062089}}
||[2;1,1,2,2,3,1,3,1,9,2,8,4,1,13,3,1,15,18,1,...]
||1907
||&lt;small&gt; 2.58498175957925321706589358738317116 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.73245 47146 00633 47358&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/Euler%E2%80%93Mascheroni_constant Reciprocal of the Euler–Mascheroni constant]&lt;/ref&gt;
||Reciprocal of the Euler–Mascheroni constant
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac {1}{\gamma}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \left(\int_{0}^{1} -\log \left(\log \frac{1}{x}\right)\, dx\right)^{-1} = \sum_{n=1}^\infty (-1)^n (-1+\gamma)^n &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/Integrate_ 
 {x=0 to 1} 
 -log(log(1/x))&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A098907}}
||[1;1,2,1,2,1,4,3,13,5,1,1,8,1,2,4,1,1,40,1,11,...]
||
||&lt;small&gt; 1.73245471460063347358302531586082968 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.43599 11241 76917 43235&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LebesgueConstants|Lebesgue Constants}}&lt;/ref&gt;
||[[Lebesgue constant (interpolation)]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Chebfun Team
|title= Lebesgue functions and Lebesgue constants
|url= http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/23972-chebfun/content/chebfun/examples/approx/html/LebesgueConst.html
|year= 2010
|publisher= MATLAB Central
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-03
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303203902/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/23972-chebfun/content/chebfun/examples/approx/html/LebesgueConst.html
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Simon J. Smith
|title= Lebesgue constants in polynomial interpolation
|url= http://www.emis.de/journals/AMI/2006/smith
|year= 2005
|publisher= La Trobe University, Bendigo, Australia
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2020-03-05
|archive-url= https://web.archive.org/web/20200305205031/https://www.emis.de//journals/AMI/2006/smith
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Fourier series integral identities.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{L_1}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{\begin{smallmatrix}i=0\\ j\neq i\end{smallmatrix}}^{n} \frac{x-x_i}{x_j-x_i} 
= \frac {1}{\pi} \int_0^{\pi} \frac {\lfloor \sin{\frac{3 t}{2}}\rfloor}{\sin{\frac{t}{2}}}\, dt = \frac {1}{3} + \frac {2 \sqrt{3}}{\pi} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/3 + 2*sqrt(3)/pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A226654}}
||[1;2,3,2,2,6,1,1,1,1,4,1,7,1,1,1,2,1,3,1,2,1,1,...]
||1902 ~
||&lt;small&gt; 1.43599112417691743235598632995927221 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|3.24697 96037 17467 06105&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SilverConstant|Silver Constant}}&lt;/ref&gt;
||Silver root &lt;br/&gt; Tutte–Beraha constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= D. R. Woodall
|title= CHROMATIC POLYNOMIALS OF PLANE TRIANGULATIONS
|page= 5
|year= 2005
|publisher= University of Nottingham
|url= https://www.maths.nottingham.ac.uk/personal/drw/PG/cp.hndt.pdf
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \varsigma &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; 2+2 \cos \frac {2\pi} 7 = \textstyle 2+\frac{2+\sqrt[3]{7 + 7 \sqrt[3]{7 + 7 \sqrt[3]{\, 7 + \cdots}}}}{1+\sqrt[3]{7 + 7 \sqrt[3]{7 + 7 \sqrt[3]{\, 7 + \cdots}}}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2+2 cos(2Pi/7)&lt;/source&gt;
&lt;!---2+(2+(7+7(7+7(7+7(7+7(7)^1/3)^1/3)^1/3)^1/3)^1/3)/(1+(7+7(7+7(7+7(7+7(7)^1/3)^1/3)^1/3)^1/3)^1/3)---&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A116425}}
||[3;4,20,2,3,1,6,10,5,2,2,1,2,2,1,18,1,1,3,2,...]
||
||&lt;small&gt; 3.24697960371746706105000976800847962 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.94359 64368 20759 20505&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TotientSummatoryFunction|Totient Summatory Function}}&lt;/ref&gt;
||[[Euler's totient function|Euler Totient &lt;br/&gt; constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Benjamin Klopsch
|title= NOTE DI MATEMATICA: Representation growth and representation zeta functions of groups
|url= http://poincare.unile.it/adv2013/NOTE_VOL_33.pdf
|year= 2013
|publisher= Università del Salento
|issn= 1590-0932 
|page= 114
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Nikos Bagis
|title= Some New Results on Prime Sums (3 The Euler Totient constant)
|url= http://carma.newcastle.edu.au/jon/Preprints/Papers/Submitted%20Papers/Elliptic%20moments/Papers/bagis.pdf
|year= 
|publisher= Aristotle University of Thessaloniki
|isbn= 
|page= 8
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2017-02-20
|archive-url= https://web.archive.org/web/20170220171643/https://carma.newcastle.edu.au/jon/Preprints/Papers/Submitted%20Papers/Elliptic%20moments/Papers/bagis.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:EulerPhi100.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;ET &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \underset {p \text{= primes}}
{\prod_{p} \Big(1 + \frac{1}{p(p-1)}\Big)} = \frac {\zeta(2)\zeta(3)}{\zeta(6)}=\frac {315 \zeta(3)}{2\pi^4} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;zeta(2)*zeta(3)
/zeta(6)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A082695}}
||[1;1,16,1,2,1,2,3,1,1,3,2,1,8,1,1,1,1,1,1,1,32,...]
||1750
||&lt;small&gt; 1.94359643682075920505707036257476343 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.49534 87812 21220 54191
||Fourth root of five&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Robinson, H.P.
|title= MATHEMATICAL CONSTANTS.
|url= http://www.escholarship.org/uc/item/2t95c0bp
|year= 1971–2011
|publisher= Lawrence Berkeley National Laboratory
|isbn= 
|page= 40
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt[4]{5} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sqrt[5]{5 \,\sqrt[5]{5 \, \sqrt[5]{5 \,\sqrt[5]{5 \,\sqrt[5]{5 \,\cdots}}}}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(5(5(5(5(5(5(5) 
 ^1/5)^1/5)^1/5) 
 ^1/5)^1/5)^1/5) 
 ^1/5 ...&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A011003}}
||[1;2,53,4,96,2,1,6,2,2,2,6,1,4,1,49,17,2,3,2,...]
||
||&lt;small&gt; 1.49534878122122054191189899414091339 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.87228 40410 65627 97617&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FordCircle|Ford Circle}}&lt;/ref&gt;
||Area of [[Ford circle]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Annmarie McGonagle
|title= A New Parameterization for Ford Circles
|year= 2011
|publisher= Plattsburgh State University of New York
|url= http://www.plattsburgh.edu/files/686/files/Mcgonaglevol%205p34-44.pdf
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Circumferències de Ford.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; A_{CF} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; 
\sum_{q\ge 1} \sum_{ (p, q)=1 \atop 1 \le p &lt; q }\pi \left(\frac{1}{2 q^2} \right)^2 
\underset {\zeta() \text{= Riemann Zeta Function}}
{= \frac{\pi}{4} \frac{\zeta(3)}{\zeta(4)}
= \frac{45}{2} \frac{\zeta(3)}{\pi^3}}
&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi Zeta(3) 
/(4 Zeta(4))&lt;/source&gt;
||
||
||[0;1,6,1,4,1,7,5,36,3,29,1,1,10,3,2,8,1,1,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.87228404106562797617519753217122587 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.08232 32337 11138 19151&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RiemannZetaFunction|Riemann Zeta Function}}&lt;/ref&gt;
||Zeta(4)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= V. S. Varadarajan
|title= Euler Through Time: A New Look at Old Themes
|url= https://books.google.com/?id=CYyKTREGYd0C&amp;pg=PA60&amp;dq=1.08232323371113819#v=onepage&amp;q=1.08232323371113819&amp;f=false
|year= 2000 
|publisher= AMS
|isbn= 0-8218-3580-7
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\zeta(4)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\pi^4}{90} = \sum_{n=1}^\infty\frac{{1}}{n^4} = \frac{1}{1^4} + \frac{1}{2^4} + \frac{1}{3^4} + \frac{1}{4^4} + \frac{1}{5^4} + ... &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{1/n^4}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A013662}}
||[1;12,6,1,3,1,4,183,1,1,2,1,3,1,1,5,4,2,7,23,...]
||?
||&lt;small&gt; 1.08232323371113819151600369654116790 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.56155 28128 08830 27491 
&lt;!--- The [[Triangular number#Triangular roots and tests for triangular numbers|Triangular root]] of 2---&gt;
||[[Square triangular number|Triangular root]] of 2.&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Leonhard Euler |author2=Joseph Louis Lagrange |title= Elements of Algebra, Volumen 1
|url= https://books.google.com/?id=hqI-AAAAYAAJ&amp;pg=PA334&amp;dq=%22triangular+root%22#v=onepage&amp;q=%22triangular%20root%22&amp;f=false
|year= 1810
|publisher= J. Johnson and Company
|isbn= 
|page= 333
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Números triangulares.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{R_2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\sqrt{17}-1}{2} = \,\scriptstyle \sqrt{4+\sqrt{4+\sqrt{4+\sqrt{4+\sqrt{4+\sqrt{4+\cdots}}}}}} \,\, -1 &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; = \,\scriptstyle \sqrt{4-\sqrt{4-\sqrt{4-\sqrt{4-\sqrt{4-\sqrt{4-\cdots}}}}}} \textstyle &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(sqrt(17)-1)/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A222133}}
||[1;1,1,3,1,1,3,1,1,3,1,1,3,1,1,3,1,1,3,1,1,3,1,...] &lt;br&gt; [1;{{overline|1,1,3}}]
||
||&lt;small&gt; 1.56155281280883027491070492798703851 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|9.86960 44010 89358 61883
||Pi Squared
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\pi} ^2&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;6\, \zeta(2) = 6 \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^2} = \frac{6}{1^2} + \frac{6}{2^2} + \frac{6}{3^2} + \frac{6}{4^2}+ \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;6 Sum[n=1 to ∞]
{1/n^2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||[http://oeis.org/A002388 A002388]
||[9;1,6,1,2,47,1,8,1,1,2,2,1,1,8,3,1,10,5,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 9.86960440108935861883449099987615114 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.32471 79572 44746 02596&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PlasticConstant|Plastic Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Plastic number]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author=।an Stewart
|title= Professor Stewart's Cabinet of Mathematical Curiosities
|url= https://books.google.com/?id=oW6Xeo8EmDgC&amp;pg=PT120&amp;dq=%22Plastic+number%22#v=onepage&amp;q=%22Plastic%20number%22&amp;f=false
|year= 1996
|publisher= Birkhäuser Verlag
|isbn= 978-1-84765-128-0
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Nombre plastique.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\rho}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt[3]{1 + \! \sqrt[3]{1 + \! \sqrt[3]{1 + \cdots}}} = \textstyle \sqrt[3]{\frac{1}{2}+ \! \sqrt{\frac{23}{108}}}+ \! \sqrt[3]{\frac{1}{2}- \! \sqrt{\frac{23}{108}}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(1+(1+(1+(1+(1+(1)
^(1/3))^(1/3))^(1/3))
^(1/3))^(1/3))^(1/3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A060006}}
||[1;3,12,1,1,3,2,3,2,4,2,141,80,2,5,1,2,8,2,...]
||1929
||&lt;small&gt; 1.32471795724474602596090885447809734 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.37313 82208 31250 90564
||Lévy &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; constant&lt;ref name=&quot;H.M. Antia 2000 220&quot;&gt;{{cite book 
|author= H.M. Antia
|title= Numerical Methods for Scientists and Engineers
|url= https://books.google.com/?id=YzXsZgjyFA4C&amp;pg=PA220&amp;dq=1.772453850905516#v=onepage&amp;q=1.772453850905516&amp;f=false
|year= 2000
|publisher= Birkhäuser Verlag
|isbn= 3-7643-6715-6
|page= 220
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;2\,ln\,\gamma &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\pi^2}{6ln(2)} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Pi^(2)/(6*ln(2))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A174606}}
||[2;2,1,2,8,57,9,32,1,1,2,1,2,1,2,1,2,1,3,2,...]
||1936
||&lt;small&gt; 2.37313822083125090564344595189447424 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.85073 61882 01867 26036&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PaperFoldingConstant|Paper Folding Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Regular paperfolding sequence]]&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Francisco J. Aragón Artacho |author2=David H. Baileyy |author3=Jonathan M. Borweinz |author4=Peter B. Borwein |title=Tools for visualizing real numbers. |url=http://carma.newcastle.edu.au/jon/tools1.pdf |year=2012 |publisher= |isbn= |page=33 |access-date=2017-09-20 |archive-date=2017-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220175429/https://carma.newcastle.edu.au/jon/tools1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title= Papierfalten
|url= http://www.jgiesen.de/Divers/PapierFalten/PapierFalten.pdf
|year= 1998
|publisher= 
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Miura-ori.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{P_f}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=0}^{\infty} \frac {8^{2^n}}{2^{2^{n+2}}-1} = 
\sum_{n=0}^{\infty} \cfrac {\tfrac {1}{2^{2^n}}} {1-\tfrac{1}{2^{2^{n+2}}}} &lt;/math&gt;
|| &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[Sum[n=0 to ∞]
 {8^2^n/(2^2^ 
 (n+2)-1)},37]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A143347}}
||[0;1,5,1,2,3,21,1,4,107,7,5,2,1,2,1,1,2,1,6,...]
||
||&lt;small&gt; 0.85073618820186726036779776053206660 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.15636 26843 32269 71685&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PaperFoldingConstant|Paper Folding Constant}}&lt;/ref&gt;
||Cubic recurrence constant&lt;ref&gt;{{cite journal 
|title= The generalized-Euler-constant function γ(z) and a generalization of Somos's quadratic recurrence constant
|year= 2008 
|first1= Jonathan |last1=Sondow 
|first2= Petros|last2= Hadjicostas 
|doi= 10.1016/j.jmaa.2006.09.081 
|journal= Journal of Mathematical Analysis and Applications 
|volume= 332 
|pages= 292–314
|arxiv=math/0610499
}}&lt;/ref&gt;{{.}}&lt;ref&gt;
{{cite journal
|author= J. Sondow
|year=2007
|title= Generalization of Somos Quadratic
|journal= Journal of Mathematical Analysis and Applications
|volume= 332
|issue=
|pages= 292–314
|arxiv=math/0610499
|doi= 10.1016/j.jmaa.2006.09.081
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\sigma_3}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\prod_{n=1}^\infty n^{{3}^{-n}} = \sqrt[3] {1 \sqrt[3] {2 \sqrt[3]{3 \cdots}}} = 1^{1/3} \; 2^{1/9} \; 3^{1/27} \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[n=1 to ∞]
{n ^(1/3)^n}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A123852}}
||[1;6,2,1,1,8,13,1,3,2,2,6,2,1,2,1,1,1,10,33,...]
||
||&lt;small&gt; 1.15636268433226971685337032288736935 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.26185 95071 42914 87419&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|KochSnowflake|Koch Snowflake}}&lt;/ref&gt;
||Fractal dimension of the [[Koch snowflake]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Chan Wei Ting ...
|title= Moire patterns + fractals
|page=16
|url= http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/gem-projects/maa/0304-2-02-Moire_Patterns_and_Fractals.pdf
}}&lt;/ref&gt; 
||[[File:Koch snowflake05.ogv|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_k}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\log 4}{\log 3} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;log(4)/log(3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||[http://oeis.org/A100831 A100831]
||[1;3,1,4,1,1,11,1,46,1,5,112,1,1,1,1,1,3,1,7,...]
||
||&lt;small&gt; 1.26185950714291487419905422868552171 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|6.58088 59910 17920 97085
||Froda constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Christoph Zurnieden
|title= Descriptions of the Algorithms
|url= http://pragmath.sourceforge.net/algorithms.pdf
|year= 2008 
|publisher= 
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;2^{\,e} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;2^e &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^e&lt;/source&gt;
||
||
||[6;1,1,2,1,1,2,3,1,14,11,4,3,1,1,7,5,5,2,7,...]
||
||&lt;small&gt; 6.58088599101792097085154240388648649 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.26149 72128 47642 78375&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MertensConstant|Mertens Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Meissel-Mertens constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Julian Havil
|title= Gamma: Exploring Euler's Constant
|url=https://books.google.com/?id=7-sDtIy8MNIC&amp;pg=PA161&amp;dq=Khinchin%27s+constant#v=onepage&amp;q=Khinchin%27s%20constant&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 9780691141336 
|page= 64
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Meissel–Mertens constant definition.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{M}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n \rightarrow \infty } \!\! \left(
\sum_{p \leq n} \frac{1}{p} \! - \ln(\ln(n))\! \right) \!\! =
\underset{\!\!\!\! \gamma: \, \text{Euler constant},\,\, 
p: \, \text{prime}}{\! \gamma \! + \!\! \sum_{p} \!\left(\! 
\ln \! \left(\! 1 \! - \! \frac{1}{p} \! \right)
 \!\! + \! \frac{1}{p} \! \right)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;gamma+ 
 Sum[n=1 to ∞] 
 {ln(1-1/prime(n)) 
 +1/prime(n)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A077761}}
||[0;3,1,4,1,2,5,2,1,1,1,1,13,4,2,4,2,1,33,296,...]
||1866 &lt;br&gt; &amp; &lt;br&gt; 1873
||&lt;small&gt; 0.26149721284764278375542683860869585 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|4.81047 73809 65351 65547
||John constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch 
|title= Mathematical Constants
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA466&amp;lpg=PA466&amp;dq=4.810477#v=onepage&amp;q=4.810477&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 466
}}&lt;/ref&gt;
||
| bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \gamma &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt[i]{i} = i^{-i} = (i^i)^{-1} = (((i)^i)^i)^i = e^{\frac{\pi}{2}} = \sqrt{\sum_{n=0}^\infty \frac{\pi^{n}}{n!}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(π/2)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A042972}}
||[4;1,4,3,1,1,1,1,1,1,1,1,7,1,20,1,3,6,10,3,2,...]
||
||&lt;small&gt; 4.81047738096535165547303566670383313 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
| -0.5 &lt;br/&gt; ± 0.86602 54037 84438 64676 '''''i'''''
||[[Cube Root]] of 1&lt;ref&gt;{{cite book
|author= James Stuart Tanton
|title= Encyclopedia of Mathematics
|page= 458
|year= 2007
|publisher= 
|isbn= 0-8160-5124-0
|url= https://books.google.com/?id=MfKKMSuthacC&amp;pg=PA358&amp;dq=%22Root+of+unity%22#v=onepage&amp;q=%22Root%20of%20unity%22&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:3rd roots of unity.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt[3]{1}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \begin{cases} \ \ 1 \\ -\frac{1}{2}+\frac{\sqrt{3}}{2}i \\ -\frac{1}{2}-\frac{\sqrt{3}}{2}i. \end{cases} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1, 
 E^(2i pi/3), 
 E^(-2i pi/3)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]] [[Algebraic number|A]]''''' 
||{{OEIS2C|A010527}}
||- [0,5] &lt;br&gt; ± [0;1,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,6,2,...] i &lt;br&gt; - [0,5] &lt;br&gt; ± [0; 1, {{overline|6, 2}}] i
||
||&lt;small&gt; - 0.5 &lt;br/&gt; ± 0.8660254037844386467637231707529 '''''i''''' &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|&lt;small&gt; 0.11000 10000 00000 00000 0001 &lt;/small&gt;&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LiouvillesConstant|Liouville's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Liouville number]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Calvin C. Clawson
|title= Mathematical Traveler: Exploring the Grand History of Numbers
|url= https://books.google.com/?id=E3Eu3sV_anUC&amp;pg=PA187&amp;dq=Liouville+number+0.11000100000000000000000100#v=onepage&amp;q=Liouville%20number%200.11000100000000000000000100&amp;f=false
|year= 2003
|publisher= Perseus
|isbn= 0-7382-0835-3
|page= 187
}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\text{£}_{Li}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{10^{n!}} = \frac {1}{10^{1!}} + \frac{1}{10^{2!}} + \frac{1}{10^{3!}} + \frac{1}{10^{4!}} + \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞] 
 {10^(-n!)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A012245}}
||[1;9,1,999,10,9999999999999,1,9,999,1,9]
||
||&lt;small&gt; 0.11000100000000000000000100... &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.06598 80358 45312 53707&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PowerTower|Power Tower}}&lt;/ref&gt;
||Lower limit of [[Tetration]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author1= Jonathan Sondowa
|author2= Diego Marques
|title= Algebraic and transcendental solutions of some exponential equations
|url= http://ami.ektf.hu/uploads/papers/finalpdf/AMI_37_from151to164.pdf
|year= 2010
|publisher= Annales Mathematicae et।nformaticae
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2019-08-28
|archive-url= https://web.archive.org/web/20190828213120/http://ami.ektf.hu/uploads/papers/finalpdf/AMI_37_from151to164.pdf
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Infinite power tower.svg|80px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{e}^{-e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\left(\frac {1}{e}\right)^e&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/(e^e)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A073230}}
||[0;15,6,2,13,1,3,6,2,1,1,5,1,1,1,9,4,1,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.06598803584531253707679018759684642 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|1.83928 67552 14161 13255
||Tribonacci constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= T. Piezas.
|title= Tribonacci constant &amp; Pi
|url= https://sites.google.com/site/tpiezas/0012
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {\phi_{}}_3 &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\textstyle \frac{1+\sqrt[3]{19+3\sqrt{33}}+\sqrt[3]{19-3\sqrt{33}}}{3} = \scriptstyle \, 1+ \left(\sqrt[3]{\tfrac12 + \sqrt[3]{\tfrac12 + \sqrt[3]{\tfrac12 + ...}}}\right)^{-1}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(1/3)*(1+(19+3 
 *sqrt(33))^(1/3) 
 +(19-3 
 *sqrt(33))^(1/3))&lt;/source&gt;
&lt;!--- 1+1/(((((((1/2)^(1/3)+1/2)^(1/3)+1/2)^(1/3)+1/2)^(1/3)+1/2)^(1/3)+1/2)^(1/3)) ---&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A058265}}
||[1;1,5,4,2,305,1,8,2,1,4,6,14,3,1,13,5,1,7,...]
||
||&lt;small&gt; 1.83928675521416113255185256465328660 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.36651 29205 81664 32701
||Median of the [[Gumbel distribution]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Addenda to Mathematical Constants
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-16
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160316175639/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/erradd.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:GumbelDichteF.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{ll_2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;-\ln(\ln(2)) &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;-ln(ln(2))&lt;/source&gt;
||
||[http://oeis.org/A074785 A074785]
||[0;2,1,2,1,2,6,1,6,6,2,2,2,1,12,1,8,1,1,3,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.36651292058166432701243915823266947 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|36.46215 96072 07911 7709
||Pi^pi&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Renzo Sprugnoli.
|title= ।ntroduzione alla Matematica
|url= http://www.dsi.unifi.it/~resp/media.pdf
|year= 
|publisher= 
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2012-09-13
|archive-url= https://web.archive.org/web/20120913033238/http://www.dsi.unifi.it/~resp/media.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\pi ^\pi&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\pi ^\pi&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi^pi&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A073233}}
||[36;2,6,9,2,1,2,5,1,1,6,2,1,291,1,38,50,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 36.4621596072079117709908260226921236 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|0.53964 54911 90413 18711
||Ioachimescu constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Chao-Ping Chen
|title= ।oachimescu's constant
|url= http://ajmaa.org/RGMIA/papers/v13n1/chen.pdf
|year= 
|publisher= 
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2013-12-15
|archive-url= https://web.archive.org/web/20131215032055/http://ajmaa.org/RGMIA/papers/v13n1/chen.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;2+\zeta(\tfrac12)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;{2{-}(1{+}\sqrt{2})\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n+1}}{\sqrt{n}}} = \gamma + \sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{2n} \; \gamma_n}{2^n n!} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;γ + N[
sum[n=1 to ∞] 
 {((-1)^(2n) 
 gamma_n)
/(2^n n!)}]&lt;/source&gt;
||
||2-&lt;br/&gt;{{OEIS2C|A059750}}
||[0;1,1,5,1,4,6,1,1,2,6,1,1,2,1,1,1,37,3,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.53964549119041318711050084748470198 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|15.15426 22414 79264 1897&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PowerTower|Power Tower}}&lt;/ref&gt;
||[[Escaping set|Exponential reiterated constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= R. A. Knoebel.
|title= Exponentials Reiterated
|url= http://www.maa.org/sites/default/files/pdf/upload_library/22/Chauvenet/Knoebelchv.pdf
|year= 
|publisher= Maa.org
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Exp-esc.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;e^e&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=0}^\infty \frac{e^n}{n!} = \lim_{n \to \infty} \left(\frac {1+n}{n} \right)^{n^{-n}(1+n)^{1+n}} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{(e^n)/n!}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A073226}}
||[15;6,2,13,1,3,6,2,1,1,5,1,1,1,9,4,1,1,1,6,7,...]
||
||&lt;small&gt; 15.1542622414792641897604302726299119 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.64624 54398 94813 30426&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Masser-GramainConstant|Masser-Gramain Constant}}&lt;/ref&gt;
||Masser–Gramain constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein 
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA1861&amp;lpg=PA1861&amp;dq=masser+gramain+constant#v=onepage&amp;q=masser%20gramain%20constant&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= CRC Press
|isbn= 1-58488-347-2
|page= 1688
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \gamma {\beta}(1) \! + \! {\beta}'(1) \! = \pi \! \left(-\!\ln \Gamma(\tfrac14)+\tfrac34 \pi+\tfrac12 \ln 2+\tfrac12 \gamma \right) &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; = \pi \! \left(-\!\ln (\tfrac14 !)+\tfrac34 \ln \pi -\tfrac32 \ln 2+\tfrac12 \, \gamma \right) &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\scriptstyle \gamma = \text{Euler–Mascheroni constant}= 0.5772156649\ldots&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\scriptstyle \beta() = \text{Beta function}, \quad \scriptstyle \Gamma() = \text{Gamma function}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Pi/4*(2*Gamma 
+ 2*Log[2]
 + 3*Log[Pi]- 4 
 Log[Gamma[1/4]])&lt;/source&gt; 
||
||{{OEIS2C|A086057}}
||[0;1,1,1,4,1,3,2,3,9,1,33,1,4,3,3,5,3,1,3,4,...]
||
||&lt;small&gt; 0.64624543989481330426647339684579279 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.11072 07345 39591 56175&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Bifoliate|Bifoliate}}&lt;/ref&gt;
||The ratio of a square and circle circumscribed&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Richard J.Mathar.
|title= Table of Dirichlet L-series and Prime Zeta
|arxiv= 1008.2547
|year=2010
|class=math.NT
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Circumscribed2.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{\pi}{2\sqrt 2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n = 1}^\infty \frac{({-}1)^{\lfloor \frac{n-1}{2}\rfloor}}{2n+1} = \frac{1}{1} + \frac{1}{3} - \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} + \frac{1}{11} - {\cdots}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sum[n=1 to ∞]
{(-1)^(floor(
(n-1)/2))
/(2n-1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A093954}}
||[1;9,31,1,1,17,2,3,3,2,3,1,1,2,2,1,4,9,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 1.11072073453959156175397024751517342 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|1.45607 49485 82689 67139&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|BackhousesConstant|Backhouse's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Backhouse's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA151&amp;dq=Backhouse+constant#v=onepage&amp;q=%22Backhouse%20constant%22&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= CRC Press
|isbn= 1-58488-347-2
|page= 151
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{B}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{k \to \infty}\left | \frac{q_{k+1}}{q_k} \right \vert \quad \scriptstyle \text {where:} \displaystyle \;\; Q(x)=\frac{1}{P(x)}= \! \sum_{k=1}^\infty q_k x^k &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; P(x) = \sum_{k=1}^\infty \underset{p_k\text{ prime}}{p_k x^k} = 1+2x+3x^2+5x^3+\cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1/(FindRoot[0 == 1 + 
Sum[x^n Prime[n], 
{n, 10000}], {x, {1}})&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A072508}}
||[1;2,5,5,4,1,1,18,1,1,1,1,1,2,13,3,1,2,4,16,...]
||1995
||&lt;small&gt; 1.45607494858268967139959535111654355 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.85193 70519 82466 17036&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Wilbraham-GibbsConstant|Wilbraham-Gibbs Constant}}&lt;/ref&gt;
||Gibbs constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Dave Benson
|title= Music: A Mathematical Offering
|url= https://books.google.com/?id=Ko1NsIq4qLIC&amp;pg=PA53&amp;dq=1.8519370#v=onepage&amp;q=1.8519370&amp;f=false
|year= 2006 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 978-0-521-85387-3 
|page= 53
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Sine integral.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{Si(\pi)}&lt;/math&gt; &lt;br/&gt; [[Sin integral]]
||&lt;math&gt; \int_0^{\pi} \frac {\sin t}{t}\, dt =
\sum \limits_{n=1}^\infty (-1)^{n-1} \frac{\pi^{2n-1}}{(2n-1)(2n-1)!} &lt;/math&gt; &lt;br/&gt;
&lt;math&gt; = \pi- \frac{\pi^3}{3\cdot3!} + \frac{\pi^5}{5\cdot5!} - \frac{\pi^7}{7\cdot7!} + \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;SinIntegral[Pi]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A036792}}
||[1;1,5,1,3,15,1,5,3,2,7,2,1,62,1,3,110,1,39,...]
||
||&lt;small&gt; 1.85193705198246617036105337015799136 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.23571 11317 19232 93137&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Copeland-ErdosConstant|Copeland-Erdos Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Copeland–Erdős constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Yann Bugeaud 
|title= Distribution Modulo One and Diophantine Approximation
|url= https://books.google.com/?id=NeEpoAf7k0IC&amp;pg=PA87&amp;dq=0.235711131719232931#v=onepage&amp;q=0.235711131719232931&amp;f=false
|year= 2012
|publisher= Cambridge University Press
|isbn=978-0-521-11169-0
|page= 87
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mathcal{C}_{CE}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum _{n=1}^\infty \frac{p_n} {10^{n + \sum \limits_{k=1}^n \lfloor \log_{10}{p_k} \rfloor }}&lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sum[n=1 to ∞] 
 {prime(n) /(n+(10^ 
 sum[k=1 to n]{floor 
 (log_10 prime(k))}))}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A033308}}
||[0;4,4,8,16,18,5,1,1,1,1,7,1,1,6,2,9,58,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.23571113171923293137414347535961677 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|1.52362 70862 02492 10627&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|DragonCurve|Dragon Curve}}&lt;/ref&gt;
||Fractal dimension of the boundary of the [[dragon curve]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Angel Chang y Tianrong Zhang
|title= On the Fractal Structure of the Boundary of Dragon Curve
|url= http://poignance.coiraweb.com/math/Fractals/Dragon/Bound.html
|year= 
|publisher= 
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Fractal dragon curve.jpg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C_d}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\log\left(\frac{1+\sqrt[3]{73-6\sqrt{87}}+\sqrt[3]{73+6\sqrt{87}}}{3}\right)}
{\log(2)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(log((1+(73-6 sqrt(87))^1/3+ 
(73+6 sqrt(87))^1/3)/3))/ 
log(2)))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||
||[1;1,1,10,12,2,1,149,1,1,1,3,11,1,3,17,4,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.52362708620249210627768393595421662 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.78221 39781 91369 11177&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GrothendiecksConstant|Grothendieck's Constant}}&lt;/ref&gt;
||Grothendieck constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Joe Diestel
|title= Absolutely Summing Operators
|url= https://books.google.com/?id=pHqyRSdgVTsC&amp;pg=PA29&amp;lpg=PA29&amp;dq=1.782+GROTHENDIECK#v=onepage&amp;q=1.782%20GROTHENDIECK&amp;f=false
|year= 1995 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 0-521-43168-9
|page= 29
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{K_{R}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac {\pi}{2 \log(1+\sqrt{2})} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;pi/(2 log(1+sqrt(2)))&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A088367}}
||[1;1,3,1,1,2,4,2,1,1,17,1,12,4,3,5,10,1,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 1.78221397819136911177441345297254934 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.58496 25007 21156 18145&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PascalsTriangle|Pascal's Triangle}}&lt;/ref&gt;
||[[Hausdorff dimension]], [[Sierpinski triangle]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA2685&amp;dq=1.584962500#v=onepage&amp;q=1.584962500&amp;f=false
|year= 2002 
|publisher= CRC Press
|isbn= 1-58488-347-2
|page= 1356
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:SierpinskiTriangle-ani-0-7.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{log_2 3}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac {\log 3}{\log 2} = \frac{\sum_{n=0}^\infty \frac{1}{2^{2n+1}(2n+1)}}{\sum_{n=0}^\infty \frac{1}{3^{2n+1}(2n+1)}} = \frac{\frac{1}{2}+\frac{1}{24}+\frac{1}{160}+\cdots}{\frac{1}{3}+\frac{1}{81}+\frac{1}{1215}+\cdots} &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(Sum[n=0 to ∞] {1/
(2^(2n+1) (2n+1))})/ 
 (Sum[n=0 to ∞] {1/
(3^(2n+1) (2n+1))})&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A020857}}
||[1;1,1,2,2,3,1,5,2,23,2,2,1,1,55,1,4,3,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.58496250072115618145373894394781651 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.30637 78838 63080 69046&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MillsConstant|Mills Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Mills' constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Laith Saadi
|title= Stealth Ciphers
|url= https://books.google.com/?id=Mll0WZAjdyEC&amp;pg=PT170&amp;dq=%22Mills%27+constant%22#v=onepage&amp;q=%22Mills%27%20constant%22&amp;f=false
|year= 2004
|publisher= Trafford Publishing
|isbn= 978-1-4120-2409-9
|page= 160
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2020-03-05
|archive-url= https://web.archive.org/web/20200305205056/https://books.google.com/?id=Mll0WZAjdyEC&amp;pg=PT170&amp;dq=%22Mills%27+constant%22#v=onepage&amp;q=%22Mills%27%20constant%22&amp;f=false
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\theta}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lfloor \theta^{3^{n}} \rfloor&lt;/math&gt; primes
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Nest[ NextPrime[#^3] &amp;, 2, 7]^(1/3^8)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A051021}}
||[1;3,3,1,3,1,2,1,2,1,4,2,35,21,1,4,4,1,1,3,2,...]
||1947
||&lt;small&gt; 1.30637788386308069046861449260260571 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|2.02988 32128 19307 25004&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FigureEightKnot|Figure Eight Knot}}&lt;/ref&gt;
||Figure eight knot hyperbolic volume&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Jonathan Borwein |author2=David Bailey |title= Mathematics by Experiment, 2nd Edition: Plausible Reasoning in the 21st Century
|url= https://books.google.com/?id=ysDiE0Enn4oC&amp;pg=PA56&amp;lpg=PA56&amp;dq=2.029883212819307250042405108549#v=onepage&amp;q=2.029883212819307250042405108549&amp;f=false
|year= 2008
|publisher= A K Peters, Ltd.
|isbn= 978-1-56881-442-1
|page= 56
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Blue Figure-Eight Knot.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{V_{8}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; 2 \sqrt{3}\, \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n
{2n \choose n}} \sum_{k=n}^{2n-1} \frac{1}{k} = 
6 \int \limits_{0}^{\pi / 3} 
\log \left(\frac{1}{2 \sin t} \right) \, dt = &lt;/math&gt; 
&lt;math&gt;\scriptstyle
\frac{\sqrt{3}}{{9}}\, \sum \limits_{n=0}^\infty 
\frac{(-1)^n}{27^n}\,\left\{\!
\frac{{18}}{(6n+1)^2} - \frac{{18}}{(6n+2)^2} -
\frac{{24}}{(6n+3)^2} -
\frac{{6}}{(6n+4)^2} +
\frac{{2}}{(6n+5)^2}\!\right\}
&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;6 integral[0 to pi/3]
 {log(1/(2 sin (n)))}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A091518}}
||[2;33,2,6,2,1,2,2,5,1,1,7,1,1,1,113,1,4,5,1,...]
||
||&lt;small&gt; 2.02988321281930725004240510854904057 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|262 53741 26407 68743 &lt;br&gt; .99999 99999 99250 073&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RamanujanConstant|Ramanujan Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Complex multiplication|Hermite–Ramanujan constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= L. J. Lloyd James Peter Kilford 
|title= Modular Forms: A Classical and Computational।ntroduction
|url= https://books.google.com/?id=txPhITLO1YoC&amp;pg=PA107&amp;dq=262537412640768743.99999999999925#v=onepage&amp;q=262537412640768743.99999999999925&amp;f=false
|year= 2008 
|publisher=।mperial College Press
|isbn= 978-1-84816-213-6
|page= 107
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{R}&lt;/math&gt; 
||&lt;math&gt; e^{\pi\sqrt{163}}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(π sqrt(163))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A060295}}
||&lt;small&gt;[262537412640768743;1,1333462407511,1,8,1,1,5,...]&lt;/small&gt;
||1859
||&lt;small&gt; 262537412640768743.999999999999250073 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.74540 56624 07346 86349&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|KhinchinHarmonicMean|KhinchinHarmonicMean}}&lt;/ref&gt;
||Khinchin [[harmonic mean]]&lt;ref&gt;{{cite book
|title= Continued Fractions from Euclid till Present
|url= http://algo.inria.fr/seminars/sem98-99/vardi1-2.html#Finch95b
|year= 1998
|publisher= ।HES, Bures sur Yvette
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-11-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20161119040503/http://algo.inria.fr/seminars/sem98-99/vardi1-2.html#Finch95b
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Plot harmonic mean.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{K_{-1}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac {\log 2} {\sum \limits_{n=1}^\infty \frac {1}{n}
 \log\bigl(1{+}\frac{1}{n(n+2)}\bigr)} = \lim_{n \to \infty} \frac{n}{\frac{1}{a_1}+\frac{1}{a_2}+\cdots+\frac{1}{a_n}}&lt;/math&gt;
''a''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; ... ''a''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; are elements of a [[continued fraction]] [''a''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;; ''a''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''a''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ..., ''a''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(log 2)/
(sum[n=1 to ∞] 
{1/n log(1+
1/(n(n+2))}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A087491}}
||[1;1,2,1,12,1,5,1,5,13,2,13,2,1,9,1,6,1,3,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.74540566240734686349459630968366106 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.64872 12707 00128 14684&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/Sqrt(e) Sqrt(e)]&lt;/ref&gt;
||[[Square root]] of the [[number e]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Julian Havil
|title= The।rrationals: A Story of the Numbers You Can't Count On
|url= https://books.google.com/?id=BoqXQ87C-04C&amp;pg=PA98&amp;dq=1.6487212707#v=onepage&amp;q=1.6487212707&amp;f=false 
|year= 2012
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 978-0-691-14342-2
|page= 98
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt {e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n = 0}^\infty \frac{1}{2^n n!} = \sum_{n = 0}^\infty \frac{1}{(2n)!!} = \frac{1}{1}+\frac{1}{2}+\frac{1}{8}+\frac{1}{48}+\cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{1/(2^n n!)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A019774}}
||[1;1,1,1,5,1,1,9,1,1,13,1,1,17,1,1,21,1,1,...] &lt;br&gt; = [1;1,{{overline|1,1,4p+1}}], p∈ℕ
||
||&lt;small&gt; 1.64872127070012814684865078781416357 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.01734 30619 84449 13971&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RiemannZetaConstant|Riemann Zeta Constant}}&lt;/ref&gt;
||Zeta(6)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Lennart R©Æde,Bertil Westergren 
|title= Mathematics Handbook for Science and Engineering
|url= 
|year= 2004
|publisher= Springer-Verlag 
|isbn= 3-540-21141-1
|page= 194
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Zeta.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\zeta(6)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{\pi^6}{945} \! = \! \prod_{n=1}^\infty \! \underset{p_n: \text{ prime}}{ \frac{1}{{1-p_n}^{-6}}} = \frac{1}{1 \! -\! 2^{-6}} \! \cdot \! \frac{1}{1 \! - \! 3^{-6}} \! \cdot \! \frac{1}{1 \! - \! 5^{-6}} \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞]
{1/(1-ithprime
(n)^-6)}&lt;/source&gt; 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A013664}}
||[1;57,1,1,1,15,1,6,3,61,1,5,3,1,6,1,3,3,6,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.01734306198444913971451792979092052 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|0.10841 01512 23111 36151&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|TrottConstant|Trott Constant}}&lt;/ref&gt;
||Trott constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Michael Trott
|title= Finding Trott Constants
|url= http://www.mathematica-journal.com/issue/v10i2/contents/Corner10-2/Corner10-2.pdf
|year= 
|publisher= Wolfram Research
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-03
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303170712/http://www.mathematica-journal.com/issue/v10i2/contents/Corner10-2/Corner10-2.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\mathrm{T}_1&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \textstyle [1, 0, 8, 4, 1, 0, 1, 5, 1, 2, 2, 3, 1, 1, 1, 3, 6,...]&lt;/math&gt; &lt;br/&gt;
&lt;math&gt; \tfrac 1{1+\tfrac 1{0+\tfrac 1{8+\tfrac 1{4+\tfrac 1{1+\tfrac 1{0+1{/\cdots}}}}}}} &lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A039662}}
||[0;9,4,2,5,1,2,2,3,1,1,1,3,6,1,5,1,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.10841015122311136151129081140641509&lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.00787 49969 97812 3844&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ChaitinsConstant|Chaitin's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Chaitin constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= David Darling 
|title= The Universal Book of Mathematics: From Abracadabra to Zeno's Paradoxes
|url= https://books.google.com/?id=HrOxRdtYYaMC&amp;pg=PA63&amp;dq=%22Chaitin+constant%22#v=onepage&amp;q=%22Chaitin%20constant%22&amp;f=false
|year= 2004
|publisher= Wiley &amp; Sons inc.
|isbn= 0-471-27047-4
|page= 63
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;center&gt;[[File:ProgramTree.svg|40px]]&lt;/center&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\Omega &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{p \in P} 2^{-|p|}&lt;/math&gt;
* {{Mvar|p}}: Halted program
* {{math|{{Abs|{{mvar|p}}}}}}: Size in bits of program {{Mvar|p}}
* {{Mvar|P}}: Domain of all programs that stop.
{{See also|Halting problem}}
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A100264}}
||[0; 126, 1, 62, 5, 5, 3, 3, 21, 1, 4, 1]
||1975
||0.0078749969978123844 
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.83462 68416 74073 18628&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GausssConstant|Gauss's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Gauss constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Keith B. Oldham |author2=Jan C. Myland |author3=Jerome Spanier |title= An Atlas of Functions: With Equator, the Atlas Function Calculator
|url= https://books.google.com/?id=UrSnNeJW10YC&amp;pg=PA647&amp;dq=%22Gauss%27s+constant%22#v=onepage&amp;q=%22atlas%20is%20the%20Gauss%27s%20constant%22&amp;f=false
|year= 2009 
|publisher= Springer 
|isbn= 978-0-387-48806-6
|page= 15
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{G}&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \frac{1}{\mathrm{agm}(1, \sqrt{2})} = \frac{4 \sqrt{2} \,(\tfrac14 !)^2}{\pi ^{3/2}}= \frac{2}{\pi}\int_0^1\frac{dx}{\sqrt{1 - x^4}}&lt;/math&gt;
AGM = [[Arithmetic–geometric mean]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(4 sqrt(2)((1/4)!)^2)
/pi^(3/2)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A014549}}
||[0;1,5,21,3,4,14,1,1,1,1,1,3,1,15,1,3,7,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.83462684167407318628142973279904680 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------v----------------------------------------------&gt;
|1.45136 92348 83381 05028&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SoldnersConstant|Soldner's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Ramanujan–Soldner constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Johann Georg Soldner
|title= Théorie et tables d’une nouvelle fonction transcendante
|language= fr
|url= https://books.google.de/?id=g4Q_AAAAcAAJ&amp;pg=PA42
|year= 1809
|publisher= J. Lindauer, München
|page= 42
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Lorenzo Mascheroni
|title= Adnotationes ad calculum integralem Euleri
|language= latin
|url= https://books.google.com/?id=XkgDAAAAQAAJ&amp;pg=RA1-PA17
|year= 1792
|publisher= Petrus Galeatius, Ticini
|page= 17
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Integrallogrithm.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\mu}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \mathrm{li}(x) = \int\limits_0^x \frac{dt}{\ln t} = 0 
{\color{White}{......}} &lt;/math&gt; li = [[Logarithmic integral]] &lt;br/&gt;
&lt;math&gt; \mathrm{li}(x)\;=\;\mathrm{Ei}(\ln{x}) 
{\color{White}{........}} &lt;/math&gt; Ei = [[Exponential integral]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;FindRoot[li(x) = 0]&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A070769}}
||[1;2,4,1,1,1,3,1,1,1,2,47,2,4,1,12,1,1,2,2,1,...]
||1792 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1809
||&lt;small&gt; 1.45136923488338105028396848589202744 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.64341 05462 88338 02618&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CahensConstant|Cahen's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Cahen's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Yann Bugeaud
|title= Series representations for some mathematical constants
|url= https://books.google.com/?id=iAg8FL5jKSgC&amp;pg=PA72&amp;dq=%22cahen+constant%22#v=onepage&amp;q=%22cahen%20constant%22&amp;f=false
|year= 2004
|publisher= 
|isbn= 0-521-82329-3
|page= 72
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\xi _{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{k=1}^{\infty} \frac{(-1)^{k}}{s_k-1} = \frac{1}{1} - \frac{1}{2} + \frac{1}{6} - \frac{1}{42} + \frac{1}{1806} {\,\pm \cdots} &lt;/math&gt; 
&lt;small&gt; Where ''s&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;'' is the ''k''th term of ''[[Sylvester's sequence]]'' 2, 3, 7, 43, 1807, ...&lt;/small&gt;
&lt;br/&gt; Defined as: &lt;math&gt;\, \, S_0= \, 2, \,\, S_k= \, 1+\prod \limits_{n=0}^{k-1} S_n\text{ for}\;k&gt;0 &lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A080130}}
||[0; 1, 1, 1, 4, 9, 196, 16641, 639988804, ...]
||1891
|&lt;small&gt; 0.64341054628833802618225430775756476 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.41421 35623 73095 04880&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PythagorassConstant|Pythagoras's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Square root of 2]], [[Pythagoras]] constant.&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Calvin C Clawson
|title= Mathematical sorcery: revealing the secrets of numbers
|url= https://books.google.com/?id=sPRbZACsXogC&amp;pg=PA293&amp;dq=pi+nested+radical#v=snippet&amp;q=%22Again%20we%20have%20an%20amazing%20expression.%22&amp;f=false
|year= 2001
|publisher= 
|isbn= 978 0 7382 0496-3
|page= ।V
}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
||[[File:Square root of 2 triangle.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\! \prod_{n=1}^\infty \! \left(1 \! + \! \frac{(-1)^{n+1}}{2n-1} \right) \! = \! \left(1 \! + \! \frac{1}{1}\right) \! \left(1 \! - \! \frac{1}{3} \right) \! \left(1 \! + \! \frac{1}{5} \right) \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[n=1 to ∞] 
 {1+(-1)^(n+1) 
 /(2n-1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A002193}}
||[1;2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,2,...]&lt;br&gt; = [1;{{overline|2}}...]
||
||&lt;small&gt; 1.41421356237309504880168872420969808 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.77245 38509 05516 02729&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Carlson-LevinConstant|Carlson-Levin Constant}}&lt;/ref&gt;
||Carlson–Levin constant&lt;ref name=&quot;H.M. Antia 2000 220&quot;/&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\Gamma}(\tfrac12)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt{\pi} = \left(-\frac{1}{2}\right)! = \int_{-\infty }^{\infty } \frac {1}{e^{x^2}} \, dx = \int_{0 }^{1} \frac {1}{\sqrt{-\ln x}} \, dx &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt (pi)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A002161}}
||[1;1,3,2,1,1,6,1,28,13,1,1,2,18,1,1,1,83,1,...]
||
||&lt;small&gt; 1.77245385090551602729816748334114518 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.05946 30943 59295 26456&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/2#Roots_and_powers_of_2 Roots and powers of 2]&lt;/ref&gt;
||Musical interval between each half tone&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Bart Snapp 
|title= Numbers and Algebra
|url= http://www.math.osu.edu/~snapp.14/1165/NumbersAlgebra.pdf
|year= 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= George Gheverghese Joseph 
|title= The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics
|url= https://books.google.com/?id=ymud91nTc9YC&amp;pg=PA295&amp;dq=1.059463094359295264561825#v=onepage&amp;q=1.059463094359295264561825&amp;f=false
|year= 2011 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 978-0-691-13526-7
|page= 295
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Rast scale.svg|100px]]
[[Image:YB0214 Clavier tempere.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt[12]{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;
\begin{array}{l|ccccccccccccr}
\! 2^\frac{x}{12} \! &amp; \!\!\scriptstyle{0} &amp; \!\!\!\!\scriptstyle{1} &amp; \!\!\scriptstyle{2} &amp; \!\!\scriptstyle{3}
 &amp; \!\!\scriptstyle{4} &amp; \scriptstyle{5} &amp; \!\!\scriptstyle{6} &amp; \!\!\scriptstyle{7} &amp; \!\!\scriptstyle{8}
 &amp; \!\!\scriptstyle{9} &amp; \!\! \scriptstyle{10} &amp; \!\! \scriptstyle{11} &amp; \!\! \scriptstyle{12} \\
\hline
\! \scriptstyle{\textrm{Key}} \! &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{C_1}} &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{C^\#}} &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{D}} 
 &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{D^\#}} &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{E}} &amp; \scriptstyle{\mathrm{F}} &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{F^\#}}
 &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{G}} &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{G^\#}} &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{A}} &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{A^\#}} 
 &amp; \!\!\scriptstyle{\mathrm{B}} &amp; \!\scriptstyle{\mathrm{C_2}}
\end{array}
&lt;/math&gt;(A = 440&amp;nbsp;Hz)
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^(1/12)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A010774}}
||[1;16,1,4,2,7,1,1,2,2,7,4,1,2,1,60,1,3,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 1.05946309435929526456182529494634170 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.01494 16064 09653 62502&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GiesekingsConstant|Gieseking's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[:de:Gieseking-Konstante|Gieseking constant]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven Finch
|title= Volumes of Hyperbolic 3-Manifolds
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/hyp.pdf
|year= 
|publisher= Harvard University
|isbn= 
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2015-09-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20150919160427/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/hyp.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\pi \ln \beta} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac{3\sqrt{3}}{4} \left(1- \sum_{n=0}^\infty \frac{1}{(3n+2)^2}+ \sum_{n=1}^\infty\frac{1}{(3n+1)^2} \right)= &lt;/math&gt; &lt;br/&gt; 
&lt;math&gt;\textstyle \frac{3\sqrt{3}}{4} \left(1 - \frac{1}{2^2} + \frac{1}{4^2}-\frac{1}{5^2}+\frac{1}{7^2}-\frac{1}{8^2}+\frac{1}{10^2} \pm \cdots \right)&lt;/math&gt;.
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt(3)*3/4 *(1
-Sum[n=0 to ∞]
{1/((3n+2)^2)}
+Sum[n=1 to ∞]
{1/((3n+1)^2)})&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A143298}}
||[1;66,1,12,1,2,1,4,2,1,3,3,1,4,1,56,2,2,11,...]
||1912
||&lt;small&gt; 1.01494160640965362502120255427452028 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|2.62205 75542 92119 81046&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LemniscateConstant|Lemniscate Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Lemniscate constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=J. Coates |author2=Martin J. Taylor |title= L-Functions and Arithmetic
|url= https://books.google.com/?id=aKQhpm1h770C&amp;pg=PA333&amp;dq=2.6220575#v=onepage&amp;q&amp;f=false
|year= 1991 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 0-521-38619-5
|page= 333
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Lemniscate of Gerono.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\varpi} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \pi \, {G} = 4 \sqrt{\tfrac2\pi}\,\Gamma{\left(\tfrac54 \right)^2} = \tfrac14 \sqrt{\tfrac{2}{\pi}}\,\Gamma {\left(\tfrac14 \right)^2} = 4 \sqrt{\tfrac2\pi}\left(\tfrac14 !\right)^2&lt;/math&gt;
|| &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;4 sqrt(2/pi)
((1/4)!)^2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A062539}}
||[2;1,1,1,1,1,4,1,2,5,1,1,1,14,9,2,6,2,9,4,1,...]
||1798
||&lt;small&gt; 2.62205755429211981046483958989111941 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.28242 71291 00622 63687&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Glaisher-KinkelinConstant|Glaisher-Kinkelin Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Glaisher–Kinkelin constant]] 
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{A}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; e^{\frac{1}{12}-\zeta^\prime(-1)} =
 e^{\frac{1}{8}-\frac{1}{2}\sum\limits_{n=0}^\infty \frac{1}{n+1} \sum\limits_{k=0}^n \left(-1\right)^k \binom{n}{k} \left(k+1\right)^2 \ln(k+1)}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(1/12-zeta´{-1})&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A074962}}
||[1;3,1,1,5,1,1,1,3,12,4,1,271,1,1,2,7,1,35,...]
||
||&lt;small&gt; 1.28242712910062263687534256886979172 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
| -4.22745 35333 76265 408&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GausssDigammaTheorem|Gausss Digamma Theorem}}&lt;/ref&gt;
||[[Digamma function|Digamma]] (1/4)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Horst Alzera |author2=Dimitri Karayannakisb |author3=H.M. Srivastava |title= Series representations for some mathematical constants
|url= http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022247X05005883
|year= 2005
|publisher= Elsevier।nc 
|isbn= 
|page= 149
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Complex Polygamma 0.jpg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\psi} (\tfrac14) &lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; -\gamma -\frac{\pi}{2} - 3\ln{2} = -\gamma+\sum_{n=0}^{\infty}\left(\frac{1}{n+1}-\frac{1}{n+\tfrac14}\right)&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;-EulerGamma 
-\pi/2 -3 log 2&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A020777}}
||-[4;4,2,1,1,10,1,5,9,11,1,22,1,1,14,1,2,1,4,...]
||
||&lt;small&gt; -4.2274535333762654080895301460966835 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.28674 74284 34478 73410&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|CarefreeCouple|Carefree Couple}}&lt;/ref&gt;
||Strongly Carefree constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Steven R. Finch
|title= Quadratic Dirichlet L-Series
|url= http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/ls.pdf
|year= 2005
|publisher= 
|isbn= 
|page= 12
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2016-03-03
|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303211742/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/csolve/ls.pdf
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;K_{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=1}^\infty \underset{p_n: \text{ prime}} {\left(1-\frac{3 p_n-2}{{p_n}^{3}}\right)} = \frac {6}{\pi ^2}\prod_{n=1}^\infty \underset{p_n: \text{ prime}} {\left(1-\frac{1}{{p_n(p_n+1)}}\right)} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[ prod[k=1 to ∞] 
 {1-(3*prime(k)-2) 
 /(prime(k)^3)}]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A065473}}
||[0;3,2,19,3,12,1,5,1,5,1,5,2,1,1,1,1,1,3,7,...]
||
||&lt;small&gt; 0.28674742843447873410789271278983845 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|3.62560 99082 21908 31193&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GammaFunction|Gamma Function}}&lt;/ref&gt;
||Gamma(1/4)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Refaat El Attar 
|title= Special Functions And Orthogonal Polynomials
|url= https://books.google.com/?id=r3Zj__Ag7LwC&amp;pg=PA58&amp;dq=3.6256#v=onepage&amp;q=3.6256&amp;f=false
|year= 2006 
|publisher= Lulu Press
|isbn= 1-4116-6690-9
|page= 58
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Gamma abs 3D.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\Gamma(\tfrac14)&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; 4 \left(\frac{1}{4}\right)! = \left(-\frac{3}{4}\right)! &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;4(1/4)!&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A068466}}
||[3;1,1,1,2,25,4,9,1,1,8,4,1,6,1,1,19,1,1,4,1,...]
||1729
||&lt;small&gt; 3.62560990822190831193068515586767200 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.66168 79496 33594 12129&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SomossQuadraticRecurrenceConstant|SomossQuadraticRecurrence Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Somos' quadratic recurrence constant]]&lt;ref&gt;{{cite journal
|author1=Jesus Guillera |author2=Jonathan Sondow
|title= Double integrals and infinite products for some classical constants via analytic continuations of Lerch's transcendent
|journal=The Ramanujan Journal
|volume=16 |issue=3 |pages=247–270
|arxiv=math/0506319
|year=2005
|doi=10.1007/s11139-007-9102-0
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\sigma}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\prod_{n=1}^\infty n^{{1/2}^n} = \sqrt {1 \sqrt {2 \sqrt{3 \cdots}}} = 1^{1/2} \; 2^{1/4} \; 3^{1/8} \cdots &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[n=1 to ∞]
{n ^(1/2)^n}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A065481}}
||[1;1,1,1,21,1,1,1,6,4,2,1,1,2,1,3,1,13,13,...]
||
||&lt;small&gt; 1.66168794963359412129581892274995074 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.95531 66181 245092 78163
||[[Magic angle]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Andras Bezdek
|title= Discrete Geometry
|url= https://books.google.com/?id=WoaxgpHu19gC&amp;pg=PA150&amp;lpg=PA150&amp;dq=0.955316#v=onepage&amp;q=0.955316&amp;f=false
|year= 2003
|publisher= Marcel Dekkcr,।nc.
|isbn= 0-8247-0968-3
|page= 150
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Magic angle.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {\theta_m} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \arctan \left(\sqrt{2}\right) = \arccos \left(\sqrt{\tfrac13}\right) \approx \textstyle {54.7356} ^{ \circ } &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;arctan(sqrt(2))&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A195696}}
||[0;1,21,2,1,1,1,2,1,2,2,4,1,2,9,1,2,1,1,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.95531661812450927816385710251575775 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.78107 24179 90197 98523&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Euler-MascheroniConstant|Euler–Mascheroni Constant}}&lt;/ref&gt;
||Exp.gamma, &lt;br/&gt; [[Barnes G-function]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=H. M. Srivastava |author2=Junesang Choi |title= Zeta and q-Zeta Functions and Associated Series and।ntegrals
|url= https://books.google.com/?id=DUyACqwqaqIC&amp;pg=PA613&amp;dq=%22Barnes+G-Function%22#v=onepage&amp;q=%22generalized%20Barnes%20G-function%22&amp;f=false
|year= 2012 
|publisher= Elsevier
|isbn= 978-0-12-385218-2
|page= 613
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;e^{\gamma} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\prod_{n=1}^\infty \frac{e^{\frac{1}{n}}}{1+\tfrac1n} = \prod_{n=0}^\infty \left(\prod_{k=0}^n (k+1)^{(-1)^{k+1}{n \choose k}}\right)^{\frac{1}{n+1}} = &lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\textstyle \left (\frac{2}{1} \right)^{1/2} \left (\frac{2^2}{1 \cdot 3} \right)^{1/3} \left (\frac{2^3 \cdot 4}{1 \cdot 3^3} \right)^{1/4}
\left (\frac{2^4 \cdot 4^4}{1 \cdot 3^6 \cdot 5} \right)^{1/5}\cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞]
{e^(1/n)}
/{1 + 1/n}&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A073004}}
||[1;1,3,1,1,3,5,4,1,1,2,2,1,7,9,1,16,1,1,1,2,...]
||
||&lt;small&gt; 1.78107241799019798523650410310717954 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.74759 79202 53411 43517&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RenyisParkingConstant|Renyi's Parking Constant}}&lt;/ref&gt;
||Rényi's Parking Constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Weisstein, Eric W
|title= Rényi's Parking Constants
|url= http://mathworld.wolfram.com/RenyisParkingConstants.html
|year= 
|publisher= MathWorld
|isbn= 
|page= (4)
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Random car parking problem.svg|100px]] [[Image:ParallelParkingAnimation2.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{m}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \int \limits_{0}^{\infty} exp \left(\! -2 \int \limits_{0}^{x} \frac {1-e^{-y}}{y} dy\right)\! dx = {e^{-2 \gamma}} \int \limits_{0}^{\infty} \frac{e^{-2 \Gamma(0,n)}}{n^2} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;[e^(-2*Gamma)] 
*।nt{n,0,∞}[ e^(- 2
*Gamma(0,n)) /n^2]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A050996}}
||[0;1,2,1,25,3,1,2,1,1,12,1,2,1,1,3,1,2,1,43,...]
||
||&lt;small&gt; 0.74759792025341143517873094383017817 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|1.27323 95447 35162 68615
||Ramanujan–Forsyth series&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= H. K. Kuiken
|title= Practical Asymptotics
|url= https://books.google.com/?id=r_-4OQ2CVY8C&amp;pg=PA162&amp;dq=1.2732395#v=onepage&amp;q=1.2732395&amp;f=false
|year= 2001 
|publisher= KLUWER ACADEMIC PUBLISHERS
|isbn= 0-7923-6920-3
|page= 162
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac {4}{\pi}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \displaystyle \sum \limits_{n=0}^\infty \textstyle \left(\frac{(2n-3)!!}{(2n)!!}\right)^2 = {1 \! + \! \left(\frac {1}{2} \right)^2 \! + \! \left(\frac {1}{2 \cdot 4} \right)^2 \! + \! \left(\frac {1 \cdot 3}{2 \cdot 4 \cdot 6} \right)^2 + \cdots}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞] 
 {[(2n-3)!! 
 /(2n)!!]^2}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A088538}}
||[1;3,1,1,1,15,2,72,1,9,1,17,1,2,1,5,1,1,10,...]
||
||&lt;small&gt; 1.27323954473516268615107010698011489 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|1.44466 78610 09766 13365&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|SteinersProblem|Steiner's Problem}}&lt;/ref&gt;
||Steiner number, [[Iterated exponential]] Constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eli Maor
|title= e: The Story of a Number
|url= https://books.google.com/?id=dSfaaVccJ_UC&amp;pg=PA51&amp;lpg=PA51&amp;dq=1.444667861#v=onepage&amp;q=1.444667861&amp;f=false
|year= 2006
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 0-691-03390-0
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;center&gt;[[File:Infinite power tower.svg|80px]]&lt;/center&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\sqrt[e]{e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;e^{\frac{1}{e}}{\color{White}{...........}}&lt;/math&gt; = Upper Limit of [[Tetration]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(1/e)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A073229}}
||[1;2,4,55,27,1,1,16,9,3,2,8,3,2,1,1,4,1,9,...]
||
||&lt;small&gt; 1.44466786100976613365833910859643022 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.69220 06275 55346 35386&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PowerTower|Power Tower}}&lt;/ref&gt;
||Minimum value of función &lt;br/&gt; &lt;big&gt;ƒ&lt;/big&gt;(x) = x&lt;sup&gt;x&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Clifford A. Pickover
|title= A Passion for Mathematics
|url= https://books.google.com/?id=03CVDsZSBIcC&amp;pg=PA387&amp;dq=Clifford+A.Pickover+%22A+passion+for+mathematics%22+0.692200#v=onepage&amp;q=Clifford%20A.Pickover%20%22A%20passion%20for%20mathematics%22%200.692200&amp;f=false
|year= 2005
|publisher= John Wiley &amp; Sons,।nc.
|isbn= 0-471-69098-8
|page= 90
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {\left(\frac{1}{e}\right)}^\frac{1}{e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;{e}^{-\frac{1}{e}} {\color{White}{..........}}&lt;/math&gt; =।nverse Steiner Number 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;e^(-1/e)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A072364}}
||[0;1,2,4,55,27,1,1,16,9,3,2,8,3,2,1,1,4,1,9,...]
||
|&lt;small&gt; 0.69220062755534635386542199718278976 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.34053 73295 50999 14282&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PolyasRandomWalkConstant|Polya's Random Walk Constant}}&lt;/ref&gt;
||Pólya [[Random walk]] constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch
|title= Mathematical Constants
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA322&amp;dq=%22P%C3%B3lya+Random+Walk%22+finch#v=onepage&amp;q=%22P%C3%B3lya%20Random%20Walk%22%20finch&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 322
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Walk3d 0.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{p(3)}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; 1- \!\!\left({3\over(2\pi)^3}\int\limits_{-\pi}^{\pi} \int\limits_{-\pi}^{\pi} \int\limits_{-\pi}^{\pi} {dx\,dy\,dz\over 3-\!\cos x-\!\cos y-\!\cos z}\right)^{\!-1}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt; = 1- 16\sqrt{\tfrac23}\;\pi^3 \left(\Gamma(\tfrac{1}{24})\Gamma(\tfrac{5}{24})\Gamma(\tfrac{7}{24})\Gamma(\tfrac{11}{24})\right)^{-1}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;1-16*Sqrt[2/3]*Pi^3 
/(Gamma[1/24]
*Gamma[5/24]
*Gamma[7/24]
*Gamma[11/24])&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A086230}}
||[0;2,1,14,1,3,8,1,5,2,7,1,12,1,5,59,1,1,1,3,...]
||
||&lt;small&gt; 0.34053732955099914282627318443290289 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.54325 89653 42976 70695&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|LandauConstant|Landau Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[:de:Satz von Bloch#Landausche Konstante|Bloch–Landau constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics, Second Edition
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA1688&amp;dq=Bloch-Landau+constant#v=onepage&amp;q=Bloch-Landau%20constant&amp;f=false 
|year= 2003
|publisher= CRC Press
|isbn= 1-58488-347-2
|page= 1688
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{L}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; = \frac {\Gamma(\tfrac13)\;\Gamma(\tfrac{5}{6})} {\Gamma(\tfrac{1}{6})} = \frac {(-\tfrac23)!\;(-1+\tfrac56)!} {(-1+\tfrac16)!}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;gamma(1/3)
*gamma(5/6)
/gamma(1/6)&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A081760}}
||[0;1,1,5,3,1,1,2,1,1,6,3,1,8,11,2,1,1,27,4,...]
||1929
||&lt;small&gt; 0.54325896534297670695272829530061323 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.18785 96424 62067 12024&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|MRBConstant|MRB Constant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/MRB_constant MRB constant]&lt;/ref&gt;
||[[MRB Constant]], [[Marvin Ray Burns]]&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=Richard E. Crandall 
 |title=Unified algorithms for polylogarithm, L-series, and zeta variants 
 |url=http://www.perfscipress.com/papers/UniversalTOC25.pdf 
 |year=2012 
 |publisher=perfscipress.com 
 |deadurl=bot: unknown 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430193005/http://www.perfscipress.com/papers/UniversalTOC25.pdf 
 |archivedate=2013-04-30 
 |df= 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= RICHARD J. MATHAR
|title= NUMERICAL EVALUATION OF THE OSCILLATORY।NTEGRAL OVER exp(I pi x)x^1/x BETWEEN 1 AND।NFINITY
|arxiv= 0912.3844
|year= 2010
|class=math.CA
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= M.R.Burns
|title= Root constant
|url= http://marvinrayburns.com/Original_MRB_Post.html
|year= 1999
|publisher= Marvin Ray Burns
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:MRB-Gif.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; C_{{}_{MRB}}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^{\infty} (-1)^n (n^{1/n}-1) = - \sqrt[1]{1} + \sqrt[2]{2} - \sqrt[3]{3} + \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{(-1)^n (n^(1/n)-1)}&lt;/source&gt; 
||
||{{OEIS2C|A037077}}
||[0;5,3,10,1,1,4,1,1,1,1,9,1,1,12,2,17,2,2,1,...]
||1999
||&lt;small&gt; 0.18785964246206712024851793405427323 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.46707 80794 33975 47289&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PortersConstant|Porter's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Porter Constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Michel A. Théra
|title= Constructive, Experimental, and Nonlinear Analysis
|url= https://books.google.com/?id=QTcCSegK6jQC&amp;pg=PA80&amp;dq=%22Porter%E2%80%99s+constant%22#v=onepage&amp;q=%22Porter%E2%80%99s%20constant%22&amp;f=false
|year= 2002 
|publisher= CMS-AMS
|isbn= 0-8218-2167-9
|page= 77
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{6\ln 2}{\pi ^2} \left(3 \ln 2 + 4 \,\gamma -\frac{24}{\pi ^2} \,\zeta '(2)-2 \right)-\frac{1}{2}&lt;/math&gt; 
&lt;math&gt; \scriptstyle \gamma \, \text{= Euler–Mascheroni Constant} = 0.5772156649\ldots &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; \scriptstyle \zeta '(2) \,\text{= Derivative of }\zeta(2)= 
- \sum \limits_{n = 2}^{\infty} \frac{\ln n}{n^2} = -0.9375482543\ldots &lt;/math&gt;
|| &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;6*ln2/pi^2(3*ln2+ 
4 EulerGamma- 
WeierstrassZeta'(2) 
*24/pi^2-2)-1/2&lt;/source&gt; 
||
||{{OEIS2C|A086237}}
||[1;2,7,10,1,2,38,5,4,1,4,12,5,1,5,1,2,3,1,...]
||1974
||&lt;small&gt; 1.46707807943397547289779848470722995 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|4.66920 16091 02990 67185&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FeigenbaumConstant|Feigenbaum Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Feigenbaum constant]] δ&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Kathleen T. Alligood
|title= Chaos: An।ntroduction to Dynamical Systems
|url= https://books.google.com/?id=i633SeDqq-oC&amp;pg=PA500&amp;dq=669201609#v=onepage&amp;q=669201609&amp;f=false
|year= 1996 
|publisher= Springer
|isbn= 0-387-94677-2
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:LogisticMap BifurcationDiagram.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\delta}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty}\frac {x_{n+1}-x_n}{x_{n+2}-x_{n+1}} \qquad \scriptstyle x \in (3.8284;\, 3.8495)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt; \scriptstyle x_{n+1}=\,ax_n(1-x_n)\quad \text{or} \quad x_{n+1}=\,a\sin(x_n)&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A006890}}
||[4;1,2,43,2,163,2,3,1,1,2,5,1,2,3,80,2,5,...]
||1975
||&lt;small&gt; 4.66920160910299067185320382046620161 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.50290 78750 95892 82228&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FeigenbaumConstant|Feigenbaum Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Feigenbaum constant]] α&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=K. T. Chau |author2=Zheng Wang |title= Chaos in Electric Drive Systems: Analysis, Control and Application
|url= https://books.google.com/?id=DhCbYXzLFLsC&amp;pg=PA7&amp;dq=2.502907875095892822283902873218#v=onepage&amp;q=2.502907875095892822283902873218&amp;f=false
|year= 201 
|publisher= John Wiley &amp; Son
|isbn= 978-0-470-82633-1
|page= 7 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Mandelbrot zoom.gif|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n \to \infty}\frac {d_n}{d_{n+1}}&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A006891}}
||[2;1,1,85,2,8,1,10,16,3,8,9,2,1,40,1,2,3,...]
||1979
||&lt;small&gt; 2.50290787509589282228390287321821578 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.62432 99885 43550 87099&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Golomb-DickmanConstant|Golomb-Dickman Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Golomb–Dickman constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eric W. Weisstein
|title= CRC Concise Encyclopedia of Mathematics
|url= https://books.google.com/?id=aFDWuZZslUUC&amp;pg=PA1211&amp;lpg=PA1211&amp;dq=Golomb%E2%80%93Dickman+constant#v=onepage&amp;q=Golomb%E2%80%93Dickman%20constant&amp;f=false
|year= 2002
|publisher= Crc Press
|isbn= 
|page= 1212
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\lambda}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\int \limits_0^\infty \underset{\text{Para } x&gt;2}{\frac{f(x)}{x^2} \, dx} = \int \limits_0^1 e^{\operatorname{Li}(n)} dn \quad \scriptstyle \text{Li: Logarithmic integral}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;N[Int{n,0,1}[e^Li(n)],34]&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A084945}}
||[0;1,1,1,1,1,22,1,2,3,1,1,11,1,1,2,22,2,6,1,...]
||1930 &lt;br&gt; &amp; &lt;br&gt; 1964
||&lt;small&gt; 0.62432998854355087099293638310083724 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|23.14069 26327 79269 0057&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GelfondsConstant|Gelfonds Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Gelfond constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= David Wells
|title= The Penguin Dictionary of Curious and।nteresting Numbers
|url= https://books.google.com/?id=7L7xcjBPemEC&amp;pg=RA2-PA4&amp;dq=23.14069#v=onepage&amp;q=23.14069&amp;f=false
|year= 1997
|publisher= Penguin Books Ltd.
|isbn= 
|page= 4
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{e}^{\pi}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; (-1)^{-i} = i^{-2i} = \sum_{n=0}^\infty \frac{\pi^{n}}{n!} = \frac{\pi^{1}}{1} + \frac{\pi^{2}}{2!} + \frac{\pi^{3}}{3!} + \cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞] 
 {(pi^n)/n!}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A039661}}
||[23;7,9,3,1,1,591,2,9,1,2,34,1,16,1,30,1,...]
||
||&lt;small&gt; 23.1406926327792690057290863679485474 &lt;/small&gt;
&lt;!-- 0.04321391826377224977441773717172801&lt;br&gt; ''1/C = (-1)^i = e^-pi'' = {{OEIS2C|A093580}} --&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|7.38905 60989 30650 22723
||[[Conic constant]], [[Schwarzschild constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Jvrg Arndt |author2=Christoph Haenel |title= Pi: Algorithmen, Computer, Arithmetik
|url= https://books.google.com/?id=mchJCvIsSXwC&amp;pg=PA67&amp;dq=7.38905#v=onepage&amp;q=7.38905&amp;f=false
|publisher= Springer
|isbn= 3-540-66258-8
|page= 67
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Conic constant.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;e^2&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n = 0}^\infty \frac{2^n}{n!} = 1+2+\frac{2^2}{2!}+\frac{2^3}{3!}+\frac{2^4}{4!}+\frac{2^5}{5!}+\cdots&lt;/math&gt;
|| &lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{2^n/n!}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A072334}}
||[7;2,1,1,3,18,5,1,1,6,30,8,1,1,9,42,11,1,...]&lt;br&gt;= [7,2,{{overline|1,1,n,4*n+6,n+2}}], n = 3, 6, 9, etc.
||
||&lt;small&gt; 7.38905609893065022723042746057500781 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.35323 63718 54995 98454&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Hafner-Sarnak-McCurleyConstant|Hafner-Sarnak-McCurley Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Hafner–Sarnak–McCurley constant]] (1)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven R. Finch
|title= Mathematical Constants
|url= https://books.google.com/?id=Pl5I2ZSI6uAC&amp;pg=PA110&amp;dq=%22Hafner-Sarnak-McCurley+constant%22#v=onepage&amp;q=%22Hafner-Sarnak-McCurley%20constant%22&amp;f=false
|year= 2003
|publisher= 
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 110
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\sigma}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{k=1}^{\infty}\left\{1-[1-\prod_{j=1}^n \underset{p_k: \text{ prime}}{(1-p_k^{-j})]^2}\right\}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;prod[k=1 to ∞] 
{1-(1-prod[j=1 to n] 
{1-ithprime(k)^-j})^2}&lt;/source&gt; 
||
||{{OEIS2C|A085849}}
||[0;2,1,4,1,10,1,8,1,4,1,2,1,2,1,2,6,1,1,1,3,...]
||1993
||&lt;small&gt; 0.35323637185499598454351655043268201 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.60792 71018 54026 62866&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|RelativelyPrime|Relatively Prime}}&lt;/ref&gt;
||[[Hafner–Sarnak–McCurley constant]] (2)&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Holger Hermanns |author2=Roberto Segala |title= Process Algebra and Probabilistic Methods.
|url= https://books.google.com/?id=007-3SM9QmYC&amp;pg=PA270&amp;dq=0.607927101854026628663276779#v=onepage&amp;q=0.607927101854026628663276779&amp;f=false
|year= 2000
|publisher= Springer-Verlag
|isbn= 3-540-67695-3
|page= 270
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{1}{\zeta(2)}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{6}{\pi^2} = \prod_{n = 0}^\infty \underset{p_n: \text{ prime}}{\! \left(\! 1- \frac{1}{{p_n}^2} \! \right)} \! = \! \textstyle \left(1 \! - \! \frac{1}{2^2}\right) \! \left(1 \! - \! \frac{1}{3^2}\right) \! \left(1 \! - \! \frac{1}{5^2}\right)\cdots&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod{n=1 to ∞}
(1-1/ithprime(n)^2)&lt;/source&gt; 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A059956}}
||[0;1,1,1,1,4,2,4,7,1,4,2,3,4,10,1,2,1,1,1,...] 
||
||&lt;small&gt; 0.60792710185402662866327677925836583 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.12345 67891 01112 13141&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ChampernowneConstant|Champernowne Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Champernowne constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Michael J. Dinneen |author2=Bakhadyr Khoussainov |author3=Prof. Andre Nies |title= Computation, Physics and Beyond
|url= https://books.google.com/?id=wRWyMbmJTMYC&amp;pg=PA109&amp;dq=%22Champernowne+number%22#v=onepage&amp;q=%22Champernowne%20number%22&amp;f=false
|year= 2012 
|publisher= Springer
|isbn= 978-3-642-27653-8
|page= 110 
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Champernowne constant.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;C_{10}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n=1}^\infty \; \sum_{k=10^{n-1}}^{10^n-1}\frac{k}{10^{kn-9\sum_{j=0}^{n-1}10^j(n-j-1)}}&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A033307}}
||[0;8,9,1,149083,1,1,1,4,1,1,1,3,4,1,1,1,15,...]
||1933
||&lt;small&gt; 0.12345678910111213141516171819202123 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.76422 36535 89220 66299&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|Landau-RamanujanConstant|Landau-Ramanujan Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Landau-Ramanujan constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Richard E. Crandall |author2=Carl B. Pomerance |title= Prime Numbers: A Computational Perspective
|url=https://books.google.com/?id=ZXjHKPS1LEAC&amp;pg=PA80&amp;dq=Landau-Ramanujan+constant#v=onepage&amp;q=Landau-Ramanujan%20constant&amp;f=false 
|year= 2005 
|publisher= Springer
|isbn= 978-0387-25282-7
|page= 80
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\frac1{\sqrt2}\prod_{p\equiv3\!\!\!\!\!\mod \! 4}\!\! \underset{\!\!\!\!\!\!\!\! p: \text{ prime}}{\left(1-\frac1{p^2}\right)^{-\frac{1}{2}}}\!\!=\frac\pi4\prod_{p\equiv1\!\!\!\!\!\mod \!4}\!\! \underset{\!\!\!\! p: \text{ prime}}{\left(1-\frac1{p^2}\right)^\frac{1}{2}}&lt;/math&gt;
||
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]''''' ?
||{{OEIS2C|A064533}}
||[0;1,3,4,6,1,15,1,2,2,3,1,23,3,1,1,3,1,1,6,4,...]
||
||&lt;small&gt; 0.76422365358922066299069873125009232 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.71828 18284 59045 23536&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|e|e}}&lt;/ref&gt;
||[[Number e]], Euler's number&lt;ref&gt;{{cite book
|author= E.Kasner y J.Newman.
|title= Mathematics and the।magination
|page=77
|year= 2007
|publisher= Conaculta
|isbn= 978-968-5374-20-0
|url= https://books.google.com/?id=zdBHMHV3m5YC&amp;pg=PA76&amp;dq=2.7182818284590452353602874#v=onepage&amp;q=2.7182818284590452353602874&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Exp derivative at 0.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\! \lim_{n \to \infty} \! \left(\! 1 \! + \! \frac {1}{n}\right)^n \! = \! \sum_{n = 0}^\infty \frac{1}{n!} = \frac{1}{0!} + \frac{1}{1} + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \textstyle \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{1/n!} 
(* lim_(n-&gt;∞) 
(1+1/n)^n *)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A001113}}
||[2;1,2,1,1,4,1,1,6,1,1,8,1,1,10,1,1,12,1,...] &lt;br&gt; = [2;{{overline|1,2p,1}}], p∈ℕ
||
||&lt;small&gt; 2.71828182845904523536028747135266250 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.36787 94411 71442 32159&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|FactorialSums|Factorial Sums}}&lt;/ref&gt;
||Inverse of [[Number e]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Eli Maor 
|title= &quot;e&quot;: The Story of a Number
|url= https://books.google.com/?id=eIsyLD_bDKkC&amp;pg=PA37&amp;dq=0.367879441#v=onepage&amp;q=0.367879441&amp;f=false
|year= 1994 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 978-0-691-14134-3
|page= 37
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{1}{e}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n = 0}^\infty \frac{(-1)^n}{n!} = \frac{1}{0!} - \frac{1}{1!} + \frac{1}{2!} - \frac{1}{3!} + \frac{1}{4!} - \frac{1}{5!} +\cdots&lt;/math&gt;
&lt;!--- 2\cdot(1/3! +2/5! +3/7!+\cdots ---&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=2 to ∞]
{(-1)^n/n!}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A068985}}
||[0;2,1,1,2,1,1,4,1,1,6,1,1,8,1,1,10,1,1,12,...] &lt;br&gt; = [0;2,1,{{overline|1,2p,1}}], p∈ℕ
||1618
||&lt;small&gt; 0.36787944117144232159552377016146086 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------------v---------------------------------------&gt;
|0.69034 71261 14964 31946
||Upper [[iterated exponential]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Theo Kempermann
|title= Zahlentheoretische Kostproben
|url= https://books.google.com/?id=c70frvZ9TEQC&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=0.690347+0.658366#v=onepage&amp;q=0%2C690347%200%2C658366&amp;f=false
|year= 2005
|publisher= Freiburger graphische betriebe
|isbn= 3-8171-1780-9
|page= 139
}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
||[[Image:TetrationConvergence2D.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {H}_{2n+1} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty} {H}_{2n+1} = 
\textstyle \left(\frac{1}{2}\right)
^{\left(\frac{1}{3}\right)
^{\left(\frac{1}{4}\right)
^{\cdot^{\cdot^{\left(\frac{1}{2n+1}\right)}}}}}
 = {2}^{-3^{-4^{\cdot^{\cdot^{{-2n-1}}}}}} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^-3^-4^-5^-6^ 
 -7^-8^-9^-10^ 
 -11^-12^-13 …&lt;/source&gt;
||
||{{OEIS2C|A242760}}
||[0;1,2,4,2,1,3,1,2,2,1,4,1,2,4,3,1,1,10,1,3,2,...]
||
||&lt;small&gt; 0.69034712611496431946732843846418942 &lt;/small&gt;
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.65836 55992 ... 
||Lower límit [[iterated exponential]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Steven Finch
|title= Mathematical Constants
|url=https://books.google.com/?id=DL5iVYNoEa0C&amp;pg=PA449&amp;lpg=PA449&amp;dq=0.6583655992#v=onepage&amp;q=0.6583655992&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Cambridge University Press 
|isbn= 0-521-81805-2
|page= 449
}}&lt;/ref&gt;
||
 |bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; {H}_{2n} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \lim_{n \to \infty} {H}_{2n} = 
\textstyle \left(\frac{1}{2}\right)
^{\left(\frac{1}{3}\right)
^{\left(\frac{1}{4}\right)
^{\cdot^{\cdot^{\left(\frac{1}{2n}\right)}}}}}
 = {2}^{-3^{-4^{\cdot^{\cdot^{{-2n}}}}}} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2^-3^-4^-5^-6^ 
 -7^-8^-9^-10^ 
 -11^-12 …&lt;/source&gt;
||
||
||[0;1,1,1,12,1,2,1,1,4,3,1,1,2,1,2,1,51,2,2,1,...]
||
||0.6583655992... 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|3.14159 26535 89793 23846&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PiFormulas|Pi Formulas}}&lt;/ref&gt;
||[[pi|π number]], [[Archimedes number]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Michael Trott
|title= The Mathematica GuideBook for Programming
|url= https://books.google.com/?id=iZTxaxT_YeMC&amp;pg=PA173&amp;dq=pi+nested+radical#v=onepage&amp;q=pi%20nested%20radical&amp;f=false 
|year= 2004
|publisher= Springer Science
|isbn= 0-387-94282-3
|page= 173
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Sine cosine one period.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \pi &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\lim_{n\to \infty }\, 2^n \underbrace{\sqrt{2-\sqrt{2+\sqrt{2+\cdots +\sqrt{2}}}}}_n&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞]
{(-1)^n 4/(2n+1)}&lt;/source&gt; 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A000796}}
||[3;7,15,1,292,1,1,1,2,1,3,1,14,2,1,1,2,2,2,...]
||
||&lt;small&gt; 3.14159265358979323846264338327950288 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|1.92878 00...&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PrimeFormulas|PrimeFormulas}}&lt;/ref&gt;
||Wright constant&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Paulo Ribenboim 
|title= My Numbers, My Friends: Popular Lectures on Number Theory
|url= https://books.google.com/?id=EiYvlcimEi4C&amp;pg=PA66&amp;dq=1.9287800#v=onepage&amp;q=1.9287800&amp;f=false
|year= 2000 
|publisher= Springer-Verlag
|isbn= 0-387-98911-0
|page= 66 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\omega}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\left \lfloor 2^{2^{2^{\cdot^{\cdot^{2^{\omega}}}}}} \!\right \rfloor \scriptstyle \text{= primes:} \displaystyle\left\lfloor 2^\omega\right\rfloor \scriptstyle \text{=3,} 
\displaystyle\left\lfloor 2^{2^\omega} \right\rfloor \scriptstyle \text{=13,} 
\displaystyle \left\lfloor 2^{2^{2^\omega}} \right\rfloor \scriptstyle =16381, \ldots &lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A086238}}
||[1; 1, 13, 24, 2, 1, 1, 3, 1, 1, 3]
||
||1.9287800...
|-

&lt;!-----------------------------------------v--------------------------------------------&gt;
|0.46364 76090 00806 11621
||Machin–Gregory series&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=John Horton Conway |author2=Richard K. Guy. |title= The Book of Numbers
|url= https://books.google.com/?id=0--3rcO7dMYC&amp;pg=PA242&amp;dq=%22The+Book+of+Numbers%22+%22mathematician+David+Gregory%22#v=onepage&amp;q=%22The%20Book%20of%20Numbers%22%20%22mathematician%20David%20Gregory%22&amp;f=false
|year= 1995
|publisher= Copernicus
|isbn= 0-387-97993-X
|page= 242
|quote=
}}&lt;/ref&gt;
||[[image:Arctangent.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\arctan \frac {1}{2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \underset{\text{For } x = 1/2 \qquad \qquad} {\sum_{n=0}^\infty \frac{(\!-1\!)^n \, x^{2n+1}}{2n+1} = \frac {1}{2} {-} \frac{1}{3 \! \cdot \! 2^3} {+} \frac{1}{5 \! \cdot \! 2^5} {-} \frac{1}{7 \! \cdot \! 2^7} {+} \cdots}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=0 to ∞] 
{(-1)^n (1/2)^(2n+1)
/(2n+1)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A073000}}
||[0;2,6,2,1,1,1,6,1,2,1,1,2,10,1,2,1,2,1,1,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.46364760900080611621425623146121440 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.69777 46579 64007 98200&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ContinuedFractionConstant|ContinuedFraction Constant}}&lt;/ref&gt;
||Continued fraction constant, [[Bessel function]]&lt;ref&gt;{{cite book
|author= Simon Plouffe
|title= Miscellaneous Mathematical Constants
|url= http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/math/MiscellaneousMathematicalConstants/chap69.html
|access-date= 2017-09-20
|archive-date= 2015-09-12
|archive-url= https://web.archive.org/web/20150912180856/http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/math/MiscellaneousMathematicalConstants/chap69.html
|dead-url= yes
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{C}_{CF}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{I_1(2)}{I_0(2)} = \frac{ \sum \limits_{n = 0}^\infty \frac{n}{n!n!}} {{ \sum \limits_{n = 0}^{\infty} \frac{1}{n!n!}}} =
 \textstyle \tfrac 1{1+\tfrac 1{2+\tfrac 1{3+\tfrac 1{4+\tfrac 1{5+\tfrac 1{6+1{/\cdots}}}}}}} &lt;/math&gt;
&lt;!--- 1/(1+1/(1+1/(1+2/(1+2/(1+3/(1+3/(1+4))))))) demo Wolfram ---&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(Sum [n=0 to ∞]
{n/(n!n!)}) /
(Sum [n=0 to ∞]
{1/(n!n!)})&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A052119}}
||[0;1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,...] &lt;br&gt; = [0;{{overline|p+1}}], p∈ℕ
&lt;!--- 1/(1+1/(2+1/(3+1/(4+1/(5+1/(6+1/(7+1/(8+1))))))))---&gt;
||
||&lt;small&gt; 0.69777465796400798200679059255175260 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|1.90216 05831 04&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|BrunsConstant|Brun's Constant}}&lt;/ref&gt;
||&lt;small&gt;[[Brun's constant|Brun&lt;sub&gt; 2 &lt;/sub&gt; constant]] = Σ inverse of [[Twin prime]]s&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Thomas Koshy
|title= Elementary Number Theory with Applications
|url= https://books.google.com/?id=d5Z5I3gnFh0C&amp;pg=PA118&amp;dq=Brun+constant#v=onepage&amp;q=Brun%20constant&amp;f=false
|year= 2007
|publisher= Elsevier
|isbn= 978-0-12-372-487-8
|page= 119
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Bruns-constant.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{B}_{\,2}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \textstyle \underset{ p,\, p+2: \text{ prime}}{\sum(\frac1{p}+\frac1{p+2})} = (\frac1{3} \! + \! \frac1{5}) + (\tfrac1{5} \! + \! \tfrac1{7}) + (\tfrac1{11} \! + \! \tfrac1{13}) + \cdots &lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A065421}}
||[1; 1, 9, 4, 1, 1, 8, 3, 4, 4, 2, 2]
||
||1.902160583104 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.87058 83799 75&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|BrunsConstant|Brun's Constant}}&lt;/ref&gt;
||&lt;small&gt;[[Brun's constant|Brun&lt;sub&gt; 4 &lt;/sub&gt; constant]] = Σ inv.[[prime quadruplet]]s&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Pascal Sebah |author2=Xavier Gourdon
 |lastauthoramp=yes |title=।ntroduction to twin primes and Brun’s constant computation
|url= http://numbers.computation.free.fr/Constants/Primes/twin.pdf
|year= 2002
|publisher= 
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{B}_{\,4}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\textstyle {\sum(\frac1{p}+\frac1{p+2}+\frac1{p+6}+\frac1{p+8})} \scriptstyle \quad {p,\; p+2,\; p+6,\; p+8: \text{ prime}} &lt;/math&gt;
&lt;math&gt; \textstyle{\left(\tfrac1{5} + \tfrac1{7} + \tfrac1{11} + \tfrac1{13}\right)}+ \left(\tfrac1{11} + \tfrac1{13} + \tfrac1{17} + \tfrac1{19}\right)+ \dots&lt;/math&gt;
||
||
||{{OEIS2C|A213007}}
||[0; 1, 6, 1, 2, 1, 2, 956, 3, 1, 1]
||
||0.870588379975 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|&lt;br&gt;
0.63661 97723 67581 34307&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|PrimeProducts|Prime Products}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref group=Ow&gt;[http://oeis.org/wiki/Buffon%27s_constant Buffon's constant]&lt;/ref&gt;
||Buffon constant&lt;ref&gt;{{cite book
|author1=Jorg Arndt |author2=Christoph Haenel |title= Pi -- Unleashed
|page= 13
|year= 2000
|publisher= Verlag Berlin Heidelberg
|isbn= 3-540-66572-2
|url= https://books.google.com/?id=QwwcmweJCDQC&amp;pg=PA13&amp;dq=Fran%C3%A7ois+Vi%C3%A8te+(1540-1603)+developed#v=onepage&amp;q=Fran%C3%A7ois%20Vi%C3%A8te%20(1540-1603)%20developed&amp;f=false
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Buffon2.png|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;\frac{2}{\pi}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \frac{\sqrt2}2 \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt2}}2 \cdot \frac{\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt2}}}2 \cdots&lt;/math&gt; [[Viète's formula|Viète product]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;2/Pi&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A060294}}
||[0;1,1,1,3,31,1,145,1,4,2,8,1,6,1,2,3,1,4,...]
||1540 &lt;br&gt; to &lt;br&gt; 1603
||&lt;small&gt; 0.63661977236758134307553505349005745 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|0.59634 73623 23194 07434&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|GompertzConstant|Gompertz Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Gompertz constant|Euler–Gompertz constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Annie Cuyt |author2=Viadis Brevik Petersen |author3=Brigitte Verdonk |author4=William B. Jones |title= Handbook of continued fractions for special functions
|url= https://books.google.com/?id=DQtpJaEs4NIC&amp;pg=PA190&amp;dq=Gompertz+constant#v=onepage&amp;q=Gompertz%20constant&amp;f=false
|year= 2008
|publisher= Springer Science 
|isbn= 978-1-4020-6948-2
|page= 190
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{G}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\! \int \limits_0^\infty \!\! \frac{e^{-n}}{1{+}n} \, dn = \!\! \int \limits_0^1 \!\! \frac{1}{1{-}\ln n} \, dn =
 \textstyle {\tfrac 1 {1+\tfrac 1{1+\tfrac 1{1+\tfrac 2{1+\tfrac 2{1+\tfrac 3{1+3{/\cdots}} }}}}}} &lt;/math&gt;
&lt;!--- 1/(1+1/(1+1/(1+2/(1+2/(1+3/(1+3))))))) demo Wolfram ---&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;integral[0 to ∞]
{(e^-n)/(1+n)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A073003}}
||[0;1,1,2,10,1,1,4,2,2,13,2,4,1,32,4,8,1,1,1,...]
&lt;!--- 1/(1+1/(1+1/(2+1/(10+1/(1+1/(1+1/(4+1))))))) demo Wolfram ---&gt;
||
||&lt;small&gt; 0.59634736232319407434107849936927937 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!----------------------------------------v---------------------------------------------&gt;
|&lt;center&gt; '''''i''''' ···&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|i|i}}&lt;/ref&gt; &lt;/center&gt;
||[[Imaginary number]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Keith J. Devlin 
|title= Mathematics: The New Golden Age
|url= https://books.google.com/?id=IKmMKOtSI50C&amp;pg=PA66&amp;dq=%22This+leads+to+some+amazing+results.+For+example,+Euler+discovered%22#v=onepage&amp;q=%22This%20leads%20to%20some%20amazing%20results.%20For%20example%2C%20Euler%20discovered%22&amp;f=false
|year= 1999
|publisher= Columbia University Press
|isbn= 0-231-11638-1
|page= 66
}}&lt;/ref&gt;
||[[Image:Complex numbers imaginary unit.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{i}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sqrt{-1} = \frac{\ln(-1)}{\pi} \qquad\qquad \mathrm{e}^{i\,\pi} = -1&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;sqrt(-1)&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Complex number|C]] [[Irrational number|I]]'''''
|| 
||
||1501 &lt;br/&gt; to &lt;br/&gt; 1576
||&lt;center&gt; '''''i''''' &lt;/center&gt;
|-

&lt;!---------------------------------------------v----------------------------------------&gt;
|2.74723 82749 32304 33305
||[[Ramanujan]] [[nested radical]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author1=Bruce C. Berndt |author2=Robert Alexander Rankin |title= Ramanujan: essays and surveys
|url= https://books.google.com/?id=TT1T8A94xNcC&amp;pg=PA219&amp;dq=Ramanujan+nested+radical#v=onepage&amp;q=Ramanujan%20nested%20radical&amp;f=false
|year= 2001 
|publisher= American Mathematical Society, London Mathematical Society
|isbn= 0-8218-2624-7
|page= 219
}}&lt;/ref&gt;
||&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; R_{5} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\scriptstyle \sqrt{5+\sqrt{5+\sqrt{5-\sqrt{5+
 \sqrt{5+\sqrt{5+\sqrt{5-\cdots}}}}}}}\;=
 \textstyle\frac{2+\sqrt{5}+\sqrt{15-6\sqrt{5}}}{2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;(2+sqrt(5)
+sqrt(15
-6 sqrt(5)))/2&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||
||[2;1,2,1,21,1,7,2,1,1,2,1,2,1,17,4,4,1,1,4,2,...]
||
||&lt;small&gt; 2.74723827493230433305746518613420282 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|0.56714 32904 09783 87299&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|OmegaConstant|Omega Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Omega constant]], [[Lambert W function]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Albert Gural 
|title=।nfinite Power Towers
|url= http://www.albertgural.com/math/theory/infinite-power-towers/
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Lambert-w.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\Omega}&lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \sum_{n=1}^\infty \frac{(-n)^{n-1}}{n!} 
 =\,\left(\frac{1}{e}\right)
^{\left(\frac{1}{e}\right)
^{\cdot^{\cdot^{\left(\frac{1}{e}\right)}}}}
= e^{-\Omega} = e^{-e^{-e^{\cdot^{\cdot^{{-e}}}}}} &lt;/math&gt; 
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{(-n)^(n-1)/n!}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A030178}}
||[0;1,1,3,4,2,10,4,1,1,1,1,2,7,306,1,5,1,2,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.56714329040978387299996866221035555 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------v------------------------------------------&gt;
|0.96894 61462 59369 38048
||[[Dirichlet beta function|Beta]](3)&lt;ref&gt;{{cite arXiv 
|author= Michael A.।dowu
|title= Fundamental relations between the Dirichlet beta function, euler numbers, and Riemann zeta function for positive integers
|arxiv= 1210.5559
|year= 2012
|class=math.NT
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt;{\beta} (3)&lt;/math&gt;
|| &lt;math&gt; \frac{\pi^3}{32} = \sum_{n=1}^\infty\frac{-1^{n+1}}{(-1+2n)^3} = \frac{1}{1^3} {-} \frac{1}{3^3} {+} \frac{1}{5^3} {-} \frac{1}{7^3} {+} \cdots &lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{(-1)^(n+1)
/(-1+2n)^3}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A153071}}
||[0;1,31,4,1,18,21,1,1,2,1,2,1,3,6,3,28,1,...]
||
||&lt;small&gt; 0.96894614625936938048363484584691860 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|2.23606 79774 99789 69640
||[[Square root of 5]], [[Gauss sum]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= P A J Lewis 
|title= Essential Mathematics 9
|url= https://books.google.com/?id=KjMVx6ljh6YC&amp;pg=PA24&amp;dq=2.236067977#v=onepage&amp;q=2.236067977&amp;f=false
|year= 2008
|publisher= Ratna Sagar
|isbn= 9788183323673
|page= 24
|quote=
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Pinwheel 1.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \sqrt{5} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \scriptstyle (n = 5) \displaystyle \sum_{k=0}^{n-1} e^{\frac{2 k^2 \pi i}{n}} = 1 + e^\frac{2 \pi i} {5} + e^\frac{8 \pi i} {5} + e^\frac{18 \pi i} {5} + e^\frac{32 \pi i} {5}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[k=0 to 4]
{e^(2k^2 pi i/5)}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Algebraic number|A]]'''''
||{{OEIS2C|A002163}}
||[2;4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,4,...] &lt;br&gt; = [2;{{overline|4}},...]
||
||&lt;small&gt; 2.23606797749978969640917366873127624 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!--------------------------------------------v-----------------------------------------&gt;
|3.35988 56662 43177 55317&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|ReciprocalFibonacciConstant|Reciprocal Fibonacci Constant}}&lt;/ref&gt;
||Prévost constant [[Reciprocal Fibonacci constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Gérard P. Michon
|title= Numerical Constants
|url= http://www.numericana.com/answer/constants.htm#prevost
|year= 2005
|publisher= Numericana
|isbn= 
}}&lt;/ref&gt;
||
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; \Psi &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt;\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{F_n} = \frac{1}{1} + \frac{1}{1} + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{5} + \frac{1}{8} + \frac{1}{13} + \cdots&lt;/math&gt;
''F&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'': [[Fibonacci series]]
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Sum[n=1 to ∞]
{1/Fibonacci[n]}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Irrational number|I]]'''''
||{{OEIS2C|A079586}}
||[3;2,1,3,1,1,13,2,3,3,2,1,1,6,3,2,4,362,...]
||?
||&lt;small&gt; 3.35988566624317755317201130291892717 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!------------------------------------------v-------------------------------------------&gt;
|{{nobr|2.68545 20010 65306 44530}}&lt;ref group=Mw&gt;{{MathWorld|KhinchinsConstant|Khinchin's Constant}}&lt;/ref&gt;
||[[Khinchin's constant]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|author= Julian Havil
|title= Gamma: Exploring Euler's Constant
|url=https://books.google.com/?id=7-sDtIy8MNIC&amp;pg=PA161&amp;dq=Khinchin%27s+constant#v=onepage&amp;q=Khinchin%27s%20constant&amp;f=false
|year= 2003 
|publisher= Princeton University Press
|isbn= 9780691141336 
|page= 161
}}&lt;/ref&gt;
||[[File:KhinchinBeispiele.svg|100px]]
|bgcolor=#e0f0f0 align=center|&lt;math&gt; K_{\,0} &lt;/math&gt;
||&lt;math&gt; \prod_{n=1}^\infty \left[{1+{1\over n(n+2)}}\right]^{\ln n/\ln 2}&lt;/math&gt;
||&lt;source lang=&quot;mathematica&quot;&gt;Prod[n=1 to ∞] 
 {(1+1/(n(n+2))) 
 ^(ln(n)/ln(2))}&lt;/source&gt;
|style=&quot;text-align:center;&quot;|'''''[[Transcendental number|T]]'''''
||{{OEIS2C|A002210}}
||[2;1,2,5,1,1,2,1,1,3,10,2,1,3,2,24,1,3,2,...]
||1934
||&lt;small&gt; 2.68545200106530644530971483548179569 &lt;/small&gt; 
|-

&lt;!-------------------------------------------.------------------------------------------&gt;
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
*[[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ (ਗਣਿਤ)]]
*[[ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
*[[ਗਣਿਤਿਕ ਸਥਿਰਾਂਕ]]

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://isc.carma.newcastle.edu.au/standard।nverse{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Symbolic Calculator, Plouffe's।nverter]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://mathworld.wolfram.com/topics/Constants.html Constants - from Wolfram MathWorld]
* [http://oeis.org/wiki/Index_to_OEIS On-Line Encyclopedia of।nteger Sequences (OEIS)]
* [https://web.archive.org/web/20120912131952/http://www.people.fas.harvard.edu/~sfinch/ Steven Finch's page of mathematical constants]
* [http://numbers.computation.free.fr/Constants/constants.html Xavier Gourdon and Pascal Sebah's page of numbers, mathematical constants and algorithms]

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist|colwidth=30em}}

=== Site MathWorld Wolfram.com ===
{{reflist|group=Mw|2}}

=== Site OEIS Wiki ===
{{reflist|group=Ow|2}}

{{DEFAULTSORT:ਗਣਿਤਿਕ ਸਥਿਰਾਂਕ ਅਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਿਕ ਸਥਿਰਾਂਕ|*]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਿਕ ਸਾਰਣੀਆਂ|ਸਥਿਰਾਂਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing video clips]]</text>
      <sha1>1ikwe03s6hxr41t1puxawb2n3ujg9e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਬੀ ਸਟੇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119735</id>
    <revision>
      <id>840543</id>
      <parentid>729094</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43254" sha1="56tqglm8y2q1eping8hen0kxy50b46j" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਐਬੀ ਚਾਵਾ ਸਟੇਨ
| image =
| caption = ਇਨਸਟਾਇਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਫ਼ੋਟੋ-ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਸਟੇਨ, ਫਰਵਰੀ2018
| birth_date = {{birth date and age|1991|10|1|mf=yes}}
| birth_place = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]]
| death_date = 
| death_place = 
| residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]]
| nationality = [[ਅਮਰੀਕੀ]]
| education = [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation = ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
| employer = 
| known_for = ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
| home_town = ਵਿਲੀਅਮਜ਼ਬਰਗ, ਬਰੂਕਲਿਨ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]]
| height = 5 ਫੁੱਟ 7 ਇੰਚ
| weight = 
| television = ''ਡਾਰਕ ਨੇੱਟ''
| boards = 
| spouse = {{marriage|Fraidy Horowitz|2010|2013}}
| children = 1
| parents = ਰੱਬੀ [[ਮੇਨਾਚੈਮ ਮੇਂਡਲ ਸਟੇਨ]], ਸਾਇਆ ਸ਼ੇਂਡਲ ਸਟੇਨ
| website = [http://abbychavastein.com The Second Transition]
| years active = 2012–ਹੁਣ
}}

'''ਐਬੀ ਸਟੇਨ''' (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/search?kgmid=/g/11cnddg0xv&amp;hl=en-US&amp;kgs=bf1f1ca5178b8556&amp;q=Abby+Stein&amp;shndl=0&amp;source=sh/x/kp&amp;entrypoint=sh/x/kp|title=Abby Stein - Google Search|website=www.google.com}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਲੇਖਕ]], [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁੰਨ]],&lt;ref&gt;[http://omnyapp.com/shows/gentile-and-the-jew/gentile-and-the-jew-with-yiscah-smith-and-abby-ste Discussing transgender rights in the Jewish community with two trans activists - Yiscah Smith and Abby Stein.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617095835/http://omnyapp.com/shows/gentile-and-the-jew/gentile-and-the-jew-with-yiscah-smith-and-abby-ste|date=2016-06-17}} The Gentile and the Jew, 2015.&lt;/ref&gt; ਬਲੌਗਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thesecondtransition.blogspot.com/|title=The Second Transition|website=thesecondtransition.blogspot.com}}&lt;/ref&gt; ਮਾਡਲ, [[ਰੱਬੀ]] ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੈਸੀਡਿਕ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਸੀਡਿਕ [[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਲ ਸ਼ੇਮ ਤੋਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish/news/1.687051|title=Descendant of Hasidic Judaism Founder Comes Out as Transgender|last=JTA Staff|date=November 19, 2015|work=[[Jewish Telegraphic Agency|JTA]] published by [[Haaretz]]|access-date=July 9, 2019|archive-date=ਅਗਸਤ 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819022149/http://www.haaretz.com/jewish/news/1.687051|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਟਰਾਂਸ-ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.eshelonline.org/event/trans-meet-up/ &quot;TRANS MEET-UP with Abby Stein,&quot;] Eshel Online, December 15, 2015.&lt;/ref&gt;

ਸਟੇਨ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਰੱਬੀ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/jewish/features/.premium-1.771440 &quot;'Gender began punching me in the face': How a Hasidic rabbi came out as trans woman&quot;], Debra Nussbaum Cohen, Haaretz, February 17, 2017.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2016 ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.thejewishweek.com/special-sections/36-under-36/abby-stein-24 &quot;36 Under 36&quot; Abby Stein], The Jewish Week&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਟੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮਸਬਰਗ, [[ਬਰੁਕੱਲਿਨ|ਬਰੁਕਲਿਨ]], [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈਸੀਡਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 13 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਵਾਂ ਬੱਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://forward.com/sisterhood/325156/introducing-abby-stein/ &quot;Abby, who is 24, was born in the Williamsburg section of Brooklyn to a notable Hasidic family that boasts a long lineage of rabbis.&quot;] Judy Bolton-Fasman, ''Forward'', November 20, 2015.&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਪੋਲੈਂਡ|ਪੋਲਿਸ਼]], [[ਯੂਕਰੇਨ|ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ]] / [[ਰੋਮਾਨੀਆ]], [[ਸਰਬੀਆ|ਸਰਬੀਆਈ]] ਅਤੇ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thesecondtransition.blogspot.com/2017/04/holocaust-remembrance-day-personal.html|title=Holocaust Remembrance Day: A Personal Reflection|last=Abby C. Stein|date=April 23, 2017|website=The Second Transition|access-date=January 21, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀਸ਼]] ਅਤੇ [[ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਬਰਾਨੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ [[ਯਹੂਦੀ]] ਦਿਵਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਲੱਗ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/02/23/finding-faith-and-community-as-a-transgender-jew/ Abby’s early life was defined by an extreme iteration of Jewish practice, but more relaxed forms of traditional Judaism are also divided along gender lines. Sacred Jewish texts, and by extension Jewish law, are in fact predicated upon an assumption of gender duality. A person’s sex determines what religious practices he or she is obliged to perform, and how he or she is expected to behave in social contexts.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171121200706/https://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/02/23/finding-faith-and-community-as-a-transgender-jew/ |date=2017-11-21 }} Brigit Katz, ''[[The New York Times]]'', February 2, 2016.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਆਮੇਸ਼ਾ ਲੇਕ, ਅਪਸਟੇਟ ਨਿਊਯਾਰਕ&lt;ref&gt;Abby Stein's profile on [[Sefaria]] [https://www.sefaria.org/profile/abby-c-stein &quot;Jewish Education Yeshivat Viznitz&quot;]&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਨੀਜ਼ ਯੀਸ਼ਿਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਵਜੋਂ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.glaad.org/blog/interview-abby-stein-talks-about-being-transgender-woman-hasidic-jewish-community &quot;attended Yeshiva, completing a rabbinical degree in 2011&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328100230/https://www.glaad.org/blog/interview-abby-stein-talks-about-being-transgender-woman-hasidic-jewish-community |date=2019-03-28 }} Glaad.com, April 27, 2016.&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹੈਸੀਡਿਕ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਯਹੂਦੀ]] ਕਮਿਊਨਟੀਆਂ ਵਿੱਚ &quot; ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਨਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Abby_Stein_at_UC_Berkeley_April_2016.jpg|left|thumb| ਐਬੀ ਸਟੇਨ ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ 'ਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ]]
ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਟੋਰੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ 'ਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thesecondtransition.blogspot.com/2015/11/and-time-has-come-coming-out.html|title=The Second Transition: And, The Time Has Come... COMING OUT!!!|last=Stein|first=Abby|date=November 11, 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਦ'' [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://womenintheworld.com/2015/11/20/trans-woman-who-also-left-hasidism-blogs-about-double-transition/|title=Trans woman who also left Hasidism blogs about “double transition” – Women in the World|website=womenintheworld.com|access-date=2019-08-30|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120404/https://womenintheworld.com/2015/11/20/trans-woman-who-also-left-hasidism-blogs-about-double-transition/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਪੋਸਟ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nypost.com/2015/11/18/i-left-hasidism-to-become-a-woman/|title=I left Hasidism to become a woman|last=Fears|first=Danika|date=November 18, 2015}}&lt;/ref&gt; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecut.com/2015/12/growing-up-hasidic-trans.html|title=I Grew Up Hasidic and Trans. Here’s How I Found a New Community.|website=The Cut}}&lt;/ref&gt; ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/outfront-trans-woman-spreads-lgbtq-awareness-hasidic-community-n706611|title=Trans woman spreads LGBTQ awareness in Jewish Orthodox community|website=NBC News}}&lt;/ref&gt; ਡੇਲੀ ਡੌਟ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailydot.com/irl/transgender-orthodox-jew-abby-stein/|title=For this transgender Orthodox Jew, blogging was her lifeline|date=December 8, 2015|website=The Daily Dot}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.greatbigstory.com/|title=Great Big Story|website=www.greatbigstory.com|access-date=2019-08-30|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515181251/https://www.greatbigstory.com/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼,&lt;ref name=&quot;live.huffingtonpost.com&quot;&gt;[http://live.huffingtonpost.com/r/archive/segment/564e3c995a743ca48a00037a Why This Trans Woman Left Hasidism To Embrace Her Gender Identity]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Free To Be Me&quot;&gt;{{Cite web|url=http://transgeninsight.com/blog/chasing-news-free-to-be-me-transgender/|title=Free To Be Me|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630142254/http://transgeninsight.com/blog/chasing-news-free-to-be-me-transgender/|archive-date=2016-06-30|dead-url=yes|access-date=2016-05-26}}&lt;/ref&gt; ਹਫ਼ਪੋਸਟ ਲਾਈਵ&lt;ref name=&quot;live.huffingtonpost.com&quot;/&gt; ਅਤੇ ਵਾਈਸ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=oAsmx5U2GC8 Daily Vice Canada], March 19, 2016.&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀ.ਵੀ. ਨੈਟਵਰਕਸ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਹਿਰ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.juedische-allgemeine.de/article/view/id/29094|title=Der Rebbe im Minirock|last=Noah Gadebusch|date=May 13, 2017|work=[[Jüdische Zeitung#Notes|Jüdische Allgemeine]]|access-date=August 1, 2017|last2=Benyamin Reich|language=German}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/italy/gioia/20170803/282016147406842|title=NATA due volte|last=Francesca Bussi|date=August 3, 2017|work=[[Gioia (magazine)|Gioia]]|access-date=August 3, 2017|language=Italian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.jutarnji.hr/globus/Globus-zivot/od-zivota-u-sekti-do-priznanja-odgajali-su-me-kao-princa-a-onda-je-moj-otac-hasidski-zidov-zanijemio-kad-sam-mu-rekla-da-sam-transrodna-osoba/6649959/|title=OD ŽIVOTA U SEKTI DO PRIZNANJA 'Odgajali su me kao princa, a onda je moj otac hasidski Židov zanijemio kad sam mu rekla da sam transrodna osoba'|last=Gabi Abramac|date=October 12, 2017|work=[[Globus (weekly)|Globus]]|access-date=October 16, 2017|language=Croatian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/denmark/weekendavisen/20170317/281758449101112|title=En sjæl fanget i den forkerte krop|last=Camilla Stampe|date=March 17, 2017|work=[[Weekendavisen]]|access-date=March 5, 2018|language=Danish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.svd.se/flydde-ultraortodoxa-livet--stottar-andra-transkvinnor|title=Flydde ultraortodoxa livet – stöttar andra transkvinnor|last=Sandra Johansson|date=December 24, 2018|work=[[Svenska Dagbladet]]|access-date=December 28, 2018|language=Swedish}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਸਟੇਨ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋ, ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਹੋ।&quot; ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟਰਾਂਸਫ਼ਰ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।&quot;&lt;ref&gt;[http://www.jweekly.com/article/full/77311/hassidic-raised-trans-woman-to-speak-about-her-journey &quot;Hassidic-raised trans woman to speak about her journey&quot;]. Alix Wall, ''[[Jweekly]]'', April 7, 2016.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;[http://thesecondtransition.blogspot.com/2016/01/i-have-daddy-and-mommy-issues-yet-i-am.html &quot;I Have Daddy and Mommy Issues&quot;]. ''The Second Transition'', January 16, 2016.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਕਮਿਊਨਟੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ&lt;ref&gt;[http://www.pinknews.co.uk/2015/11/19/this-trans-woman-got-some-serious-hate-when-she-left-hasidism-behind/ &quot;This trans woman got some serious hate when she left Hasidism behind&quot;]. Joseph Patrick McCormick, ''[[Pink News]]'', November 19, 2016.&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ (ਇੱਕ ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਸ਼ੌਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਫ਼ਰਤ ਮਿਲੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Free To Be Me&quot;/&gt;

ਸਟੇਨ ਨੂੰ 2016 ਦੀ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ]] '''ਡਾਰਕ ਨੈਟ'' ' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 8 -&quot;ਰਿਵਾਲਟ&quot; ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;vocativ.com&quot;&gt;[http://www.vocativ.com/295903/trans-orthodox-dark-net/ &quot;DARK NET: Growing Up Trans In An Ultra-Orthodox Community&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328100237/https://www.vocativ.com/295903/trans-orthodox-dark-net/ |date=2019-03-28 }} Tracy Clark-Flory, March 10, 2016.&lt;/ref&gt;

=== ਨਾਮ ਤਬਦੀਲੀ ===
4 ਜੂਨ, 2016 ਨੂੰ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਨਵੀਨੀਕਰਣ [[ਸਿਨਾਗੌਗ|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ]] ਰੋਮਿਯੂ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ '''ਐਬੀ ਚਾਵਾ ਸਟੇਨ''' ਰੱਖ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/jewish/.premium.MAGAZINE-how-a-hasidic-rabbi-came-out-as-trans-woman-1.5433803|title='Gender Began Punching Me in the Face': How a Hasidic Rabbi Came Out as Trans Woman|last=Cohen|first=Debra Nussbaum|date=2017-02-17|work=Haaretz|access-date=2019-07-16|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thesecondtransition.blogspot.com/2016/05/romemu-xoxo.html &quot;Next Shabbat Morning, June 4th, I will be having a Celebration at Romemu. Call it a Bat Mitzva of sorts. We will do a name change at the Torah, followed by a Kiddush, which is the traditional way of celebrating milestones in one’s life. I am doing this event in public not just to celebrate my own life in transition, but to send a message to the entire Jewish-Trans community, the entire queer community, and well, every human being: '''Look, no matter what you think, you can find community, you can, and will find love. Don’t feel alone, because you are not alone. One might think that tradition has no way to accommodate and celebrate us, and maybe it didn’t have until now, but it does now!!!'''&quot;] Abby Stein, ''Romemu, Xoxo'', May 22, 2016.&lt;/ref&gt; ਦ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ:

== ਸਰਗਰਮਤਾ ==
ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੇਲਪਲਾਈਨ ਸਪੋਰਟ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;vocativ.com&quot;/&gt; ਸਟੇਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਅਤੇ ਅਨਲਾਈਨ ਸਮਰਥਨ ਕਮਿਊਨਟੀ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਲਾਈਨ ਕਮਿਊਨਟੀ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;[http://www.sho.com/dark-net/season/1/episode/8 &quot;The heir to a rabbinic dynasty who's turned away from Brooklyn's Hasidim after finding a world she never knew existed online,&quot;] ''sho.com'', Dark Net Season 1, Episode 8, March 10, 2016.&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://www.glaad.org/blog/interview-abby-stein-talks-about-being-transgender-woman-hasidic-jewish-community &quot;She also founded a support group for trans people of Orthodox backgrounds,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328100230/https://www.glaad.org/blog/interview-abby-stein-talks-about-being-transgender-woman-hasidic-jewish-community |date=2019-03-28 }} Summer Luk, ''Glaad.com Blog'', April 2016.&lt;/ref&gt; ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ 12 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਥੀ ਹੈਸਿਡਸ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;[http://www.jweekly.com/article/full/77311/hassidic-raised-trans-woman-to-speak-about-her-journey &quot;Stein decided to start her own support group, and 25 people signed up. Most were fellow Hassids struggling with their sexuality or gender identity, Stein said. In December, they had their initial meet-up, with 12 people attending.], Alix Wall, Jweekly, April 2016.&lt;/ref&gt; ਸਟੇਨ ਦੇ ਏਵਿਡ ਬਲੌਗਿੰਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਨੁਸਰਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਅਤਿ-ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਊ. ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.cjnews.com/living-jewish/jewish-learning/ex-chassid-speaks-about-being-transgender-leaving-the-fold &quot;She recently started a support group for transgender people from Orthodox backgrounds and, as an avid blogger (she came out as trans via blog, in a post that garnered 20,000 views overnight), has become a role model for former ultra-Orthodox Jews – both LGBTQ and not.&quot;] Jodie Shupac, [[Canadian Jewish News]], March 2016.&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://fuzzmagazine.com/portraiture/abby-stein-photographer-eve-singer-captures-stark-personal-portraits-ex-hasidic-transgender-activist/ ''Abby stein:'' Photographer Eve Singer Captures Stark, Personal Portraits of an Ex-Hasidic, Transgender Activist.] Eve singer, Fuzz Magazine, September 2016.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰਿਫ਼ਾਇਨਰੀ 29 ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ &quot;ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [ਸ਼ੂਟਿੰਗ] ਪਸੰਦ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ,&quot; ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.refinery29.com/2016/09/123226/male-to-female-transition-photos-transgender-woman#slide 14 Intimate Photos That Depict One Trans Woman's Rapidly Changing Life.] Sara Coughlin, Refinery29, October 7, 2016.&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੋਗ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.com/projects/13541582/american-woman-style-after-ultra-orthodox-life/|title=Off the Beaten Path: After Leaving Orthodox Judaism, Women Forge a New Identity in the Secular World|last=Liana Satenstein|date=March 8, 2018|work=[[Vogue Magazine]]|access-date=March 9, 2018|last2=Gilliam Laub}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਨਸਟਾਈਲ ਨਾਲ ਕਈ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵੀ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.instyle.com/celebrity/abby-stein-hasidic-rabbi-transgender|title=Meet the Hasidic Rabbi Who Realized She Was Transgender Thanks to a Google Search|last=Shalayne Pulia|date=February 27, 2018|work=[[InStyle Magazine]]|access-date=March 9, 2018|archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328100253/https://www.instyle.com/celebrity/abby-stein-hasidic-rabbi-transgender|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਐਕਟੀਵਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟੇਨ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਜੋ ਅਲਟਰਾ-ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫੁੱਟਸਟੈਪਸ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.footstepsorg.org/2016/08/|title=36 Under 36 2016, The Jewish Week|last=|date=May 23, 2016|website=''footstepsorg.org''|access-date=August 13, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328100231/https://www.footstepsorg.org/2016/08/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਸਟਰ ਸੰਸਥਾ ਫਾਰਵਰਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੰਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|ਮਾਂਟ੍ਰੀਅਲ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://forwardorg.org/abby-steins-visit-with-forward-in-montreal/|title=Abby Stein's Visit With Forward in Montreal|last=Joey Tanny|date=April 20, 2016|work=''forwardorg.org''|access-date=August 18, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328100229/http://forwardorg.org/abby-steins-visit-with-forward-in-montreal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਹੈਸੀਡਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਈ.ਡੀ. ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਕਾਲਤ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://jewishweek.timesofisrael.com/watch-ex-chasidic-activist-abby-stein-grills-de-blasio-on-yeshiva-probe/|title=Watch Ex-Chasidic Activist Abby Stein Grill De Blasio On Yeshiva Probe|last=Amy Sarah Clark|date=August 9, 2017|work=[[The Jewish Week]]|access-date=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਊਜ਼ ਨੈਟਵਰਕਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟੇਨ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]], [[ਬੁਲਗਾਰੀਆ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੀ.ਵੀ. ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਹਿਬਰੂ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, ਰੂਸੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਅਤੇ ਯਿੱਦੀ ਆਦਿ। 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; |ਨੋਟਸ
|-
|2014
|ਹਫਇੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਲਾਇਵ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://live.huffingtonpost.com/r/segment/jews-commiting-suicide-after-leaving-ultra-orthodox-community/55cbb564fe3444be450006ce|title=Why Orthodox Jews Struggle to Leave Community|date=August 15, 2014}}&lt;/ref&gt;
|ਟੀ.ਵੀ.; ਐਪੀਸੋਡ: &quot;ਵਾਈ ਅਰਥੋਡਾਕਸ ਜਿਉਸ ਸਟਰਗਲ ਟੂ ਲੀਵ ਕਮਿਊਨਟੀ&quot; ਸ਼ੁਲੇਮ ਡੀਨ
|-
|2015
|''ਹਫਇੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਲਾਇਵ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aol.co.uk/video/why-this-trans-woman-left-hasidism-to-embrace-her-gender-identity-519262631/|title=Why This Trans Woman Left Hasidism To Embrace Her Gender Identity|date=November 17, 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=May 2019}}&lt;/ref&gt;
|TV Series; Episode: &quot;Why This Trans Woman Left Hasidism To Embrace Her Gender Identity&quot;
|-
|2015
|ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਨਿਊਜ਼&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Fc1vnqXSbA&amp;list=PLGAOZDy50dxlMHLPGsb17QJOEU9jjtAa6|title=Free To Be Me|date=December 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|Fox TV Series; Episode: &quot;Free To Be Me&quot;
|-
|2016/2018
|ਗ੍ਰੇਟ ਬਿਗ ਸਟੋਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.greatbigstory.com/stories/defiant-abby-stein|title=Defiant Abby Stein|date=January 12, 2016|access-date=ਅਗਸਤ 30, 2019|archive-date=ਮਈ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522090824/http://www.greatbigstory.com/stories/defiant-abby-stein|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|A CNN Web Series; Episode: &quot;Transitioning to Freedom&quot; - in 2018 the episode was aired again by &quot;Great Big Story Nordics&quot; with [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Swedish]] subtitles; Episode: &quot;Transsexuell med ultraortodox bakgrund&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.greatbigstory.se/stories/transsexuell-med-ultraortodox-bakgrund|title=Transsexuell med ultraortodox bakgrund|last=|date=February 28, 2018|work=Great Big Story Nordics|access-date=March 4, 2018|language=Swedish|archive-date=ਮਾਰਚ 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202639/https://www.greatbigstory.se/stories/transsexuell-med-ultraortodox-bakgrund|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|ਡਾਰਕ ਨੇਟ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vocativ.com/295903/trans-orthodox-dark-net/|title=Trans Orthodox Dark Net|date=March 10, 2016|access-date=ਅਗਸਤ 30, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328100237/https://www.vocativ.com/295903/trans-orthodox-dark-net/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|Showtime Television documentary series, Episode 8, &quot;Revolt&quot;
|-
|2016
|ਡੇਲੀ ਵਾਈਸ''-'' ਕੈਨੇਡਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oAsmx5U2GC8|title=DAily Vice Canada Interview|date=March 15, 2016}}&lt;/ref&gt;
|[[ਕੈਨੇਡਾ|Canadian]] TV Series; Episode: &quot;Les défis d'une activiste trans reniée par sa communauté juive hassidique&quot; In [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|French]] and in English
|-
|2017
|ਨਾਉਦਿਸ ਓਰਿਜਨਲ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://diembaomang.com/video/watch/134876|title=How This Hasidic Rabbi Became A Trans Woman|date=May 6, 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=May 2019}}&lt;/ref&gt;
|TV Series; Episode: &quot;How This Hasidic Rabbi Became A Trans Woman&quot; - Got 2.6 million views on Facebook alone.
|-
|2017
|ਸ਼ਿਸ਼ਿ, ਅਯਾਲਾ ਹੇਸਨ ਨਾਲ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.nana10.co.il/Article/?ArticleID=1248233|title=All About Abby: The Wonderful Journey of the Young Ultra-Orthodox Man That Became A Woman|date=May 27, 2017|access-date=ਅਗਸਤ 30, 2019|archive-date=ਜੂਨ 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602110440/http://news.nana10.co.il/Article/?ArticleID=1248233|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|[[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|Israeli]] TV Series on Channel 10; Episode: &quot;הכל אודות אבי: מסעו המופלא של האברך החרדי שהפך לאישה&quot; (All About Abby: The Wonderful Journey of the Young Ultra-Orthodox Man That Became A Woman), In Hebrew
|-
|2017
|ਦ ਥੀਮ ਆਫ ਨੋਵਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.bg/news/view/2017/06/04/184121/%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-nova-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%B9%D1%82%D0%BE-%D1%81%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B0-%D0%B1%D1%8A%D0%B4%D0%B5-%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B0/|title=The Rabbi Who Prays to Be a Woman|date=June 4, 2017}}&lt;/ref&gt;
|[[ਬੁਲਗਾਰੀਆ|Bulgarian]] TV Show; Episode: &quot;Темата на NOVA: Свещеникът, който се моли да бъде жена&quot; (The Rabbi Who Prays to Be a Woman) - this was Stein's first TV appearance in [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ|Eastern Europe]], and Bulgaria's first transgender story on TV, in [[ਬਲਗਾਰੀ|Bulgarian]].
|-
|2017
|''ਪੋਪਸੂਗਰ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.popsugar.com/news/Meet-Transgender-Activist-Abby-Stein-43598113|title=Meet Transgender Activist Abby Stein|date=June 5, 2017}}&lt;/ref&gt;
|Social Media series; Episode: &quot;This Transgender Trailblazer Left the Hasidic Community to Live Her Truth as a Woman&quot; - it got over 7 million views on [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|Facebook]] alone, the most of any of her videos
|-
|2017
|''[[:es:DKiss|ਡੀਕਿਸ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/DKissTV/videos/711636905711824/|title=Abby Stein cortó toda la relación con su familia cuando les contó que era transgénero|date=June 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|[[ਸਪੇਨ|Spanish]] TV series; Episode: &quot;Abby Stein cortó toda la relación con su familia cuando les contó que era transgénero&quot; - Stein was not interviewed for this episode, in [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Spanish]].
|-
|2017
|''ਟਾਈਮ ਕੋਡ- ਆਰ.ਟੀ.ਵੀ.''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CKF1SMio_Ns|title=&quot;Time Code&quot; with Vladimir Lensky. June 16th|date=June 26, 2017}}&lt;/ref&gt;
|International [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|Russian]]-speaking TV series; Episode: &quot;«Тайм-Код» с Владимиром Ленским. 16 июня&quot; - Filmed at [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|Columbia University]], in Russian.
|-
|2017
|5 ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ 5 ਨਿਊਜ਼&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fox5ny.com/news/263933228-story|title=Transgender woman's journey from Hasidim to a new life|date=June 26, 2017|access-date=ਅਗਸਤ 30, 2019|archive-date=ਅਗਸਤ 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825065027/http://www.fox5ny.com/news/263933228-story|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|NYC TV news series; Episode: &quot;Transgender woman's journey from Hasidim to a new life&quot;.
|-
|2017
|''ਏ ਪਲੱਸ: ਏ ਗ੍ਰੈਨ ਆਫ ਸੌਲ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/aplusapp/videos/vl.1186316854819873/1799960893408172/?type=1|title=Mark Transgender Day of Remembrance|date=November 20, 2017}}&lt;/ref&gt;
|Weekly Facebook based show; Episode: &quot;To mark Transgender Day of Remembrance&quot;.
|-
|2017
|''ਦ ਰਨਡਾਊਨ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.i24news.tv/en/tv/replay/THE-RUNDOWN/x6cb4r6|title=Bridging Ultra-Orthodox and LGBT communities|date=December 27, 2017}}&lt;/ref&gt;
|TV show on the International Israeli channel i24NEWS; Episode: &quot;Bridging Ultra-Orthodox and LGBT communities&quot; in two parts,&lt;ref&gt;First part is called {{Cite web|url=http://www.i24news.tv/en/tv/replay/THE-RUNDOWN/x6cb4hy|title=Trans Orthodox Jew fights for visitation rights}}&lt;/ref&gt; in English
|-
|2018
|''ਟੋਡੋ ਨੋਟੀਸੀਅਸ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tn.com.ar/sociedad/como-un-rabino-ultraortodoxo-se-convirtio-en-mujer_843556|title=How an ultra-Orthodox rabbi (married and with a son) became a woman|date=February 1, 2018}}&lt;/ref&gt;
|[[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|Argentinian]] TV show; Episode: &quot;Cómo un rabino ultraortodoxo (casado y con un hijo) se convirtió en mujer,&quot; and additional segment &quot;Abby, el rabino ortodoxo que se convirtió en mujer&quot;&lt;ref&gt;Aired on TV a day after {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hfkDQznmauU|title=Abby, el rabino ortodoxo que se convirtió en mujer|date=February 2, 2018}}&lt;/ref&gt; in Spanish
|-
|2018
|''ਕੈਫ਼ੇ 100''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cafe.com/cafe-100-episode-2-abby-stein/|title=Episode 2: Abby Stein|date=April 26, 2018|access-date=ਅਗਸਤ 30, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 28, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328104452/https://www.cafe.com/cafe-100-episode-2-abby-stein/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|Web Series; Episode: &quot;Episode 2: Abby Stein&quot;
|-
|2018
|''ਹਫਪੋਸਟ ਪਰਸਪੈਕਟਿਵ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/in-the-hasidic-community-gender-is-black-and-white_us_5b219ae0e4b00d39327fb98b|title=This Trans Woman Left Her Hasidic Community To Fully Embrace Her True Self|date=June 13, 2018}}&lt;/ref&gt;
|TV Series; Episode: S1:E11 &quot;This Trans Woman Left Her Hasidic Community To Fully Embrace Her True Self&quot;
|-
|2018
|''ਟ੍ਰੇਂਡਿੰਗ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uaU13F5NP28|title=From Ultra-Orthodox Rabbi to Transgender Woman|date=July 6, 2018}}&lt;/ref&gt;
|TV Show hosted by Emily Frances; Episode: &quot;From Ultra-Orthodox Rabbi to Transgender Woman&quot;
|-
|2018
|''ਸਟੇਰਨ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stern.de/lifestyle/jwd/abby-stein-sollte-rabbiner-werden--heute-lebt-sie-als-frau-8183032.html|title=Abby Stein had to give up a world in which she should have been a rabbi - to be a woman|date=July 26, 2018}}&lt;/ref&gt;
|[[ਜਰਮਨੀ|German]] Magazine based Series as part of JWD by Joko Winterscheidt; Episode: &quot;Abby Stein musste eine Welt aufgeben, in der sie Rabbiner sein sollte – um eine Frau zu sein,&quot; In [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|German]]
|-
|2019
|''112ਬੀਕੇ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Yqdoir9fRKg|title=A Hasidic Rabbi's Transition|date=February 12, 2019}}&lt;/ref&gt;
|Brooklyn based BRIC TV weekly show; Episode: &quot;A Hasidic Rabbi's Transition&quot;
|-
|2019
|''ਕੁਈਰ ਕਿਡ ਸਟਫ਼''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=spRRzI1EjcY|title=What's JUDAISM? (ft Abby Chava Stein)|date=February 24, 2019}}&lt;/ref&gt;
|Web series educating kids on LGBTQ+ and social justice topics; Season 4, Episode 2: &quot;Religion with Abby Chava Stein!&quot;
|-
|2019
|''ਸਟੂਡਿਓ 10''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tenplay.com.au/channel-ten/studio-10/extra/season-2019/abby-stein-from-orthodox-rabbi-to-transgender-woman|title=Abby Stein: From Orthodox Rabbi To Transgender Woman|date=March 15, 2019}}&lt;/ref&gt;
|[[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|Australian]] morning talk show on Network Ten; Episode: &quot;Abby Stein: From Orthodox Rabbi To Transgender Woman&quot;
|}

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
2010 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਫਰਾਈਡੇ ਹੋਰੋਵਿਟਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਬੇਟਾ ਡੁਵਿਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-3330583/Hasidic-groom-Yisroel-Stein-wed-traditional-ceremony-wearing-black-robe-shtreimel-hat-Four-years-later-called-Abby-wears-make-figure-hugging-dresses.html &quot;Abby shares custody of their three-year-old son Duvid with her former bride Fraidy Horowitz. Abby's sheltered upbringing culminated in her arranged marriage at 18 to Fraidy Horowitz. the daughter of another Hasidic Jewish family.&quot;] Ben Ashford, The [[Daily Mail]], November 23, 2015.&lt;/ref&gt; ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਮੈਚ ਮੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ|ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਹ]] ਸੀ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਸਿਰਫ ਕੁੜਮਾਈ ਤੋਂ 15 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.newsgrio.com/articles/153729-hasidic-groom-yisroel-stein-was-wed-in-a-traditional-ceremony-wearing-a-black-robe-and-shtreimel-hat.-four-years-later-she-is-called-abby-and-wears-make-up-and-figure-hugging-dresses%C2%A0.html &quot;Abby's sheltered upbringing culminated in her marriage at 18 to Fraidy, the daughter of another Hasidic Jewish family. It was formally arranged by a matchmaker and was, in Abby’s words, a ‘done deal’ before they had even met. ‘It wasn’t exactly forced, but it was completely arranged,’ she said. ‘I met her once in advance, for 15 minutes.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828213323/http://www.newsgrio.com/articles/153729-hasidic-groom-yisroel-stein-was-wed-in-a-traditional-ceremony-wearing-a-black-robe-and-shtreimel-hat.-four-years-later-she-is-called-abby-and-wears-make-up-and-figure-hugging-dresses%C2%A0.html |date=2016-08-28 }}, News Grio, November 23, 2015.&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟੇਨ ਨੇ ਕਮਿਊਨਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ [[ਤਲਾਕ]] ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Diaspora/Member-of-prominent-Hasidic-family-from-Brooklyn-comes-out-as-transgender-434619 &quot;She divorced her wife and left the community.&quot;] [[The Jerusalem Post]], November 19, 2015.&lt;/ref&gt; ਤਲਾਕ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ]]'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ,&quot; ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ &quot;ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਹਿਰਾਸਤ ਸਮੇਤ&quot; ਇੱਕ &quot;ਆਮ ਸਮਝੌਤਾ&quot; ਵੱਖਰੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/formerly-orthodox-and-struggling-for-parental-rights-1407810872 &quot;Formerly Orthodox, and Struggling for Parental Rights.&quot;] Melanie Grayce West, August 11, 2014.&lt;/ref&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://thesecondtransition.blogspot.com ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ]
* [[imdbname:3204244|ਆਈ.ਐਮ.ਡੀ.ਬੀ. 'ਤੇ ਐਬੀ ਸਟੇਨ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]</text>
      <sha1>56tqglm8y2q1eping8hen0kxy50b46j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120908</id>
    <revision>
      <id>840549</id>
      <parentid>528589</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9847" sha1="8jegx8m2gj6z4oaoowa3kn6nag3s2jd" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Creación_de_Adán.jpg|thumb| ''[[ਆਦਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ]]'' ; [[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲੈਂਜਲੋ]] ਦੁਆਰਾ; 1508 &amp;#x2013; 1512; ਫਰੈਸਕੋ; 480.1 × 230.1 ਸੈਮੀ (15.7 × 7.5 ਫੁੱਟ); [[ਸਿਸਟੀਨ ਚੈਪਲ]] ([[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ]]) ]]
'''ਕਲਾ''' ਦਾ '''ਇਤਿਹਾਸ''' [[ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸੁਹਜ ਦੇ]] ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ [[ਕਲਾ|ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ]], ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ]] ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ; ਮਨੁੱਖੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ; ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]], [[ਮੂਰਤੀਕਲਾ|ਮੂਰਤੀ]], [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਪੇਂਟਿੰਗ]], [[ਫ਼ਿਲਮ|ਫਿਲਮ]], [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]], ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟਸ ਤੇ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਨਾ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ [[ਵੀਡੀਓ]] ਆਰਟ, [[ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਲਾ|ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਰਟ]], ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, [[ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ|ਟੈਲੀਵੀਯਨ]], ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਗੇਮਾਂ ਚੱਲ ਪਈਆਂ ਹਨ।

ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਕਸਰ ਹਰ [[ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ]] ਦੌਰਾਨ ਰਚਿਤ ਮਾਸਟਰਪੀਸਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ [[ਸੱਭਿਅਤਾ|ਹੈ]]। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਚੰਭੇ|ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ]] ਅਜੂਬੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਲਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਨੇੜਿਓਂ ਕੋਈ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਿਚਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਰਸ਼ਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਜਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਕਰ ਸਕਣ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਕਲਾ ਵਸਤਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

== ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Homo_Erectus_shell_with_geometric_incisions_circa_500,000_BP,_Naturalis_Biodiversity_Center,_Netherlands_(with_detail).jpg|thumb| ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਝਰੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ''ਹੋਮੋ ਈਰੇਕਟਸ'' ਸ਼ੈੱਲ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗਿਆਤ ਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਗਭਗ 500,000 ਬੀਪੀ; ਤ੍ਰਿਨੀਲ ( [[ਜਾਵਾ ਟਾਪੂ|ਜਾਵਾ]] ) ਤੋਂ; ਨੈਚੁਰਲਿਸ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕੇਂਦਰ ([[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]])&lt;ref name=&quot;Nature Article&quot;&gt;{{Cite journal|last=Callaway|first=Ewen|title=Homo erectus made world's oldest doodle 500,000 years ago|url=https://www.nature.com/news/homo-erectus-made-world-s-oldest-doodle-500-000-years-ago-1.16477|journal=Nature News|language=en|doi=10.1038/nature.2014.16477}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NS&quot;&gt;{{Cite journal|last=Brahic|first=Catherine|date=3 December 2014|title=Shell 'art' made 300,000 years before humans evolved|url=https://www.newscientist.com/article/mg22429983.200-shell-art-made-300000-years-before-humans-evolved.html|journal=[[New Scientist]]|access-date=29 September 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Stone_Age_Animal_Carving,_Hayonim_Cave,_28000_BP.jpg|thumb| ਗੇਰੂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ; 40,000-18,500 ਬੀਪੀ; ਹੇਓਨੀਮ ਗੁਫਾ ਤੋਂ, ਲੇਵੈਂਟਾਈਨ ਔਰੀਗਨਾਸੀਅਨ ; ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ([[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]]).&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KPVTCRYPfFMC&amp;pg=PA29|title=Treasures of the Holy Land: Ancient Art from the Israel Museum|last=Yiśraʼel (Jerusalem)|first=Muzeʼon|last2=Museum (Jerusalem)|first2=Israel|date=1986|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=9780870994708|page=29|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Horse from Hayonim Cave, Israel, 30,000 years&quot; in {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=w7NtAAAAMAAJ|title=Israel Museum Studies in Archaeology|date=2002|publisher=Samuel Bronfman Biblical and Archaeological Museum of the Israel Museum|page=10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://museums.gov.il/en/items/Pages/ItemCard.aspx?IdItem=ICMS_IMJ_330094|title=Hayonim horse|website=museums.gov.il|access-date=2019-10-15|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801150646/https://museums.gov.il/en/items/Pages/ItemCard.aspx?IdItem=ICMS_IMJ_330094|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BY&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1981_num_7_2_4296|title=The Aurignacian at Hayonim Cave|last=Bar-Yosef|first=Ofer|last2=Belfer-Cohen|first2=Anna|date=1981|pages=35–36}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੈਰੀਟਲ ਕਲਾ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਬਲੌਮਬਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਗੇਰੂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਸਹਿਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2q9780EgEBEC&amp;pg=PA57|title=After Eden: The Evolution of Human Domination|last=Sale|first=Kirkpatrick|date=2006|publisher=Duke University Press|isbn=9780822339380|page=57|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20180912&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/12/science/oldest-drawing-ever-found.html|title=Oldest Known Drawing by Human Hands Discovered in South African Cave|last=St. Fleur|first=Nicholas|date=12 September 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=15 September 2018}}&lt;/ref&gt; ]]
''ਹੋਮੋ ਈਰੇਟਸ'' ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਉੱਕਰੇ ਸ਼ੈੱਲ ਤਕਰੀਬਨ 500,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਹਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਕਲਾ' ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Nature Article&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NS&quot;/&gt; ''[[ਨੀਐਂਡਰਥਾਲ]]'' ਕਲਾ, ਸਜਾਵਟ, ਅਤੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 130,000 ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਨੀਐਂਡਰਥਾਲ]] ਜੁੱਗ ਦੇ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/04/140430133054.htm|title=Neanderthals were not inferior to modern humans, study finds|date=April 30, 2014|work=ScienceDaily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sci-news.com/archaeology/neanderthals-symbolic-objects-04545.html|title=Neanderthals Capable of Incorporating Symbolic Objects into Their Culture, Discovery Suggests|last=E.|first=de Lazaro|date=January 18, 2017|work=Sci News}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=N. Branan|year=2010|title=Neandertal Symbolism: Evidence Suggests a Biological Basis for Symbolic Thought|url=https://www.scientificamerican.com/article/neandertal-symbolism/|magazine=Scientific American}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ]]</text>
      <sha1>8jegx8m2gj6z4oaoowa3kn6nag3s2jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121450</id>
    <revision>
      <id>840520</id>
      <parentid>641934</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Notable participants&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1325616509|Jashn-e-Rekhta]]&quot;</comment>
      <origin>840520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17375" sha1="abteghln41mae6v7grpjor8cqmp0clg" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Japinder Narula at Jashn-e-Rekhta 2019.jpg|thumb]]
'''ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖ਼ਤਾ''' ([[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: جشن ریختہ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: जश्न-ए-रेख़्ता, ''&quot;'' ਰੇਖ਼ਤਾ ਦਾ ਉਤਸਵ ''&quot;),'' ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/jashn-e-rekhta-2017-here-s-what-to-expect-from-biggest-urdu-festival-in-delhi-1785277|title=Jashn-e-Rekhta Is Back In Delhi With Fourth Season: Here's What To Expect From The 'Biggest Urdu Festival'|work=NDTV.com|access-date=2018-08-21}}&lt;/ref&gt; ਹੈ - [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 3 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਦੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ - ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਅਚਰਜਤਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/art/when-the-soul-speaks-in-urdu|title=When the soul speaks in Urdu|access-date=2018-08-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Asian Age&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.asianage.com/india/all-india/090317/urdu-festival-jashn-e-rekhta-resonates-with-one-and-all.html|title=Urdu festival Jashn-e-Rekhta resonates with one and all|date=2017-03-09|work=The Asian Age|access-date=2018-08-21}}&lt;/ref&gt; ਤਿਉਹਾਰ ਨਾ ਕੇਵਲ [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ|ਉਰਦੂ ਕਾਵਿ-ਬਿਰਤਾਂਤ]], ਸਗੋਂ [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]], [[ਕੱਵਾਲੀ]], ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗਜ਼ਲ]], ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ, ਰੀਟੇਲਜ਼, ਪੈਨਲ ਦੀ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਬਹਿਸਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ,ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ&quot; ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ|ਸ਼ੋਅ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖਾਣੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jashnerekhta.org|title=Jashn-e-Rekhta 2017: Celebrating Urdu {{!}} Three-day Urdu festival|website=jashnerekhta.org|language=en-GB|access-date=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/The-great-global-culinary-experiment/article17198773.ece|title=The great global culinary experiment|last=Bhanj|first=Jaideep Chandra Deo|work=The Hindu|access-date=2017-02-09|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਉਰਦੂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ&lt;ref name=&quot;The Asian Age&quot;/&gt; ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੁੱਲੇ ਫੋਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਅਰਾ &quot;ਉਰਦੂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ&quot; &quot;ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਰਦੂ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ, ਬਲਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ: [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]], [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ]], [[ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ]], [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]], [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ]], [[ਟੌਮ ਅਲਟਰ]], [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ]], [[ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ|ਨਵਾਜ਼ੂਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ]], [[ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ|ਸ਼ਮਸੂਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਰੂਕੀ]], [[ਜ਼ਿਯਾ ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ|ਜ਼ਿਆ]] [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ|ਮੋਹੇਦੀਨ]], [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ|ਇੰਟੀਜ਼ਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ|ਨਿਦਾ ਫਾਜ਼ਲੀ]], [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਉਸਤਾਦ ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਰਫਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, [[ਅਨਵਰ ਮਸਊਦ|ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ]], [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ]], [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]], [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ|ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ]], [[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ]], [[ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਅਲੀ|ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਲੀ]], [[ਰੇਖਾ ਭਾਰਦਵਾਜ]], [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]], [[ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]], [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|ਸ਼ੁਭਾ ਮੁੱਦਗਲ]], ਅੰਨੂ ਕਪੂਰ, [[ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ]], [[ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ|ਰਹਿਤ ਇੰਡੋਰੀ]], [[ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ]], [[ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]], [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ।

=== ਇਤਿਹਾਸ ===
ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 2015 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 5 ਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ 14-16 ਦਸੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/the-fifth-edition-of-the-urdu-festival-jashn-e-rekhta-is-back-in-the-capital/story-35PvoYf8n699M9yzproQnJ.html|title=The fifth edition of the Urdu festival, Jashn-e-Rekhta, is back in the Capital|date=2018-12-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2019-10-03}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, [https://rekhtafoundation.org/ ਰੇਖਤਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੰਜੀਵ ਸਰਾਫ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/specials/for-the-love-of-urdu-117021001312_1.html|title=For the love of Urdu|last=Sandhu|first=Veenu|date=|work=|access-date=|language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/jashn-e-rekhta-a-passion-project/story-XMWBKuBSofvGi5QGsTXyYL.html|title=Jashn-e-Rekhta: Meet the man whose passion project is now a celebration of Urdu|date=2017-12-07|work=Hindustan Times|access-date=2018-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਰੱਖੀ ਜੋ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thequint.com/lifestyle/art-and-culture/jashn-e-rekhta-founder-explains-why-urdu-belongs-to-all-of-us|title=Jashn-E-Rekhta Founder Explains Why Urdu Belongs to All of Us|work=The Quint|access-date=2018-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;, ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੁਫਤ [https://rekhta.org/ ਔਨਲਾਈਨ] ਸਰੋਤ [https://rekhta.org/ www.rekhta.org ਸੰਚਾਲਤ] ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [https://rekhta.org/ ਔਨਲਾਈਨ] ਭੰਡਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਹਿਤ, [[ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ|ਨਸਤਾਲਿਕ]], [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਅਤੇ [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਲਾਤੀਨੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, [https://rekhta.org/ ਜਿਸ] ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ 3,400 ਕਵੀਆਂ ਦੇ 25,000 ਦੋਹੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;The Indian Express&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/a-tribute-to-richness-versatility-timeless-beauty-of-urdu-city-first-stop-for-event-2982170/|title=A tribute to richness, versatility, timeless beauty of Urdu — city first stop for event|date=2016-08-18|work=The Indian Express|access-date=2018-08-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਰਦੂ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਖਰੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 44,000 ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 2,000 ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, [https://aamozish.com/ ਰੇਖਤਾ] ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਉਰਦੂ [https://aamozish.com/ ਔਨਲਾਈਨ] ਉਰਦੂ ਸਿਖਲਾਈ ਪੋਰਟਲ, [https://aamozish.com/ aamozish.com] ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਸਰੂਮ ਉਰਦੂ ਲਰਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.asianage.com/metros/delhi/170717/course-to-revive-urdu-a-big-hit-in-noida.html|title=Course to revive Urdu a big hit in Noida|date=2017-07-17|work=The Asian Age|access-date=2018-08-21}}&lt;/ref&gt; ', ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ [http://rangerekhta.org/ ਰੰਗ-ਏ-ਰੇਖਤਾ] ਅਤੇ [https://shaamerekhta.org/ ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਰੇਖਤਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713093713/https://shaamerekhta.org/ |date=2019-07-13 }} ਵਰਗੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;The Indian Express&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/rang-e-rekhta-festival-chandigarh-people-cherish-noted-poets-coming-together-to-promote-urdu-music-2999951/|title=Rang-e-Rekhta Festival: Chandigarh people cherish noted poets coming together to promote Urdu music|date=2016-08-28|work=The Indian Express|access-date=2018-08-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਤਾਂ ਜੋ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

== Notable participants ==

ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਰੇਖਤਾ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ

* [[Soyam Singh|ਸੋਯਮ ਸਿੰਘ]]
* [[ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]]
* [[ਜ਼ਿਯਾ ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ|ਜ਼ਿਆ ਮੁਹੈਦੀਨ]]
* [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ]]
* [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]]
* [[ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਅਲੀ|ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਲੀ]]
* [[ਟੌਮ ਅਲਟਰ|ਟੌਮ ਆਲਟਰ]]
* [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ]]
* [[ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ]]
* [[ਰੇਖਾ ਭਾਰਦਵਾਜ]]
* [[ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ]]
* [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]]
* [[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ]]
* [[ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ|ਸ਼ਮਸ਼ੂਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ]]
* [[ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਾਤਿਕ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਨਤਿਕ]]
* [[ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ]]
* [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]]
* [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]]
* [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ|ਇੰਤਿਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ]]
* [[ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ|ਰਾਹਤ ਇੰਦੋਰੀ]]
* [[ਜਾਵੇਦ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਜਾਵੇਦ ਜਾਫਰੀ]]
* [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]]
* [[ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ]]
* [[ਅਨੂ ਕਪੂਰ]]
* [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]]
* ਰਫ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
* [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਉਸਤਾਦ ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* [[ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ]]
* [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ|ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ]]
* [[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ]]
* [[ਜ਼ਿਯਾ ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ|ਜ਼ਿਆ ਮੁਹੈਦੀਨ]]
* [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]]
* [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ]]
* [[ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ]]
* [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ]]
* [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]]
* [[ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ|ਨਵਾਜ਼ੂਦੀਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]]
* [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ]]
* [[ਮੈਥਿਲੀ ਠਾਕੁਰ]]
* [[ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]]
* [[ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ]]
* [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਖਾਨ (ਕਾਮੇਡੀਅਨ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਖਾਨ]]
* [[ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Jash-e-Rekhta 2019 |url=https://jashnerekhta.org/edition-5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226182703/https://jashnerekhta.org/edition-5/ |archive-date=26 February 2020 |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt;
* [[ਸਈਦ ਨਕਵੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jashn-e-Rekhta 4th Edition : Celebrating Urdu {{!}} Three-day Urdu festival |url=http://jashnerekhta.org/edition-4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718232322/https://jashnerekhta.org/edition-4/ |archive-date=18 July 2024 |access-date=2023-11-05 |website=jashnerekhta.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* ਮਨੋਜ ਮੁਨਤਾਸ਼ਿਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jashn-e-Rekhta 4th Edition : Celebrating Urdu {{!}} Three-day Urdu festival |url=http://jashnerekhta.org/edition-4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718232322/https://jashnerekhta.org/edition-4/ |archive-date=18 July 2024 |access-date=2023-11-05 |website=jashnerekhta.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* ਮਹਿਮੂਦ ਫਾਰੂਕੀ
* [[ਸਈਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ|ਸਈਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗਾ]]
* [[:hi:रहमान_मुसव्विर|ਰਹਿਮਾਨ ਮੁਸਾਵਿਰ]]
* ਸੁਖਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Sukhan |url=https://sukhanmehfil.com/about/ |access-date=2025-08-03 |website=Sukhan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=rasia |date=2017-12-10 |title=Jashn-e-Rekhta shows Urdu is not only alive but rocking |url=https://archive.siasat.com/news/jashn-e-rekhta-shows-urdu-not-alive-rocking-1276518/ |access-date=2024-11-26 |website=The Siasat Daily – Archive |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ਓਮ ਭੂਟਕਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=rasia |date=2017-12-10 |title=Jashn-e-Rekhta shows Urdu is not only alive but rocking |url=https://archive.siasat.com/news/jashn-e-rekhta-shows-urdu-not-alive-rocking-1276518/ |access-date=2024-11-30 |website=The Siasat Daily – Archive |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ (ਲੇਖਕ)|ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ]]
* [[ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ]]
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ]]</text>
      <sha1>abteghln41mae6v7grpjor8cqmp0clg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਏਲਾਤ ਪ੍ਰਾਈਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142241</id>
    <revision>
      <id>840542</id>
      <parentid>616853</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="g7y8h6wi29qs37qgiguzlif04r8zd6r" xml:space="preserve">
'''ਏਲਾਤ ਪ੍ਰਾਈਡ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]], [[ਗੇਅ]], ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ([[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]].) ਪ੍ਰਾਈਡ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਏਲਾਤ, [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/three-gay-men-attacked-at-eilat-pride-parade-1.290881 |title=Three gay men attacked at Eilat pride parade |access-date=2022-05-30 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419211553/http://www.haaretz.com/print-edition/news/three-gay-men-attacked-at-eilat-pride-parade-1.290881 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Tel_Aviv_Pride ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਪ੍ਰਾਈਡ]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Israel ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਅਧਿਕਾਰ]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.pride.org.il ਈਲਾਟ ਪ੍ਰਾਈਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508172653/http://www.pride.org.il/ |date=2019-05-08 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਰੇਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਉਤਸ਼ਵ]]</text>
      <sha1>g7y8h6wi29qs37qgiguzlif04r8zd6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅੰਦੋਲਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144418</id>
    <revision>
      <id>840545</id>
      <parentid>776209</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19849" sha1="l7asaccqsf1ud176xhwylgjmlfxqxhp" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg/262px-Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg|alt=A color photograph of the Stonewall Inn, taken in the summer of 2016; the doorway and windows are decorated with rainbow flags|thumb|262x262px| ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਪਿੰਡ, ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਗੇਅ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਟੋਨਵਾਲ ਇਨ, ਜੂਨ 1969 ਦੇ [[ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੰਗੇ|ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੰਗਿਆਂ]] ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GayGreenwichVillage1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/|title=Why New York City Is a Major Destination for LGBT Travelers|last=Julia Goicichea|date=August 16, 2017|publisher=The Culture Trip|access-date=February 2, 2019|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;GayGreenwichVillage2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html|title=Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement|last=Eli Rosenberg|date=June 24, 2016|work=The New York Times|access-date=June 25, 2016|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html|archive-date=2022-01-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;GayGreenwichVillage3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm|title=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562|publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior|access-date=April 21, 2016}}&lt;/ref&gt;]]

'''ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਦੁਲਿੰਗੀ, ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ''' (ਐਲਜੀਬੀਟੀ) '''ਅੰਦੋਲਨ''' [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ]] ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਹਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਵੀਕਾਰਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1950 ਦੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲਹਿਰ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2015/06/19/us/lgbt-rights-milestones-fast-facts/index.html|title=LGBT Rights Milestones Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|date=June 19, 2015|website=CNN|access-date=January 15, 2019}}&lt;/ref&gt;

ਇਹਨਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਟੀਚਾ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rhoades|first=Mindi|year=2011|title=Disrupting discourses digitally for LGBT rights|journal=Journal of Cultural Research in Art Education|volume=29|pages=47–64|doi=10.2458/jcrae.4965|id={{ProQuest|1038962171}}}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot; /&gt;&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਨੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਾਇਫੋਬੀਆ, ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yedGAAAAMAAJ&amp;q=%22sexual%2Boppression%22%2B%22it+lies+at+the+roots+of+the+oppression+of+LGBT+people+as+well%22|title=Actors to Gyms|last=Stein|first=Marc|date=November 30, 2004|isbn=978-0-684-31262-0|access-date=June 7, 2015}}&lt;/ref&gt; ਅੱਜ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gould|first=John A.|last2=Moe|first2=Edward|date=September 3, 2015|title=Nationalism and the Struggle for LGBTQ Rights in Serbia, 1991–2014|journal=Problems of Post-Communism|volume=62|issue=5|pages=273–286|doi=10.1080/10758216.2015.1041840}}&lt;/ref&gt; ਅੱਜ ਸੰਗਠਿਤ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਬਿੰਗ, ਸਟਰੀਟ ਮਾਰਚ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ, ਮੀਡੀਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ [[ਖੋਜ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:IdahoStatehousehouseLGBTProtest.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/IdahoStatehousehouseLGBTProtest.jpg/220px-IdahoStatehousehouseLGBTProtest.jpg|thumb| 2014 ਵਿੱਚ ਇਡਾਹੋ ਸਟੇਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਿਰੋਧ]]
[[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸਮਾਜ]] -ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਰੀ ਬਰਨਸਟਾਈਨ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: &quot;ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਪਰ ਇਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ) ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗੀ ਵਿਪਰੀਤ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਮਾਣ (ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ) ਆਦਿ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bernstein|first=Mary|date=2002|title=Identities and Politics: Toward a Historical Understanding of the Lesbian and Gay Movement|url=https://archive.org/details/sim_social-science-history_fall-2002_26_3/page/531|journal=Social Science History|volume=26|issue=3|pages=531–581|doi=10.1017/S0145553200013080|jstor=40267789}}&lt;/ref&gt; ਬਰਨਸਟਾਈਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਕੁਨ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kitchen|first=Julian|last2=Bellini|first2=Christine|date=2012|title=Addressing Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, and Queer (LGBTQ) Issues in Teacher Education: Teacher Candidates' Perceptions|url=https://journalhosting.ucalgary.ca/index.php/ajer/article/view/55632|journal=Alberta Journal of Educational Research|volume=58|issue=3|pages=444–460|access-date=2022-09-04|archive-date=2022-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220904051318/https://journalhosting.ucalgary.ca/index.php/ajer/article/view/55632|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕ, ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 1970, 80 ਅਤੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਨਾ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਨਾਰੀ ਗੇਅ ਪੁਰਸ਼, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਲਜੀਬੀਟੀ  ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;Bull, C., and J. Gallagher (1996) Perfect Enemies: The Religious Right, the Gay Movement, and the Politics of the 1990s. New York: Crown.{{Page needed|date=August 2020}}&lt;/ref&gt; ਰੋਫ਼ੀ ਐਂਡ ਵੇਲਿੰਗ (2016) ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਐਗਰੇਸ਼ਨ, ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ &quot;ਐਲਜੀਬੀਟੀ&quot; ਕੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਖਾਸ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਣਜਾਣ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Parker|first=Richard G.|date=June 2007|title=Sexuality, Health, and Human Rights|journal=American Journal of Public Health|volume=97|issue=6|pages=972–973|doi=10.2105/AJPH.2007.113365|pmc=1874191|pmid=17463362}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਲੈਸਬੀਅਨ ਜਾਂ ਗੇਅ ਲੋਕ ਦੁਲਿੰਗੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਹ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ ਬਾਕੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Roffee|first=James A.|last2=Waling|first2=Andrea|date=October 10, 2016|title=Rethinking microaggressions and anti-social behaviour against LGBTIQ+ youth|journal=Safer Communities|volume=15|issue=4|pages=190–201|doi=10.1108/SC-02-2016-0004}}&lt;/ref&gt;

ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਸਮਲਿੰਗੀ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਇਹ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Balsam|first=Kimberly F.|last2=Molina|first2=Yamile|last3=Beadnell|first3=Blair|last4=Simoni|first4=Jane|last5=Walters|first5=Karina|date=April 2011|title=Measuring multiple minority stress: The LGBT People of Color Microaggressions Scale|journal=Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology|volume=17|issue=2|pages=163–174|doi=10.1037/a0023244|pmc=4059824|pmid=21604840}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ [[ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ|ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ]] ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਜਨਮਜਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮਲਿੰਗੀ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗੀ (&quot; ਪਰਿਵਰਤਨ ਥੈਰੇਪੀ &quot;) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਕਸਰ [[ਵਿਸ਼ਵਾਸ|ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਲਿੰਗੀ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਨੁਕਸਦਾਰ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, [[ਕੁਇਅਰ|ਕੁਈਰ]] ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ [[ਵਿਰਚਨਾਵਾਦ|ਵਿਗਾੜਨ]] ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੈਰ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗੀ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰੇਗਾ।&quot;&lt;ref&gt;Bernstein (2002)&lt;/ref&gt;

[[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਫ੍ਰੈਂਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਕੋਡ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਐਂਟੀਕਲੇਰੀਕਲ ਭਾਵਨਾ ਨੇ ਸੋਡੋਮੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਰਚ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਆਮ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਡੋਮੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦਾ ਨਿਰਣਾ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸੋਡੋਮੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=December 17, 2008|title=This Alien Legacy|url=https://www.hrw.org/report/2008/12/17/alien-legacy/origins-sodomy-laws-british-colonialism}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦੇਖੋ ==
** [[:en:Robert_Aldrich_(historian)|Robert Aldrich]], (ed.) ''Gay Life and Culture: A World History''. London: Thames &amp; Hudson, 2006. {{ISBN|978-0500251300}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0500251300|978-0500251300]]
** {{cite book|title=The International LGBT Rights Movement: A History|last1=Belmonte|first1=Laura A.|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4725-1147-8|language=en}}
** [[:en:Neil_Miller_(writer)|Neil Miller]]. ''Out of the Past: Gay and Lesbian history from 1869 to the present''. New York: Alyson Books; 2006.  {{ISBN|978-1-55583-870-6}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-1-55583-870-6|978-1-55583-870-6]]
* 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਈਰ ਥਿਉਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>l7asaccqsf1ud176xhwylgjmlfxqxhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਉਰੀ ਗੇਰਸ਼ੁਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148099</id>
    <revision>
      <id>840539</id>
      <parentid>838696</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T01:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5008" sha1="bfjf6j9zrh9ilnd0eo2hfa4ldnu0q4w" xml:space="preserve">'''ਉਰੀ ਗੇਰਸ਼ੁਨੀ''' ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਉਰੀ ਗੇਰਸ਼ੁਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1970 ਵਿੱਚ ਰਾਨਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਮੋਸ਼ੇ ਗੇਰਸ਼ੂਨੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬਿਆਂਕਾ ਏਸ਼ੇਲ ਗੇਰਸ਼ੂਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/1.4955595|title=A Total Mother, a Total Artist|date=26 July 2007|work=Haaretz|access-date=22 December 2018|archive-date=23 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223030246/https://www.haaretz.com/1.4955595|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.artberlin.de/kuenstler/ariel-reichman-uri-gershuni/|title=Ariel Reichman meets artist Uri Gershuni in Tel Aviv. – ArtBerlin.de|access-date=22 December 2018}}&lt;/ref&gt;

ਗੇਰਸ਼ੂਨੀ ਨੇ ਬੀ.ਐਫ.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਜ਼ਲਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਲਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੋ ਹਾਈਫਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thesip.org/language/en/person/uri-gershuni-en/|title=Uri Gershuni - the SIP|website=www.thesip.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924221958/http://www.thesip.org/language/en/person/uri-gershuni-en/|archive-date=24 September 2015|access-date=17 January 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਤਲ ਅਵੀਵ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imagomundiart.com/artworks/uri-gershuni-bambi|title=Imago Mundi – Bambi by Uri Gershuni|website=Imago Mundi|access-date=22 December 2018}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2003 ਅਤੇ 2007 ਤੋਂ ਯੇਡੀਓਥ ਅਹਰੋਨੋਥ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। 2009 ਤੋਂ ਉਹ ਹਾਰੇਟਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।

ਉਰੀ ਗੇਰਸ਼ੂਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਹਾਇਫਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਪੇਟਚ ਟਿਕਵਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਸ਼ਪਿਲਮੈਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.widewalls.ch/artist/uri-gershuni|title=Uri Gershuni|website=Widewalls|access-date=22 December 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.english.imjnet.org.il/page_3186|title=Press Room 2013|website=www.english.imjnet.org.il|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307180644/http://www.english.imjnet.org.il/page_3186|archive-date=7 March 2013|access-date=17 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://diplomacy.co.il/diplomatic-magazine/art-culture/2881-6-artists-6-projects-exhibition-of-new-works-by-leading-israeli-contemporary-artists|title=6 Artists 6 Projects: Exhibition of New Works by Leading Israeli Contemporary Artists|website=diplomacy.co.il|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210123456/http://diplomacy.co.il/diplomatic-magazine/art-culture/2881-6-artists-6-projects-exhibition-of-new-works-by-leading-israeli-contemporary-artists|archive-date=10 December 2015|access-date=17 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.christies.com/features/Israel_Museum_50_Anni-5638-1.aspx|title=They have built Jerusalem – Christie's|website=Christies.com|access-date=22 December 2018}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ [[ਗੇਅ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/middle-east/israel/articles/3-lgbt-israeli-artists-you-should-know/|title=3 LGBT Israeli Artists You Should Know|date=June 2015|access-date=2023-01-09|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181112/https://theculturetrip.com/middle-east/israel/articles/3-lgbt-israeli-artists-you-should-know/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
Uri Gershuni2.jpg|ਬਲੂ ਆਵਰ 2014
Uri Gershuni3.JPG| 2010
Uri Gershuni4.JPG| 2009
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਲਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>bfjf6j9zrh9ilnd0eo2hfa4ldnu0q4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149952</id>
    <revision>
      <id>840519</id>
      <parentid>779305</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Rabindra Sangeet&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353644416|Music of West Bengal]]&quot;</comment>
      <origin>840519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38886" sha1="6yqrfclgdnrm7wqbfbhx20shl91goxs" xml:space="preserve">'''[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ''' ਵਿੱਚ ਕਈ [[ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ|ਸਵਦੇਸ਼ੀ]] ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬਾਉਲ]], ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦੀ, ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, [[ਕੀਰਤਨ]], ਸ਼ਿਆਮ ਸੰਗੀਤ, [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]], ਨਜ਼ਰੁਲ ਗੀਤੀ, ਦ੍ਵਿਜੇਂਦਰਗੀਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਸੰਗਤਿ, ਅਗਮਨਿ—ਵਿਜਾਇਆ, ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ, ਗੰਭੀਰ, ਭਟਿਆਲੀ, ਭਵਈਆ, ਬੰਗਾਲੀ ਰੌਕ।

== ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ==

=== ਰਾਗਪ੍ਰਧਾਨ ਗਾਨ ===

ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਚਰਿਆਗੀਤੀ (9ਵੀਂ ਸਦੀ), ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਪਦਵਲੀ ਕੀਰਤਨ, ਮੰਗਲ ਗੀਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਸੰਗੀਤ, ਤਪਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ। ਬੰਗਲਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਢੀ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਰਾਮਨਿਧੀ ਗੁਪਤਾ, ਹੁਗਲੀ ਦੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਰਘੂਨਾਥ ਰਾਏ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਬਾਂਕੁਰਾ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਸ਼ੰਕਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://onlineradiobox.com/bd/genre/classic-/|title=Classical Music of Bengal|access-date=21 January 2019|publisher=www.onlineradiobox.com}}&lt;/ref&gt; ਲਖਨਊ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ 1856 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਟੀਆਬਰੂਜ਼, ਕੋਲਕਾਤਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰੁਪਦ, ਤਪਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਸਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਕਦਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰੇ, ਰਜਨੀਕਾਂਤਾ ਸੇਨ ਅਤੇ ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://bengalclassicalmusicfest.com/|title=Bangla Classical Music Festival|access-date=20 January 2019|publisher=www.banglaclassicalmusicfest.com|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119230913/https://bengalclassicalmusicfest.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣਾ ===
ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਲਾਸੀਕਲ (ਦ੍ਰੁਪਦ) ਘਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਲਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ, ਬਾਂਕੁੜਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Kings&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/bishnupur-culture|title=Culture of Bishnupur|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205193939/http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/bishnupur-culture|archive-date=5 February 2012|access-date=2011-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ, ਤਾਨਸੇਨ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੱਲਾ ਰਾਜਾ ਰਘੁਨਾਥ ਸਿੰਘਾ II ਦੁਆਰਾ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ==
{{main|ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ}}
ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ({{lang-bn|রবীন্দ্রসঙ্গীত}} ''Robindro shonggit'', {{IPA-bn|ɾobindɾo ʃoŋɡit}}), ਟੈਗੋਰ ਗੀਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਰਚੇ ਗਏ ਗੀਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Sigi 2006&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZW93OdoQIfIC&amp;pg=PA90|title=Gurudev Ravindra Nath Tagore A Biography|last=Sigi|first=Rekha|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2006|isbn=978-81-89182-90-8|page=90}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Tagore 2007&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UWhnwlQyplEC&amp;pg=PR12|title=Boyhood Days|last=Tagore|first=Rabindranath|publisher=Penguin Books India|year=2007|isbn=978-0-14-333021-9|page=xii}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|title=Magic of Rabindra Sangeet|newspaper=[[Deccan Herald]]|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927055956/http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|archive-date=27 September 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dasgupta Guha p252&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8zfX4llLjyUC&amp;pg=PA252|title=Tagore-At Home in the World|last1=Dasgupta|first1=Sanjukta|last2=Guha|first2=Chinmoy|publisher=SAGE Publications|year=2013|isbn=978-81-321-1084-2|page=252}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਰਾਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਰਾਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਗਨੇਰ ਥਲੇ।&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot; /&gt;

== ਸ਼ਿਆਮਾ ਸੰਗੀਤ ==
ਸ਼ਿਆਮਾ ਸੰਗੀਤ ({{lang-bn|শ্যামা সঙ্গীত}}) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਆਮਾ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਭਗਤੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਮਾਂ-ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਗਿਤੀ ਜਾਂ ਦੁਰਗਾਸਤੁਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Sayeed|first=Khan Md|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Shyamasangit|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shyamasangit}}&lt;/ref&gt;

=== ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦੀ ===
''ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦੀ'' ([[Bengali language|Bengali]] :  রামপ্রসাদী) ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸਾਧਕ ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{harvnb|Martin|2003|p=[https://books.google.com/books?id=qSfneQ0YYY8C&amp;pg=PA191&amp;vq=ramprasad 191]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Ayyappapanicker|1997}}, p. 64&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;McDaniel&quot;&gt;{{Harvnb|McDaniel|2004}}, p. 162&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://eisamay.indiatimes.com/west-bengal-news/24pargana-news/sadhak-ramprasad-sen-who-wrote-bhakti-poems-known-as-ramprasadi-in-bengali/articleshow/71784965.cms|title=রামপ্রসাদের ভিটেয় কালীর কদর যেমন, সাধককবির আদরও ততটাই!|website=Ei Samay|language=bn|access-date=2020-08-28|archive-date=2020-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831022731/https://eisamay.indiatimes.com/west-bengal-news/24pargana-news/sadhak-ramprasad-sen-who-wrote-bhakti-poems-known-as-ramprasadi-in-bengali/articleshow/71784965.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Singing to the Goddess: Poems to Kali and Uma from Bengal, Ramprasad Sen, Translated by Rachel Fell McDermott ({{ISBN|0-19-513434-6}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;History of Bengali Literature, Dr. Dulal Chakraborty,  July – 2007,  Bani Bitan. (Bengali)&lt;/ref&gt; 
[[ਤਸਵੀਰ:Ramaprasad_Sen.jpg|left|thumb|ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]]
ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਕਤ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬਾਉਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਧੁਨਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਫੜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ-ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੋਂ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹਰ ਆਮ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&amp;pg=RA2-PA846|title=The Garland Encyclopedia of World Music|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2000|isbn=978-0-8240-4946-1|editor-last=Arnold|editor-first=Alison|page=846}}&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਤ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੀਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦੀ ਸੰਗੀਤ (&quot;ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਗੀਤ&quot;) ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;McDaniel&quot; /&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਕਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨੇ ਕਾਲੀ-ਭਕਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ, ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ, ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧਨੰਜੇ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਪੰਨਾਲਾਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਘੋਸ਼ਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੰਨਾ ਡੇ, ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ, ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਾ ਅਚਾਰੀਆ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਸਰਮ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

== ਅਗਮਨਿ—ਵਿਜਾਇਆ ==
'''ਅਗਮਨਿ''' ({{lang-bn|আগমনী গান}} ''Āgōmōni gān'' &quot;ਆਗਮਨ ਦੇ ਗੀਤ&quot;) ਅਤੇ '''ਵਿਜਾਇਆ''' (বিজয়া গীতি ''Bījōyā gīţi'' &quot;ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਗੀਤ&quot;) ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਪਤਝੜ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Datta95&quot;&gt;{{Harvnb|Datta|2006|p=95}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Islam55&quot;&gt;{{Harvnb|Bhowmik|2012}}&lt;/ref&gt; ਆਗਾਮਣੀ ਗੀਤ ਪੇਂਡੂ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਜਯਾ ਗੀਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

== ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Atul_prasad.jpg|left|thumb|[[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]]]]
ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦੀ ({{lang-bn|অতুলপ্রসাদী}}) ਜਾਂ [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] ਦੇ ਗੀਤ (1871–1934), ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ-ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪਾਸਚਿਮਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;garland&quot;&gt;{{cite book|title=The Garland Encyclopedia of World Music|title-link=The Garland Encyclopedia of World Music|last=Arnold|first=Alison|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|year=2000|isbn=0-8240-4946-2|page=851}}&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;garland&quot; /&gt; ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਤਿੰਨ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ - ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ।&lt;ref name=&quot;garland&quot; /&gt;

== ਦ੍ਵਿਜੇਂਦਰਗੀਤੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Dwijendra_Lal_Roy.jpg|left|thumb|ਦਵਿਜੇਂਦਰ ਲਾਲ ਰਾਏ]]
''ਦ੍ਵਿਜੇਂਦਰਗੀਤੀ'' ({{lang-bn|দ্বিজেন্দ্রগীতি}}) ਜਾਂ ਦਵਿਜੇਂਦਰ ਲਾਲ ਰਾਏ ਦੇ ਗੀਤ (1863–1913), ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਉਪ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਓ। ਦਵਿਜੇਂਦਰ ਲਾਲ ਰਾਏ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

== ਪ੍ਰਭਾਤ ਸੰਗਤਿ ==
{{main|Prabhat Samgiita}}
ਪ੍ਰਭਾਤ ਸੰਗਤਿ ([[Bengali language|Bengali]]: প্রভাত সঙ্গীত), ਨਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੇ ਗੀਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਰੰਜਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਗੀਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;DH&quot;&gt;{{cite news|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Mar172008/arts2008031757962.asp|title=DANCE/MUSIC REVIEW – Prabhat Sangeeth|last=Subramanya|first=Mysore V.|date=2008-03-17|access-date=1 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012021401/http://archive.deccanherald.com/Content/Mar172008/arts2008031757962.asp|archive-date=12 October 2013|publisher=[[Deccan Herald]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1982 ਤੋਂ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਅੱਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ: ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਉਰਦੂ, ਮਾਘੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਿਕਾ, ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਅਤੇ ਧੁਨ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 5,018 ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Homage&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1040920/asp/jamshedpur/story_3778537.asp|title=Homage to spiritual guru|date=2004-09-20|access-date=1 February 2013|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]]|location=Calcutta, India}}&lt;/ref&gt; ।&lt;ref name=&quot;Subhas Sarkar&quot;&gt;{{cite book|title=Prabháta Samgiita: A Literary and Philosophical Appreciation|last=Sarkar|first=Subhas|date=2010-12-31|publisher=Ananda Marga Publications|isbn=978-81-7252-260-5|edition=First|oclc=704229361}}&lt;/ref&gt;

== ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ==
ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਪੋਟਰ ਗਣ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਪਟਚਿੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਵਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bangiyo Loko-Sangeet Ratnakosh|last=Sri Ashutosh Bhattacharya|publisher=Paschimbanga Loko Sanskriti Gobeshona Kendra|location=Kolkata|pages=1041}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਰਭੂਮ, ਝਾਰਗ੍ਰਾਮ, ਬਰਧਮਾਨ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://chitrolekha.com/myths-and-folktales-patachitra/|title=Myths and Folktales in the Patachitra Art of Bengal: Tradition and Modernity – The Chitrolekha Journal on Art and Design|date=2015-08-02|work=The Chitrolekha Journal on Art and Design|access-date=2018-05-18}}&lt;/ref&gt;
ਪਾਤਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨੋ ਲੀਲਾ, ਗੌਰੰਗੋ ਲੀਲਾ, ਰਾਮ ਲੀਲਾ, ਸ਼ਿਬ-ਪਾਰਬੋਤੀ ਲੀਲਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਇਸ ਗੀਤਕਾਰੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਲੀਲਾ ਕਹਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਪਾਲਨ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪਟੁਆ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gurusaday Dutta 1939&quot;&gt;{{Cite book|title=Patua Sangeet|last=Gurusaday Dutta|publisher=Kolkata University|year=1939|location=Kolkata|pages=Introduction page}}&lt;/ref&gt;

== ਗੋਭੀਰਾ ==
ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਭੀਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਾਲਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰਾ ਨਾਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਸੂਤਰਧਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਮਾਸਕ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਸਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.biswabangla.in/ldf-blog/2015/9/22/the-mask|title=The Mask|work=Biswa Bangla|access-date=2018-02-13|archive-date=2018-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213140142/http://www.biswabangla.in/ldf-blog/2015/9/22/the-mask|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਗਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰਾ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰਾ ਦੇ ਗੀਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਾਲਦਾਹ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੇ ਥੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://www.indianetzone.com/18/gambhira_dance_west_bengal.htm&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== ਭਾਦੁ ਗਾਨ ==
ਭਾਦੂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬੰਗਾਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਭਾਦਰੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਦੂ ਗਾਂ, ਭਾਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੁਰੂਲੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਬਰਧਮਾਨ, ਬਾਂਕੁਰਾ, ਪੱਛਮ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਭਾਦੂ ਦੇ ਗੀਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਹਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਦੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਦੂ ਅਣਵਿਆਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਦੂ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣਾ।
&lt;ref&gt;
{{cite news|title=South Asian Folklore: An Encyclopedia : Afghanistan, Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka|url=https://archive.org/details/isbn_9780415939195|author=Peter J Claus|publisher=Taylor &amp; Francis|author2=Sarah Diamond|year=2003|page=[https://archive.org/details/isbn_9780415939195/page/567 567]|isbn=0415939194|author3=Margaret Ann Mills}}&lt;!--|access-date=14 December 2008 --&gt;
&lt;/ref&gt;

== ਤੁਸੁ ਗਾਨ ==
ਤੁਸੂ ਇੱਕ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੌਸ਼ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਕਜੁੱਟ ਰੂਪ ਹੈ। ਤੁਸੂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੁਸੂ ਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਢੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦਾ ਲੀਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਤੁਸੂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਰਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite Banglapedia|article=Tusu_Festival|author=Anjalika Mukhopadhyay}}&lt;/ref&gt; ਤੁਸੂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ, ਪੁਰੂਲੀਆ, ਬਰਧਮਾਨ ਅਤੇ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot; /&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Crowd_in_Tusu_Festival_Chandil.jpg|thumb|333x333px|ਤੁਸੂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਭੀੜ]]

== ਝੂਮੂਰ ==
ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੁਰੂਲੀਆ, ਬੀਰਭੂਮ, ਬਾਂਕੁਰਾ, ਪੂਰਬਾ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

== ਬੋਲਨ ਗਾਨ ==
ਬੋਲਨ ਜਾਂ ਬੋਲਨ ਗਾਨ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬੀਰਭੂਮ, ਨਾਦੀਆ, ਬਰਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anandabazar.com/district/purulia-birbhum-bankura/future-of-bolan-gan-1.200421|title=লুপ্তপ্রায় বোলান গানের ভবিষ্যৎ কী, প্রশ্ন মঞ্চে|access-date=2023-02-02|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009160240/https://www.anandabazar.com/district/purulia-birbhum-bankura/future-of-bolan-gan-1.200421|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;''

== ਭਵਈਆ ==
'''ਭਵਈਆ''' ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਆਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੋਲਪਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੰਗਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bangladesh – culture smart! : the essential guide to customs &amp; culture|last=Rahman, Urmi.|date=2014|publisher=Kuperard|isbn=978-1-85733-696-2|pages=121|oclc=883354783}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bangladesh, national culture, and heritage : an introductory reader|last1=Ahmed|first1=A. F. Salahuddin|last2=Chowdhury|first2=Bazlul Mobin|date=2004|publisher=University of Michigan|isbn=984-8509-00-3|pages=407|oclc=56598621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Music and its study|last=Khāna, Mobāraka Hosena|date=1988|publisher=Sterling Publishers|isbn=81-207-0764-8|location=New Delhi|pages=69|oclc=18947640}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ &quot;ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ&quot; ਸੰਗੀਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਉਤ (ਮਾਹੂਤ) (ਹਾਥੀ ਟ੍ਰੇਨਰ ਅਤੇ ਫੜਨ ਵਾਲੇ), ਮਹੀਸ਼ਾਲਾਂ (ਮਈষাਲ) (ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਚਰਵਾਹੇ) ਅਤੇ ਗੜਿਆਲ (ਗਾੜਿਆਲ) (ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਦੇ ਆਵਰਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਦਰਦ, ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ &quot;ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ&quot; ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;(T)he popular image that the term bhawaiya still conjures up is a form of plaintive ballads that speak of love and loss and endless longing within a woman's heart. {{harvnb|Dutta|2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Sarma|Monteiro|2019|p=332}}&lt;/ref&gt; ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਚ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿੰਘਾ ਦੇ ਅਧੀਨ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਵਈਆ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;(B)hawaiya developed as an integral cultural expression of the Rajbanshis, and these songs are composed in Rajbanshi (or Kamrupi or Kamtapuri), the most widely spoken Bengali dialect across this belt. Despite the influence of Brahminical Hinduism, Islam and Vaishnavism over the preceding centuries, the popular culture of these communities have retained matriarchal influences, evident from the many extant folk rituals and practices. {{harvnb|Dutta|2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;There is an approximate consensus that the origins of the form may be dated back to at least the sixteenth century, during the reign of Raja Bishwa Sinha, who established the kingdom of Koch Bihar.{{harvnb|Dutta|2019}}&lt;/ref&gt;

== ਭਟਿਆਲੀ ==
'''ਭਟਿਆਲੀ''' ({{lang-bn|ভাটিয়ালি}}) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਭਟਿਆਲੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਿਆਲੀ ਸ਼ਬਦ ਭਾਟਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਉਭਾਰ&quot; ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Bhatiyali-Folk-Song-24450.htm|title=Bhatiyali Folk Song in India|website=India9.com|access-date=15 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਅਲਕਾਪ ==
'''ਅਲਕਾਪ''' ({{lang-bn|আলকাপ}}) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ, ਮਾਲਦਾ ਅਤੇ ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Alkap_Gan|title=Alkap Gan|last=Ahmed|first=Wakil|work=Banglapedia|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|access-date=2009-03-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1030718/asp/calcutta/story_2173034.asp|title=Sudkhor|publisher=The Telegraph, 18 July 2003|access-date=2009-03-22}}&lt;/ref&gt;

== ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ==

ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ (ਬੰਗਾਲੀਃ ਰਬਿੰਦਰ ਸ਼ੋਂਨਾਗਗਿਤ], ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਹੜੇ ਕਿ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਤ ਹਨ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|title=Magic of Rabindra Sangeet|work=[[Deccan Herald]]|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927055956/http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|archive-date=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;

ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|title=Magic of Rabindra Sangeet|work=[[Deccan Herald]]|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927055956/http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html|archive-date=27 September 2013}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130927055956/http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html &quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot;]. ''[[Deccan Herald]]''. Archived from [http://www.deccanherald.com/content/66947/magic-rabindra-sangeet.html the original] on 27 September 2013&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;9 July&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਰਾਗ ਜੈਜੀਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਗਨੇਰ ਥਲੇ।&lt;ref name=&quot;Magic of Rabindra Sangeet&quot; /&gt;
== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]]
* [[ਬਾਉਲ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==

* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&amp;pg=RA1-PA64|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections|last=Ayyappapanicker|first=K.|publisher=Sahitya Akademi|year=1997|isbn=978-81-260-0365-5|page=64}}
* {{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|surname1=Bhowmik|given1=Dulal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Agamani-vijaya|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Agamani-vijaya}}
* {{Cite book|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature Vol 1|surname1=Datta|given1=Amaresh|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=81-260-1803-8}}
* {{cite web|url=https://www.sahapedia.org/solitude-love-nature-culture-and-womanhood-bhawaiya-songs-0|title=The Solitude of Love: Nature, Culture and Womanhood in Bhawaiya Songs|last=Dutta|first=Soumik|date=24 December 2019|website=Sahapedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706223847/https://www.sahapedia.org/solitude-love-nature-culture-and-womanhood-bhawaiya-songs-0|archive-date=6 July 2020|access-date=6 July 2020}}
* {{cite book|title=The Blackwell companion to Hinduism|last=Martin|first=Nancy M.|publisher=Wiley-Blackwell|year=2003|isbn=978-0-631-21535-6|editor=Gavin D. Flood|chapter=North Indian Hindi Devotional Literature}}
* {{cite book|title=Offering Flowers, Feeding Skulls|url=https://archive.org/details/offeringflowersf0000mcda|last=McDaniel|first=June|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-516790-0}}
* {{cite journal|last1=Sarma|first1=Simona|last2=Monteiro|year=2019|title=Contemporary 'Folk' Dynamics: Shifting Visions and Meanings in the Goalpariya Folk Music of Assam|journal=Folklore|volume=130|issue=4|pages=331–351|doi=10.1080/0015587X.2019.1622923|s2cid=213283007}}</text>
      <sha1>6yqrfclgdnrm7wqbfbhx20shl91goxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Infobox legislation/images/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>152479</id>
    <revision>
      <id>840550</id>
      <parentid>803878</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>58493</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>840550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33980" sha1="lkq9ps8szsvlnud1mbstf4zwuhsb8p0" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --&gt;

==Usage==
{{notice|If you change the name of an image at {{tl|Infobox legislation/images/doc}} you must also change it at {{tl|Infobox legislation/images}}, otherwise the template will continue to use the old image.}}

This template is not intended to be used alone, but only in conjunction with {{tl|Infobox legislation}}. Depending on the legislature specified as the value for the {{para|legislature}}, {{para|considered_by}} or {{para|enacted_by}} parameter, it causes {{tl|Infobox legislation}} to display either the [[coat of arms]] or [[seal (device)|seal]] of the person or institution enacting the legislation or, if this is unavailable, a photograph of a building which is the [[seat (legal entity)|seat]] of that person or institution.

Only images that have been released to Wikipedia under a [[free content|free licence]] should be used here. Such images should preferably be uploaded to the [[:commons:Main Page|Wikimedia Commons]]. ''Do not'' use images under a (supposed) &quot;[[Wikipedia:Non-free content|fair use]]&quot; licence here, as the use of such images in infoboxes probably does not constitute fair use.

Do help by adding the names of other legislative persons or bodies, and by obtaining free images of coats of arms, seals or photographs of buildings that are the seats of legislatures. If you need help inserting them into the template, leave a message on the [[Template talk:Infobox legislation|template talk page]].

The scheme is as follows:

{|class=wikitable style=&quot;margin: 1em auto;&quot;
|-
! Legislature
! Image
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Australia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Australia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Australian Capital Territory Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Australian Capital Territory Legislative Assembly|ACT Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of Arms of the Australian Capital Territory.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of New South Wales]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of Arms of New South Wales.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Northern Territory Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Northern Territory Legislative Assembly.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Queensland Legislative Assembly]] or [[Parliament of Queensland]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of Arms of Queensland.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Australia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Adelaide parliament house.JPG|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Tasmania]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Tasmania Coat of Arms.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Victoria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Victoria Parliament House Melbourne.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Western Australia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Western Australian Coat of Arms.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Austria'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Austrian Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Austria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Austria Parlament Front-Ausschnitt.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Imperial Diet (Austria)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Imperial Diet (Austria)|Imperial Diet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Imperial Council (Austria)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Imperial Council (Austria)|Imperial Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Wien Parlament um 1900.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Burgenland]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Burgenland Wappen.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Carinthia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Kaernten CoA.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Lower Austria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Niederösterreich CoA.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Upper Austria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Oberoesterreich Wappen.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Salzburg]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Salzburg Wappen.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Styria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Steiermark Wappen.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Tyrol]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:AUT Tirol COA.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Landtag of Vorarlberg]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Vorarlberg CoA.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Municipal Council and Landtag of Vienna]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Vienna seal 1926.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Belgium'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Belgian Federal Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Palais de la Nation (DSC01812).jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of the Brussels-Capital Region]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Brussels]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Brussels Regional Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Parliament of the Brussels-Capital Region logo.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Flemish Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Flemish Parliament Brussels.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Wallonia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Walloon Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Walloon Parliament main entrance.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of the French Community]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Hôtel de Ligne 01.JPG|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of the German-speaking Community]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Parlament der Deutschsprachigen Gemeinschaft Oktober 2013.JPG|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Bermuda'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Bermuda]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Bermuda.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Bulgaria'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Bulgaria)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly of Bulgaria]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Сградата на Народно събрание.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Canada'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Canada]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Parliament-Ottawa.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Alberta]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:2011 Alberta Legislature Building 03.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of British Columbia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:BC Legislature Buildings.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Manitoba]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Parliamentwinnipeg manitoba.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of New Brunswick]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Legislative Assembly of New Brunswick.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Newfoundland and Labrador House of Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Colonialbuilding.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of the Northwest Territories]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat_of_arms_of_Northwest_Territories.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Nova Scotia House of Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Nova Scotia.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Nunavut]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Leg Building Iqaluit 2000-08-27.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Ontario]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Ontario.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Prince Edward Island]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:282 - Birthplace of Canada Charlottetown PEI.JPG|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly of Quebec]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly of Quebec|L'Assemblée Nationale du Québec]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Quebec (without crown).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of Saskatchewan]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Sask Legislative Bldg.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Yukon Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Yukon.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Croatia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Croatian Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Croatia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Croatian Sabor]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Hrvatski Sabor]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Edifice du Parlement croate.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Cyprus'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[House of Representatives (Cyprus)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[House of Representatives of Cyprus]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Cyprus House of Representantives Nicosia Republic of Cyprus.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Council of Cyprus]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Badge of Cyprus (1905–1960).svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Czechoslovakia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Czechoslovakia)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly of Czechoslovakia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Praha Rudolfinum front.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of Czechoslovakia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (Communist Czechoslovakia)|National Assembly of the Czechoslovak Socialist Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Budova Pražské burzy s před 48.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of Czechoslovakia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czechoslovak Socialist Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czechoslovak Federative Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Assembly (Czechoslovakia)|Federal Assembly of the Czech and Slovak Federative Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Federální shromáždění, 2010.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Czech National Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Zasedací sál Poslanecké sněmovny.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Slovak National Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Trinitárov Bratislava October 2006 002.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Czech Republic'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of the Czech Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Zasedací sál Poslanecké sněmovny.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Senate of the Czech Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Senate (Czech Republic)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Senate (Czech Republic)|Senate of the Czech Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Senat 2833.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Denmark'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Folketing]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Folketingssalen 2018a.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Rigsdagen]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Chrisianborg Palace, (Parliament House) Copenhagen LCCN2014712432.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Estonia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Riigikogu]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Estonian parliament building, 2005.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Supreme Soviet of the Estonian SSR]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Emblem of the Estonian SSR.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Estonian Constituent Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:EstConstAssmb.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Finland'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Finland]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Helsinki July 2013-21.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''France'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[French Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of France|Parliament]] of the [[French Fifth Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the French Republic.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Congress of the French Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Garden facade of the Palace of Versailles, April 2011 (11).jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[President of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[President of the French Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Armoiries république française.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Estates General (France)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Estates-General of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Estates General of 1789]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Estatesgeneral.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Revolution)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Revolution)|National Assembly of 1789]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Constituent Assembly (France)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[French National Constituent Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Constituent Assembly (France)|National Constituent Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Constituent Assembly (France)|National Constituent Assembly of 1789]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Emblem of the French national assembly (1789-1792).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly (France)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Legislative Assembly of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[French Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Legislative Assembly Medal.png|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Convention]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[French National Convention]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Convention of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the French First Republic.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[French Directory]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[French Directory]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the French First Republic.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[French Consulate]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[French Consulate]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the French First Republic.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[First French Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[First French Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Arms of the French Empire.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[Bourbon Restoration in France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[Bourbon Restoration in France|Bourbon Restoration]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France|Bourbon Restoration]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[Bourbon Restoration in France|Kingdom of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[Bourbon Restoration in France|Kingdom of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[July Monarchy]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[July Monarchy]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[July Monarchy|Kingdom of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[July Monarchy|Kingdom of France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Arms of of the July Monarchy (1831-48).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Second Republic)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Second Republic)|National Assembly]] of the [[French Second Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Great Seal of France.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[Second French Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[Second French Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Arms of the French Empire.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Third Republic)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly (French Third Republic)|National Assembly]] of the [[French Third Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Garden facade of the Palace of Versailles, April 2011 (11).jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislature of the [[French Third Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Legislative Chambers of the [[French Third Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Middle coat of arms of the French Republic (1905–1953).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Government of Vichy France]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Government of Vichy France|Government of the French State]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Le cartouche de l'État Français.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Provisional Government of the French Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Emblem of the Provisional Government of the French Republic.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[1945 French legislative election|Constituent Assembly of 1945]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[1945 French legislative election|National Constituent Assembly of 1945]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[June 1946 French legislative election|Constituent Assembly of 1946]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[June 1946 French legislative election|National Constituent Assembly of 1946]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Views of Paris - The Palais Bourbon - DPLA - 44443b33758aef7dbb74b834a9fabde7.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of France|Parliament]] of the [[French Fourth Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the French Republic.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Germany'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[German Bundestag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag of Germany]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag of the Holy Roman Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of Arms of the Holy Roman Emperor (c.1433-c.1450).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Diet of the [[Confederation of the Rhine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Federal Convention of the German Confederation]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Wappen Deutscher Bund.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Frankfurt Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Frankfurt National Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Imperial Coat of arms of Germany (1848).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag of the North German Confederation]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag of the North German Confederation|North German Reichstag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[President of the North German Confederation]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the North German Confederation.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (German Empire)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (German Empire)|German Reichstag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag of the German Empire]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Reichstag-1870 crop.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[German Emperor]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Weimar National Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Weimar National Assembly|German National Constitutional Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Bundesarchiv Bild 183-15436-0010, Weimar, Nationaltheater, Denkmal Goethe-Schiller.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (Weimar Republic)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (Weimar Republic)|German Reichstag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag of the Weimar Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Bundesarchiv Bild 102-03034, Berlin, Verfassungsfeier vor dem Reichstag.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[President of the German Reich]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (Nazi Germany)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Reichstag (Nazi Germany)|German Reichstag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Greater German Reichstag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Bundesarchiv Bild 102-09067, Berlin, Kroll-Oper.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Führer and Reich Chancellor of the German People]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Standarte Adolf Hitlers.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Allied Control Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Berlin kammergericht.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parlamentishcer Rat]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F010479-0006, Bonn, Bundeshaus mit Fahnen.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag#History|Bundestag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag#History|German Bundestag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag#History|West German Bundestag]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Bundestag#History|Bundestag of West Germany]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Bonn Bundestag.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Volkskammer]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Volkskammer of East Germany]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Volkskammer of the German Democratic Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Berlin, Palast der Republik -- um 1990 -- 2.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[State Council of East Germany]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[State Council of the German Democratic Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:19860503460NR Berlin-Mitte Staatsratsgebäude.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Gibraltar'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Gibraltar Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Gibraltar Legislative Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Gibraltar1.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''India'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of India]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
| [[File:Emblem of India.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Ireland'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Oireachtas]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Ireland.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Israel'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Knesset]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Emblem of Israel alternative blue-gold.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Japan'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Diet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Go-shichi no kiri crest 2.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Malaysia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Malaysia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Malaysia.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Johor State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Johor State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Sultan Ismail Building.JPG|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kedah State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kedah State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Kedah.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kelantan State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kelantan State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Kelantan.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Malacca State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Malacca State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seri Negeri Blok Laksamana.JPG|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Negeri Sembilan State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Negeri Sembilan State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Negeri Sembilan.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Pahang State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Pahang State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Pahang.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Penang State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Penang State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Dewan Undangan Negeri Penang Dec 2006 003.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Perak State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Perak State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Perak.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Perlis State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Perlis State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Perlis.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Sabah State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Sabah State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:KotaKinabalu Sabah DewanUndanganNegeriSabah-01.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Sarawak State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Sarawak State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Sarawak state assembly building.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Selangor State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Selangor State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah building.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Terengganu State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Terengganu State Legislative Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of Terengganu.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''New Zealand'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[New Zealand Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of New Zealand]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Philippines'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Philippine Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br/&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly of the Philippines]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Legislative Building, Manila.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Commonwealth Congress]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the Philippines (1935–1940, 1941–1946).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Batasang Pambansa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Batasan front qc.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Congress of the Philippines]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the Philippines.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[President of the Philippines]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of the President of the Philippines.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Poland'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Poland]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Zgromadzenie Narodowe 4 czerwca 2014 Kancelaria Senatu 03.JPG|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Singapore'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Singapore]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Parliament House Singapore.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Slovakia'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Slovak National Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Trinitárov Bratislava October 2006 002.jpg|150px]]
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Council (Slovakia)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Council (Slovakia)|National Council of Slovakia]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Council (Slovakia)|National Council of the Slovak Republic]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:National Council of the Slovak Republic, Bratislava, Slovakia.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''South Africa'''
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa|Parliament&amp;amp;nbsp;of&amp;amp;nbsp;South&amp;amp;nbsp;Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[South African Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:Coat of arms of South Africa (heraldic).svg|150px]]
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Volksraad]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Volksraad|Transvaal Volksraad]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:Coat of arms of the South African Republic.svg|150px]]
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1910|Parliament of South Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1910|Parliament&amp;amp;nbsp;of&amp;amp;nbsp;South&amp;amp;nbsp;Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[South African Parliament#1910|South African Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:Coat of arms of South Africa (1910–1930).svg|150px]]
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1930|Parliament of South Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1930|Parliament&amp;amp;nbsp;of&amp;amp;nbsp;South&amp;amp;nbsp;Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[South African Parliament#1930|South African Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:Coat of arms of South Africa (1930–1932).svg|150px]]
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1932|Parliament of South Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of South Africa#1932|Parliament&amp;amp;nbsp;of&amp;amp;nbsp;South&amp;amp;nbsp;Africa]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[South African Parliament#1932|South African Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| [[File:Coat of arms of South Africa (1932–2000).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Eastern Cape Provincial Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| ''None''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[KwaZulu-Natal Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:KwaZulu-Natal Parliament building, Pietermaritzburg, South Africa.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Western Cape Provincial Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Western Cape Provincial Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Western Cape provincial building.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Straits Settlements'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[List of British Governors of the Straits Settlements|Governor of the Straits Settlements]] with the advice and consent of the [[Legislative Council of the Straits Settlements|Legislative Council]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the Straits Settlements.svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''Ukraine'''
|-
| {{startplainlist}}
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Verkhovna Rada]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Verkhovna Rada of Ukraine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
* &lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Verkhovna Rada|Verkhovna Rada of Ukraine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;
  {{endplainlist}}
| 
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Verkhovna Rada of Crimea]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Верховный Совет Крыма.jpg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''United Kingdom'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of the United Kingdom]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg|150px]]
|- 
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Northern Ireland Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Parliament of Northern Ireland]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|150px]]
|- 
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Scottish Parliament]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|150px]]
|- 
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[National Assembly for Wales]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Royal Badge of Wales (2008).svg|150px]]
|-
| colspan=2 style=&quot;text-align:center;background-color:silver;&quot;|'''United States of America'''
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Government of the United States of America|]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[United States Congress]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Congress of the United States]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Congress of the United States|US Congress]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Congress of the United States|U.S. Congress]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:US Congressional Seal.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Alabama Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Alabama.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Alaska Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of the State of Alaska.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Arizona Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Arizona-StateSeal.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Arkansas General Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Arkansas.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[California State Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of California.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Colorado General Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Colorado.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Connecticut General Assembly]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Connecticut State Capitol, Hartford.jpg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Michigan Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Michigan.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Texas Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Texas.svg|150px]]
|-
| &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Utah State Legislature]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
| [[File:Seal of Utah.svg|150px]]
|}

The image size defaults to 180 [[pixel]]s (px). To change the size of the image, specify a different size for the image using the &quot;imagesize&quot; parameter (indicate only the number, and do not add &quot;px&quot; to the end). Provide a caption for the image using the {{para|caption}} parameter.

If a file is specified for the {{para|image}} parameter, this overrides the automatic selection in the above table.

&lt;includeonly&gt;
&lt;!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS BELOW THIS LINE PLEASE --&gt;

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>lkq9ps8szsvlnud1mbstf4zwuhsb8p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153643</id>
    <revision>
      <id>840523</id>
      <parentid>651535</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Cast&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1341621585|Char Dervesh]]&quot;</comment>
      <origin>840523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8962" sha1="69xc91kqdfpkaob33wyd4b3kj6z59iv" xml:space="preserve">

{{Infobox film
| name           = ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼
| image          = ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼.jpg
| image_size     = 
| alt            = 
| border         = 
| caption        = ਪੋਸਟਰ
| director       = [[ਹੋਮ ਵਾਡੀਆਂ]]
| writer         = ਸੀ. ਐਲ. ਕਾਵਿਸ਼
| screenplay     = ਜੇ.ਬੀ.ਐੱਚ. ਵਾਡੀਆਂ
| story          = ਸੀ. ਐਲ. ਕਾਵਿਸ਼
| based_on       = 
| producer       = ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਾਡੀਆਂ ਬ੍ਰਦਰਜ਼
| starring       = [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ (ਅਦਾਕਾਰ, ਜਨਮ 1939)|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ]]&lt;br /&gt;ਸਾਇਦਾ ਖਾਨ&lt;br /&gt;[[ਨਾਜ਼ (ਅਦਾਕਾਰਾਂ)|ਨਾਜ਼]]
| narrator       = 
| cinematography = ਆਗਾ ਹਾਸ਼ਮ
| editing        = ਸੇਖ ਇਸਮਾਇਲ
| music          = ਜੀ. ਐਸ. ਕੋਹਲੀ
| studio         = ਬਸੰਤ ਸਟੂਡਿਓੌ
| distributor    = 
| released       = {{ਫ਼ਿਲਮ ਤਾਰੀਕ|1964}}
| runtime        = 155 ਮਿੰਟ
| country        = ਭਾਰਤ
| language       = ਹਿੰਦੀ
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''''ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼''''' 1964 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫੈਂਟਸੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਬਸੰਤ ਪਿਕਚਰਸ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਹੋਮੀ ਵਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Char Dervesh |url=http://www.gomolo.com/char-darvesh-movie/3528 |access-date=16 September 2014 |publisher=Gomolo.com |archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917002848/http://www.gomolo.com/char-darvesh-movie/3528 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਾਡੀਆ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ.ਐਸ ਕੋਹਲੀ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Char Dervesh (Four Dervishes), 1964, Museum Series |url=http://vintagebollywoodart.com/products/char-dervesh-1964 |access-date=16 September 2014 |publisher=Vintage Bollywood Art |archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917021600/http://vintagebollywoodart.com/products/char-dervesh-1964 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਕਈ &quot;ਛੋਟੇ-ਬਜਟ&quot; ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਮੀ ਵਾਡੀਆ ਦੀ ''ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼'' ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹੀਰੋ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਤਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Raj2009&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&amp;pg=PT89|title=Hero Vol.2|last=Ashok Raj|date=1 November 2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-03-6|pages=89–|access-date=16 September 2014}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, ਸਈਦਾ ਖਾਨ, ਨਾਜ਼, ਬੀਐਮ ਵਿਆਸ, ਮੁਕਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Char Dervesh |url=http://www.citwf.com/film58505.htm |access-date=1 September 2014 |publisher=Alan Goble}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਫੈਂਟਸੀ ਫਿਲਮ 'ਕਮਰ' ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਰਗਿਸ ਬਾਨੋ ਦੇ ਪਿਆਰ ਮੁਗਧ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਭੈਣ ਹਮੀਦਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਕਥਾਨਕ ==
ਤਿੰਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ, ਸਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਚੌਥਾ ਦਰਵੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਕਰਮ' ਹੈ। ਕਮਰ ਆਪਣੇ ਮਾਸੂਮ ਕੁਕਰਮਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਰਵਾਹ-ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਲੋਭੀ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਰਗਿਸ ਬਾਨੋ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ  ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਜ ਵਿਚਜਾ ਉੱਤਰਦਾ ਹੇੈੈ। ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਜਿਸ  ਦੀ ਗਰਦਨ  ਪੱਥਰ ਵੱਲ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਹਮੀਦਾ, ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਦੂਗਰ ਦੁਆਰਾ ਕੈਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਮਰ ਕੈਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਮਰ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਮਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਅਸਲ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,  ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਜਾਦੂੲ ਗਲੀਚੇ 'ਤੇ ਉੱਡਣ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

== ਅਦਾਕਾਰ ==

* ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਕਮਰ ਬਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
* ਨਰਗਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[Sayeeda Khan|ਸਈਦਾ ਖਾਨ]]
* ਹਮੀਦਾ ਵਜੋਂ ਨਾਜ਼
* ਮੁਕਰੀ
* ਬੀ.ਐਮ ਵਿਆਸ
* ਅਮਰਨਾਥ
* ਰਤਨਮਾਲਾ
* ਜੀਵਨਕਲਾ
* ਸੁੰਦਰ
* ਡਬਲਯੂ ਐਮ ਖਾਨ
* ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ

== ਅਦਾਕਾਰ ==
* ਕਮਰ ਬਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ
* ਨਰਗਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ|ਸਈਦਾ ਖਾਨ]]
* ਹਮੀਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਜ਼|ਨਾਜ਼]]
* ਮੁਕਰੀ
* ਬੀ. ਐਮ. ਵਿਆਸ
* ਅਮਰਨਾਥ
* ਰਤਨਮਾਲਾ
* ਜੀਵਨਕਲਾ
* ਸੁੰਦਰ
* ਡਬਲਯੂ. ਐਮ. ਖਾਨ
* ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼ (1964) at IMDb
{{Homi Wadia}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>69xc91kqdfpkaob33wyd4b3kj6z59iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਲਾ ਬੇਗਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157658</id>
    <revision>
      <id>840522</id>
      <parentid>749539</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Early life&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353525436|Mala Begum]]&quot;</comment>
      <origin>840522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12063" sha1="t30ryeinynhjlsxhtuqh1t7cmuifopv" xml:space="preserve">
'''ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ''' ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|نسِیم نازلی}}}}   ; 9 ਨਵੰਬਰ 1942 &amp;#x2013; 5 ਮਾਰਚ 1990), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮਾਲਾ''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|مالا}}}}   ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ), [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot;&gt;{{Cite web |date=2 May 2021 |title=Mala Begum profile |url=http://cineplot.com/music/mala |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112230059/http://cineplot.com/music/mala |archive-date=18 December 2018 |access-date=27 September 2022 |publisher=Cineplot.com website}}&lt;/ref&gt;

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ 'ਡੁਏਟ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਜੋੜੀ' ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਾਲਾ ਬੇਗਮ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;HumNews&quot;&gt;{{Cite web |title=گلوکارہ مالا بیگم کو مداحوں سے بچھڑے تیس برس بیت گئے |url=https://www.humnews.pk/latest/234710 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519092511/https://www.humnews.pk/latest/234710 |archive-date=19 May 2022 |access-date=27 September 2022 |website=Hum TV News website}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1960, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ।&lt;ref name=&quot;pakmag&quot;&gt;{{Cite web |title=Film songs of Mala (Pakistani singer) |url=http://pakfilms.net/singers/Mala.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505144130/http://pakfilms.net/singers/Mala.php |archive-date=5 May 2017 |access-date=27 September 2022 |website=Pakistan Film Magazine website}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਲਾ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਨਾਮ ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1942 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PakistanToday&quot;&gt;[https://archive.pakistantoday.com.pk/2013/03/07/pakistani-playback-singer-mala-remembered/ Pakistani playback singer Mala remembered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929185440/https://archive.pakistantoday.com.pk/2013/03/07/pakistani-playback-singer-mala-remembered/ |date=2022-09-29 }} Pakistan Today (newspaper), Published 7 March 2013, Retrieved 27 September 2022&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ''ਸ਼ਮੀਮ ਨਾਜ਼ਲੀ'' ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;HumNews&quot; /&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਮਾਲਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1942 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot;&gt;{{Cite web |date=2 May 2021 |title=Mala Begum profile |url=http://cineplot.com/music/mala |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112230059/http://cineplot.com/music/mala |archive-date=12 November 2011 |access-date=27 September 2022 |publisher=Cineplot.com website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PakistanToday&quot;&gt;{{Cite news|url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2013/03/07/pakistani-playback-singer-mala-remembered/|title=Pakistani playback singer Mala remembered|date=7 March 2013|work=Pakistan Today newspaper|access-date=23 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929185440/https://archive.pakistantoday.com.pk/2013/03/07/pakistani-playback-singer-mala-remembered/|archive-date=29 September 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ''[[ਸ਼ਮੀਮ ਨਾਜ਼ਲੀ]]'' ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;HumNews&quot;&gt;{{Cite web |title=گلوکارہ مالا بیگم کو مداحوں سے بچھڑے تیس برس بیت گئے |url=https://www.humnews.pk/latest/234710 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519092511/https://www.humnews.pk/latest/234710 |archive-date=19 May 2022 |access-date=27 September 2022 |website=Hum TV News website}}&lt;/ref&gt;
== ਕਰੀਅਰ ==
ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore: Baber Ali Foundation|page=158}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਮੀਮ ਨਜ਼ਲੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ''ਆਬਰੂ'' (1961) ਲਈ ਦੋ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=88th birth anniversary of Mala Begum observed |url=https://dailytimes.com.pk/499236/88th-birth-anniversary-of-mala-begum-observed/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519101215/https://dailytimes.com.pk/499236/88th-birth-anniversary-of-mala-begum-observed/ |archive-date=19 May 2022 |access-date=27 September 2022}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਕ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਨਵਰ ਕਮਲ ਪਾਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਸੀਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ 1962 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਲਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ'' (1962) ਲਈ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਉਰਦੂ ਰਚਨਾ, ''ਆਯਾ ਰੇ ਦੇਖੋ'' ਗਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;PakistanToday&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=گلوکارہ مالا بیگم کو ہم سے بچھڑے 24 برس بیت گئے |url=https://dailypakistan.com.pk/07-Mar-2014/80645 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519093033/https://dailypakistan.com.pk/07-Mar-2014/80645 |archive-date=19 May 2022 |access-date=24 September 2021 |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਸੰਗੀਤ ''ਮਾਸਟਰ ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ'' ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਯਾਸਮੀਨ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 1962 ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਬਣ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ [[ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ|ਕਾਤੀਲ ਸ਼ਿਫਾਈ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;pakmag&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PakistanToday&quot; /&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਫਿਲਮ ਅਰਮਾਨ (1966 ਫਿਲਮ) ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 'ਅਕੇਲੇ ਨਾ ਜਾਨਾ' ਸੀ। ਮਾਲਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੋਹੇਲ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲੇਖਕ ਮਸਰੂਰ ਅਨਵਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt; [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
''ਮਾਲਾ'' ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ''ਮੁਹੰਮਦ ਆਸ਼ਿਕ ਬੱਟ'' ਤੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਆਈਕੋਨਿਕ ਫਿਲਮ, ਨਾਇਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=فلمی و ادبی شخصیات کے سکینڈلز۔ ۔ ۔قسط نمبر467 - علی سفیان آفاقی |url=https://dailypakistan.com.pk/03-Jul-2018/807421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519102308/https://dailypakistan.com.pk/03-Jul-2018/807421 |archive-date=19 May 2022 |access-date=24 December 2021 |website=Roznama Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مالا60کی دہائی میں اردو فلموں کی معروف ترین گلوکارہ رہیں |url=https://www.express.pk/story/152691/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_LCi0ttyhlqEisNCBFaZlHtTx8bDC8Rd8yE5qZPChezM-1632910309-0-gqNtZGzNAeWjcnBszQjl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519101242/https://www.express.pk/story/152691 |archive-date=29 September 2021 |access-date=19 May 2022 |website=Express News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mala a voice that shone in films |url=https://dailytimes.com.pk/52847/mala-a-voice-that-shone-in-films |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519100426/https://dailytimes.com.pk/52847/mala-a-voice-that-shone-in-films |archive-date=23 July 2021 |access-date=12 May 2022 |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Grave_of_Singer_Mala.jpg|thumb| ਮੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਮੀਮ ਨਾਜ਼ਲੀ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ]]
ਮਾਲਾ ਦੀ 5 ਮਾਰਚ 1990 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਿਆਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PakistanToday&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]</text>
      <sha1>t30ryeinynhjlsxhtuqh1t7cmuifopv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੰਵਲ ਅਹਿਮਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160222</id>
    <revision>
      <id>840559</id>
      <parentid>835975</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15839" sha1="6i8b1yyacbp6wcuk5ib34v1pkprkb9y" xml:space="preserve">'''ਕੰਵਲ ਅਹਿਮਦ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]], ਕਾਰਕੁਨ, ਟਾਕਸ਼ੋ ਹੋਸਟ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੋਲ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਸਮੂਹ ਜੋ [[ਵਰਜਣ|ਵਰਜਿਤ]] ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Soul Sisters Pakistan |url=https://asiatimes.com/tag/soul-sisters-pakistan/ |access-date=2020-11-22 |website=Asia Times |language=en-US |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130001942/https://asiatimes.com/tag/soul-sisters-pakistan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-03 |title=Pakistan's online agony aunt tearing down taboos |url=https://www.24newshd.tv/03-Sep-2020/pakistan-s-online-agony-aunt-tearing-down-taboos |access-date=2020-11-22 |website=24 News HD |language=en |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170931/https://www.24newshd.tv/03-Sep-2020/pakistan-s-online-agony-aunt-tearing-down-taboos |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ &quot;ਕਨਵਰਸੇਸ਼ਨ ਵਿਦ ਕੰਵਲ&quot; ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-09-24 |title=Facebook selects 2 Pakistani women |url=https://nation.com.pk/25-Sep-2018/facebook-selects-2-pakistani-women |access-date=2020-11-22 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਕੰਵਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੰਵਲ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (IBA) ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IBA Alumna Ms. Kanwal Ahmed selected for Facebook's Community Leadership Program |url=https://www.iba.edu.pk/iba_alumna_kanwal_ahmed_selected_for_facebook_community_leadership_program.php |access-date=2020-11-22 |website=www.iba.edu.pk |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130151651/https://www.iba.edu.pk/iba_alumna_kanwal_ahmed_selected_for_facebook_community_leadership_program.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਕੰਵਲ ਦਾ ਵਿਆਹ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Taskin |first=Bismee |date=2020-09-06 |title=Meet Kanwal Ahmed, Pakistani woman who has given a 'safe space' to women to talk about taboos |url=https://theprint.in/features/meet-kanwal-ahmed-pakistani-woman-who-has-given-a-safe-space-to-women-to-talk-about-taboos/496857/ |access-date=2020-11-22 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਇਰੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਹ [[ਬਲਾਗ|ਬਲੌਗਿੰਗ]] ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਕੰਵਲ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਰਡਪ੍ਰੈਸ ਜਰਨਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਬਲੌਗਿੰਗ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਅਧਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Virtual Reality |url=https://newslinemagazine.com/magazine/virtual-reality/ |access-date=2020-11-22 |website=Newsline |language=en |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129221512/https://newslinemagazine.com/magazine/virtual-reality/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕੰਵਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 2000 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਲੌਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੇਕਅਪ ਆਰਟਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan's online agony aunt tears down taboos |url=https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistans-online-agony-aunt-tears-down-taboos-1.73602961 |access-date=2020-11-22 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਲਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਨ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੇ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-02-25 |title=Thinking Big with Soul Sisters Pakistan Founder Kanwal Ahmed |url=https://www.thenewsrun.com/thinking-big-kanwal/ |access-date=2020-11-22 |website=The NewsRun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AFP |date=2020-09-03 |title=What is Soul Sisters Pakistan group on Facebook? |url=https://www.globalvillagespace.com/what-is-soul-sisters-pakistan-network-on-facebook/ |access-date=2020-11-22 |website=Global Village Space |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੋਲ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ===
2013 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ, ਕੰਵਲ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਸੋਲ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anonym |title=Pakistan: Soul Sisters, to make women's voices heard - France 24 {{!}} tellerreport.com |url=https://www.tellerreport.com/news/2020-09-03-pakistan--soul-sisters--to-make-women-s-voices-heard---france-24.H1aeMdCQv.html |access-date=2020-11-22 |website=www.tellerreport.com |language=en |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129235308/https://www.tellerreport.com/news/2020-09-03-pakistan--soul-sisters--to-make-women-s-voices-heard---france-24.H1aeMdCQv.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Viqas |first=Rumaisa |date=2019-07-12 |title=Nida Yasir Lashes out at People Objecting on the Contents of her Show, and Dragged the All-Female Group, Soul Sisters Pakistan into it |url=https://acenews.pk/nida-yasir-lashes-out-at-people-objecting-on-the-contents-of-her-show-and-dragged-the-all-female-group-soul-sisters-pakistan-into-it/ |access-date=2020-11-22 |website=ACE NEWS |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜਾਂ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤੇ ਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ। ਕੰਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚੁੱਪ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-03 |title=Pakistan's online agony aunt tearing down taboos |url=https://arab.news/v352v |access-date=2020-11-22 |website=Arab News PK |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=AFP |title=Pakistan's online agony aunt tearing down taboos |url=https://www.khaleejtimes.com/pakistans-online-agony-aunt-tearing-down-taboos |access-date=2020-11-22 |website=Khaleej Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਕੰਵਲ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਦੇ 264,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jabeen |first=Yusra |date=2017-09-21 |title=Inside the exclusive female-only meetup of secret Facebook group Soul Sisters Pakistan |url=https://images.dawn.com/news/1178442 |access-date=2020-11-22 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਹੋਰ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-03 |title=In Conversation With The Founder Of Soul Sisters Pakistan |url=https://mashion.pk/in-conversation-with-the-founder-of-soul-sisters-pakistan/ |access-date=2020-11-22 |website=Mashion |language=en |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928170435/https://mashion.pk/in-conversation-with-the-founder-of-soul-sisters-pakistan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Pakistani Soul Sisters: Virtual Safe Space to Discuss Abuse, Sex, Marriage, Abortion, and Other Taboos |url=https://www.albawaba.com/node/pakistani-soul-sisters-virtual-safe-space-discuss-abuse-sex-marriage-abortion-and-other-taboos |access-date=2020-11-22 |website=Al Bawaba |language=en}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, [[ਤਲਾਕ]], [[ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-03 |title=Pakistan's Online Agony Aunt Tearing Down Taboos |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-online-agony-aunt-tearing-down-taboos-2846291.html |access-date=2020-11-22 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Soul Sisters: The Facebook group giving voice to Pakistani women |url=https://www.geo.tv/latest/134128-On-Soul-Sisters-women-discuss-issues-that-arent-spoken-about |access-date=2020-11-22 |website=www.geo.tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਲ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਵਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 500 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਹੱਸੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।”&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਸੌਲੀਜ਼' ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

2018 ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-09-25 |title=Pakistan 'Soul Sisters' among women selected for Facebook leadership program |url=https://english.alarabiya.net/en/media/digital/2018/09/25/Pakistan-Soul-Sisters-among-women-selected-for-Facebook-leadership-program |access-date=2020-11-22 |website=Al Arabiya English |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-09-25 |title=The Nation: Facebook selects 2 Pakistani women |url=https://www.arabnews.com/node/1377716/press-review |access-date=2020-11-22 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 6000+ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ 115 ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan's online agony aunt tearing down taboos |url=https://uk.finance.yahoo.com/news/pakistans-online-agony-aunt-tearing-042838135.html |access-date=2020-11-22 |website=uk.finance.yahoo.com |language=en-GB |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129230524/https://uk.finance.yahoo.com/news/pakistans-online-agony-aunt-tearing-042838135.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khan |first=Sahil |date=2018-09-25 |title=Soul Sisters, Sheops founders chosen for Facebook Leadership Programme |url=https://www.southasiantelegraph.com/soul-sisters-sheops-founders-chosen-for-facebook-leadership-programme/ |access-date=2020-11-22 |website=South Asian Telegraph |language=en-US |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011514/https://www.southasiantelegraph.com/soul-sisters-sheops-founders-chosen-for-facebook-leadership-programme/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-04 |title='Soul Sisters Pakistan' founder gets own digital talk show |url=https://www.somethinghaute.com/soul-sisters-pakistan-founder-gets-own-digital-talk-show/ |access-date=2020-11-22 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129224208/https://www.somethinghaute.com/soul-sisters-pakistan-founder-gets-own-digital-talk-show/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Facebook selects two Pakistani female entrepreneurs for its Community Leadership Program {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/09/24/facebook-selects-two-pakistani-female-entrepreneurs-for-its-community-leadership-program/ |access-date=2020-11-22 |website=www.pakistantoday.com.pk}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>6i8b1yyacbp6wcuk5ib34v1pkprkb9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176754</id>
    <revision>
      <id>840564</id>
      <parentid>839800</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22258" sha1="73ogzsakbyjiluxlkx2llkal1iwc0m8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ
| image              = Dr. Ghada Karmi2.JPG
| caption            = 2008 ਵਿੱਚ ਕਰਮੀ
| native_name        = غادة كرمي
| native_name_lang   = ar
| birth_name         = ਗ਼ਾਦਹ ਹਸਨ ਸਈਦ&lt;br /&gt;{{lang|ar|غادة حسن سعيد كرمي}}
| birth_date         = {{birth year and age|1939}}
| birth_place        = [[ਜੇਰੂਸਲਮ]]
| alma_mater         = {{plainlist|
*[[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
*[[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
}}
| occupation         = {{plainlist|
*ਵੈਦ
*ਅਕਾਦਮਿਕ
*ਲੇਖਕ
}}
| father             = [[ਹਸਨ ਕਰਮੀ]]
}}

'''ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ''' ({{Lang-ar|غادة كرمي}}, {{Transliteration|ar|'''Ghādah Karmi'''}} ; ਜਨਮ 1939) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ -ਜਨਮ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦਿ ਨੇਸ਼ਨ'' ਅਤੇ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Ghada_Karmi3.JPG|thumb|250x250px| ਕਰਮੀ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰੰਗਭੇਦ ਹਫ਼ਤੇ, 2008 ਦੌਰਾਨ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ]]
ਕਰਮੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਹਸਨ ਸਈਦ ਕਰਮੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀਰੀਆਈ ਸੀ;&lt;ref name=&quot;Llewellyn&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/may/07/israel.guardianobituaries|title=Hasan Karmi|last=Llewellyn|first=Tim|date=7 May 2007|work=The Guardian|access-date=19 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/hasan-karmi-449311.html|title=Hasan Karmi|last=Macintyre|first=Donald|date=18 May 2007|work=The Independent|access-date=19 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ 2002 ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ਼ ਫਾਤਿਮਾ: ਏ ਪੈਲੇਸਤਾਈਨ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ'', ਉਸ ਨੇ ਕਾਟਾਮੋਨ ਦੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਖਲੀਲ ਅਲ-ਸਕਕੀਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ [[ਦਮਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ]], ਸੀਰੀਆ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}&lt;/ref&gt; ਪਰਿਵਾਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਰਸ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਕਰਮੀ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਕੇ, [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ, ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ==
ਕਰਮੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਬਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ &quot;ਕੁਸ਼ਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੜਕਾ&quot; ਦੱਸਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Barkham&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/forever-in-a-foreign-land-p9v6nxk7kbr|title=Forever in a foreign land|last=Barkham|first=Patrick|date=25 October 2002|work=The Times|access-date=19 May 2022}}&lt;/ref&gt; [[ਛੇ-ਦਿਨਾ ਜੰਗ|ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ]] (1967 ਦੀ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਜੰਗ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਾਰੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਠਨ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]]&lt;ref name=&quot;Barkham&quot; /&gt; ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ &quot;ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਬਲਦੀ ਭਾਵਨਾ&quot; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ''ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ'' ਦੇ ਡੋਨਾਲਡ ਮੈਕਿੰਟਾਇਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Macintyre&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMacintyre2005&quot;&gt;Macintyre, Donald (19 October 2005). [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html &quot;Fleeing Palestine: My right to return&quot;]. ''The Independent''. London&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 May&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 1972 ਤੋਂ, ਉਹ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=open democracy |url=http://www.opendemocracy.net/author/Ghada_Karmi.jsp |publisher=}}&lt;/ref&gt;

ਕਰਮੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ [[ਚੈਟਮ ਹਾਊਸ|ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਫੈਲੋ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਬ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ (CAABU) ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਉਪ-ਚੇਅਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RSA - Karmi, Ghada |url=http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |url-status=dead |archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080729182115/http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |archive-date=2008-07-29}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਸੈਡ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ]] ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;AdelaideU&quot;&gt;{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html &quot;Edward Said Memorial Lecture&quot;]. ''University of Adelaide''. 2007. Archived from [http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html the original] on 17 July 2014.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ, ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ, ਕਰਮੀ ਨੇ ਸਟੀਵਨ ਅਰਲੈਂਗਰ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਉਸ ਦੀ ''ਕਿਤਾਬ'' ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਰਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ'' ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਦੇਸੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/culture/2015/07/living-working-and-dying-literature-occupied-palestine|title=Living, working and dying: the literature of occupied Palestine|last=Lebor|first=Adam|date=9 July 2015|work=New Stateman|access-date=19 May 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਕਿਤਾਬਾਂ ===

* ਅਲ-ਹਸਨ, ਅਹਿਮਦ ਵਾਈ.; ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਰ ਨਮਨੁਮ (ਐਡੀ.) ''ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ 5-12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976।'' ''ਭਾਗ II.'' ''ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ.'' ਅਲੇਪੋ: ਅਲੇਪੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, 1978।
* ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਮਲਟੀਕਲਚਰਲ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ: ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਤੀ''{{ISBN|0-7279-0940-1}} ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਲੰਡਨ, 1995,
* ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ (ਐਡ.) ਨੇ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ]] : ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅੱਜ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕੀ ਭਵਿੱਖ?''{{ISBN|0-86372-226-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0-86372-226-1|0-86372-226-1]] ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1996
*** [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_4_21/ai_58564192 ਅੱਜ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕੀ ਹੈ?] , ਆਂਡਰੇਜ ਕ੍ਰੂਟਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਅਰਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤਿਮਾਹੀ (ਏਐਸਕਿਊ), ਪਤਝੜ, 1999 ਵਿੱਚ।
* ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੂਚ 1948-1998'' । ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ 1999
* ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ: ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਹਾਣੀ''{{ISBN|1-85984-694-7}} ਵਰਸੋ 2002
** [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,815080,00.html ਮਨ ਦਾ ਦੇਸ਼] ਗਾਰਡੀਅਨ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2002 (ਡਾ. ਘੜਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' )
** [http://www.jerusalemquarterly.org/details.php?cat=2&amp;id=167 ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ ਫਾਤਿਮਾ ਫੈਟਫੁਲ ਡੇਜ਼ ਇਨ 1948 ਵਿੱਚ] ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਕੁਆਟਰਲੀ'' ਤੋਂ (ਡਾ. ਘਦਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' )
*** [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,,818330,00.html ਫਾਤਿਮਾ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ]
*** ''ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਾਵੇਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ'', ਦਸੰਬਰ 2004, ਪੰਨਾ 68 ਦੁਆਰਾ [http://www.wrmea.com/archives/December_2004/0412068.html ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ]
* ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਾਹ: ''ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ: ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਦੁਚਿੱਤੀ,'' ਪਲੂਟੋ ਪ੍ਰੈਸ, 2007,{{ISBN|0-7453-2065-1}}
** [https://web.archive.org/web/20130419112408/http://imeu.net/news/article006702.shtml ਸਮੀਖਿਆ], ਸੋਨਜਾ ਕਰਕਰ ਦੁਆਰਾ, IMEU, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2007
** ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਸਟਿਨ ਦੁਆਰਾ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਪੂਰਕ'' ਸਮੀਖਿਆ 15 ਫਰਵਰੀ 2008 p.&amp;nbsp;5

=== ਲੇਖ ===

* &quot;Why Arabs support Saddam&quot; in ''[[Middle East International]]'' No 384, 28 September 1990, p.20
* &quot;The 1948 Exodus: A Family Story&quot; in ''Journal of Palestine Studies'' 23, no. 2 (Win. 1994): 31-40.
* [http://www.wrmea.com/backissues/0197/9701014.htm U.S. Embassy Move to Jerusalem Is Misguided and Illegal] January/February 1997, p.&amp;nbsp;14 ''Washington Report on Middle East Affairs''
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040708013829/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00171|date=July 8, 2004|title=A Muslim at the feast}} ''The Tablet'', 11 April 1998
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117145646/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00175|date=November 17, 2004|title=Leaving the lemon tree}} in ''The Tablet'', 25 April 1998
* ”Palestinians in Lebanon” in ''Middle East International'' No 591, 15 January 1998 (sic) 1999; pp.21-23
* &quot;After the Nakba: An Experience of Exile in England&quot; in ''Journal of Palestine Studies'' 28, no. 3 (Spr. 1999): 52-63.
* [http://www.thenation.com/doc/19990607/karmi Kosovars and Palestinians], ''The Nation'', 20 May 1999 7 June 1999 issue)
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000826215117/http://www.ahram.org.eg/weekly/1999/445/op5.htm|date=August 26, 2000|title=With much malice aforethought}} in ''Al-Ahram Weekly'', 2–8 September 1999
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000510054536/http://www.ahram.org.eg/weekly/2000/476/op5.htm|date=May 10, 2000|title=Denial and the future of peace}} in ''Al-Ahram Weekly'', 6–12 April 2000
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/998921.stm The future of peace: A Palestinian view] 31 October 2000, [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]]
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010405150015/http://www.ahram.org.eg/weekly/2001/522/fo2.htm|date=April 5, 2001|title=Fussing over a red herring}} in ''Al-Ahram Weekly'', 22 February 2001
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040805065028/http://www.one-state.org/articles/2002/karmi.htm|date=August 5, 2004|title=A Secular Democratic State in Historic Palestine: An Idea Whose Time Has Come?}} ''Al-Adab'' (Lebanon), July 2002
* [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,971664,00.html The map must show a way home], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|The Guardian]], 6 June 2003
* [https://web.archive.org/web/20061008063747/http://weekly.ahram.org.eg/2003/659/op13.htm Edward Said and the politics of dispossession] 9–15 October 2003 Issue No. 659 ''Al-Ahram Weekly''
* [https://web.archive.org/web/20070414000035/http://weekly.ahram.org.eg/2003/665/op24.htm A very Arab obsession] 20–26 November 2003, Issue No. 665, ''Al-Ahram Weekly''
* [https://web.archive.org/web/20070412025720/http://weekly.ahram.org.eg/2004/674/op8.htm Time to remember] 22–28 January 2004, Issue No. 674, ''Al-Ahram''
* [http://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm Zionism is Still the Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103023956/https://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm |date=2023-11-03 }}, ''Dissident Voice'', 2 February 2004
* [https://web.archive.org/web/20070409053308/http://www.counterpunch.org/karmi02202004.html Sharon is not the Problem: It's the Nature of Zionist Ideology] 20 February 2004, ''CounterPunch''
* [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1171705,00.html By any means necessary], ''The Guardian'', 18 March 2004
* [https://web.archive.org/web/20070406161521/http://www.counterpunch.org/karmi07172004.html Vanishing the Palestinians; The World Looks on Ineffectually] 17/ 18 July 2004, ''CounterPunch''
* [https://web.archive.org/web/20070406132156/http://www.counterpunch.org/karmi11102004.html After Arafat: Sharon is Still Not Ready to Make Peace] 10 November 2004, ''CounterPunch''
* [https://web.archive.org/web/20070415213651/http://weekly.ahram.org.eg/2004/716/re9.htm Who killed Yasser Arafat?] 11–17 November 2004 Issue No. 716, ''Al-Ahram Weekly''
* [https://web.archive.org/web/20070320041208/http://weekly.ahram.org.eg/print/2005/757/op133.htm Gaza hysteria] 25 August 2005, issue 757, ''Al-Ahram Weekly''
* [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1675672,00.html With no Palestinian state in sight, aid becomes an adjunct to occupation], ''The Guardian'', 5 January 2006
* [https://www.theguardian.com/commentisfree/story/0,,1774886,00.html Where is the global outcry at this continuing cruelty?], ''The Guardian'', 15 May 2006
* [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1981010,00.html These shameful events have humiliated the Arab world], ''The Guardian'', 2 January 2007
* Derek Summerfield, Colin Green, Ghada Karmi, David Halpin, Pauline Cutting, 125 other doctors: [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2062435,00.html Israeli boycotts: gesture politics or a moral imperative?], 21 April 2007, The Guardian
* Ghada Karmi (pro-boycott) Andy Charlwood (against the boycott): [https://www.theguardian.com/israel/Story/0,,2100133,00.html Perspectives on the boycott debate], 11 June 2007, The Guardian
* [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=881390 Weapon of the weak]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 13 July 2007, ''Haaretz''
* [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2128186,00.html A historic anomaly], 17 July 2007, ''The Guardian''
* [http://mondediplo.com/2007/09/06saudi Israel’s cost to the Arabs], September 2008, ''Le Monde diplomatique''
* [http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html Intellectual terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025204439/http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html |date=2007-10-25 }}, 25 October 2007, ''The Guardian''
* [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2201071,00.html Taking sides in the debate over the Middle East], 29 October 2007, ''The Guardian''
* Colin Green, Asad Khan, Ghada Karmi, Chris Burns-Cox, Martin Birnstingl, David Halpin, Derek Summerfield: [http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html Medical ethical violations in Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929221411/http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html|date=2011-09-29}}, 6 December 2007, ''The Lancet''
* [https://web.archive.org/web/20130419114434/http://imeu.net/news/article008867.shtml A one-state solution for Palestinians and Israelis], 30 May 2008, ''The Christian Science Monitor''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.democracynow.org/2008/5/15/as_palestinians_mark_60th_anniversary_of 15 ਮਈ 2008,] ''ਹੁਣ ਲੋਕਤੰਤਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ!''

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>73ogzsakbyjiluxlkx2llkal1iwc0m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਹਿਦ (ਕਵੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186839</id>
    <revision>
      <id>840562</id>
      <parentid>816603</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>840562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="2k2oj7qdtimgtpk55nivg4iuev4m0ux" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Wahid.png|thumb|ਵਾਹਿਦ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:ਵਾਹਿਦ.jpg|thumb|ਵਾਹਿਦ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Wahid1.jpg|thumb|ਵਾਹਿਦ]]{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿੱਤਾ|name=ਵਾਹਿਦ}}
'''ਵਾਹਿਦ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਵਾਹਿਦ ਉਸ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ '''ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ''' ਹੈ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>2k2oj7qdtimgtpk55nivg4iuev4m0ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ (ਕਿਤਾਬ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188490</id>
    <revision>
      <id>840548</id>
      <parentid>770293</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109581" sha1="9x4igb268qlwwd53tipw0anx2dybz10" xml:space="preserve">''''ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ'''' 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿਦਵਾਨ [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prakash |first1=Ishwar |title=संस्कृत के क्षेत्र में विशिष्ट योगदान देने पर डा. वेद प्रकाश को मिला राष्ट्रपति सम्मान |url=http://haryanaexpress.in/2019/04/09/in-the-field-of-sanskritoff |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=Haryana Express |date=9 April 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=डॉ वेद प्रकाश उपाध्याय को मिलेगा राष्ट्रपति सम्मान-2018 |url=https://m.khaskhabar.com/amp/news/news-dr-ved-prakash-upadhyay-gets-president-award-2018-news-hindi-1-335601-KKN.html?PageSpeed=off |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=khaskhabar |date=20 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=डॉ. वेद प्रकाश उपाध्याय को राष्टऊपति सम्मान |url=http://aggarjanpatrika.com/news/6248-डॉ-वेद-प्रकाश-उपाध्याय-को-राष्टऊपति-सम्मान.aspx |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=aggarjanpatrika.com |date=9 April 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਿਤਾਬ &quot;ਸਾਰਸਵਤ ਵੇਦਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਗਠਨ&quot; ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। .&lt;ref name=&quot;VP&quot;&gt;{{cite book |last1=Upādhyāya |first1=Veda Prakāśa |title=Kalki avatāra aura Muhammada Sāhaba |date=1969 |publisher=Viśva Ekatā Prakāśana (copyright from Michigan University) |url=https://books.google.com.bd/books?id=NOYrAAAAMAAJ&amp;q=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF&amp;dq=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF&amp;hl=hi&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiJ6qfGmdLjAhUg_XMBHYInDQsQ6AEILTAC |accessdate=26 July 2019 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Holy Vedas and Islam |publisher=Q.S. Khan's Books |first= Q.S.|last= Khan| isbn=9789380778112 |page=44 |pages=|url=https://books.google.com.bd/books?id=eyF-E1nHFFYC&amp;pg=PA44&amp;dq=ved+prakash+upadhyay&amp;hl=bn&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiR5dWNhNLjAhXr63MBHQkTAlcQ6AEwAnoECAgQAQ#v=onepage&amp;q=ved%20prakash%20upadhyay&amp;f=false |accessdate=26 July 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pavitra Ved aur Islam Dharm |publisher=Q.S. Khan's Books |page=33 |url=https://books.google.com.bd/books?id=-sr00fsDSHYC&amp;pg=PA33&amp;dq=Ved+Prakash+Upadhyay&amp;hl=bn&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjP6tOZidLjAhXBfX0KHRQNDNkQ6AEIPjAI#v=onepage&amp;q=Ved%20Prakash%20Upadhyay&amp;f=false |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vidyarthi |first1=Abdul Haque |title=Muhammad in World Scriptures |date=1997 |publisher=Dar-ul-Isha'at Kutub-e-Islamia |isbn=9788190053785 |page=338 |url=https://books.google.com.bd/books?id=MPrXAAAAMAAJ&amp;q=Kalki+Avatar+Muhammad&amp;dq=Kalki+Avatar+Muhammad&amp;hl=bn&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjAnqHDitLjAhVIfSsKHUYHCBUQ6AEIOTAH |accessdate=26 July 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rizvi |first1=Sayyid Saeed Akhtar |title=Prophecies about the Holy Prophet of Islam in Hindu, Christian, Jewish &amp; Parsi Scriptures |date=2001 |publisher=Bilal Muslim Mission of Tanzania |isbn=9789987620210 |page=8 |url=https://books.google.com.bd/books?id=EZurAgAAQBAJ&amp;pg=PA8&amp;dq=kalki+avatar+muhammad&amp;hl=bn&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjizbjxi9LjAhVTfH0KHdvMDmoQ6AEIIzAC#v=onepage&amp;q=kalki%20avatar%20muhammad&amp;f=false |accessdate=26 July 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Abdul Haque Vidyarthi |title=Muhammad in World Scriptures. |date=1990 |publisher=Adam publishers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Abdul Haq Vidyarthi |author2=U. Ali |title=Muhammad in Parsi, Hindu &amp; Buddhist Scriptures |publisher=IB |date=1990}}&lt;/ref&gt;  ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਇਸਲਾਮੀ ਨਬੀ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਵਤਾਰ [[ਕਲਕੀ]] ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.islamicvoice.com/november.97/OURD.HTM|title=OUR DIALOGUE * Kaliki Avtar|work=www.islamicvoice.com|access-date=31 May 2019|publisher=Islamic Voice|issue=November 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703103431/http://www.islamicvoice.com/november.97/OURD.HTM|archive-date=3 जुलाई 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.milligazette.com/Archives/2005/01-15Feb05-Print-Edition/011502200574.htm|title=ISLAMIC PERSPECTIVES: Prophet Muhammad in Hindu Scriptures|last=Mir Abdul Majeed|date=15 February 2005|website=www.milligazette.com|publisher=[[The Milli Gazette]]|access-date=31 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228202035/http://www.milligazette.com/Archives/2005/01-15Feb05-Print-Edition/011502200574.htm|archive-date=28 फ़रवरी 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਦਵਾਨ [[ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਇਨ ਦਾ ਵਰਲਡ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰਸ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ &quot;ਮਿੱਤਕ ਐਨ-ਨਬੀਯਾਨ&quot;, [[ਨਬੀਆਂ ਦਾ ਨੇਮ]]) ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ==
ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ [[ਕਲਯੁੱਗ]] ਦਾ ਯੁੱਗ [[ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ''ਅਨੁ ਯੁਗ'' ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕਲਕੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;Global Media Publications&quot;&gt;{{cite book |last1=Sikand |first1=Yoginder |title=Pseudo-messianic movements in contemporary Muslim South Asia |date=2008 |publisher=Global Media Publications |isbn=9788188869282 |url=https://books.google.com/books?id=9SYKAQAAMAAJ&amp;q=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash |accessdate=10 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Indian Journal of Secularism: IJS : a Journal of Centre for Study of Society &amp; Secularism |date=2005 |publisher=The Centre |url=https://books.google.com/books?id=0gRuAAAAMAAJ&amp;q=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash |accessdate=10 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* * ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ, ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਂ ''ਨਰਸੰਘ'' ({{lang-sa|नराशंस}}) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਤਾਬ 20, ਸੂਕਤਾ 127 ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਮਨੁੱਖ, ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Global Media Publications&quot;/&gt; कल्कि का नाम ''इलीत'' भी होगा, जिसका अर्थ भी प्रशंसित मानव होता है।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sikand |first1=Yoginder |title=Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-Faith Relations |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=9781134378258 |url=https://books.google.com/books?id=yf5aJi2loLcC&amp;dq=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash&amp;pg=PA241 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; 
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਅਹਿਮਧੀ' ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ 'ਅਹਿਮਦ' ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Minda Muslim Super |date=2008 |publisher=PTS Millennia |isbn=9789833603190 |url=https://books.google.com/books?id=trqqLtM0-x4C&amp;dq=Narashangsa+Rishi&amp;pg=PA282 |accessdate=26 October 2019 |language=ms}}&lt;/ref&gt;
* ਕਲਕੀ ਨੂੰ ''[[ਸਾਵਿਤਰੀ]]'' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 12 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਰਬੀ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਰਬੀਉਲ ਅਵਲ ਦੀ 12 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ।&lt;ref name=Au&gt;{{cite book |last1=Unal |first1=Ali |last2=Gultekin |first2=Harun |title=The Prophet Promised in World Scriptures |date=2013 |publisher=Tughra Books |isbn=9781597848237 |url=https://books.google.com/books?id=ZB1RCwAAQBAJ&amp;dq=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash&amp;pg=PT251 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; 
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਭਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਖ਼ਰੀ ਬੁੱਧ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ &quot;ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਿਸ਼ੀ&quot; ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ/ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਅਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ, ਮੱਕਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਬਾਲਗ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਦਾਰੁਲ ਅਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ/ਘਰ।&lt;ref name=dz&gt;{{cite book |last1=Abidin |first1=Danial Zainal |title=Islam the Misunderstood Religion |date=2007 |publisher=PTS Millennia |isbn=9789833604807 |page=93 |url=https://books.google.com/books?id=DduTr1EW4oYC&amp;dq=kalki+muhammad+ved+prakash&amp;pg=PA93 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਕਲਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਯਸ਼/ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਭਗਵਤ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ/ਸੌਮਿਆਵਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਔਰਤ।  ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਔਰਤ ਹੈ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਭਾਲਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ [[ਅਬਦੁਲ ਮੁਤਾਲਿਬ]] ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੱਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਮਾਤਾ [[ਹਲੀਮਾ ਬਿੰਤ ਅਬੀ ਧੁਹੇਬ|ਹਲੀਮਾ]] ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ।&lt;ref name=Au /&gt;
* ਕਲਕੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ (ਅਨੁਪਮਾ ਕਾਂਤੀ) ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰ (ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਦਿਉਤੀ) ਹੋਵੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਕੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ [[ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ]] (ਰਾਮ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਮੌਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਤੋਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ''ਕੌਰਵਾਂ'' (ਮਾਤ ਭੂਮੀ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰਵਾਸੀ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਪਹਾੜ [[ਜਬਲ ਅਲ-ਨੂਰ]] ਉੱਤੇ ਗੈਬਰੀਏਲ ਦੁਆਰਾ ਰੱਬ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਬਰੀਏਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਰੁਹੁਲ-ਅਮੀਨ '' ਅਤੇ ''ਰੁਹੁਲ-'' ਹੈ। ਕੁੱਦੁਸ'' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੱਬ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਦੀਨਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮੱਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਣ (ਅਸ਼ਟੈਸ਼ਵਰਿਆਗੁਣ) ਹੋਣਗੇ: ਬੁੱਧੀ, ਇੱਕ ਨੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਸੰਜਮ, ਯਾਦ (ਰੱਬ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ), ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਨੀ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ।   ਮੁਹੰਮਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣ ਸਨ।&lt;ref name=Au/&gt;
ਕਲਕੀ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੱਥ ''[[ਰਥ]]'' ''ਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ [[ਬੁਰਕ]] ਵਿਚ [[ਮਿਰਾਜ]] ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉੱਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ''ਦੇਵਦੱਤ ਸ਼ੇਤਾਸ਼ਵਾ'' (ਲਿਖਿਆ: ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ), ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। [ਬੁਰਕ ਉਸਨੇ ਔਉ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉੱਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=Au/&gt;
*ਕਲਕੀ ਖਾਕਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਦੇਵਤੇ ਕਾਲਕੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ, ਬਦਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਵੀ ਦੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ]।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ [[ਕਾਲੀ (ਦੈਂਤ)|ਕਾਲੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ [[ਸ਼ੈਤਾਨ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਰਸ਼ੀਦੁਨ ਖਲੀਫਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਕੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ &quot;[[ਰੁਦਰ]]&quot; ਹੋਵੇਗੀ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੀ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਸਨ ਅਤੇ [[ਹੱਜ]] ਅਤੇ [[ਉਮਰਾਹ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਸ਼ੇਵ, ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਵਰਤੇ, ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨਮੋਹਕ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭਹਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੋਸ਼ੀ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
* ਕਲਕੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=Au/&gt;
 * ਕਲਕੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Bukti-bukti sains dan sejarah kerasulan Muhammad |date=2007 |publisher=PTS Litera Utama |isbn=9789833604531 |url=https://books.google.com/books?id=vxemBQAAQBAJ&amp;dq=Ahamiddhi&amp;pg=PT70 |accessdate=26 October 2019 |language=ms}}&lt;/ref&gt; 
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ੀ 'ਮਮੋਹੋ/ਮਾਮਹਾ' ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Abedin |first1=Mohammad Zainal |title=Mānabatāra diśārī |date=1966 |page=22 |edition=1 |url=https://books.google.com/books?id=dukRAQAAIAAJ&amp;q=মামহ |accessdate=26 October 2019 |language=bn}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 100 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, 10 ਹਾਰ, 300 ਜੰਗੀ ਘੋੜੇ ਅਤੇ 10,000 ਸ਼ਾਂਤ ਗਾਵਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ 100 ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਵੈ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਬ-ਏ ਸੂਫਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 10 ਨੂੰ ਫਿਰਦੌਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਸ਼ਰਾ-ਏ ਮੁਬਾਸ਼ਰਾ, ਬਦਰ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੇ 300 ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1000 ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਕਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10,000 ਸੀ।&lt;ref name=dz /&gt; 
 * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲ ([[ਮੁਸਲਿਮ]])&lt;ref name=dz/&gt; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ 
 * ਕਲਕੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਰਵਭੋਗੀ ਹੋਣਗੇ&lt;ref name=dz/&gt; 
 * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨਤ ਹੋਵੇਗੀ
 * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣਗੇ ([[ਅਜ਼ਾਨ]])&lt;ref name=dz/&gt; 
 * ਕਲਕੀ ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=dz/&gt;

ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, [[ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ]] ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਬੁੱਧ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੂੰ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Srivastav |first1=M.A. |title=Hazrat Muhammad (Pbuh) n Bharatiya Dharma Grantha {{!}} Prophets And Messengers In Islam {{!}} Muhammad |url=https://www.scribd.com/doc/92874101/Hazrat-Muhammad-Pbuh-n-Bharatiya-Dharma-Grantha |accessdate=25 October 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਰਸੀਦ==
&lt;!-- After publication, the book became very popular in India.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mehar |first1=Iftikhar Ahmed |title=Al-Islam |date=2003 |publisher=AL-ISLAM |isbn=9781410732729 |page=200 |url=https://books.google.com/books?id=O0gypGNaj3kC&amp;dq=kalki+muhammad+ved+prakash&amp;pg=PA200 |accessdate=23 October 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bengali scholar [[Asitkumar Bandyopadhyay]] translated the book into Bengali language along with Upadhyay's other two books 'Narashangsa and the Antim Rishi&quot; and &quot;Religious Unity in the Light of the Vedas and the Puranas&quot; and combined it in one edition in the same name.&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ved Prakash Upaddhayaya |author2=Ashit Kumar Bandhopaddhayaya |author3=Muhammad Alamgir |title=Muhammad in the Vedas and the Puranas |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;as_sdt=0%2C5&amp;q=Kalki+Avatar+Muhammad&amp;btnG=#d=gs_qabs&amp;u=%23p%3DYKA4u5EnKz4J |website=scholar.google.com |publisher=AS Noordeen |accessdate=22 October 2019 |date=1998}}&lt;/ref&gt; The book was later also translated into English by several translators entitling ''Muhammad in the Hindu scriptures'' and ''Muhammad in the Vedas and the Puranas'', which gave the book immense popularity outside India.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sabjan |first1=Muhammad Azizan |title=The People of the Book and the People of the Dubious Book (Penerbit USM) |date=2008 |publisher=Penerbit USM |isbn=978-983-861-853-3 |url=https://books.google.com/books?id=Q95qCQAAQBAJ&amp;dq=muhammad+in+Hindu+scripture+ved+prakash+%22alamgir%22&amp;pg=PT184 |access-date=8 September 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt; The book has also been translated in many regional Indian languages as well as in [[Urdu]] and [[Persian language|Persian]] language etc. Besides popularity, the book was also criticized by many Hindu and Muslim bodies,
describing the book as wrong explanation of Hindu scriptures by many Hindu scholars and as exclusion of [[Hinduism]] and [[Hindu scriptures]] from [[people of the Book]] and [[Islamic holy books|divine books]] by some Islamic scholars, whereas both of the sectors claimed the subjects of the book as later [[Interpolation (manuscripts)|interpolation]]s in Hindu scriptures.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=ब्यूरो |first1=उगता भारत |title=क्या वेदों में मुहम्मद साहिब का वर्णन नराशंस के रूप में मिलता है? (Is Muhammad Sahib described as Narashana in the Vedas?)|url=https://www.ugtabharat.com/76915/ |access-date=8 September 2023 |work=[[:hi:उगता भारत|Ugta Bharat]] |date=20 May 2023 |language=hi-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Azmi|first1=Ziaur Rahman|author-link1=Ziaur Rahman Azmi|title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس (Studies in Judaism, Christianity, Indian religions, and glad tidings in Hindu books) |date=2008|publisher=Maqtabur Rushd|pages=703–708|url=https://www.noor-book.com/en/book/internal_download/865e7470002231144605c52e5e264acd/2/fb5dd854dcf907fb80f85b5242f2e4f8/NDI2NzVlNmY3N2ZhOTUxNDMzZGVhY2I0NDg0MmI4OGMzNWIyMDgyNmRlZTI4ZmYxN2QyY2RjNGRkMGQzMzg0OWI5MmNkYjhmYTExNzEwNDA1N2YyNWMzNWIyYjBkYWEzMWVhOWUxZDJmZmUwYmM0MGI4ZWNkYWMxZjkzZGJlZjQxS1dhZ3ZyRUgwZnA3RmQrRThEeURZSFpKNysrUkFZQ3FoeG5WYTdaZkVhL2cranNiZFdnVThjWWc0OXZnTVpn|access-date=14 August 2022|language=ar}}&lt;/ref&gt; Many international journal articles has been written and published on the book,&lt;ref name=&quot;Ab&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Handrik Alim |last=Mashuri |title=Kalki Awatara Dalam Perspektif Dr. Pandit Ved Prakash Upaddhay Dalam Buku Muhammad in the Hindu Scriptures |url=http://repository.uin-suska.ac.id/33427/1/SKRIPSI%20GABUNGAN.pdf |website=[[Sultan Syarif Kasim II State Islamic University]] |access-date=1 September 2022 |language=en |date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alidrak.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Noormags&quot;/&gt; The book is a subject of discussion by many academics&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Srivastava |first1=Ram Pal |title=अवतारवाद - एक नई दृष्टि |publisher=Sankalp Publication |isbn=978-93-91173-57-9 |page=177 |url=https://books.google.com/books?id=sdXKEAAAQBAJ&amp;dq=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6&amp;pg=PA177 |access-date=29 July 2023 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mañjula |first1=Rasika Bihārī |title=Bhārata bhavānī: Karagila yuddha se juṛī kucha kavitāyeṃ |date=2000 |publisher=Ravim Prakāśana |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=pK5jAAAAMAAJ&amp;q=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6 |access-date=29 July 2023 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=المصرية) |first1=علي جمعة محمد (مفتي الديار |title=اعرف نبيك: صلى الله عليه وسلم |date=1 January 2010 |publisher=Nahdet Misr Publishing Group |isbn=978-977-14-2365-2 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=JjLwCgAAQBAJ&amp;dq=%D9%83%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%8A+%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&amp;pg=PA27 |access-date=29 July 2023 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=نقطه نظر |date=2005 |publisher=انسٹى ٹيوٹ آف پاليسى اسٹڈيز، |url=https://books.google.com/books?id=kOAPAQAAMAAJ&amp;q=%D9%88%DB%8C%D8%AF+%D9%BE%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%B4+%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%BE%DB%8C%D8%A7%D8%A6%DB%92 |access-date=29 July 2023 |language=ur}}&lt;/ref&gt; like [[Yoginder Sikand]], [[Muzaffar Alam]], [[Utpal K. Banerjee]], [[Francesca Orsini]] and got wide media coverage in regional and international print and electronic medias.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Talib |first1=Tariq Mahmoud |title=Kalki Avtar - Investigative Urdu Article: بھارت کے پنڈت وید پرکاش اپادھیائے نے اپنی کتاب &quot;کلکی اوتار&quot; میں تصدیق کی ہے کہ ہندو اپنی مذہبی کتابوں کے مطابق جس اوتارکا انتظار کررہے ہیں وہ رسولﷺ ہی ہیں ( India's Pandit Ved Prakash Upadhyay has confirmed in his book &quot;Kalki Avatar&quot; that according to their religious books, the avatar that Hindus are waiting for is the Prophet.) |url=https://www.urdupoint.com/daily/article/kalki-avtar-3308.html |access-date=29 July 2023 |work=[[Urdu Point]] |date=8 January 2010 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hamza |first1=Ameer |title=ختمِ نبوت اور وزیراعظم و آرمی چیف کی مساعی جمیلہ (End of Prophethood and efforts of Prime Minister and Army Chief Jamila) |url=https://dunya.com.pk/index.php/author/ameer-hamza/2019-10-11/28669/31008559 |access-date=29 July 2023 |work=[[Daily Dunya]] |date=11 October 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Asmae |first1=Sarwat Jamal |title=ہندومَت میں ''جگت گرو''، محمد عربی ﷺ کی آمد کی بشارتیں (The tidings of the arrival of the &quot;Jagat Guru&quot;, Muhammad in Hinduism Arabi) |url=https://jang.com.pk/news/1002676 |access-date=29 July 2023 |work=[[Daily Jang]] |date=31 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=غیر مسلموںتک مذہب اسلام کا پیغام پہچانے'' اسلامی کتابوں کی مفت تقسیم'' وقت کا اہم ترین تقاضہ (Free distribution of Islamic books&quot; is the most important requirement of the time to make the message of Islam known to non-Muslims) |url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%DA%BA%D8%AA%DA%A9-%D9%85%D8%B0%DB%81%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D9%85-%D9%BE%DB%81%DA%86%D8%A7%D9%86-524296/ |access-date=29 July 2023 |work=[[Siasat Daily]] Urdu Archive |date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=پیارے رسول ﷺ کی عظمت : سب سے عظیم تر (The greatness of the beloved Prophet ﷺ: The greatest) |url=https://dailypakistan.com.pk/11-Aug-2017/623834 |access-date=30 July 2023 |work=[[Daily Pakistan]] |date=11 August 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Khan |first1=Zehad |title=মুহাম্মদ সা: প্রশংসিত (Muhammad (saw) praised) |url=https://www.dailynayadiganta.com/opinion/673358/%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6-%E0%A6%B8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B6%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A4 |access-date=30 July 2023 |work=[[Naya Diganta]] |date=27 June 2022 |language=bn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Murtaza) |first1=Muhammad |title=পশু উৎসর্গে সব ধর্মের ঐক্য (Unity of all the religions in sacrifiing animals) |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2020/07/27/939583 |access-date=30 July 2023 |work=[[Kaler Kantho]] |date=July 2020}}&lt;/ref&gt;  Also there are conversions from Hinduism to Islam happened by reading this book.&lt;ref&gt;{{cite news |title=قصص من الحياة: قصة اسلام ارون كومار من عبادّ الأبقار (Stories from life: the story of self-submission (conversion to Islam) of Arun Kumar, a cow worshiper)|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2014/07/08/563800.html |access-date=29 July 2023 |work=[[:ar:دنيا الوطن|AlWatan Voice]]|date=8 July 2014 |language=ar}}&lt;/ref&gt;
  --&gt;
===ਹਿੰਦੂ ਵਿਚਾਰ===
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਕੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।  ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਵੇਦ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗਠਨ 'ਅਗਨੀਵੀਰ' ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।   ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਤਾਬ &quot;अभ्रोन्ट बैडिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर&quot; (अभ्रोनांट बैदिक शास्त्रेर अलोके कालकी आटार, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਦਿ ਇਨਫਲੀਬਲ ਵੈਦਿਕ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰਸ) (2019), ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੰਧਾਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਐਡੀਸ਼ਨ, ਦੋਵੇਂ [[[ ਬੈਕ ਟੂ ਗੋਡਹੇਡ]], ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;''[[iarchive:20201023 20201023 0916|অভ্রান্ত বৈদিক শাস্ত্রের আলোকে কল্কি অবতার]]; -2019 (Bangla)'' Publisher: Shri Charu Chandra Das Brahmachari;  Written, compiled and edited by: Pranayakumar Pal and Subhashish Dutta;  Publications: Amrited Sandhane (in search of nectar) (Bangladeshi window of [[Back to Godhead]]) Publication.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=২০১৬ সালের ম্যাগাজিন – Amriter Sandhane |journal=Amriter Sandhane (Bangladeshi Wing of Back to Godhead) |date=2016 |issue=January–March 2016 |pages=18–23 |url=https://amritersandhane.com/2016-3/ |access-date=13 September 2023 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001221415/https://amritersandhane.com/2016-3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 2016 ਦੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿੱਚ, [[ਬੈਕ ਟੂ ਗੌਡਹੈਡ]] ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 20 ਦੇ ਜ਼ਬੂਰ 127 ਅਤੇ [[ਅਥਰਵਵੇਦ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। , ਜੋ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=২০১৬ সালের ম্যাগাজিন – Amriter Sandhane |journal=Amriter Sandhane (Bangladeshi Wing of Back to Godhead) |date=2016 |issue=October–December 2016 |page=29 |url=https://amritersandhane.com/2016-3/ |access-date=13 September 2023 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001221415/https://amritersandhane.com/2016-3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ਹਿੰਦੂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਅਧਿਆਤਮਕ ਆਗੂ) ] ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ &quot;ਮਹੰਮਦ&quot; ({{lang-sa|Mahamad}}) ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: &quot;ਇੱਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇਵੇਗਾ&quot;, ਜੋ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੈ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Hinduism &amp; Islam: The Common Thread (Sri Sri Ravi Shankar) (2002) [Kindle edition] |date=2002 |publisher=Santa Barbara, CA: Art of Living Foundation USA |page=20 |url=https://archive.org/details/hinduism-islam-common-thread |quote=The Prophet Mohammed and His Appearance in Vedic Literature  The Vedic text Bhavishya Purana (Parva 3, Khand 3, Adya 3, texts  5-6) predicts the appearance of Mohammed. Therein it states: &quot;An  illiterate teacher will appear, Mohammed is his name, and he will give  religion to the people of the desert.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Holy books of Hindus predicted about Mohammed (pbuh): Sri Sri Ravi Shankar |url=https://archive.siasat.com/news/holy-books-hindus-predicted-mohammed-pbuh-sri-sri-ravi-shankar-1256845/ |access-date=13 September 2023 |work=The [[Siasat Daily]] – Archive |date=13 November 2017}}&lt;/ref&gt;

ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਲਕੀ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵਿਹਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ।  ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਮੁਹੰਮਦ ਕਲਕੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੈਗੰਬਰ ਹਨ;  ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਕਲਕੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ 'ਤੇ ਲੜਨ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਆਦਿ। &lt;ref&gt;Kalki Avatar and Muhammad Sahib - Publisher: Islami Sahitya Prakshanalaya.&lt;/ref&gt; ਆਲੋਚਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt; ਕਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ।  ਆਲੋਚਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਇਤਿਹਾਸ (ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਮੁਕੁਲ&quot; ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ) 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ &quot;ਮਹੰਮਦ&quot; ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।  ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ &quot;ਮਹਾਮਦਾ&quot; ਇੱਕ &quot;[[ਮਲੇਚਾ]]&quot; (ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਵਹਿਸ਼ੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ &quot;[[ਦੈਤਿਆ]]&quot; ਜਾਂ &quot;[[ਭੂਤ]]&quot; ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਤ੍ਰੀਪੁਰਸੁਰਾ ]]' ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Bhavishya Purana, 3.21.11-12&lt;/ref&gt; 
ਅਤੇ “ਮੁਸਲਿਮ” ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;agniveer.com&quot;&gt;{{cite web|last1=Newar|first1=Sanjeev|date=2009-12-24|language=en-US|title=Prophet in Hindu Scriptures – Bhavishya Puran (Part 2)|url=http://agniveer.com/prophet-puran/|access-date=2022-09-23|website=Agniveer}}&lt;/ref&gt; [[ਏ.ਕੇ.  ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਨੇ &quot;ਵਾਜਬ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ&quot; ਵਿੱਚ [[ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ]], [[ਮੂਸਾ]] ਅਤੇ [[ਕੁਈਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਸਜਿਦ|ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ]] ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।।&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;For quotations see: Ramanujan, A. K., &quot;Folk Mythologies and {{IAST|Purāṇas}}&quot; in: Doniger&lt;/ref&gt; 
&quot;ਪ੍ਰਤੀਸਰਗਪਰਵ&quot; ਬਾਰੇ ਹਾਜਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਇਹ &quot;ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ&quot; (ਇਕ. 1.2-3) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, &quot;ਪ੍ਰਤੀਸਰਗਪਰਵ&quot; ਵਿੱਚ ਆਦਮ, ਨੂਹ, ਯਾਕੁਤ, ਤੈਮੂਰਲੰਗ, ਨਾਦਿਰਸ਼ਾਹ, [[ਅਕਬਰ]] (ਦਿਲੀੇਸ਼ਵਰ), ਜੈਚੰਦਰ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;For quotation describing the ''Pratisargaparvan'' as &quot;practically a new work&quot; see: Hazra, Rajendra Chandra, &quot;{{IAST|The Purāṇas}}&quot;, in: Radhakrishnan (CHI, 1962), volume 2, p. 263.&lt;/ref&gt;

ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਨ।  ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਕੁੰਤਪ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ, 'ਨਰਸੰਸ਼ਾ', ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸਤਤ, ਅਤੇ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਸੁਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਆਂਪੂਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਰਾਜੇ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੁਹੰਮਦੀ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।&lt;ref&gt;Dr.  Tulshiram Sharma (London UK.);  ''[[Atharvaveda]] (English language);  Publisher- Vijaykumar Govindram Hasanand''&lt;/ref&gt; ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ।  ਆਲੋਚਕ ਅਜਿਹੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਇਰਾਦੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੰਧਾਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ &quot;[[iarchive:20201023 20201023 0916|&quot;अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर&quot; (अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर&quot; (अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर) ਕਲਕੀ ਅਵਰਤਰਾ, ਕਲਕੀ ਅਵਰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਅਵਰਤ ]&quot;।  ਅਗਨੀਵੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Newar|first1=Sanjeev|date=2009-12-24|language=en-US|title=Prophet in Hindu Scriptures – An analysis (Part 1)|url=http://agniveer.com/prophet-hindu/|access-date=2022-09-23|website=Agniveer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agniveer.com&quot;/&gt; ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ,
 * ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;''[[iarchive:20201023 20201023 0916|&quot;Ovranto Boidik Shastrer Alokey Kolki Obotar&quot; (অভ্রান্ত বৈদিক শাস্ত্রের আলোকে কল্কি অবতার, Kalki Avatar in the Light of Inerrant Vedic Scriptures) (2019)]];'' Publisher: Shri Charu Chandra Das Brahmachari;  Written, compiled and edited by: Pranayakumar Pal and Subhashish Dutta;  Publications: Amriter Shandhane Prakashani (Bangladeshi window of [[Back to Godhead]]);  First release - 2019.&lt;/ref&gt;
* ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਕਾਲਕੀਦੇਵ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.vedabase.net/bg/8/17/en1 B-Gita 8.17] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429214109/http://vedabase.net/bg/8/17/en1|date=29 April 2009}} &quot;And finally in Kal-yuga (the yuga we have now been experiencing over the past 5,000 years) there is an abundance of strife, ignorance, irreligion and vice, true virtue being practically nonexistent, and this yuga lasts 432,000 years. In Kali-yuga vice increases to such a point that at the termination of the yuga the Supreme Lord Himself appears as the Kalki avatara&quot;&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp|page:14}}
 * ਹਿੰਦੂ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਕੀ ਦੇਵ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।  ਭਾਵ 4,27,000 ਸਾਲ ਬਾਅਦ।&lt;ref name=&quot;Brockington1998p287&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C|title=The Sanskrit Epics|author=J. L. Brockington|year=1998|publisher=BRILL Academic|pages=287–288 with footnotes 126–127|isbn=90-04-10260-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; कल्कि कभी भी अतीत में प्रकट नहीं हो सकते।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp|p:19}}
* ਕਲਕੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp|p:19}}
* ਕਲਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ 'ਵਿਸ਼ਨੂੰਯਸ਼' ਯਾਨੀ 'ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ' ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸੁਮਤੀ' ਯਾਨੀ 'ਚੰਗੀ ਬੁੱਧੀ' ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bangladict.com - অভিধানে 'মতি' এর অর্থ|url=http://www.bangladict.com/মতি|access-date=2022-07-01|website=www.bangladict.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meri2004&quot;&gt;{{citation|last=Meri|first=Josef W.|title=Medieval Islamic civilization|url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC|accessdate=3 January 2013|volume=1|year=2004|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-96690-0|page=525|archive-date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114153019/http://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਕਲਕੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp|p:38–39;  67}}
 * ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਲਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਸ਼ੰਭਲਾ' ਦੀ ਮੱਕਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ' ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਭਲ (ਸ਼ੰਭੂ + ਅਲੋਏ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਨਿਵਾਸ'।  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੱਕਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।&lt;ref name=&quot;Versteeghp513&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OWQOAQAAMAAJ|title=Encyclopedia of Arabic language and linguistics, Volume 4|year=2008|publisher=Brill|page=513|isbn=978-90-04-14476-7|edition=Illustrated|author=Versteegh, Kees|editor1=C.H.M. Versteegh|editor2=Kees Versteegh}}&lt;/ref&gt;
* ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਭਲ ਪਿੰਡ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਕੁੰਜਸ਼ੋਵਿਤ, ਅਮੀਰ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।  ਮਾਰੂਥਲ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੰਭਲਗ੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਭਲ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;
* ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਚੰਦਰਮਾਹੀ ਮਾਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), ਜੋ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 27ਵੀਂ ਤਿਥੀ ਹੈ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ 15 ਦਿਨ + 12 ਦਿਨ)।  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਜਨਮ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|date=2016-04-22|language=bn|title=মহানবী (সা.)-এর জন্ম তারিখ নিয়ে ঐতিহাসিকদের অভিমত {{!}} কালের কণ্ঠ|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2016/04/22/350124|access-date=2022-06-30|website=Kalerkantho}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp|pp. 57–59}}
* ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਕੀ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;[[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] 2.31&lt;/ref&gt; ਪਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* ਕਲਕੀ ਦੀਆਂ 'ਦੋ' ਪਤਨੀਆਂ 'ਪਦਮਾ' ਅਤੇ 'ਰੰਭਾ' ਸਨ।  ਪਦਮਾ ਸਿਨਹਾਲੀ (ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ) ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ {{sfn|Rocher|1986|p=183 with footnotes}} ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;{{Rp. |ਪੀ :45–47 }}

ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨ ‘ਅਗਨੀਵੀਰ’ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ।  ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਤਾਬ ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾਹ, ਨੂਹ ਦੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਤਿਸਰਗਪਰਵ’ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Sfn|Rocher|1986}}{{Sfn|Dalal|2014}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uV-RrRoMzbgC|title=Rethinking India's Oral and Classical Epics|last1=Alf Hiltebeitel|year=1999|publisher=University of Chicago Press|pages=217–218|isbn=978-0-226-34050-0}}&lt;/ref&gt; 
[[ਮੋਰੀਜ਼ ਵਿੰਟਰਨਿਟਜ਼]] ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ &quot;ਅਪਸਤੰਬੀਆ ਧਰਮਸੂਤਰ&quot; ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਮੂਲ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;For statement that the extant text is not the ancient work, see: Winternitz, volume 1, p. 567.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For the quotation in ''{{IAST|Āpastambīya Dharmasūtra}}'' attributed to the ''{{IAST|Bhaviṣyat Purāṇa}}'' not extant today, see: Winternitz, volume 1, p. 519.&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਸਤਾਵ ਗਲੇਜ਼ਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਲ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰੂਪ ਹਨ।  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਇਸਲਾਮੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ।

ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੱਸਾ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।&lt;ref name=&quot;Hiltebeitel1999p2754&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uV-RrRoMzbgC|title=Rethinking India's Oral and Classical Epics|last1=Alf Hiltebeitel|year=1999|publisher=University of Chicago Press|pages=274–277|isbn=978-0-226-34050-0}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ &quot;ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾਂ&quot; ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।{{Sfn|KP Gietz|1992}}{{ Sfn|Rocher|1986}} ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ , 'ਦਾਂਤੇ' (ਐਤਵਾਰ ਤੋਂ), 'ਫਰਵਰੀ' (ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ), 'ਸਿਕਸਟੀ' (ਸੱਠ ਤੋਂ) ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Glaesser&quot;&gt;{{cite journal|journal= Münchener Indologische Studien vol. 5 by Adam Hohenberger, Helmut Hoffmann| last1=Glaesser|first1=Gustav|year=1969|title=Review of Das Bhaviṣyapurāṇa |pages=511–513|jstor=29755461}}&lt;/ref&gt;

ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ &quot;ਸਤਿਆਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼&quot; ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਲੋਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਘੜਤ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dayananda Sarasvati |first1=Swami |title=An English translation of the Satyarth Prakash; literally, Expose of right sense (of Vedic religion) of Maharshi Swami Dayanand Saraswati, 'The Luther of India,' being a guide to Vedic hermeneutics |date=1908 |publisher=Lahore : Virganand Press |page=588 |url=https://archive.org/details/satyarthprakashl00dayauoft/page/n560/mode/1up |access-date=16 September 2023}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਨੀਵੀਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=অথর্ববেদের কুন্তাপ সূক্তে ইসলামের নবী: চাঁদে সাঈদীর দর্শন |url=https://www.agniveerbangla.org/2018/03/blog-post_1.html?m=1 |website=Bangladesh Agniveer |access-date=16 September 2023 |language=en |date=5 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=কল্কি অবতার ই কি নবী মুহাম্মদ? |url=https://www.agniveerbangla.org/2020/07/blog-post_9.html?m=1 |website=Bangladesh Agniveer |access-date=16 September 2023 |pages=9 July 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਚਾਰ ===
[[ਜ਼ਿਆਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ &quot;[[ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ|ਦਿਰਾਸਤ ਫਿਲ ਯਹੂਦੀਅਤ ਵਾਲ ਮਸੀਹੀਅਤ ਵਦੀਨਿਲ ਹਿੰਦ&quot;]] (ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ) (دراست في اليوديه والمسيحيه واديان الحند), ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਈਸਾਈਅਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਧਰਮ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਨ।   ਇੱਕ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰੀਆ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਦੌਰ ਪੈਗੰਬਰ ਅਬਰਾਹਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੈਗੰਬਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ [[ਰਿਗਵੇਦ]] [[ਤੋਰਾਹ]] ਸੀ। ਤੋਂ ਕਾਪੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।   ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, [[ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ |  ਸ਼ਿਬਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਬੀਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਹਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਅਤੇ [[ਭਵਿਸ਼ਠ ਪੁਰਾਣ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ.   ਆਜ਼ਮੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਲੀਫਾ [[ਅਲ-ਮਾਮੂਨ |  ਮਾਮੂਨ ਬਿਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।   ਸਮੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ।   ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਅਲ-ਬਿਰੂਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਹਕੀਕ &quot;ਮਾ ਲੇਲਹਿੰਦ ਮਿਨ ਮਕੁਲਤ ਅਲਮਾਕੁਲਤ ਫਾਈ ਅਲ-ਅਕਲ ਵਾ ਮਾਰਜ਼ੁਲਾ&quot; ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅਰਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਬਾਰੇ, ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=الرحمن |first1=أعظمى، محمد ضياء |title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس |date=2008 |publisher=مكتبة الرشد، |pages=703-708 |url=https://books.google.com.bd/books?id=4bGWswEACAAJ&amp;dq=%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y |access-date=14 August 2022 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KH&gt;{{cite book |last1=الرحمن |first1=أعظمى، محمد ضياء |title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس |date=2008 |publisher=مكتبة الرشد، |pages=703-708 |url=https://www.noor-book.com/en/book/internal_download/865e7470002231144605c52e5e264acd/2/fb5dd854dcf907fb80f85b5242f2e4f8/NDI2NzVlNmY3N2ZhOTUxNDMzZGVhY2I0NDg0MmI4OGMzNWIyMDgyNmRlZTI4ZmYxN2QyY2RjNGRkMGQzMzg0OWI5MmNkYjhmYTExNzEwNDA1N2YyNWMzNWIyYjBkYWEzMWVhOWUxZDJmZmUwYmM0MGI4ZWNkYWMxZjkzZGJlZjQxS1dhZ3ZyRUgwZnA3RmQrRThEeURZSFpKNysrUkFZQ3FoeG5WYTdaZkVhL2cranNiZFdnVThjWWc0OXZnTVpn |access-date=14 August 2022 |language=ar}}&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਮੀ ਇਹਨਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ 5 ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: &lt;ref name=Ab&gt;{{cite journal |last1=الحافي |first1=د عمر |last2=البصول |first2=السيد علي |title=البشارات بنبؤة محمد في الكتب الهندوسية المقدسة |journal=The Jordanian Journal of Islamic Studies |date=24 June 2010 |volume=9 |issue=1 |pages=2, 12 |url=http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |access-date=2 September 2022 |publisher=[[Al al-Bayt University]] |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711120515/http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
# ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ।
 # ਦੂਸਰੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਖ਼ਬਰੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਅੰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
 # ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।  ਜਿਵੇਂ: [[ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ।
 # ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ;  ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।  ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ।
 # ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ, ਕੁੱਟਮਾਰ, ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣੇ ਪਏ।  ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ;  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ.
 # ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।   ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਹਿੰਦੂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।&lt;ref name=KH /&gt;

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ [[ਅਬੂਬਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਕਾਰੀਆ]], ਜਿਸਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਦੀਨਾਹ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਉੱਤੇ ਉੱਨਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਹਿੰਦੂਧਰਮਾ ਵਾ ਤਸੂਰ ਬਦ ਅਲ-ਫਿਰਾਕ ਅਲ। -ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਬਿਹਾ'' (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੁਝ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, &quot;ਇਸ ਪੁਰਾਣ ([[ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ]]) ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ]] ਅਵਤਾਰ, (ਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ) ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ([[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]]) ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਤਾਬ.&quot;  ਆਇਤ 127 ਨੂੰ ਕਲਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਅਲੋਪਨੀਸ਼ਦ]] ਲਿਖ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।   ਇਹ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਹਿੰਦੂ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।   ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਇਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
&lt;ref name=&quot;AHWT&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=প্রশ্ন : হিন্দু ধর্মে ভবিষ্যৎবাণী কোথায় থেকে আসলো? শাইখ প্রফেসর ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া (प्रश्न: हिंदू धर्म में भविष्यवाणी कहां से आई?  शेख प्रोफेसर डॉ. अबू बकर मुहम्मद ज़कारिया) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KteGroIh940|publisher=[[अबूबकर मुहम्मद ज़कारिया]] का यूट्यूब पेज|access-date=15 January 2021|quote= 
Meaning: सवाल यह है कि मुहम्मद स.अ.व. के बारे में भविष्यवाणी की गई है।  हिंदू धर्मग्रंथों में अल्लाह के अलावा भविष्यवाणी करना संभव नहीं है।  क्या वे सचमुच भविष्यवाणियाँ हैं?  मुझे एक स्पष्ट अवधारणा दीजिए.  अच्छा चलो देखते हैं।  सबसे पहले, एक आस्तिक को हमेशा इस पर विश्वास करना होगा।
 कि एक आस्तिक को विश्वास करना होगा कि अल्लाह ने मुहम्मद स.अ.व. के बारे में वादे किये हैं।  हर नबी से.  क्योंकि अल्लाह ने कुरआन में कहा है, याद करो जब मैंने पैगम्बरों से वादा लिया है तो किताब और इल्म सब कुछ तुम्हें दे दिया है।
 परन्तु जब मेरा दूत आयेगा तो तुम्हें उनके पीछे चलना होगा।  वह मुहम्मद स.अ.व.  क्योंकि हर भविष्यद्वक्ता उसके विषय में जानता था, और वह प्रतिज्ञा उन से छीन ली गई है।  इसलिए वे पैगंबर मुहम्मद स.अ.व. के बारे में जानते थे।  हालाँकि विस्तार से नहीं लेकिन वे उसके बारे में जानते थे।
 उनमें से कई लोगों ने अपनी किताबों में उनके बारे में बताया।  इसीलिए तोरा और बाइबिल में इसका सीधा उल्लेख है और स्वयं अल्लाह ने भी इसकी घोषणा की है।  तौरात और इंजील में उनका ज़िक्र साफ़ तौर पर मिलता है।  यह सच है और उनमें से कई ने उनके बारे में किताबें लिखी थीं।
 तौरात और इंजील अल्लाह की किताबें साबित होती हैं।  इसलिए उनमें ये जिक्र होना आम बात है.  ये कोई भविष्यवाणी नहीं हैं.  किताब में बताई गई बातें अल्लाह की दी हुई हैं।  भविष्यवाणी देना शर्म की बात है.  इस तरह भविष्यवाणी करना जायज़ नहीं है।  अल्लाह ने जो कहा है वह कोई भविष्यवाणी नहीं है.
 उदाहरण के तौर पर क़ब्र में सज़ा का ज़िक्र क़ुरान और हदीस में किया गया है।  वे भविष्यवाणी नहीं हैं.  अल्लाह ने उन्हें हम तक पहुँचाया है।  और हमें उन पर विश्वास बनाये रखना है.  अतः इन नबियों के लोग उन पर ईमान रखते रहे।  अब सवाल यह है कि यह हिंदू धर्मग्रंथों में कहां से आया?
 हिंदू धर्मग्रंथों में इसके आने का कोई मौका नहीं है.  क्योंकि हम हिंदू धर्मग्रंथों को अल्लाह की प्रकट किताब नहीं मानते।  हम विश्वास क्यों नहीं करते?  क्योंकि हमने उन्हें पढ़ा है और देखा है.  न पढ़कर कुछ भी कहा जा सकता है.  उनमें एकेश्वरवाद का कोई अस्तित्व नहीं है।  न परलोक के बारे में, न दूतों के बारे में।
 तीन चीज़ों के बिना कोई भी किताब अल्लाह की किताब नहीं हो सकती।  उनमें से कोई भी अल्लाह की किताब नहीं है.  तो फिर ये भविष्यवाणियाँ कहाँ से आईं?  यह मेरी राय है क्योंकि मैंने हिंदू धर्म में पीएचडी की है।  मुझे लगता है कि।  भारत में एक बहुत बड़ा चमत्कारी व्यक्ति था।
 उनका नाम कृष्ण द्वीपायन था।  ये सभी पुस्तकें कृष्ण द्वीपायन ने स्वयं लिखी हैं।  कृष्ण द्वीपेयन ऐसा करते थे।  आर्यों के दो वर्ग थे।  एक भारतीय अनुभाग है और दूसरा ईरानी अनुभाग है।
 ईरानी वर्ग असुरों की पूजा करता था।  और भारतीय वर्ग देवों की पूजा करता था।  इसीलिए उनके ग्रंथों में देवासुर संग्रामों का एक बड़ा महाकाव्य है।  देवासुर का अर्थ है देव और असुर के बीच युद्ध।  यह युद्ध हथियारों का युद्ध नहीं था.  यह वाणी का युद्ध था.
 कृष्ण द्वीपेयन भारत से ईरान जाते थे।  वहां वे उनसे चर्चा करते थे.  फिर उन्होंने अहुरा मज़्दा की पूजा की।  अहुरा मज़्दा की अवधारणा इस्लाम के अधिक निकट थी।  यानी अल्लाह के नियमों के करीब.
 चूँकि वे अरब प्रायद्वीप के निकट रहते थे।  उनमें से अधिकांश इब्राहीम धर्म के बारे में जानते थे और उन्होंने अपनी पुस्तकों में लिखा है।  उन्हीं में से कुछ अंश हिन्दू धर्मग्रन्थ में जोड़े गए हैं।  उसके बाहर वे नहीं हैं.  वे प्राप्य या प्राप्त वाक्य नहीं हैं।
 वे ऋषि या ऋषि वाक्य हैं जैसा कि हिंदू कहते हैं।  इसीलिए आप पहले तीन वेदों में देखेंगे।  ऋग्वेद, यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद और यजुर्वेद।  इन तीनों वेदों में आपको रसूलुल्लाह के बारे में कुछ भी नहीं मिलेगा।
 अंत में अथर्ववेद में।  अथर्ववेद को अंतिम वेद कहा जाता है।  यह बाद में लिखा गया है.  इसकी संस्कृति भी बाकियों से अलग है.  इसकी संस्कृति अन्य वेदों से मेल नहीं खाती।  इसका अंतर आसानी से समझ में आ जाता है.  कुछ ने इसे प्राकृत अथवा प्रक्षेप कहा है।
 खास तौर पर नरसंसा की चर्चा.  उन्होंने इस भाग को प्रक्षेप कहा है।  और उन्होंने कहा कि ये बाद में जोड़ा गया है.  इसीलिए अथर्ववेद में जिसे कुन्तप सूक्त कहा गया है।  कि इन सूक्तों का पाठ करने से.
 गर्मी और दबाव से राहत मिलती है.  हिंदू कहते हैं कि उनका हिस्सा बाद में जोड़ा गया है.  उनकी किताबों में कुरान और सुन्नत का एक भी निशान नहीं है.  चूँकि उनकी किताबों में हमें अल्लाह की कोई आयत नहीं मिलती।  इसलिए उन्हें अल्लाह के शब्द कहने का कोई मौका नहीं है।
 उन्होंने इस शब्द को प्रक्षेप के रूप में प्रविष्ट किया है।  उनका स्वभाव है कि अगर उन्हें कहीं भी कुछ भी मिल जाए तो वे उसे आत्मसात कर लेते हैं।  उनके धर्म में प्रवेश करने पर कुछ भी नया मिलता था।  ये उनकी एक बुरी आदत है.  और आपको आश्चर्य होगा कि इस आदत के जारी रहने में.  उन्होंने बाद में अल्लाह उपनिषद नामक पुस्तक लिखी। 
जब वह अकबर के शासनकाल का समय था।  उन्होंने इसे उपनिषद का रूप दे दिया।  अब से ज्यादा दूर नहीं.  अकबर के समय में उन्होंने अल्लाह उपनिषद लिखा।  इससे पहले उन्होंने कभी अल्लाह शब्द का जिक्र नहीं किया.  तो इसका मतलब ये हुआ कि अल्लाह शब्द उनकी किताबों में था ही नहीं.  जो लोग कभी अल्लाह का नाम नहीं जानते थे।
 असल में उनकी किताब का कितना हिस्सा अल्लाह का कलाम है।  कभी भी आश्वस्त नहीं किया जा सकता.  और यह सिद्ध हो गया कि वे अल्लाह के शब्द नहीं हैं।  फिर आप देख सकते हैं कि केवल उपनिषद ही नहीं।  उन्होंने जो भविष्य पुराण नामक ग्रन्थ लिखा है।  बाद में पूरी तरह से अपने हाथ से लिखा गया है.
 वे उनके मूल पुराणों का हिस्सा नहीं हैं।  18 पुराणों का हिस्सा नहीं.  और आप सभी जानते हैं कि उनके पास 14 उपनिषद हैं।  और 18 पुराण.  और 4 वेद.  और 2 इनका इतिहास है जिसे रामायण और महाभारत कहा जाता है।
 और उनके पास 14वीं स्मृति है.  जिसे स्मृति कहा जाता है।  मनु संहिता या मनु पराशर या संहिता जो 14 हैं। इनमें से किसी में भी हमें कुरान या सुन्नत नहीं मिलती।  या हमारे कुरान और सुन्नत में वर्णित कुछ भी।
 अल्लाह के बारे में कुछ भी नहीं बताया गया.  मैसेंजर के बारे में कुछ भी उल्लेख नहीं किया गया।  किसी भी मैसेंजर के बारे में.  और पुनर्जन्म के बारे में कोई शब्द नहीं बताया गया है।  वे इन सभी किताबों में ही हैं.  विशेषकर जब वे पुराणों में आये।  हालाँकि वेदों और उपनिषदों में पुनर्जन्म के बारे में कोई उल्लेख नहीं है।
 जब उन्होंने पुराण लिखना प्रारम्भ किया।  इन सभी ने पुनर्जन्म के सिद्धांत की रचना की।  इसका मतलब यह है कि तब उनमें एक बिल्कुल नई सोच विकसित हुई थी।  अन्य लोग कह रहे हैं कि अंतिम निर्णय एक ही बार होगा।  वे कहते हैं कि फैसला कई बार होगा.
 उन्होंने स्वयं इस अवधारणा को बदल दिया है।  यानि ये समझ आता है.  यदि आप इस बात से सहमत हैं कि उनकी पुस्तकों में वास्तव में चीजों का उल्लेख किया गया है।  वे अल्लाह की ओर से कहे गये हैं।  फिर आपने उनकी पुस्तकों को प्रामाणिक मान लिया।  इसीलिए उनमें से कुछ ने कोलकी अवतार और मुहम्मद साहब नामक पुस्तकें लिखी हैं।
 लेकिन कभी इस्लाम कबूल नहीं किया.  उनकी अवशोषित करने की प्रवृत्ति के लिए.  उन्होंने सोचा कि अगर हम इसे ले लें.  फिर वे हमारे साथ रहेंगे.  इनमें एक बुनियादी बात ये है.  आप जानते हैं कि हिंदू धर्म का किसी भी मूल मान्यता से कोई संबंध नहीं है.  कोई कितना भी विश्वास कर ले.  जब तक वह अपने धर्मत्याग की घोषणा नहीं करता।
 वह हिंदू ही रहेंगे.  उसे तदनुसार जला दिया जाएगा.  उन्हें हिंदू परंपरा के अनुसार जलाया जाएगा.  उन्हें हिंदू कहने में कोई दिक्कत नहीं होगी.'  क्योंकि महात्मा गांधी कहा गया है.  हिंदू धर्म के लक्षणों के बारे में.  उन्होंने विशेषताओं के रूप में कहा।  कि वहां किसी अकीदा मत की बाध्यता नहीं है.
 इसका मतलब है कि आप जो चाहें उस पर विश्वास कर सकते हैं।  अगर यही वो हिंदुत्व है.  तो आप समझ सकते हैं.  अवशोषकता होती है.  इनमें वह सब कुछ शामिल है जो उन्हें कहीं से भी मिलता है।  इसीलिए ये उनकी किताबों में पाए जाते हैं.  उन्होंने इन्हें कविताओं के रूप में अपनी किताबों में रखा है.  बाद में हममें से जो लोग नहीं समझ पाते.
 हम उनकी किताब को स्वीकार्य मानने का मौका ले रहे हैं।  इन बातों से.  नौज़ुबिल्लाह.  हम पापी होंगे.  ये अल्लाह की किताबें नहीं हैं.  और हमें यह कहने की ज़रूरत नहीं है.  साफ़ समझ में आ गया कि ये अल्लाह की किताबें नहीं हैं.  आप ऐसा क्यों कहेंगे.  कि वह किसी पैगम्बर या सन्देशवाहक पर अवतरित हो। हम उन्हें अल्लाह की किताब नहीं कह सकते.  इसमें केवल वे अन्य पुस्तकें चुराई गई हैं।  अन्य जगह से शामिल किया गया.  इसे अलग-अलग जगहों से लिया गया है.  वे उनकी किताब का हिस्सा नहीं हैं.  अगर आप उनकी किताबें पढ़ते हैं.  वेदों में आपको प्रारंभ से ही मिलेगा।
 आग पुजारी से मिलती है.  वे अग्नि, अग्नि, अग्नि पढ़ रहे हैं।  वे कह रहे हैं।  इससे क्या होगा?  अग्नि पुरोहित का कार्य करती है।  यदि आप आग खिलाते हैं.  वह देवताओं के पास जायेगा।  देवता.  ये किसने कहा है.  हम इसे समझ सकते हैं.  वे ऐसे समय में बने रहे.  जब क़ुर्बान हुआ करता था.
 अर्थात् यज्ञ का समय था।  उदाहरण के लिए।  इब्न एडम.  आदम के दो बेटे.  यज्ञ किया.  अल्लाह ने एक को स्वीकार कर लिया और दूसरे को अस्वीकार कर दिया।  उस समय से।  उन्होंने किसी पैगम्बर या सन्देशवाहक की कोई परम्परा नहीं अपनाई।  हम नहीं कहते.  उन्हें कुछ भी नहीं भेजा गया है.
 उन्हें पैगम्बर मिल गये थे।  लेकिन हकीकत भारतीय उपमहाद्वीप के लोग हैं.  किसी को भेड़ समझते थे.  और कोई अल्लाह जैसा.  उन्होंने किसी को भगवान बना दिया.  और किसी और को मार डाला.  उसके बीच.  वे कभी भी मध्यम मार्ग का अनुसरण नहीं कर सकते।  यह हमारे लिए बहुत बड़ा दुर्भाग्य है.
 हम भारतीय इसे नियमित रूप से करते हैं।  यदि हमें कोई धर्मात्मा व्यक्ति मिल जाये।  हम उन्हें भगवान बनाते हैं.  और कभी कभी जब हमें कोई अच्छा आदमी मिल जाता है.  हम उन्हें सबसे ख़राब इंसान बनाते हैं.  हम ऐसा करने में कभी नहीं हिचकिचाते.  तो ये हमारा नैतिक चरित्र है.  वहां हमें इस तरह के लोग मिलते हैं.  उन्होंने अलग-अलग जगहों से कौन-कौन सी चीजें चुराईं.
 उनके ग्रंथों में जोड़ा गया.  हम उन्हें कभी भी भविष्यवाणी के रूप में स्वीकार नहीं कर सकते।  उन्हें अल्लाह के शब्द के रूप में कभी स्वीकार न करें।  बस कहें कि वे प्रक्षेप हैं।  उन्होंने आपको कभी जिम्मेदारी नहीं दी और न ही देंगे।  उनकी पुस्तकों और उनके धर्म को प्रामाणिक बताना।
 उन्होंने कभी यह नहीं कहा कि ये ईश्वरीय वाणी हैं।  वे खुद कहते हैं.  उनमें से सर्वज्ञ।  इनके बारे में आप सभी जानते हैं.  उनके जो छह दर्शन हैं।  उनमें कहीं भी यह नहीं कहा गया है कि ये ईश्वर के वचन हैं।  सर्वत्र यही कहा जाता है कि वेद सृष्टिकर्ता है।
 वे सोचते हैं कि मन्त्र या मन्त्र ही सब कुछ बनाते हैं।  वे कितना कुछ कहते हैं.  यह अति है.  ये कुछ भी नहीं हैं.  पढ़कर आपको पता चलेगा कि ये कुछ भी नहीं हैं.  पर्वत को देखकर वे पागल हो जाते हैं और उसकी प्रशंसा करते हैं।  आकाश में तारे देखकर वे उन्मत्त हो जाते हैं और उनकी प्रशंसा करते हैं।
 वे अश्विनी नक्षत्रों का वर्णन करते हैं।  वो कौन से दो हैं.  वे खुद जानते हैं.  उन्हीं को लेकर व्यस्त हो रहे हैं.  कभी सूर्य को अग्नि कहकर पुकारते तो कभी इंद्र कहकर पुकारते।  इस प्रारूप के द्वारा वे आ रहे हैं.  वे सच्चे धर्म के शब्द या कोई मार्गदर्शन नहीं हैं।
 और यदि आप उनसे मार्गदर्शन प्राप्त करना चाहते हैं।  आपको बहुत दूर जाना होगा और आप इसे मुश्किल से पा सकेंगे।  तो जो लोग इसे अल्लाह का बोल कह रहे हैं.  वे ग़लत कर रहे हैं.  हम इन भाइयों से अनुरोध करेंगे कि वे ये काम न करें.'  या तो उन्हें सीधे इस्लाम में आमंत्रित करना चाहिए.  जो बातें गलत हैं.
 किसी भी पद्धति का नियम यही है.  आप कभी गलत तरीके से इनवाइट नहीं करेंगे.  तुम्हें उन्हें समझाना होगा कि तुम्हारे धर्मग्रन्थ दोषों से भरे हैं।  उनका मूलतः कोई संदर्भ नहीं है।  आप इन्हें किसके लिए जिम्मेदार ठहरा रहे हैं.  इन्हें किसने लिखा है.  जिन्होंने इनका जिक्र किया है.  कौन हैं वे।  ये आप में से कौन लोग हैं.
 इन मंत्रों के रचयिता कौन हैं?  वे मंत्र हैं.  इसमें लिखा है.  ये भगवान कहते हैं.  वह देवी कहती है.  कौन सा भगवान.  ये कोई इंसान है या कोई फरिश्ता.  या क्या।  ऐसा किसने कहा है.  कोई सबूत नहीं है.  इसलिए हमें इस प्रकार की भविष्यवाणी का वर्णन नहीं करना चाहिए।  आशा है आपको विषय समझ आ गया होगा।}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਕਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ, ਪਰਵਾਸੀ [[ਜਾਫੇਥ]] [[ਆਰੀਅਨ]] ([[ਜੋਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ]]] ਅਤੇ [[ਰਿਗਵੇਦੀਅਨ]]), ਸਵਦੇਸ਼ੀ [[ਹੈਮੀਟ]] [[] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਥਿਹਾਸ|ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਥਿਹਾਸ] ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਅਵੇਸਤਾ]] ਦੇ [[ਅਹੁਰਾ ਮਜ਼ਦਾ]] ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ। ] ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧਤ ਅਰਬ [[ਸਾਮੀ ਲੋਕ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, [[ਹੈਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹੈਮ]]], ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ [[ਨੂਹ ਦਾ [[ਆਰੀਅਨਾਂ]]]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਯਾਫੇਥ]] ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, [[ਨੂਹ]] ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਉਤਪਤ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ|ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹੜ੍ਹ]]]] ਇੱਕ ਸੀ,
{{blockquote|ਇਹ ਗੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ [[ਆਦਮ]] ਤੋਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਮ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਦਮ ਨੂੰ [[ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ] ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੇ ਨੂਹ]] ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।   ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਵਿੱਚ, [[ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ]] ਜੋ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਸਨ ਤਿੰਨ ਸਨ: [[ਹਾਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹਾਮ]] - [[ਸ਼ੇਮ]] - [[ਯਾਫੇਥ]], ਅਤੇ ਨੂਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ([[ਅਸ-ਸੱਫਾਤ]] 37:75-82, [[ਅਲ-ਬਿਦਾਯਾ ਵਾ ਅਲ-ਨਿਹਾਯਾ|ਅਲ-ਬਿਦਾਯਾ ਵਾ ਅਲ-ਨਿਹਾਯਾ]], [[ਇਬਨ ਕਥੀਰ]], 1/111 -114), ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੇੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਿੰਧ]] ਅਤੇ [[ਅਲ-ਹਿੰਦ]] ਤੌਕੀਰ (ਬੌਕੀਰ) (ਨੌਫ਼ਰ) ਬਿਨ ਯਕਤਾਨ ਬਿਨ ਅਬਰ ਬਿਨ। ਸ਼ਲੇਖ ਬਿਨ ਅਰਫਖਸ਼ਾਦ ਬਿਨ ਸਾਮ ਬਿਨ ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।   ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਹਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਅਲ-ਮਸੂਦੀ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: (ਨੁਵੈਰ ਬਿਨ ਲੂਤ ਬਿਨ ਹਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਏ), ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਅਲ-ਅਥਿਰ ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: (ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ [[ਹਾਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹਾਮ]], [[ਕੁਸ਼ (ਬਾਈਬਲਿਕ)|ਕੁਸ਼]], [[ਮਿਸ਼ਰਮ]], [[ਫੁੱਟ]], ਅਤੇ [[ਕਨਾਨ (ਪੁੱਤਰ) ਹਾਮ ਦਾ)|ਕਨਾਨ]] ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ... ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸਨੇ ਅਲ-ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ]] ਤੋਂ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਹਾਮ ਲਈ, ਇੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਸੂਡਾਨ]], ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ), ਸਿੰਧ, [[ਕਾਪਟਸ]] (ਕਿਬਤ) ਅਤੇ ਕਨਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ਦੁਆਰਾ... ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਬਿਨ ਹਾਮ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤੌਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਨ। ਸੂਫਨ, [[ਸਬਾ' (ਸ਼ੈਬਾ)|ਸਬਾ]], ਅਤੇ ਜੁਇਲਾ ਅਤੇ [[ਰਾਮ]] ਅਤੇ ਸਫਾਖਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਾਓ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਦਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [ਨਿਮਰੋਦ]] ਕੁਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੈ, .....
ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਅਲ-ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ), ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਹਬਾਸ਼ਾ ([[ਅਬੀਸੀਨੀਆ]]) [[ਕੁਸ਼ (ਬਾਈਬਲਿਕ)|ਕੁਸ਼]] ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ [[ਸੂਡਾਨ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।  ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂਹ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਸ਼ੇਮ]] ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਮਾਨਦਾਰ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ]] ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ [[ਹੈਮ (ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ)|ਹੈਮ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।  ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ [[ਯਫੇਥ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ, ਇਹ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਤੁਰਾਨੀਅਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਆਏ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੂਰਤੀਵਾਦੀ [[ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ]] ਦਰਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਵਹਿਦਤ ਅਲ-ਵਜੂਦ]] ਜਾਂ [[[ਸੂਫੀਵਾਦ]] ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਭਰਿਆ। .  ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ, ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਆਰੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਲਕੀ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਸੀ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼।&lt;&lt;ref name=&quot;AHWT&quot;&gt;{{cite book |title=الهندوسية وتأثر بعض الفرق الاسلامية بها |date=2016 |publisher=Dār al-Awrāq al-Thaqāfīyah |isbn=978-603-90755-6-1 |pages=17, 63, 95–96, 102, 156, 188–189, 554–558, 698–99, 825, 870–890, 990–991, 1067–1068, 1071, 1159 |url=https://books.google.com/books?id=zLGztAEACAAJ&amp;q=%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9+%D9%88%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1+%D8%A8%D8%B9%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82+%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9+%D8%A8%D9%87%D8%A7 |access-date=28 July 2023  |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=প্রশ্ন : হিন্দু ধর্মে ভবিষ্যৎবাণী কোথায় থেকে আসলো? শাইখ প্রফেসর ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া (Question: Where did prophecy come from in Hinduism? Sheikh Professor Dr. Abu Bakar Muhammad Zakaria) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KteGroIh940|publisher=[[Abubakar Muhammad Zakaria]]'s YouTube page|access-date=15 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=হিন্দু ধর্ম গ্রন্থে মুহাম্মাদ ﷺ এর নাম কেন? শায়খ ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া হাফিজাহুল্লাহ (Why is the name of Muhammad ﷺ in Hindu scriptures? Sheikh Dr. Abu Bakr Muhammad Zakaria Hafizahullah) |url=https://m.youtube.com/watch?si=prTUf2qU7lmKYEBQ&amp;v=ooZL7Rc27QE&amp;feature=youtu.be |publisher=[[Youtube]] |access-date=26 September 2023 |language=en |date=31 July 2023}}&lt;/ref&gt;

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==
* [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]]
* [[ਨਬੀਆਂ ਦਾ ਨੇਮ]]

==ਹਵਾਲਾ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [https://www.scribd.com/document/46775221/Kalki-Avtar-Aur-Muhammad Original Hindi Book]
* [https://archive.org/details/NarasansAurAntimRishi ਨਰਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਿਸ਼ੀ]
* [[iarchive:KalkiAvtar-in-English/KalkiAvatarInEnglish_djvu.txt|ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ]] 

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]]</text>
      <sha1>9x4igb268qlwwd53tipw0anx2dybz10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192012</id>
    <revision>
      <id>840529</id>
      <parentid>777931</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351360972|Rajkavi Inderjeet Singh Tulsi]]&quot;</comment>
      <origin>840529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15907" sha1="7e9m39rn8cvbe9mb6hapyz2to2wujac" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Photograph_of_Rajkavi_Inderjeet_Singh_Tulsi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Photograph_of_Rajkavi_Inderjeet_Singh_Tulsi.jpg|frameless]]
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਜਨਮ
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਈ

ਕਾਨਾ ਕੱਚਾ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਮੌਤ
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |11 ਮਈ 1984 (ਉਮਰ 58)

ਬੰਬਈ, ਭਾਰਤ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਕਿੱਤਾ 
| class=&quot;infobox-data role&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਭਾਸ਼ਾ 
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |ਭਾਰਤੀ 
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਸਨਮਾਨ 
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

(1966)

ਰਾਜਕਵੀ

(1962)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;line-height:1.2em; padding-right:0.65em;&quot; |ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height:1.4em;&quot; |ਸਿਮਰਨ ਜੱਜ (ਪੋਤੀ)
|}
 
'''ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Rajkavi Inderjeet Singh Tulsi;'''  2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 – 11 ਮਈ 1984), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਵੀ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਰੋਮਾਂਸ, ਕਿਰਤੀ ਜੀਵਨ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕਵੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਨੀ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਕਨਕਚਾ, ਲਾਹੌਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।

ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ (ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ) ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਹ ਲੈਣਗੇ।

9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 6 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1947 ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜੋੜਾ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਤੇਲ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਸਿਮਰਨ ਜੱਜ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ-ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਰਨਵੇਅ 'ਤੇ ਚੱਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਐਵਰੈਸਟ. ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਨਟੈਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਗਿਆਨੀ (ਸਿੱਖ ਭਜਨ ਗਾਇਨ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ==
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋੜਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਕਵੀ ਸਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

1955 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਕਵੀ (ਕਵੀ ਲਾਰੌਟ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਹਿਰੂ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।

1966 ਵਿੱਚ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ।

[[ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ|ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਤੁਲਸੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1000 ਤੱਕ ਚਲੀ ਗਈ&amp;nbsp;ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਿਪਾਹੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧਾ ਸਕੇ।

ਲੱਦਾਖ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ: &quot;ਬਰਫ ਬਣੇ ਅੰਗਾਰੇ&quot; (ਬਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਲੱਦਾਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, &quot;ਸੁਰ ਸਿੰਘਰ&quot; (ਮੇਲੋਡੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ)।

ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ, &quot;ਦਰਵੇਸ਼ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ&quot; 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵੀ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
1984 ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ।

== ਅਵਾਰਡ ==

* 1962 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨਰਹਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਾਡਗਿਲ ਦੁਆਰਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਰਾਜਕਵੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* 1966 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ]] (ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ===

* ਸ਼ੋਰ 1972
* ਬੌਬੀ
* ਚੋਰ ਮਚਾਏ ਸ਼ੋਰ 1974
* ਸੌਦਾ 1974
* ਜਾਸੂਸ ਕਰੋ 1975
* ਜ਼ਮੀਰ 1975
* ਫਕੀਰਾ 1976
* ਕਾਲੀਚਰਨ 1976
* ਸੰਤੋ ਬੰਤੋ 1976 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ
* ਕਰਮ 1977
* ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਔਰ ਪਾਇਲ 1977
* ਜ਼ਮਾਨਤ
* ਭਗਤੀ ਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ 1978
* ''ਲਾਡਲੀ'' 1978-ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਫ਼ਿਲਮ) 1978
* ਅਹਿੰਸਾ 1979
* ਜੰਡੇਰ 1979
* ਰਾਜ ਮਹਿਲ 1982
* ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 1984 ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਸਿੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ
* ''ਯਾਰ ਗਰੀਬਾ ਦਾ -1986 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ''

=== ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ===

* ਬਰਫ ਬਨੀ ਅੰਗਾਰੇ
* ਦਰਵੇਸ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਸੁਰ ਗਾਇਕ - ਕਵਿਤਾ
* ਪਰਮ ਪੁਰਖ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ) - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ਸ਼ੋਰ 1972
* ਬੌਬੀ
* ਚੋਰ ਮਚਾਏ ਸ਼ੋਰ 1974
* ਸੌਦਾ 1974 
* ਦੋ ਜਾਸੂਸ 1975
* ਜ਼ਮੀਰ 1975
* ਫ਼ਕੀਰਾ 1976
* ਕਾਲੀਚਰਣ 1976
* ਸੰਤੋ ਬੰਤੋ 1976 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ
* ਕਰਮ 1977
* ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਔਰ ਪਾਯਲ 1977
* ਜ਼ਮਾਨਾਤ
* ਭਗਤੀ ਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ 1978
* ''ਲਾਡਲੀ'' 1978-ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਫ਼ਿਲਮ 1978) 
* ਅਹਿੰਸਾ 1979
* ਜਾਨਦਾਰ 1979 
* ਰਾਜ ਮਹਿਲ 1982
* ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 1984
* ''ਯਾਰ ਗਰੀਬਾੰ ਦਾ'' 1986 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ
== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>7e9m39rn8cvbe9mb6hapyz2to2wujac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194647</id>
    <revision>
      <id>840544</id>
      <parentid>797042</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>840544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="1b2vkixwqu01mnp3vn9uv68h2y5qhhm" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:MRD_Dattan.jpg|right|frame|ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ]]
'''ਐਮ. ਆਰ. ਡੀ. ਦੱਤਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''M R D Dattan;''' 7 ਜੁਲਾਈ 1935 - 1 ਅਗਸਤ 2006) ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਮੂਰਤੀਕਲਾ|ਮੂਰਤੀਕਾਰ]] ਸੀ। ਦੱਤਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]], [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਨਰਾਇਣ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;passes&quot;&gt;{{Cite web |title=''Artist and sculptor M R D Dattan passes away'', The Hindu |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/406200608011540.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181604/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/406200608011540.htm |archive-date=30 September 2007 |access-date=2006-08-02}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।

ਉਹ ਰਮਨ (ਜੋ ਕੋਚੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮਹਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ) ਅਤੇ ਕਵੂਟੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੋਚੀਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=The artists we forgot|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/art/the-artists-we-forgot/article4491578.ece|first=K|last=Pradeep|newspaper=The Hindu|date=11 March 2013|access-date=22 January 2019}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਕੇਸਾਵਨ, ਵਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣਮੇਨਨ, ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਪਾਂਮਬਿੱਲੀ ਗੋਵਿੰਦਾਮੇਨਨ, ਆਰ. ਵੈਂਕਟ ਰਮਨ ਅਤੇ &quot;ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ&quot; ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Guruvayur Kesavan, a standing monument to Dathan |url=https://haindavakeralam.com/guruvayur-kesavan-standing-hk18654 |access-date=25 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guruvayoor |first=Keshavan |title=Guruvayoor Keshavan |url=http://www.tourismindiatoday.com/wp-content/uploads/2009/12/guruvayoor-kesavan-statue1.jpg |website=tourismindiatoday.com |access-date=2025-03-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091210/http://www.tourismindiatoday.com/wp-content/uploads/2009/12/guruvayoor-kesavan-statue1.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kerala Lalithakala Akademi - Fellowships Awarded|url=http://lalithkala.org/content/akademi-fellowships|publisher=Kerala Lalithakala Akademi|access-date=2025-03-01|archive-date=2014-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711002747/http://www.lalithkala.org/content/akademi-fellowships|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]</text>
      <sha1>1b2vkixwqu01mnp3vn9uv68h2y5qhhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195903</id>
    <revision>
      <id>840526</id>
      <parentid>799075</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Sangeet Natak Akademi awardees&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348579922|List of Kathak dancers]]&quot;</comment>
      <origin>840526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12268" sha1="ee4q7wbmmdawnv6zyolukr6wa1o8ebc" xml:space="preserve">
 ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ  ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। 

== ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shovana_Narayan.jpg|thumb|ਡਾਂਸਰ [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]]]]

* [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]] 1955
* ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ 1959
* ਮੋਹਨਰਾਓ ਕਲਿਆਣਪੁਰਕਰ 1962
* [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]] 1964
* ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ 1968
* [[ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ]] 1969
* [[ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ|ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ]] 1975
* [[ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ|ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਤੇ]] 1979
* [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ|ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ]] 1982
* ਦੁਰਗਾ ਲਾਲ 1984
* [[ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ]] 1987
* [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]] 1989
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ 1996
* [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]] 1999-2000
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ 2002
* ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਗਰਵਾਲ 2003
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ 2004
* ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ 2006
* [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ]] 2007
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੰਖਲਾ 2008
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਲੀ 2009
* [[ਉਮਾ ਡੋਗਰਾ]] 2014
* ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜ 2016
* ਪੂਰੂ ਦਧੀਚ 2018
* ਨੰਦਕੀਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ 2020

== ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ==

* [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]]
* [[ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ|ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ]]
* [[ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ]]
* [[ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ]]
* ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਡਾਂਸਰ) 
* [[ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ|ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ]]
* [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]]
* [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ|ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ]]
* [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]]
* ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* ਕਮਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ

== ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ==

* ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਸੰਸਥਾਪਕਃ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ
* ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਧਰ ਸਿੰਘ-ਸੰਸਥਾਪਕਃ ਰਾਏਗਡ਼੍ਹ ਘਰਾਨਾ

== ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ ==
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ''ਲਖਨਊ ਘਰਾਨਾ'' ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈਃ &lt;ref name=&quot;ns&quot;&gt;{{Cite web |title=Gharanas of Kathak |url=http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714145914/http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas |archive-date=2011-07-14 |access-date=2 April 2010 |publisher=Nad Sadhna website}}&lt;/ref&gt;

* [[ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] (1822-1887, ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
* [[ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ]]
* [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]]
* [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]]
* [[ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ|ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ]]
* [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]]
* ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ
* ਮਹਾਰਾਜ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਕਥਕ
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ
* [[ਵਿਭਾ ਦਧੀਚ]]

[[ਤਸਵੀਰ:Kathak_Dancer_Namrata_Rai,_clicked_by_famous_photographer_(Padma_Shri)_Shri_Avinash_Pasricha.jpg|thumb|ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਨਮਰਤਾ ਰਾਏ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 July 2024 |title=Namrata Rai: Uniting Cultures with Kathak |url=https://ashirvachan.com/Portrait/Namrata-Rai}}&lt;/ref&gt;]]

* ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ
* ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ
* ਮਹੂਆ ਸ਼ੰਕਰ
* [[ਸ਼ੀਲਾ ਮਹਿਤਾ]]
* [[ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ|ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]]
* [[ਗੌਰੀ ਜੋਗ]]
* ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ
* ਦੀਪਾ ਦੇਵਸੇਨਾ
* [[ਮੰਜਰੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]]
* [[ਪਾਲੀ ਚੰਦਰਾ|ਪਾਲੀ ਚੰਦਰ]]
* ਨਮਰਤਾ ਰਾਏ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 January 2014 |title=Kathak dancer, Namrata Rai performs in front of the 1000 year old |url=https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/kathak-dancer-namrata-rai-performs-in-front-of-the-1000-news-photo/464137097}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 October 2008 |title=Namrata Rai |url=https://www.flickr.com/photos/timtom/4057936119}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 January 2023 |title=C.G.I.Birgunj organized a Kathak Dance performance by Ms. Namrata Rai &amp; her troups |url=https://himalini.com/en/c-g-i-birgunj-organized-a-kathak-dance-performance-by-ms-namrata-rai-her-troups.html}}&lt;/ref&gt;

== ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਨਾ ==

* ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਸੁੰਦਰ ਚੁੰਨੀਲਾਲ ਪ੍ਰਸਾਦ) 
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* [[ਮੰਗਲਾ ਭੱਟ]]
* [[Pandit Bhanuji Maharaj|ਪੰਡਿਤ ਭਾਨੂਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]]
* [[Kundan Lal Gangani|ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਗੰਗਾਨੀ]]
* [[Durga Lal-Devi Lal|ਦੁਰਗਾ ਲਾਲ-ਦੇਵੀ ਲਾਲ]]
* [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ]]
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ

== ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ==
ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸੂਚੀ ''ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ'' ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨਃ &lt;ref name=&quot;ns&quot;&gt;{{Cite web |title=Gharanas of Kathak |url=http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714145914/http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas |archive-date=2011-07-14 |access-date=2 April 2010 |publisher=Nad Sadhna website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110714145914/http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas &quot;Gharanas of Kathak&quot;]. Nad Sadhna website. Archived from [http://www.nadsadhna.com/pages/IndianMusic/Dance.asp?About=Gharanas the original] on 14 July 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2 April&lt;/span&gt; 2010&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ]], ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਧੀ
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਚੇਲੇ ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜ
* ਕਮਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ
* ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

== ਗੁਰੂ (ਮ੍ਰਿਤਕ) ==

* [[ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ|ਦਮਯਂਤੀ ਜੋਸ਼ੀ]]
* [[ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ|ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਤੇ]]
* ਚਿਤਰੇਸ਼ ਦਾਸ
* ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ
* [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]]
* [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]]

== ਮੌਜੂਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ/ਸੀਨੀਅਰ ਗੁਰੂ ==

* [[ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ|ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ]]
* ਪੁਰੂ ਦਧੀਚ
* [[ਨਾਹਿਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]]
* [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ|ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ]]
* [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]] (1928-2014) 
* ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਜਿੰਦਰ
* [[ਨੰਦਿਨੀ ਸਿੰਘ]]
* [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ]]
* [[ਸ਼ਮਾ ਭਾਟੇ|ਸ਼ਮਾ ਭਾਤੇ]]
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਲੀ
* ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ
* [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]]
* [[ਪਾਲੀ ਚੰਦਰਾ|ਪਾਲੀ ਚੰਦਰ]]

== ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ==

* [[ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ]]
* [[ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ|ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]]
* [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਗੁਲਯਾਨੀ|ਮਨੀਸ਼ਾ ਗੁਲਿਆਨੀ]]
* [[ਨੇਹਾ ਪੇਂਡਸੇ]]
* ਅਕਰਮ ਖਾਨ (ਡਾਂਸਰ) 
* ਚਿਤਰੇਸ਼ ਦਾਸ
* ਸੱਤਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਚਾਰਕਾ
* ਸਿੰਥੀਆ ਲਿੰਗ ਲੀ
* [[Meenakshi J Kamath|ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਜੇ. ਕਾਮਤ]]
* [[Swati S Kolle|ਸਵਾਤੀ ਐਸ ਕੋਲੈ]]
* ਮੇਘਰਾਂਜਨੀ ਮੇਧੀ

== Sangeet Natak Akademi awardees ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shovana_Narayan.jpg|thumb|ਡਾਂਸਰ [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]]]]

* [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]] 1955
* [[ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ]] 1957
* ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ 1959
* ਮੋਹਨਰਾਓ ਕਲਿਆਣਪੁਰਕਰ 1962
* [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]] 1964
* ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ 1968
* [[ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ]] 1969
* ਦੇਵੀਲਾਲ  1974
* [[ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ|ਰੌਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ]] 1975
* [[ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ|ਰੋਹਿਨੀ ਭਾਤੇ]] 1979
* ਪੰਡਿਤ. ਕਾਰਤਿਕ ਰਾਮ, [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ|ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲੱਖੀਆ]] 1982
* ਦੁਰਗਾ ਲਾਲ 1984
* [[ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ]] 1987
* ਰੇਬਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 1991
* ਰਾਮਲਾਲ ਬਰੇਥ 1995
* [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]] 1989
* [[ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ(ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ)|ਰਾਣੀ ਕਰਨਾ]] 1996
* [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]] 1999-2000
* ਗੁਰੂ ਸੁਰੇਂਦਰ ਸੈਕੀਆ 2000
* ਰਾਜਿੰਦਰ ਗੰਗਾਨੀ 2002
* [[ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ(ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ)|ਸੁਨੈਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਗਰਵਾਲ]], ਉਰਮਿਲਾ ਨਾਗਰ 2003
* ਸਾਸਵਤੀ ਸੇਨ 2004
* ਪੰਡਿਤ. ਤੀਰਥ ਰਾਮ ਆਜ਼ਾਦ 2005
* [[ਮੁੰਨਾ ਸ਼ੁਕਲਾ]] 2006
* [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ]] 2007
* ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੰਖਲਾ 2008
* ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਲੀ 2009
* ਮਾਲਬਿਕਾ ਮਿੱਤਰਾ 2010
* ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਚੈਟਰਜੀ 2011
* ਵਿਜੈ ਸ਼ੰਕਰ 2012 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijai Shankar - Akademi Award: Kathak |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/1704544968_Vijai%20Shankar.pdf |website=www.sangeetnatak.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਰਕੇ 2013
* [[ਉਮਾ ਡੋਗਰਾ]] 2014
* ਜਿਤੇਂਦਰ ਮਹਾਰਾਜ 2016
* ਸ਼ੋਭੋ ਕੋਸਰ 2017
* ਮੌਲਿਕ ਸ਼ਾਹ, ਇਸ਼ਿਰਾ ਪਾਰਿਖ 2018
* ਪੂਰੂ ਦਧੀਚ 2018
* [[Raghav Raj Bhatt &amp; Mangala Bhatt|ਰਾਘਵ ਰਾਜ ਭੱਟ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾ ਭੱਟ]] 2019
* ਕੰਵਲ 2020
* ਨੰਦਕੀਸ਼ੋਰ ਕਪੋਟੇ 2020
* [[ਸ਼ਮਾ ਭਾਟੇ|ਸ਼ਮਾ ਭਾਤੇ]] 2021
* ਕਮਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਅਸਥਾਨਾ 2022
* ਜਗਦੀਸ਼ ਗੰਗਾਨੀ 2023
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ee4q7wbmmdawnv6zyolukr6wa1o8ebc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196043</id>
    <revision>
      <id>840525</id>
      <parentid>820649</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Early life&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357783271|Lalith J. Rao]]&quot;</comment>
      <origin>840525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11528" sha1="6nw3f60swkhu8t2lxd2mronhl9a7otl" xml:space="preserve">{{ਬੇਹਵਾਲਾ|}}
{{Infobox musical artist
| background        = solo_singer
| name              = ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ
| image             = Lalit.J.Rao.jpg
| image_size        = 
| caption           = 2013 ਵਿੱਚ ਰਾਓ
| birth_name        = ਲਲਿਤ ਰਾਓ
| alias             = 
| birth_date        = {{Birth date and age|1942|11|06|df=yes}}
| origin            = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]]
| genre             = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
| occupation        = ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਗਾਇਕ
| website           = 
}}

'''ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Lalith J. Rao;''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਲਲਿਤ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1942) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਗਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ [[ਆਗਰਾ ਘਰਾਨਾ|ਆਗਰਾ ਘਰਾਣਾ]] (ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੈਲੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਓ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗਾਇਕ [[ਫ਼ੈਯਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਨਾਇਕ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਰਾਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣ ਗਈ। .

ਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ ਤੋਂ ਹੈ। 1967 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਵੰਤ ਰਾਓ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰਾਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿਨਕਰ ਕੈਕਿਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਓ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਵਾਗਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਖਿਆਲ, [[ਧਰੁਪਦ]], ਧਮਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਠੁਮਰੀ]], ਤਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰੀ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 1981 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ, ਯੂਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਰਾਓ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਓ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ, ਜਿਸਨੇ &quot;ਸਾਜਨ ਪਿਆ&quot; ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ, ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ &quot;ਸਾਜਨ ਮਿਲਾਪ&quot; ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 1989 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਰਕਾਈਵਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਸੀਏਟਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਥਨੋ-ਮਿਊਜ਼ਿਕਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ [[ਆਗਰਾ ਘਰਾਨਾ|ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ।

ਰਾਓ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਮਨੋਹਰ ਪਟਵਰਧਨ, ਕੈਲਾਸ਼ ਕੁਲਕਰਨੀ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੇਲਾਵੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲੇ ਹਨ।

== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ==

* ਗੁਰੂਮਾ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਅਵਾਰਡ: ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, 2024
* [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] : ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, 2018
* ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਤੀ : ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, 2017
* ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ: ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ 2011-2012
* 2016 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਤਾਨਾ ਰੀਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਗੰਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2014
* &quot;ਸੁਰ ਮਨੀ&quot;: ਸੁਰ ਸਿੰਗਾਰ ਸੰਸਦ
* ਬੰਗਲੌਰ ਗਿਆਨਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ
* ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ: ਪੁਤਰਰਾਜ ਸਨਮਾਨ
* ਬੀਕੇਐਫ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਅਵਾਰਡ 2014
* ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 2016 ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਵਦਿਰਾਜਾ ਅਰਾਧਨਾ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਗਣਕਲਾ ਤਪਸਵਿਨੀ
* ਸਵਰਾ ਸੰਕੁਲਾ, ਮੈਸੂਰ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਤਪਾਸਵੀ

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [[ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ]] 'ਪੁੱਤਰਾਜ ਸਨਮਾਨ' ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ। [https://web.archive.org/web/20121107090815/http://www.hindu.com/2009/03/04/stories/2009030453610300.htm]
* 2003 ਇੰਟਰਵਿਊ[https://web.archive.org/web/20080522204723/http://lalith_jrao.mondomix.com/fr/itw1946.htm]
* ਨਿਸ਼ਾਗੰਧੀ ਅਵਾਰਡ 2014 ਬੀ ਸਰਕਾਰ ਕੇਰਲ [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/nishagandhi-award-for-musician/article5592535.ece]
* ਸਾਹਪੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ [https://www.sahapedia.org/lalith-rao-jayavanth-rao]
* ਆਗਰਾ ਘਰਾਣਾ [https://agragharana.wordpress.com/2008/02/14/lalith-j-rao/]
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==

ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਨਾਇਕ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।[1] ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣ ਗਈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]।

ਲਲਿਤ ਜੇ. ਰਾਓ ਨੇ ਨਿਊ ਬਰੰਸਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ  ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ । ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੈਵੰਤ ਰਾਓ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰਾਓ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਨਕਰ ਕੈਕਿਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.itcsra.org/aspfiles/personwindow.asp?personid=223|title=Biography (ITC SRA)|access-date=2009-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615003824/http://www.itcsra.org/aspfiles/personwindow.asp?personid=223|archive-date=15 June 2011|publisher=itcsra.org}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6nw3f60swkhu8t2lxd2mronhl9a7otl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197312</id>
    <revision>
      <id>840527</id>
      <parentid>803801</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Partial filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1355350400|Sayeeda Khan]]&quot;</comment>
      <origin>840527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18014" sha1="7dgps5pzmn1bohnpqqgdq5g7kchti2u" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ
| other_names        = ਸੁਧਾ ਸਦਨਾ
| birth_date         = {{birth date|1949|10|24|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਲਕੱਤਾ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = {{death date and age|1990|10|21|1949|10|24|df=y}}
| death_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ
| death_cause        = ਕ਼ਤਲ
| occupation         = {{hlist|Actress|film producer}}
| notable_works      = 
| spouse             = [[ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਨਾ]] (1960s–1990)
| children           = 2 ([[ਕਮਲ ਸਦਨਾ|ਕਮਲ]] ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ)
| relatives          = [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕੀ]] (ਭੈਣ)&lt;br&gt;[[ਜਯੋਤਿਕਾ]] (ਭਤੀਜੀ)
}}

'''ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ''' ('''ਸੁਧਾ ਸਦਨਾ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 24 ਅਕਤੂਬਰ 1949 - 21 ਅਕਤੂਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ''ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960), ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968) ਅਤੇ ''ਵਾਸਨਾ'' (1968) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਕਮਲ ਸਦਾਨਾਹ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਨਵਰੀ ਬੇਗਮ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕ|ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਰਫੀਕ]] (ਗੋਦ ਲਈ ਗਈ) ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ -ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;/ref&gt;

ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਮਾ (ਸ਼ਮਾ ਕਾਜ਼ੀ) ਜਯੋਤਿਕਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Simran |title=This star kid saw father kill his entire family, he barely survived shootout; failed as actor, director, now he... |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-this-star-kid-kamal-sadanah-father-kill-entire-family-barely-survived-shootout-failed-as-actor-director-3085194/amp |access-date=2024-10-15 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਚਐਸ ਰਾਵੈਲ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFTomar&quot;&gt;Tomar, Sangeeta. [https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms &quot;सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट&quot;]. ''Navbharat Times'' (in Hindi)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]&lt;/ref&gt; ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ''ਅਪਨਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' ਅਤੇ ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁੜੀਆ'' (ਦੋਵੇਂ 1960) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 &quot;This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband&quot;]. ''[[ABP Live]]''. 23 May 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]], ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਗਈਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਸੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 &quot;This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband&quot;]. ''[[ABP Live]]''. 23 May 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roy |first=Apurva |title=हत्याकांड: इस हीरोइन के पति ने ही कर दी थी उसकी हत्या, बेटी और बेटे को गोली मारने के बाद खुद को भी रिवाल्वर से कर लिया शूट |url=https://www.amarujala.com/amp/photo-gallery/entertainment/bollywood/double-murder-in-bollywood-brij-sadanah-killed-his-wife-sayeeda-khan-and-daughter |access-date=2024-10-14 |website=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' ਅਤੇ ''ਵਾਸਨ'' (ਦੋਵੇਂ 1968) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਖ਼ਾਨ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੁਧਾ ਸਦਾਨਾਹ ਰੱਖ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFTomar&quot;&gt;Tomar, Sangeeta. [https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms &quot;सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट&quot;]. ''Navbharat Times'' (in Hindi)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ: ਇੱਕ ਧੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਕਮਲ (ਜਨਮ 1970), ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishwas Kulkarni |date=4 October 2009 |title=Kamal Sadanah remembers the shootout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations |archive-date=11 August 2011 |access-date=2009-10-04 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਨੂੰ ਹੋਈ - ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ 20ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ - ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਕਮਲ ਬਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishwas Kulkarni |date=4 October 2009 |title=Kamal Sadanah remembers the shootout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations |archive-date=11 August 2011 |access-date=2009-10-04 |website=[[The Times of India]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFVishwas_Kulkarni2009&quot;&gt;Vishwas Kulkarni (4 October 2009). [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms &quot;Kamal Sadanah remembers the shootout&quot;]. ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]]''. [https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations Archived] from the original on 11 August 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 October&lt;/span&gt; 2009&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Banerjee |first=Soumyadipta |date=2011-06-11 |title=I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 |access-date=2020-04-08 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਕਮਲ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''&quot;ਏ ਮੋਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਪਾਜ਼&quot;'' ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Banerjee |first=Soumyadipta |date=2011-06-11 |title=I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 |access-date=2020-04-08 |website=DNA India |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBanerjee2011&quot;&gt;Banerjee, Soumyadipta (11 June 2011). [https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 &quot;I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah&quot;]. ''DNA India''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਸਰੋਤ:&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-03-06 |title=Sayeeda Khan Filmography |url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sayeeda-khan/filmography/ |access-date=2024-10-15 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ''ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960)
* ''ਮਾਡਰਨ ਗਰਲ'' (1961)
* ''ਵਾਂਟੇਡ'' (1961)
* ''ਫਲੈਟ ਨੰ. 9'' (1961)
* ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁੜੀਆ'' (1961)
* ''ਹਮ ਮਤਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ'' (1961)
* ''ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨਾ ਚਾਲਾ'' (1963)
* ''ਸਿੰਦਬਾਦ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965)
* ''ਮਾਈ ਹੂਨ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965)
* ''ਬੇਖ਼ਬਰ'' (1965)
* ''ਏਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ'' (1965)
* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966)
* ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968)
* ''ਵਾਸਨ'' (1968)

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ''ਅਪਨਾ ਹਾਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960) 
* ''ਮੋਡ੍ਰਨ ਗਰਲ'' (1961) 
* ਵਾਂਟੇਡ (1961) 
* ''ਫਲੈਟ ਨੰਬਰ 9'' (1961) 
* ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁਡੀਆ'' (1961) 
* ''ਹਮ ਮਤਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ'' (1961) 
* ''ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਚਲਾ'' (1963) 
* ''ਸਿੰਦਬਾਦ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965) 
* ''ਸਇਆਂ ਸੇ ਭੈਲੇ ਮਿਲਾਨਵਾ'' (1965) 
* ''ਮੈਂ ਹੂੰ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965) 
* ''ਬੇਖ਼ਬਰ'' (1965) 
* ਏਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ (1965) 
* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966) 
* ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968) 
* ''ਵਾਸਨਾ'' (1968) 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|1526551}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]</text>
      <sha1>7dgps5pzmn1bohnpqqgdq5g7kchti2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840528</id>
      <parentid>840527</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>840528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18010" sha1="sfqo0vf8s5wk4b1yyo4bibpihpymm0g" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ
| other_names        = ਸੁਧਾ ਸਦਨਾ
| birth_date         = {{birth date|1949|10|24|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਲਕੱਤਾ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = {{death date and age|1990|10|21|1949|10|24|df=y}}
| death_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ
| death_cause        = ਕ਼ਤਲ
| occupation         = {{hlist|Actress|film producer}}
| notable_works      = 
| spouse             = [[ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਨਾ]] (1960s–1990)
| children           = 2 ([[ਕਮਲ ਸਦਨਾ|ਕਮਲ]] ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ)
| relatives          = [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕੀ]] (ਭੈਣ)&lt;br&gt;[[ਜਯੋਤਿਕਾ]] (ਭਤੀਜੀ)
}}

'''ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ''' ('''ਸੁਧਾ ਸਦਨਾ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 24 ਅਕਤੂਬਰ 1949 - 21 ਅਕਤੂਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ''ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960), ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968) ਅਤੇ ''ਵਾਸਨਾ'' (1968) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਕਮਲ ਸਦਾਨਾਹ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਈਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਨਵਰੀ ਬੇਗਮ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕ|ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਰਫੀਕ]] (ਗੋਦ ਲਈ ਗਈ) ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ -ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;/ref&gt;

ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਮਾ (ਸ਼ਮਾ ਕਾਜ਼ੀ) ਜਯੋਤਿਕਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Simran |title=This star kid saw father kill his entire family, he barely survived shootout; failed as actor, director, now he... |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-this-star-kid-kamal-sadanah-father-kill-entire-family-barely-survived-shootout-failed-as-actor-director-3085194/amp |access-date=2024-10-15 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਚਐਸ ਰਾਵੈਲ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFTomar&quot;&gt;Tomar, Sangeeta. [https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms &quot;सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट&quot;]. ''Navbharat Times'' (in Hindi)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]&lt;/ref&gt; ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ''ਅਪਨਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' ਅਤੇ ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁੜੀਆ'' (ਦੋਵੇਂ 1960) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 &quot;This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband&quot;]. ''[[ABP Live]]''. 23 May 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]], ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਗਈਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਸੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-05-23 |title=This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband |url=https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 |access-date=2024-10-14 |website=[[ABP Live]] |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://news.abplive.com/entertainment/celebrities/this-actress-who-worked-with-manoj-kumar-kishore-kumar-was-shot-dead-by-her-husband-sayeeda-khan-1689737 &quot;This actress, who worked with Manoj Kumar and Kishore Kumar, was shot dead by her husband&quot;]. ''[[ABP Live]]''. 23 May 2024&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roy |first=Apurva |title=हत्याकांड: इस हीरोइन के पति ने ही कर दी थी उसकी हत्या, बेटी और बेटे को गोली मारने के बाद खुद को भी रिवाल्वर से कर लिया शूट |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/double-murder-in-bollywood-brij-sadanah-killed-his-wife-sayeeda-khan-and-daughter |access-date=2024-10-14 |website=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' ਅਤੇ ''ਵਾਸਨ'' (ਦੋਵੇਂ 1968) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਖ਼ਾਨ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬ੍ਰਿਜ ਸਦਾਨਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੁਧਾ ਸਦਾਨਾਹ ਰੱਖ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomar |first=Sangeeta |title=सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms |access-date=2024-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFTomar&quot;&gt;Tomar, Sangeeta. [https://navbharattimes.indiatimes.com/photomazza/bollywood-hollywood-photogalleries/yesteryear-actress-sayeeda-khan-tragic-life-brutal-murder-by-husband-know-what-happened-between-the-two/photoshow/msid-111551421,picid-111551440.cms &quot;सईदा खान: वो बदनसीब और गुमनाम हीरोइन, जिसने धर्म बदलकर की शादी पर पति ने उतार दिया मौत के घाट&quot;]. ''Navbharat Times'' (in Hindi)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 October&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ: ਇੱਕ ਧੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਕਮਲ (ਜਨਮ 1970), ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishwas Kulkarni |date=4 October 2009 |title=Kamal Sadanah remembers the shootout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations |archive-date=11 August 2011 |access-date=2009-10-04 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਨੂੰ ਹੋਈ - ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ 20ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ - ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਕਮਲ ਬਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishwas Kulkarni |date=4 October 2009 |title=Kamal Sadanah remembers the shootout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations |archive-date=11 August 2011 |access-date=2009-10-04 |website=[[The Times of India]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFVishwas_Kulkarni2009&quot;&gt;Vishwas Kulkarni (4 October 2009). [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kamal-Sadanah-remembers-the-shootout/articleshow/5086216.cms &quot;Kamal Sadanah remembers the shootout&quot;]. ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]]''. [https://web.archive.org/web/20110811082216/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-04/news-interviews/28074394_1_gun-mummy-birthday-celebrations Archived] from the original on 11 August 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 October&lt;/span&gt; 2009&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Banerjee |first=Soumyadipta |date=2011-06-11 |title=I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 |access-date=2020-04-08 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਕਮਲ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''&quot;ਏ ਮੋਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਪਾਜ਼&quot;'' ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Banerjee |first=Soumyadipta |date=2011-06-11 |title=I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 |access-date=2020-04-08 |website=DNA India |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBanerjee2011&quot;&gt;Banerjee, Soumyadipta (11 June 2011). [https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-saw-my-dad-kill-my-mum-says-kamal-sadanah-1553703 &quot;I saw my dad kill my mum, says Kamal Sadanah&quot;]. ''DNA India''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਸਰੋਤ:&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-03-06 |title=Sayeeda Khan Filmography |url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sayeeda-khan/filmography/ |access-date=2024-10-15 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ''ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960)
* ''ਮਾਡਰਨ ਗਰਲ'' (1961)
* ''ਵਾਂਟੇਡ'' (1961)
* ''ਫਲੈਟ ਨੰ. 9'' (1961)
* ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁੜੀਆ'' (1961)
* ''ਹਮ ਮਤਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ'' (1961)
* ''ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨਾ ਚਾਲਾ'' (1963)
* ''ਸਿੰਦਬਾਦ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965)
* ''ਮਾਈ ਹੂਨ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965)
* ''ਬੇਖ਼ਬਰ'' (1965)
* ''ਏਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ'' (1965)
* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966)
* ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968)
* ''ਵਾਸਨ'' (1968)

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ''ਅਪਨਾ ਹਾਥ ਜਗਨਨਾਥ'' (1960) 
* ''ਮੋਡ੍ਰਨ ਗਰਲ'' (1961) 
* ਵਾਂਟੇਡ (1961) 
* ''ਫਲੈਟ ਨੰਬਰ 9'' (1961) 
* ''ਕਾਂਚ ਕੀ ਗੁਡੀਆ'' (1961) 
* ''ਹਮ ਮਤਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ'' (1961) 
* ''ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੇ ਚਲਾ'' (1963) 
* ''ਸਿੰਦਬਾਦ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965) 
* ''ਸਇਆਂ ਸੇ ਭੈਲੇ ਮਿਲਾਨਵਾ'' (1965) 
* ''ਮੈਂ ਹੂੰ ਅਲਾਦੀਨ'' (1965) 
* ''ਬੇਖ਼ਬਰ'' (1965) 
* ਏਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ (1965) 
* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966) 
* ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' (1968) 
* ''ਵਾਸਨਾ'' (1968) 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|1526551}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]</text>
      <sha1>sfqo0vf8s5wk4b1yyo4bibpihpymm0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਨਵ ਸੁਥਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204690</id>
    <revision>
      <id>840540</id>
      <parentid>840515</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T01:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ */</comment>
      <origin>840540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8717" sha1="n27hslk5gt8da9wpddj7zov2lfox74b" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox cricketer|name=ਮਾਨਵ  ਸੁਥਾਰ|image=|country=|full_name=ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ |birth_date={{birth date and age|2002|8|3|df=yes}}|birth_place=[[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|batting=ਖੱਬਾ-ਹੱਥ|bowling=[[ਹੌਲੀ ਖੱਬੀ-ਬਾਂਹ ਗੇਂਦਬਾਜ]]|role=Bowling [[ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ]]|international=true|internationalspan=2026-present|testdebutdate=6 June|testdebutyear=2026|testdebutagainst=ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ|testcap=319|club1=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਕ੍ਰਿਕਿਟ ਟੀਮ|ਰਾਜਸਥਾਨ]]|year1=2022–present|club2=[[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]|year2=2024–present|columns=4|column1=[[Test]]|matches1=1|runs1=28|bat avg1=28.00|100s/50s1=-|top score1=28|deliveries1=132|wickets1=6|bowl avg1=0.00|fivefor1=1|tenfor1=-|best bowling1=6/33|catches/stumpings1=-/-|column2=[[First-class cricket|FC]]|matches2=29|runs2=945|bat avg2=25.54|100s/50s2=1/5|top score2=120|deliveries2=6,778|wickets2=129|bowl avg2=25.76|fivefor2=6|tenfor2=3|best bowling2=8/33|catches/stumpings2=12/–|column3=[[List A cricket|LA]]|matches3=25|runs3=350|bat avg3=19.44|100s/50s3=0/1|top score3=57|deliveries3=1,375|wickets3=34|bowl avg3=29.73|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=3/32|catches/stumpings3=6/–|column4=[[Twenty20|T20]]|matches4=29|runs4=94|bat avg4=10.44|100s/50s4=0/0|top score4=16[[not out|*]]|deliveries4=502|wickets4=25|bowl avg4=24.56|fivefor4=0|tenfor4=–|best bowling4=3/21|catches/stumpings4=7/–|date=24 May 2026|source=[https://www.espncricinfo.com/cricketers/manav-suthar-1175426 ESPNcricinfo]}}'''ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ''' (ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175426.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan vs Andhra at Thumba- February 17 - 20, 2022, Ranji Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280416.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਸੁਥਾਰ  ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhya Pradesh vs Rajasthan at Rajkot- October 11, 2022, Syed Mushtaq Ali Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1332924.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾ[[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India A squad for ACC Men’s Emerging Teams Asia Cup 2023 announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556012/india-a-squad-for-acc-men-s-emerging-teams-asia-cup-2023-announced?type=Latest |access-date=5 October 2024 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਏ. ਸੀ. ਸੀ. ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਯੂ. ਏ. ਈ. ਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ ਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE A vs India A at Colombo (SSC)- July 14, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387006.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ [[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar: The promising allrounder for Gujarat Titans |url=https://crictoday.com/cricket/series/manav-suthar/ |access-date=5 October 2024 |website=Crictoday}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Long spells in Chennai league, skill camp at NCA: How Manav Suthar got ready for Duleep Trophy |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2024/Sep/11/long-spells-in-chennai-league-skill-camp-at-nca-how-manav-suthar-got-ready-for-duleep-trophy |access-date=5 October 2024 |website=The New India Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਬੀ ਵਿਰੁੱਧ 82 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suthar proves all-round chops in India C's imposing total |url=https://www.espncricinfo.com/series/duleep-trophy-2024-25-1445823/india-b-vs-india-c-4th-match-1445835/match-report-2 |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਡੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar’s seven-for rattles India D as India C win in Duleep Trophy |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/manav-suthars-seven-for-rattles-india-d-as-india-c-win-in-duleep-trophy-9555352/ |access-date=5 October 2024 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar auditions for spinner's role with a 7-wicket haul in Duleep Trophy |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/manav-suthar-auditions-for-spinners-role-with-a-7-wicket-haul-in-duleep-trophy-2595503-2024-09-07 |access-date=5 October 2024 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

==ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਥਾਰ ਨੇ 6 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਟੈਸਟ ਕੈਪ]] ਨੰਬਰ 319 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੈਪ [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] ਵੱਲ੍ਹੋ ਪਹਿਨਾਈ ਗਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਓਵਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਮਲਿਕ ਦੀ ਵਿਕਟ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 28 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਮੈਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ 22 ਓਵਰਾਂ ਵਿਚ 10 ਓਵਰ ਮੇਡਨ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ 33 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref&gt;https://www.google.com/search?gs_ssp=eJzj4tTP1TcwMsnLMjRg9BIoSS0uUchNLEnOUMjMS8lMBAB8jQkb&amp;q=test+match+india&amp;oq=test&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqEAgEEC4YgwEYsQMYgAQYigUyDwgAEEUYORiDARixAxiABDITCAEQLhiDARjHARixAxjRAxiABDIHCAIQABiABDINCAMQABiDARixAxiABDIQCAQQLhiDARixAxiABBiKBTINCAUQABiDARixAxiABDIHCAYQABiABDIGCAcQBRhA0gEINDI3MmowajeoAgiwAgHxBaCY8ywfmoFD8QWgmPMsH5qBQw&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#sie=m;/g/11z1p7tgm6;5;/m/021q23;dt;fp;1;;;;-1&lt;/ref&gt; ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 10 ਓਵਰਾਂ ਚ 2 ਮੇਡਨ 29 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 1 ਵਿਕਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=1175426}}
{{Gujarat Titans squad}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>n27hslk5gt8da9wpddj7zov2lfox74b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840541</id>
      <parentid>840540</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T01:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ */</comment>
      <origin>840541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8903" sha1="m6r7rpqtch3gs397hytyfil9ha1lgj2" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox cricketer|name=ਮਾਨਵ  ਸੁਥਾਰ|image=|country=|full_name=ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ |birth_date={{birth date and age|2002|8|3|df=yes}}|birth_place=[[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|batting=ਖੱਬਾ-ਹੱਥ|bowling=[[ਹੌਲੀ ਖੱਬੀ-ਬਾਂਹ ਗੇਂਦਬਾਜ]]|role=Bowling [[ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ]]|international=true|internationalspan=2026-present|testdebutdate=6 June|testdebutyear=2026|testdebutagainst=ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ|testcap=319|club1=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਕ੍ਰਿਕਿਟ ਟੀਮ|ਰਾਜਸਥਾਨ]]|year1=2022–present|club2=[[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]|year2=2024–present|columns=4|column1=[[Test]]|matches1=1|runs1=28|bat avg1=28.00|100s/50s1=-|top score1=28|deliveries1=132|wickets1=6|bowl avg1=0.00|fivefor1=1|tenfor1=-|best bowling1=6/33|catches/stumpings1=-/-|column2=[[First-class cricket|FC]]|matches2=29|runs2=945|bat avg2=25.54|100s/50s2=1/5|top score2=120|deliveries2=6,778|wickets2=129|bowl avg2=25.76|fivefor2=6|tenfor2=3|best bowling2=8/33|catches/stumpings2=12/–|column3=[[List A cricket|LA]]|matches3=25|runs3=350|bat avg3=19.44|100s/50s3=0/1|top score3=57|deliveries3=1,375|wickets3=34|bowl avg3=29.73|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=3/32|catches/stumpings3=6/–|column4=[[Twenty20|T20]]|matches4=29|runs4=94|bat avg4=10.44|100s/50s4=0/0|top score4=16[[not out|*]]|deliveries4=502|wickets4=25|bowl avg4=24.56|fivefor4=0|tenfor4=–|best bowling4=3/21|catches/stumpings4=7/–|date=24 May 2026|source=[https://www.espncricinfo.com/cricketers/manav-suthar-1175426 ESPNcricinfo]}}'''ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ''' (ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175426.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan vs Andhra at Thumba- February 17 - 20, 2022, Ranji Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280416.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਸੁਥਾਰ  ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhya Pradesh vs Rajasthan at Rajkot- October 11, 2022, Syed Mushtaq Ali Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1332924.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾ[[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India A squad for ACC Men’s Emerging Teams Asia Cup 2023 announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556012/india-a-squad-for-acc-men-s-emerging-teams-asia-cup-2023-announced?type=Latest |access-date=5 October 2024 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਏ. ਸੀ. ਸੀ. ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਯੂ. ਏ. ਈ. ਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ ਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE A vs India A at Colombo (SSC)- July 14, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387006.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ [[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar: The promising allrounder for Gujarat Titans |url=https://crictoday.com/cricket/series/manav-suthar/ |access-date=5 October 2024 |website=Crictoday}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Long spells in Chennai league, skill camp at NCA: How Manav Suthar got ready for Duleep Trophy |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2024/Sep/11/long-spells-in-chennai-league-skill-camp-at-nca-how-manav-suthar-got-ready-for-duleep-trophy |access-date=5 October 2024 |website=The New India Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਬੀ ਵਿਰੁੱਧ 82 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suthar proves all-round chops in India C's imposing total |url=https://www.espncricinfo.com/series/duleep-trophy-2024-25-1445823/india-b-vs-india-c-4th-match-1445835/match-report-2 |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਡੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar’s seven-for rattles India D as India C win in Duleep Trophy |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/manav-suthars-seven-for-rattles-india-d-as-india-c-win-in-duleep-trophy-9555352/ |access-date=5 October 2024 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar auditions for spinner's role with a 7-wicket haul in Duleep Trophy |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/manav-suthar-auditions-for-spinners-role-with-a-7-wicket-haul-in-duleep-trophy-2595503-2024-09-07 |access-date=5 October 2024 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

==ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਥਾਰ ਨੇ 6 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਟੈਸਟ ਕੈਪ]] ਨੰਬਰ 319 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੈਪ [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] ਵੱਲ੍ਹੋ ਪਹਿਨਾਈ ਗਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਓਵਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਮਲਿਕ ਦੀ ਵਿਕਟ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 28 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਮੈਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ 22 ਓਵਰਾਂ ਵਿਚ 10 ਓਵਰ ਮੇਡਨ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ 33 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref&gt;https://www.google.com/search?gs_ssp=eJzj4tTP1TcwMsnLMjRg9BIoSS0uUchNLEnOUMjMS8lMBAB8jQkb&amp;q=test+match+india&amp;oq=test&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqEAgEEC4YgwEYsQMYgAQYigUyDwgAEEUYORiDARixAxiABDITCAEQLhiDARjHARixAxjRAxiABDIHCAIQABiABDINCAMQABiDARixAxiABDIQCAQQLhiDARixAxiABBiKBTINCAUQABiDARixAxiABDIHCAYQABiABDIGCAcQBRhA0gEINDI3MmowajeoAgiwAgHxBaCY8ywfmoFD8QWgmPMsH5qBQw&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#sie=m;/g/11z1p7tgm6;5;/m/021q23;dt;fp;1;;;;-1&lt;/ref&gt; ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 10 ਓਵਰਾਂ ਚ 2 ਮੇਡਨ 29 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 1 ਵਿਕਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦੀ ਮੈਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=1175426}}
{{Gujarat Titans squad}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>m6r7rpqtch3gs397hytyfil9ha1lgj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>840547</id>
      <parentid>840541</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marde Sehajpreet kaur</username>
        <id>45885</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ */</comment>
      <origin>840547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9116" sha1="rt72yefxznawan22jpdkow9c0pgr1ix" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox cricketer|name=ਮਾਨਵ  ਸੁਥਾਰ|image=|country=|full_name=ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ |birth_date={{birth date and age|2002|8|3|df=yes}}|birth_place=[[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|batting=ਖੱਬਾ-ਹੱਥ|bowling=[[ਹੌਲੀ ਖੱਬੀ-ਬਾਂਹ ਗੇਂਦਬਾਜ]]|role=Bowling [[ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ]]|international=true|internationalspan=2026-present|testdebutdate=6 June|testdebutyear=2026|testdebutagainst=ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ|testcap=319|club1=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਕ੍ਰਿਕਿਟ ਟੀਮ|ਰਾਜਸਥਾਨ]]|year1=2022–present|club2=[[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]|year2=2024–present|columns=4|column1=[[Test]]|matches1=1|runs1=28|bat avg1=28.00|100s/50s1=-|top score1=28|deliveries1=132|wickets1=6|bowl avg1=0.00|fivefor1=1|tenfor1=-|best bowling1=6/33|catches/stumpings1=-/-|column2=[[First-class cricket|FC]]|matches2=29|runs2=945|bat avg2=25.54|100s/50s2=1/5|top score2=120|deliveries2=6,778|wickets2=129|bowl avg2=25.76|fivefor2=6|tenfor2=3|best bowling2=8/33|catches/stumpings2=12/–|column3=[[List A cricket|LA]]|matches3=25|runs3=350|bat avg3=19.44|100s/50s3=0/1|top score3=57|deliveries3=1,375|wickets3=34|bowl avg3=29.73|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=3/32|catches/stumpings3=6/–|column4=[[Twenty20|T20]]|matches4=29|runs4=94|bat avg4=10.44|100s/50s4=0/0|top score4=16[[not out|*]]|deliveries4=502|wickets4=25|bowl avg4=24.56|fivefor4=0|tenfor4=–|best bowling4=3/21|catches/stumpings4=7/–|date=24 May 2026|source=[https://www.espncricinfo.com/cricketers/manav-suthar-1175426 ESPNcricinfo]}}'''ਮਾਨਵ ਜਗਦੁਸਕੁਮਾਰ ਸੁਥਾਰ''' (ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175426.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan vs Andhra at Thumba- February 17 - 20, 2022, Ranji Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280416.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਸੁਥਾਰ  ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhya Pradesh vs Rajasthan at Rajkot- October 11, 2022, Syed Mushtaq Ali Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1332924.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾ[[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India A squad for ACC Men’s Emerging Teams Asia Cup 2023 announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556012/india-a-squad-for-acc-men-s-emerging-teams-asia-cup-2023-announced?type=Latest |access-date=5 October 2024 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਏ. ਸੀ. ਸੀ. ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਯੂ. ਏ. ਈ. ਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ ਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE A vs India A at Colombo (SSC)- July 14, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387006.html |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ [[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar: The promising allrounder for Gujarat Titans |url=https://crictoday.com/cricket/series/manav-suthar/ |access-date=5 October 2024 |website=Crictoday}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Long spells in Chennai league, skill camp at NCA: How Manav Suthar got ready for Duleep Trophy |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2024/Sep/11/long-spells-in-chennai-league-skill-camp-at-nca-how-manav-suthar-got-ready-for-duleep-trophy |access-date=5 October 2024 |website=The New India Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਬੀ ਵਿਰੁੱਧ 82 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suthar proves all-round chops in India C's imposing total |url=https://www.espncricinfo.com/series/duleep-trophy-2024-25-1445823/india-b-vs-india-c-4th-match-1445835/match-report-2 |access-date=5 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਡੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 7 ਵਿਕਟਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar’s seven-for rattles India D as India C win in Duleep Trophy |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/manav-suthars-seven-for-rattles-india-d-as-india-c-win-in-duleep-trophy-9555352/ |access-date=5 October 2024 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manav Suthar auditions for spinner's role with a 7-wicket haul in Duleep Trophy |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/manav-suthar-auditions-for-spinners-role-with-a-7-wicket-haul-in-duleep-trophy-2595503-2024-09-07 |access-date=5 October 2024 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

==ਟੈਸਟ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਥਾਰ ਨੇ 6 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਟੈਸਟ ਕੈਪ]] ਨੰਬਰ 319 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੈਪ [[ਕੁਲਦੀਪ ਯਾਦਵ]] ਵੱਲ੍ਹੋ ਪਹਿਨਾਈ ਗਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਓਵਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਮਲਿਕ ਦੀ ਵਿਕਟ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 28 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਸੁਥਾਰ ਨੇ ਮੈਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ 22 ਓਵਰਾਂ ਵਿਚ 10 ਓਵਰ ਮੇਡਨ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ 33 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref&gt;https://www.google.com/search?gs_ssp=eJzj4tTP1TcwMsnLMjRg9BIoSS0uUchNLEnOUMjMS8lMBAB8jQkb&amp;q=test+match+india&amp;oq=test&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqEAgEEC4YgwEYsQMYgAQYigUyDwgAEEUYORiDARixAxiABDITCAEQLhiDARjHARixAxjRAxiABDIHCAIQABiABDINCAMQABiDARixAxiABDIQCAQQLhiDARixAxiABBiKBTINCAUQABiDARixAxiABDIHCAYQABiABDIGCAcQBRhA0gEINDI3MmowajeoAgiwAgHxBaCY8ywfmoFD8QWgmPMsH5qBQw&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#sie=m;/g/11z1p7tgm6;5;/m/021q23;dt;fp;1;;;;-1&lt;/ref&gt; ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 10 ਓਵਰਾਂ ਚ 2 ਮੇਡਨ 29 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 1 ਵਿਕਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦੀ ਮੈਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ind-vs-afg-live-score-2026-where-to-watch-india-vs-afghanistan-test-match-playing-11-squad-cricket-scorecard-live-streaming-news/liveblog/131576636.cms&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=1175426}}
{{Gujarat Titans squad}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>rt72yefxznawan22jpdkow9c0pgr1ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਕਿਤ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204691</id>
    <revision>
      <id>840536</id>
      <timestamp>2026-06-08T22:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>840536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="q6d80kmpds4bsiogfzz3ncy6afvyr9r" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਅੰਕਿਤ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:09, 8 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q6d80kmpds4bsiogfzz3ncy6afvyr9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:74binder</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204692</id>
    <revision>
      <id>840561</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>840561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="rq6cwhqcqfzaa68bj0rewsqw4wjmmmv" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=74binder}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:34, 9 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rq6cwhqcqfzaa68bj0rewsqw4wjmmmv</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>