ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2300 841278 841155 2026-06-20T17:46:35Z Nitesh Gill 8973 841278 wikitext text/x-wiki {{about|ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ|ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ|ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ|ਪੰਜਾਬ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)}} {{Infobox Indian state or territory | name = ਪੰਜਾਬ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Golden Temple, Amritsar, Punjab UNAG.jpg | photo2a = Virasat-e-Khalsa-Roxy.jpg | photo2b = Devi Talab Mandir.jpg | photo3a = Fateh Burj night.png | photo3b = Khalsa College-Monumentos de Amritsar-India16.JPG | photo4a = Panorama of Jallianwala Bagh-IMG 6348 (cropped).jpg | photo4b = Qila Mubarak In 2015.jpg | spacing = 2 | color_border = | color = | size = 260 | border = no | foot_montage = ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ]]; [[ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ|ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ, ਜਲੰਧਰ]]; [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]; [[ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ]]; [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਯਾਦਗਾਰ]]; [[ਫਤਿਹ ਬੁਰਜ]]; [[ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ]]}} | type = ਰਾਜ | etymology = ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ | image_seal = Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg{{!}}class=skin-invert | image_map = IN-PB.svg | coordinates = {{coord|30.79|75.84|region:IN-PB_type:adm1st|display=inline,title}} | region = ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ | before_was = [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]]<br/>[[ਪੈਪਸੂ]] | formation_date4 = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 (Reorganisation) | capital = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | largestcity = ਲੁਧਿਆਣਾ | districts = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|23]] | Governor = [[ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ]] | Chief_Minister = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਪ]] | legislature_type = ਇੱਕ ਸਦਨੀ | assembly = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | assembly_seats = 117 ਸੀਟਾਂ | rajya_sabha_seats = 7 ਸੀਟਾਂ | lok_sabha_seats = 13 ਸੀਟਾਂ | judiciary = [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ]] | area_total_km2 = 50362 | area_rank = 20ਵਾਂ | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Know Punjab – Government of Punjab, India |url=https://punjab.gov.in/know-punjab/ |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713061012/https://punjab.gov.in/know-punjab/ |url-status=live }}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,000 | elevation_max_point = ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬਿਨ੍ਹਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ | elevation_min_m = 105 | elevation_min_point = [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ]] | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 31,188,000 | population_as_of = 2025 | population_rank = 16ਵਾਂ | population_density = 550 | population_urban = 42.55% | population_rural = 57.45% | population_demonym = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | 0fficial_Langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]<ref name="2011lang">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|access-date=4 December 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016}}</ref> | official_script = [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] | GDP_footnotes = <ref>{{cite web |last=Singh |first=Shruti |date=8 April 2025 |title=Punjab Budget Analysis 2025-26 |url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf |website=[[PRS Legislative Research]] |access-date=17 July 2025}}</ref> | GDP_total = {{Increase}} $104.86 ਬਿਲੀਅਨ (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $441.71 ਬਿਲੀਅਨ (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_year = 2025–26 ਅੰਦਾਜ਼ਨ | GDP_rank = 16ਵਾਂ | GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|244527|lk=r}} (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $14,163 (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_per_capita_rank = 19ਵਾਂ | HDI = {{Increase}} 0.698 {{color|orange|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 12ਵਾਂ | literacy = 83.4%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 23ਵਾਂ | sex_ratio = 906[[ਔਰਤ|♀]]/1000 [[ਮਰਦ|♂]]<ref>{{Cite web |title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021) |url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |website=Ministry of Health and Family Welfare, India |access-date=8 January 2023 |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |url-status=live }}</ref> | sexratio_year = 2025 | sexratio_rank = 25ਵਾਂ | iso_code = IN-PB | registration_plate = PB | website = punjab.gov.in | mammal = [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] | bird = ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ<ref>{{cite news|title=State Bird is BAAZ|url=http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|archive-date=14 July 2014}}</ref> | fish = [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਡਾਲਫਿਨ]] | flower = [[ਗਲੈਡੀਓਲਸ]] | tree = [[ਟਾਹਲੀ]] | fruit = [[ਮੈਂਡਰਿਨ ਸੰਤਰਾ|ਮੈਂਡਰਿਨ]] | image_highway = SH IN-PB.png | SH_numbers = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਹਾਈਵੇਅਸ ਦੀ ਸੂਚੀ|PB SH1 - PB SH41]] }} '''ਪੰਜਾਬ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ‍ਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ<ref name="Borders">{{cite web|title=Border Area Development Programmes in Punjab|url=http://pbplanning.gov.in/pdf/Annexure-VI.pdf|publisher=Department of Planning Punjab|access-date=22 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910030353/http://pbplanning.gov.in/pdf/annexure-vi.pdf|archive-date=10 September 2016}}</ref> ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,445 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਲ [https://www.panjaabstudy.com/2022/07/gk-questions-in-punjabi-general-knowledge-in-punjabi.html ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ] ਦਾ 1.53% ਹੈ।<ref name="censusofficial">{{cite web|title=Official site of the Ministry of Statistics and Programme Implementation, India|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|access-date=20 July 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203163229/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|archive-date=3 December 2013}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਜੋਂ 20ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮੋਗਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ। 1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ '''ਪੰਜਾਬ''' ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>https://www.bbc.com/punjabi/articles/c1ep8748d57o</ref> 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਸਿੱਖ]] ਬਹੁਮਤ (59%) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ''ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ<ref>https://brainly.in/question/19636090</ref> ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡੈਲਟਾ ਹੈ। ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ''ਅਵੈਸਟਾ'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ '''ਹਪਤਾ ਹੇਂਦੂ''' ਜਾਂ '''ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ''' (ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ '''[[ਖੰਨਾ]]''' ਵਿਖੇ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-sack-piles-in-khanna-asia-s-largest-grain-market-problems-facing-farmers-in-harvesting-new-crops-9059612.html</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਨ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ, ਸਟਾਰਚ, ਸਾਈਕਲ, ਖੰਡ, ਖਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿੱਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦੇ ਰੋਲਰ ਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਸਪਾਤ ਨਗਰੀ [[ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1849 ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book |last=Cunningham |first=Joseph |url=https://archive.org/details/cunninghamshisto00cunnuoft |title=Cunningham's history of the Sikhs |date=1853 |access-date=24 July 2015}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>—{{cite journal |last1=Talbot |first1=Ian |s2cid=147110854 |title=Partition of India: The Human Dimension |journal=Cultural and Social History |year=2009 |volume=6 |issue=4 |pages=403–410 |quote=The number of casualties remains a matter of dispute, with figures being claimed that range from 200,000 to 2 million victims |doi=10.2752/147800409X466254}}<br />—{{Cite book |title=Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia |last=D'Costa |first=Bina |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0415565660|page=53}}<br />—{{Cite book |url=https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |title=The Other Side of Silence: Voices From the Partition of India |last=Butalia |first=Urvashi |publisher=Duke University Press |year=2000 |access-date=3 July 2020 |archive-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325043612/https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |url-status=live}}<br />—{{Cite book |title=Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-Faith Relations |last=Sikand |first=Yoginder |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1134378258 |page=5}}<br />—{{Cite news |url=http://www.thefridaytimes.com/tft/a-heritage-all-but-erased/ |title=A heritage all but erased |date=25 December 2015|work=The Friday Times |access-date=26 June 2017|archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424215718/https://www.thefridaytimes.com/2015/12/25/a-heritage-all-but-erased/|url-status=live}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="paul_brass_north_india">{{Cite book |last=Brass |first=Paul R. |title=Language, Religion and Politics in North India |publisher=iUniverse |year=2005 |isbn=978-0-595-34394-2 |page=326}}</ref> ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਪਹਾੜੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Cynthia_Taksal77">{{Cite book |last=Mahmood |first=Cynthia Keppley |url=https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |title=Fighting for Faith and Nation: Dialogues with Sikh Militants |date=1996 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812215922 |page=77 |access-date=8 July 2018 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409094156/https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ 15ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ₹8.02 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (US$84 ਬਿਲੀਅਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ₹264,000 (US$2,800) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="MOSPI">{{Cite web |title=Handbook of Statistics of Indian States |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |access-date=11 February 2022 |website=[[Reserve Bank of India]] |pages=37–42 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129151430/https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |url-status=live }}</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="snhdi-gdl">{{Cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |access-date=25 September 2018 |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |language=en}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸੰਗੀਤ, ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ।<ref name="Punjabi_culture">—{{cite web| title = How Punjab became home to India's largest non-film music industry| publisher = [[The Economic Times]]| url = https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| date = 8 July 2018| access-date = 2 July 2020| archive-date = 11 August 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210811104433/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| url-status = live}}<br />—{{cite web| title = Why Punjabi music is so euphonic| publisher = [[Business Standard]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 3 May 2020| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}<br />—{{cite web| title = Everyone's a rockstar in Mohali, the city at the heart of a Punjabi music boom| publisher = [[Hindustan Times]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 8 January 2019| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}<br />—{{cite web|url=http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|title=Indian Films by Language|publisher=Film Federation of India|access-date=2 July 2020|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717144150/http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|url-status=dead}}<br />—{{cite news|title=Kirron Kher tries to get film city for Chandigarh|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113120346/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|archive-date=13 November 2014}}<br />—{{cite news|title=Kirron Kher is trying to bring a film city to Chandigarh |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031081944/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|archive-date=31 October 2015}}<br />—{{cite news|title=The Globalisation of Bhangra Music |url=http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910160719/http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|archive-date=10 September 2015}}<br />—{{cite news|title=The Bhangra Breakdown – June 2014 Edition|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|date=June 2014|access-date=3 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128115332/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|archive-date=28 January 2016}}</ref> == ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ == ਪੰਜਾਬ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਪੰਜ' ਅਤੇ 'ਆਬ' ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਪੰਜ ਪਾਣੀ'' ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ''ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ'' ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ: [[ਸਤਲੁਜ]], [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ|ਬਿਆਸ]], [[ਰਾਵੀ]], [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ|ਚਨਾਬ]] ਅਤੇ [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜਿਹਲਮ]] ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=Bombay (INDIA) : State) |title=Gazetteer of the Bombay Presidency ... |url=http://books.google.com/books?id=0bkMAAAAIAAJ |accessdate=18 January 2012 |year=1896 |publisher=Printed at the Government Central Press}}</ref><ref>Gazetteer of the Bombay Presidency ..., Volume 1, Part 1-page-11</ref> [[ਹੜੱਪਾ]] (ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]],[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿੰਧੂ-ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ [[ਗੰਧਾਰ]], ਮਹਾਂਜਨਪਦ, ਨੰਦ, ਮੌਰੀਆ, ਸ਼ੁੰਗ, ਕੁਸ਼ਾਨ, ਗੁਪਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਗੁੱਜਰ-ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿੱਖਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਿਕਾਣੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ, ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਸਿਥੀਅਨਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬਾ ਝੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ/ਪਾਰਸੀ, ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆਈ, ਇਸਲਾਮੀ, ਅਫ਼ਗਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਤਕਸ਼ਿਲਾ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਰਤ]] (ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਭਰਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚਾਣਕਯ ਮੁਨੀ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਲ਼ ਗਏ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬਦਲੇ ਅਜ਼ਾਦ ਇਲਾਕੇ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਮੱਧ 19ਵੀ ਸਦੀ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬ (ਚੜ੍ਹਦੇ) ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ (ਲਹਿੰਦੇ) ਵੱਲ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ। ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। # [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜੇਲ੍ਹਮ]] # [[ਚਨਾਬ]] # [[ਰਾਵੀ ]] # [[ਬਿਆਸ]] # [[ਸਤਲੁਜ]] === ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ === ਸੱਤਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਬਾ ਪੰਜ-ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਪੰਜ-ਨਦ ਅਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੰਜ-ਆਬ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1799 ਤੋ 1849 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਂ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। 1849 ਤੋ 1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ ਤੇ 1947 ਈ: ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੇ [[ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆ ਗਏ। === ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ === ਬਟਵਾਰੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਅੰਬਾਲਾ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਰੋਹਤਕ, ਕਰਨਾਲ, ਹਿਸਾਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। #[[ਲਾਹੌਰ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਜਲੰਧਰ]] ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ,]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਹਿਮਾਚਲ]] , [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] , [[ਦਿੱਲੀ]] ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖ ਸਨ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵੱਖ ਸੀ, ਬੋਲੀ ਵੱਖ ਸੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1849 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਾਰੈਂਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀ, ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜੰਗਨਾਮੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ - ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ - ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ - ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1900 ਸੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ‘ਚੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਰਗੇ ਖਿੱਤੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਹ ਖਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੰਧਾਰ]], [[ਮੱਕਾ|ਮੱਕੇ]] ਅਤੇ [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ‘ਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਚੋਖਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ [[ਸਰਾਇਕੀ]] ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ-ਮਿਚੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨਾ ਦੋ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੀਡੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ‘ਸਰਾਇਕਸਤਾਨ’ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਉਦੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੋਹਰੀ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ [[ਲਾਹੌਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਤਕ ਰਾਜ ਜਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ, ਸਿੰਧ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਸਨ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਧਰਮਵੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੇ 83 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਕਰੋੜ, 11 ਲੱਖ, 47 ਹਜ਼ਾਰ 54 ਸੀ ਅਤੇ ਰਕਬਾ 50,225 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ 56% ਸੀ। 1967 ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 62 ਤੇ 1969 ਵਿਚ 81 ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ। ===ਮਨੋਰੰਜਨ=== ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਉਧਰ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਸਿਊਣ ਦੇ ਦੇਣੇ। ਹਰੇਕ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਲੱਗਣਾ ਤਾਂ ਕਈ-ਕਈ ਪਿੰਡ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਾਸਤੇ ਪੈਸੇ ਜੋੜਨੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੰਗਾਂ ਲੈਣੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। [[ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ]] ਤੇ ਫੱਬਵੇਂ ਕੁੜਤੇ ਚਾਦਰੇ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣਾ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ ‘ਚ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਉਣਾ। ਉਹ ਮਦਾਰੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲ। ਉਹ ਹਾਜ਼ਮੇ 'ਚ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁੱਸਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਬਾਬਾ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਗੇੜਾ ਲਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਰ ਦੋ ਸੇਰ ਦੁੱਧ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਲੋ-ਕਿਲੋ ਬੇਸਣ ਖਾ ਜਾਂਦੇ। ਦੁੱਧ ‘ਚ ਘਿਉ ਪਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। == ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Assembly_09.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਗਵਰਨਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]], ਇਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 117 ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/about-vidhan-sabha|title=About Vidhan Sabha|website=punjabassembly.nic.in|access-date=7 October 2019}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ 117 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|title=Jurisdiction and Seats of Indian High Courts|publisher=Eastern Book Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510190512/http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|archive-date=10 May 2008|access-date=12 May 2008}}</ref> ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਨ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਪੰਜਾਬ)|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], ਇੱਕ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]], ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] [[ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀਅਤ]] ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]], ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ]] [[ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ|ਆਲ]] ਪਾਰਟੀ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ashutosh|date=2004|title=Electoral Politics in Punjab: Study of Akali Dal|journal=Economic and Political Weekly|volume=39|issue=14/15|pages=1515–1520|issn=0012-9976|jstor=4414869}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1950 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਵਾਰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ 3,510 ਦਿਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ 1987 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਸਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਦਿਨਕਰ ਗੁਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/dinkar-gupta-appointed-new-dgp-of-punjab/articleshow/67881667.cms|title=DGP Punjab: Dinkar Gupta appointed new DGP of Punjab {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Verma|first=Sanjeev|date=7 February 2019|work=The Times of India|access-date=2 November 2019|language=en}}</ref> ਅਤੇ 70,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਐਸਐਸਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਪੰਜਾਬ]] ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ (latitudes) 29.30° ਤੋਂ 32.32° ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ (longitudes) 73.55° ਤੋਂ 76.50° ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ">[http://www.sabhyachar.com/geoinfo.php ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306114318/http://sabhyachar.com/geoinfo.php |date=2016-03-06 }} sabhyachar.com</ref> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ===ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ=== ਪੰਜਾਬ ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ [[ਭੂਚਾਲ]] ਜੋਨਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਜੋਨ ਧੀਮੇ, ਤੀਜੀ ਮੱਠੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਵਾਂ == ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰ-ਭੂਮੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ: #[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹਰੀਕੇ ਵਿਖੇ [[ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥ #[[ਕਾਂਝਲੀ ਜਲਗਾਹ|ਕਾਂਝਲੀ]] ਤਰ-ਭੂਮੀ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਕਪੂਰਥਲਾ ਸਤਲੁਜ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ- [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਰੋਪੜ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਰੂਪਨਗਰ]] #ਛੱਤਬੀੜ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ ਏ ਐਸ ਨਗਰ ,[[ਮੋਹਾਲੀ]] #ਬਾਨਸਰ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] #ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼ (ਸਰਹੰਦ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] #ਰਾਮ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] #ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] #ਬੀੜ ਤਲਾਬ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]] <ref>{{cite web|url=http://www.india-travel-information.com/india-information/Indian-States/Punjab/333-Flora-And-Fauna.html|title=Indian States : Punjab :: Flora And Fauna|publisher=India Travel Information|date=|accessdate=2010-07-18}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ , ਚੋਂਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ [[ਛੱਪੜ|ਛੱਪੜਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਥਾਨਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਗਰਮੱਛ]] ਵੀ ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਧੂਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ [[ਮੋਮ]] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਊਠ]] ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਵੱਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="sadapunjab.com">{{cite web|url=http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|title=Climate And Resources In Punjab|publisher=Sadapunjab.com|accessdate=2010-07-18|archive-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223192003/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|dead-url=yes}}</ref> ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੋੜੇ ਵੀ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਕੋਬਰਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਤਨਧਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਊਦਬਿਲਾਵ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚਮਗਾਦੜ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ, ਕਾਟੋ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨਿਉਲੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ 14 ਲੱਖ ਟਿਊੁਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੋਕ ਖਿਚਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%A0%E0%A9%8B/|title=ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਠੋਸ ਨੀਤੀ|date=2018-07-30|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-01|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਪੰਛੀ [[ਬਾਜ਼|ਬਾਜ]] <ref>{{cite web|url=http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|title=Panjab Tourism, General Information|accessdate=2010-11-09|archive-date=2010-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126233343/http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|url-status=dead}}</ref>, ਰਾਜਸੀ ਪਸ਼ੂ [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਰੁੱਖ [[ਟਾਹਲੀ]] ਹੈ। ==ਪੌਣਪਾਣੀ== [[File:Punjab Monsoon.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]]] [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਲੱਛਣ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ -4 ਤੋਂ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਵਸੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ'ਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ({{convert|0.2|C|F}}) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ {{convert|0.5|C|F}} ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ {{convert|5|C|F}} ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|27|C|F}} ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ {{convert|21|C|F}} ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ {{convert|9|C|F}} ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{convert|18|C|F}} ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="auto" /> {{Climate chart|Amritsar|3.8|17.7|27.1|6.7|21.7|39.8|11.2|27.0|32.6|16.6|34.4|21.9|21.9|39.4|20.8|24.7|38.9|80.9|25.7|35.0|181.6|25.3|34.1|168.9|22.7|33.9|90.7|16.4|32.0|12.3|9.4|27.0|5.8|4.6|20.9|6.8|float=left|clear=none}}{{Amritsar weatherbox}} {{Ludhiana weatherbox}} ===ਮੌਸਮ=== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: #ਗਰਮੀਆਂ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ), ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ੪੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈ. ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। #ਮਾਨਸੂਨ (ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ), ਜਦੋਂ ਔਸਤਨ ਸਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਰਧ-ਪਹਾੜੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ੯੬ ਸੈ.ਮੀ. ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ੪੬ ਸੈ.ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। #ਸਰਦੀਆਂ(ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ), ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ੦ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ" /> ===ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ=== ਇੱਥੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ== [[File:Blackbuck male female.jpg|thumb|ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ]] === ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ === [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਖੇਤਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ-ਦੇਸ਼ੀ ਜੋਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ੩੫੫, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਝਾੜਾਂ ਜਾਂ ਲਘੂ-ਝਾੜਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 19 ਅਤੇ ਵੱਟ-ਮਰੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 21 ਕਿਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬੀਜਾਣੂ-ਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 31, ਨਾੜੀ-ਮੁਕਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 27 ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਬੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਦੀ 1 ਕਿਸਮ (ਪਾਈਨਸ ਰੌਕਸਬਰਗੀ) ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 396, ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ 214, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 55, ਭੁਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ 20 ਅਤੇ ਸਤਨਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ 19 ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Jerath, Neelima, Puja & Jatinder Chadha (Editors), 2006. Biodiversity in the Shivalik Ecosystem of Punjab. [[Punjab State Council for Science and Technology]], Bishen Singh Mahendra Pal Singh, Dehradun.</ref> === ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ === ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਆਈਆਰਐਸ ਰਿਸੋਰਸਸੈਟ -2 ਐਲਆਈਐਸਐਸ III ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਵਰ 1,848.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 3.67% ਹੈ। ਆਈਐਸਐਫਆਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿਛਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 11.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ [[ਰੂਪਨਗਰ]] ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਫ਼ਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਤਰਾ, ਅਨਾਰ, ਸੇਬ, ਆੜੂ, ਅੰਜੀਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਬਿਲ, ਖ਼ੁਰਮਾਨੀ, ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਬੇਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://fsi.nic.in/isfr19/vol2/isfr-2019-vol-ii-punjab.pdf|title=ਫੋਰੈਸਟ ਸਰਵੇਖਣ|last=|first=|date=|website=Forest Survey of India|publisher=|access-date=2020-02-24}}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ== [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਦਗੀ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ, ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸਨ। ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਏਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਚਰਖੇ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਦੀਆਂ, ਮੱਖਣ ਰਿੜਕਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-women-of-old-punjab-used-to-adorn-themselves-in-simplicity-in-the-present-era-pretentiousness-has-become-dominant-9157293.html</ref> ਹਰੇਕ ਘਰ ‘ਚ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ‘ਚ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਛੋਲੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਦਿੰਦਾ। ਸਫਾਈ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == ===ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ=== 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2,77,43,338 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ 2.29% ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,46,39,465 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,31,03,873 ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND003_Punjab.pdf|title=Punjab Profile|last=|first=|date=|website=Census info India|publisher=|access-date=2020-03-05}}</ref> ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ 15-20% ਅਬਾਦੀ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਹੈ: ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ 80.44% ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਾਖਰਤਾ 70.73% ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ 550 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਹੈ। ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :- {|class="sortable wikitable" style="text-align:center;font-size: 9pt" |- !rowspan="1"|ਰੈਕ !width="150" rowspan="1"| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ !rowspan="1"|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਬਾਦੀ 2011 !rowspan="1"|ਮਰਦ !rowspan="1"|ਔਰਤਾਂ !width="90" rowspan="1"|ਅਬਾਦੀ<br/> 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ !width="90" rowspan="1"|ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ !ਹਵਾਲਾ |- |align="right"|1 |align=left|[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |align="right"|1,867,816 |align="right"|1,630,923 |384,114 |82.20 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/594-ludhiana.html|title=Ludhiana District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|2 |align=left|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |align="right"|1,318,408 |align="right"|1,172,248 |281,795 |76.27 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/602-amritsar.html|title=Amritsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|3 |align=left|[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |align="right"|1,145,211 |align="right"|1,048,379 |226,302 |82.48 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/590-jalandhar.html|title=Jalandhar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|4 |align=left|[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |1,895,686 |align="right"|1,002,522 |align="right"|893,164 |212,892 |75.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/601-patiala.html|title=Patiala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|5 |align=left|[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |align="right"|743,197 |align="right"|645,328 |151,145 |68.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/599-bathinda.html|title=Bathinda District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|6 |align=left|[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |612,310 |align="right"|313,291 |align="right"|299,019 |62,719 |79.78 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/592-shahid-bhagat-singh-nagar.html|title=Shahid Bhagat Singh Nagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|7 |align=left|[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |align="right"|809,057 |align="right"|777,568 |168,331 |84.59 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/591-hoshiarpur.html|title=Hoshiarpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |8 | align="left" |[[ਮੋਗਾ]] | 995,746 | align="right" |525,920 | align="right" |469,826 |107,336 |70.68 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/595-moga.html|title=Moga District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |9 | align="left" |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | 901,896 | align="right" |475,622 | align="right" |426,274 |104,419 |65.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/597-muktsar.html|title=Muktsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|10 |align=left|[[ਬਰਨਾਲਾ]] |595,527 |align="right"|317,522 |align="right"|278,005 |64,987 |67.82 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/607-barnala.html|title=Barnala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |11 | align="left" |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | 2,029,074 | align="right" |1,071,637 | align="right" |957,437 |248,103 |68.92 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/596-firozpur.html|title=Firozpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |12 | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | 815,168 | align="right" |426,311 | align="right" |388,857 |86,025 |79.07 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/589-kapurthala.html|title=Kapurthala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |13 |align="left"|[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |2,298,323 |1,212,617 |1,085,706 |253,579 |79.95 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/588-gurdaspur.html|title=Gurdaspur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |14 |align="left"|[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,655,169 |878,029 |777,140 |181,334 |67.99 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/606-sangrur.html|title=Sangrur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |15 |align="left"|[[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |320,795 |279,368 |63,271 |79.35 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/593-fatehgarh-sahib.html|title=Fatehgarh Sahib District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |16 |align="left"|[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |326,671 |290,837 |69,311 |69.55 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/598-faridkot.html|title=Faridkot District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |17 |align="left"|[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |408,732 |361,019 |84,763 |61.83 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/600-mansa.html|title=Mansa District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |18 |align="left"|[[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |357,485 |327,142 |72,926 |82.19 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/604-rupnagar.html|title=Rupnagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |19 |align="left"|[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |589,369 |530,258 |137,223 |67.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/603-tarn-taran.html|title=Tarn Taran District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |20 |align="left"|[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |529,253 |465,375 |115,644 |83.80 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/605-mohali.html|title=Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar) District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |} ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 66% ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 34% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 895 ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ। === ਧਰਮ === [[File:Amritsar Golden Temple 3.JPG|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ [[ਸਿੱਖ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 57.69% ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 38.49% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (1.57%), [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਇਸਾਈਅਤ]] (1.2%), [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] (0.2%) ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] (0.2%) ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਦੋਆਬਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ (54.50%)।<ref>{{Cite web |title=Malerkotla City Population 2026 {{!}} Literacy and Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/census/city/20-malerkotla.html |access-date=2026-01-05 |website=www.census2011.co.in}}</ref> [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਾਈ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ (10.44%)।<ref>http://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸ੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ [[ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ|ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]। ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਸਾਖੀ]], [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]], [[ਗੁਰਪੁਰਬ]], [[ਦਿਵਾਲੀ]]) ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਬਨਾਵਟ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ===ਭਾਸ਼ਾ=== ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>[http://www.indiasite.com/language/punjabi.html Punjabi Language, official Language of Punjab, Regional Languages of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034446/http://www.indiasite.com/language/punjabi.html |date=2015-09-24 }}. Indiasite.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ <ref>[http://www.apnaorg.com/articles/articledawn/ Punjabi in North America]. Apnaorg.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਆਮ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਹਰਿਆਣਾ]],<ref>[http://www.dnaindia.com/india/report_punjabi-edges-out-tamil-in-haryana_1356124 Punjabi edges out Tamil in Haryana – India – DNA]. Dnaindia.com (2010-03-07). Retrieved on 2012-01-18.</ref> [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ <ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmhansrd/vo000307/halltext/00307h02.htm House of Commons Hansard Debates for 7 Mar 2000 (pt 2)]. Publications.parliament.uk (2000-03-07). Retrieved on 2012-01-18. []</ref> ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Punjabi_is_Canadas_4th_most_top_language/articleshow/2782138.cms | work=The Times Of India | title=Punjabi is 4th most spoken language in Canada – Times Of India}}</ref> ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref name="languages.iloveindia.com">[http://languages.iloveindia.com/punjabi.html Punjabi Language, Gurmukhi , Punjabi Literature, History Of Punjabi Language, State Language Of Punjab]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Languages.iloveindia.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਇਸਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ [[ਮਾਝੀ]], [[ਮਲਵਈ]], [[ਦੁਆਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੁਆਧੀ]] ਹਨ। <ref name="languages.iloveindia.com"/> ==ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%" |- ! width=2% |# ! width=14% |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ! width=14% |ਜਨਸੰਖਿਆ (2011) ! width=14% |ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |- |1 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |2,673 |- |2 |[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] |5,95527 |1,423 |- |3 | [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |3,355 |- |4 |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |825,629 |2,190 |- |5 | [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] |1,180,483 |3113 |- |6 |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |1,472 |- |7 |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |1,180 |- |8 | [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |1,621,725 |2,610 |- |9 |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |3,397 |- |10 |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |2,625 |- |11 |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |815,168 |1,646 |- |12 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |3,744 |- |13 |[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] |429,754 |837 |- |14 |[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |2,174 |- |15 |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] |901,896 |2,596 |- |16 |[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] |995,746 |2,235 |- |17 | [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |1,188 |- |18 |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |626,154 |929 |- |19 | [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |2,892,282 |3,175 |- |20 | [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |1,400 |- |21 |[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,203,153 |2,848 |- |22 |[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |612,310 |1,283 |- |23 |[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |2,414 |} == ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ- * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] * [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ==ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ== ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ- * [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਵਾਂਸਹਿਰ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ)]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ==ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ== ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ - ਮਾਲਵਾ - ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਘੱਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। * [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] * [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] * [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) * [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁਲ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 98.8% ਖੇਤਰ ਉਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2003-04 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। "ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਐਗਰੋ-ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ" (P.A.I.C) ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਟੈੱਕ (Punjab Info‌ Tech) ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਘੜਮੱਸ, ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਨ-ਮਾਲ ਲਈ ਜੋਖ਼ਿਮ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਅਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%88/|title=ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੈ ਸਕਿਆ ਪੰਜਾਬ?|last=ਨਿਰਮਲ ਸੰਧੂ|first=|date=2018-07-20|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-10|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 117 ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 7 ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਟਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- * '''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] 2. [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] 3. [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] * '''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 6 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 2. [[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] 3. [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] 4. [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] 5. [[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] 6. [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] * '''ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 4 ਹਨ-''' 1. [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] 2. [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] 3. [[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] 4. [[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] * '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] 2. [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] 3. [[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] * '''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ]] 2. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] 3. [[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] 4. [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] * '''ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੁਕਤਸਰ]] 2. [[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] 3. [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] 4. [[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] * '''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] 2. [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] 3. [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] 4. [[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] * '''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] 2. [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] 3. [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] * '''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 5 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] 2. [[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] 3. [[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] 4. [[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] 5. [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] * '''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਪਟਿਆਲਾ]] 2. [[ਨਾਭਾ]] 3. [[ਸਮਾਣਾ]] 4. [[ਘਨੌਰ]] 5. [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] 6. [[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 7. [[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] 8. [[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] * '''ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਸੀ]] 2. [[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] 3. [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] * '''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] 2. [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * '''ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ 3 ਹਨ-''' 1. [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] 2. [[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ]] 3. [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * '''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 14 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] 2. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] 4. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਂਟਰਲ]] 5. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] 6. [[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] 7. [[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] 8. [[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] 9. [[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] 10. [[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] 11. [[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] 12. [[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] 13. [[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] 14. [[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] * '''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 9 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] 2. [[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਸੈਂਟਰਲ]] 4. [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] 5. [[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] 6. [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] 7. [[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] 8. [[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] 9. [[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] * '''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] 2. [[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] 3.[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾਨਗਰ]] 4.[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] 5.[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] 6.[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੁੜੀਆਂ]] 7.[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] * '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 11 ਹਨ'''- 1.[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] 2.[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] 3. [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] 4.[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ]] 5.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰ]] 6.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] 7.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] 8 [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]]9.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰ]] 10. [[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] 11. [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] * '''ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] 2.[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] 4.[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] * '''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਹਨ'''- 1.[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] 2.[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] 3. [[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] 4. [[ਦਸੂਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਹਾ]] 5. [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] 6. ਉਰਮਾਰ 7. [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] * '''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁਲੱਥ]] 2. [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] 3. [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] 4. [[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] * '''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਹਨ'''- 1.[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] 2. [[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] 3. [[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] * '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] 2. [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] 3. [[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] * '''ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] 2.[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] ==ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲ੍ਹ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। * [[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]] == ਸਾਖ਼ਰਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 75.84 ℅ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 80.44℅, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 70.73℅ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖ਼ਰਤਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 84.6% ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (61.8%) ਦੀ ਹੈ। ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਟੇਬਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਸੈਨਸਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ।<ref>{{cite web | url=https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | title=Punjab Literacy Rate 2023 | access-date=2023-08-12 | archive-date=2023-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230701144320/https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | url-status=dead }}</ref><ref name="auto1"/> {|class="wikitable sortable" |+ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ - ਸੈਨਸਸ 2011 !ਸਥਾਨ !ਜ਼ਿਲਾ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |- |1||ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ||84.59% |- |2||ਮੋਹਾਲੀ||83.80% |- |3||ਜਲੰਧਰ||82.48% |- |4||ਲੁਧਿਆਣਾ||82.20% |- |5||ਰੂਪਨਗਰ||82.19% |- |6||ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ||79.95% |- |7||ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ||79.78% |- |8||ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ||79.35% |- |9||ਕਪੂਰਥਲਾ||79.07% |- |10||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ||76.27% |- |11||ਪਟਿਆਲਾ||75.28% |- |12||ਮੋਗਾ||70.68% |- |13||ਫਰੀਦਕੋਟ||69.55% |- |14||ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ||68.92% |- |15||ਬਠਿੰਡਾ||68.28% |- |16||ਸੰਗਰੂਰ||67.99% |- |17||ਬਰਨਾਲਾ||67.82% |- |18||ਤਰਨ ਤਾਰਨ||67.81% |- |19||ਮੁਕਤਸਰ||65.81% |- |20||ਮਾਨਸਾ||61.83% |} == ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ== 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 893 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846 ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼]] * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ]] * [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} {{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] nhu5tubhfi3n2e4bavj9b6za6e2uf5w 0 6199 841345 273947 2026-06-21T04:58:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841345 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''ਅਮਾਨੀਟਾ'' | image = Fliegenpilz-1.jpg | image_width = 230px | image_caption = ''[[Amanita muscaria]]''<br>Albin Schmalfuß, 1897 | regnum = [[Fungus|Fungi]] | divisio = [[Basidiomycota]] | classis = [[Agaricomycetes]] | subclassis = [[Hymenomycete]]s | ordo = [[Agaricales]] | familia = [[Amanitaceae]] | genus = '''''Amanita''''' | genus_authority = [[Christian Hendrik Persoon|Pers.]] | type_species = ''[[Amanita muscaria]]'' | diversity = c.600 species | diversity_link = List of Amanita species | synonyms = ''ਆਸਪੀਡੈੱਲਾ'' }} '''ਅਮਾਨੀਟਾ''' ਜੀਨਸ ਵਿੱਚ 600 ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਹਰੀਲੀਆਂ ਖੁੰਭਾਂ ਦੀਆਂ ਪੜਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ [[ਆਲਫ਼ਾ-ਅਮਾਨਿਟੀਨ]] ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਵਿਗਿਆਨ]] * [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commonscat|Amanita}} * [http://americanmushrooms.com/amanita.htm The Genus ''Amanita''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512014715/http://americanmushrooms.com/amanita.htm |date=2008-05-12 }} - AmericanMushrooms.com. * [http://pluto.njcc.com/~ret/amanita/mainaman.html Rodham E. Tuloss and Zhu-liang Yang's ''Amanita'' site] – Comprehensive listing of the nearly 600 named ''Amanita'' species with photos and/or technical details on over 510 species. * [http://www.mushroomexpert.com/amanita.html "The genus ''Amanita''"] by Michael Kuo, ''MushroomExpert.Com'', March 2005. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] 1s829f784ppka7y3pdcomzxo8mm669a 0 6841 841341 789408 2026-06-21T04:32:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841341 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal {{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}} * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. * [http://www.pdx.edu/turkish_studies_center/books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620033315/https://www.pdx.edu/turkish_studies_center/books |date=2018-06-20 }} Beyaz Arif Akbas, "Khakassia: The Lost Land", Portland State Center for Turkish Studies, 2007. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] o0x4zv2aaswwddj7oma1ktarnhnyg1s 0 6842 841342 789409 2026-06-21T04:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841342 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal {{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}} * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] e29l6r83b7yi44ekojlzcqg9uypwglo 0 6843 841340 789407 2026-06-21T04:31:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841340 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal {{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}} * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] o6kez5pe3wnwaq6ft2esgtqnhvibk3o 0 6844 841343 789410 2026-06-21T04:34:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841343 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal {{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}} * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] rkgt4jw9g2hwk8dg1cr48fekvmz88vo 0 6845 841332 789400 2026-06-21T02:54:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841332 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal {{ru icon}} * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house {{ru icon}} * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} {{ru icon}} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 2tya58w4riykgzlksgha4cbk72lenta 0 6862 841329 789398 2026-06-21T02:43:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841329 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ioon3rnk1ho3gjqfu3y1gmi0dxtzjza 0 6863 841333 789401 2026-06-21T02:56:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841333 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 37mx2v9jaot8amlfv02m2eetih2f1oe 0 6864 841331 789399 2026-06-21T02:50:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841331 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ioon3rnk1ho3gjqfu3y1gmi0dxtzjza 0 6865 841350 789418 2026-06-21T06:05:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841350 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ttj5i05vid83rsg4jkxrr4yj907bcl0 0 6866 841352 789420 2026-06-21T06:07:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841352 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 7iwdu5980dw9hu0tljdj2f27e5htxeg 0 6867 841351 789419 2026-06-21T06:05:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841351 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 4m0zd0vyg9si22ob6ggvgsiwdmgrlqq 0 6868 841348 789417 2026-06-21T05:55:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841348 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ}} {{ਅਧਾਰ|}} [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]]ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ [[ਸ਼ਹਿਰ]] ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ccjszrivjqokl59k46tkp9kd90z68xy 0 6869 841362 789424 2026-06-21T06:21:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841362 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] '''ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡ੍ਰੋਵ''' [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] a1pa4btuchfe29gkavymirg8uo22zqs 0 6872 841363 789425 2026-06-21T06:21:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841363 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] jnv3w3go4f2aw2eldtxyjnjjclikz84 0 6873 841355 789421 2026-06-21T06:15:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841355 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 66cipc4c4sd836u4mag5v1ubjweya9d 0 6874 841357 789423 2026-06-21T06:15:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841357 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਆਬਾਦੀ == == ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਟਕ * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਸਬੇ]] by2utirhs7q50hxfw2b4zl0vtxdyr5j 0 6875 841356 789422 2026-06-21T06:15:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841356 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] h39cmlp1vmdpnje8vpafrqmjko2gaee 0 6876 841347 789416 2026-06-21T05:55:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841347 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 4hluim59fpq2lqwy3npaxmkj9a6d5ul 0 6877 841346 789411 2026-06-21T05:05:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841346 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 7iwdu5980dw9hu0tljdj2f27e5htxeg 0 6878 841335 805267 2026-06-21T03:37:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841335 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]]{{Stub}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] fk0ua3wqqcl4u7rk410n5zlft0mhz0y 0 6879 841336 789405 2026-06-21T03:38:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841336 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] '''ਅਨਾਪਾ''' [[ਰੂਸ|ਰੂਸੀ]] ਸੰਘ ਦੇ [[ਕਰਾਸਨੋਦਾਰ ਕਰਾਈ]] ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]][[ਤਸਵੀਰ:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html |date=2008-04-16 }}—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. {{ਅਧਾਰ}}{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ewtr32gkfou6pvjcl4ohh1utush4kh4 0 6881 841370 789428 2026-06-21T06:50:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841370 wikitext text/x-wiki [[image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ)]] ਇਹ [[ਰੂਸ]] (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ== [[image:Russian Federation (orthographic projection).svg|thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[image:Kremlin Senate in the Moscow Kremlin.jpg|thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ]] ==ਆਬਾਦੀ== ==ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ== ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Official governmental portal * [http://www.duma.ru/ Duma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ |date=2014-04-01 }}—Official site of the parliamentary lower house * [https://web.archive.org/web/20080416210036/http://www.council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Official site of the parliamentary upper house * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Official presidential site * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html |date=2012-09-26 }} * [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] * [http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ |date=2012-08-04 }} * [http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ |date=2011-02-19 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000207/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS |date=2007-11-10 }} from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003023821/http://en.rian.ru/ |date=2013-10-03 }} * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [http://www.interfax.com/ Interfax.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ |date=2006-04-25 }}—News agency based in Moscow * [http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html |date=2015-02-06 }} * [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm |date=2008-04-08 }}—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 7iwdu5980dw9hu0tljdj2f27e5htxeg 0 6896 841292 574707 2026-06-20T19:46:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841292 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess player | name = ਸਿਮੇਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ | image = Simen Agdestein NM Bergen 2009.jpg | caption = | birthname = ਸਿਮੇਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ | country = [[ਨਾਰਵੇ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1967|5|15}} | birth_place = [[ਅਸਕੇਰ]], [[ਨਾਰਵੇ]] | death_date = | death_place = | title = [[ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (ਸ਼ਤਰੰਜ)|ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ]] (1985) | worldchampion = | womensworldchampion = | peakrating = 2637 (ਜੁਲਾਈ 2014) | FideID = 1500015 }} '''ਸਿਮੇਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ''' (ਜਨਮ 15 ਮਈ, 1 9 67) [[ਨਾਰਵੇ|ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ]] ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]], ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੋਚਿੰਗ ਅਤੇ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਇੱਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦਾ [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ|ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ 2005 ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ [[ਮੈਗਨਸ ਕਾਰਲਸਨ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਲਸਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਨੇਜਰ, [[ਐਸਪਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ]] ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਲਸਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਤਰੰਜ ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਨਾਰਵੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਸਟਰਾਈਕਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|ਸਟਰਾਈਕਰ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਨੇ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋਟੀ-ਉੜਾਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20091027121446/http://geocities.com/thomsof/landslaget/landslaget.html Norway – International Players] – Landslaget</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ, ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਨੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਾਲ ਕਪੇਲ ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ [[ਆਇਲ ਆਫ ਮੈਨ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/chess/malcolmpein/3604163/Agdestein-nets-a-winner.html |work=[[Daily Telegraph]] |last=Pein |first=Malcolm |date=8 October 2003 |accessdate=6 June 2010 |title=Agdestein nets a winner}}</ref> ਐਗਡੇਸਟੈਇਨ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 9 ਵਿੱਚੋਂ 8½ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਸੈਂਟ ਮਾਰਤੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰੇਟਿੰਗ 2901 ਰਹੀ ਸੀ,<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sjakk/article3653397.ece |title=Simen (46) vant storturnering i Spania |last=Valaker |first=Ole |date=21 July 2013 |publisher=Nettavisen |language=Norwegian |accessdate=21 July 2013 |archive-date=25 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825084356/http://www.nettavisen.no/sjakk/article3653397.ece |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਓਸਲੋ ਸ਼ਤਰੰਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ-ਹਾਵਰਡ ਵਗੇਦਰਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, 9 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sjakk/article3690514.ece |title=- Han spiller som han var 23 år! |last=Valaker |first=Ole |date=6 October 2013 |publisher=Nettavisen |language=Norwegian |accessdate=6 October 2013 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://tournamentservice.com/standings.aspx?TID=OsloChessInternational2013-AkademiskSjakklubb Crosstable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305143943/http://tournamentservice.com/standings.aspx?tid=oslochessinternational2013-akademisksjakklubb |date=2016-03-05 }} of Oslo Chess International (TournamentService)</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਤਰੰਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ]] 3benjlzhc5ojywhgimba7i4162jtorh 0 11117 841374 840963 2026-06-21T09:17:18Z Charan Gill 4603 841374 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ਆਰਮੇਨੀਆਈ |nativename = {{lang|hy|հայերէն/հայերեն}} ''hayeren'' |pronunciation = {{IPA-hy|hɑjɛˈɾɛn|}} |states = [[Armenian Highland]] |speakers = 60 ਲੱਖ |ref = e18 |dateprefix = ca. |date = 2001 – some figures undated |familycolor = ਭਾਰੋਪੀ |protoname = [[ਪਰੋਟੋ-ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਰੋਟੋ-ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] (ਪੁਨਰਸਿਰਜਿਤ) |ancestor2 = [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |ancestor3 = [[ਮੱਧਲੀ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |stand1 =[[ਪੂਰਬੀ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |stand2 = [[ਪੱਛਮੀ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |nation = [[ਆਰਮੇਨੀਆ]]<br>[[Nagorno-Karabakh Republic]] |minority = '''ਆਫ਼ੀਸ਼ੀਅਲ ਰੁਤਬਾ:''' *[[ਸੀਪਰਸ]]<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm|title=Implementation of the Charter in Cyprus|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024143749/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Cyprus.htm|dead-url=yes}}</ref> *[[ਹੰਗਰੀ]]<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|title=Implementation of the Charter in Hungary|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|dead-url=yes}}</ref> *[[ਇਰਾਕ]]<ref>{{cite web|title=Iraqi Constitution: Article 4|url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|publisher=The Republic of Iraq Ministry of Interior General Directorate for Nationality|accessdate=16 June 2014|quote=The right of Iraqis to educate their children in their mother tongue, such as Turkmen, Syriac, and Armenian shall be guaranteed in government educational institutions in accordance with educational guidelines, or in any other language in private educational institutions.|archive-date=28 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|dead-url=yes}}</ref> *[[ਪੋਲੈਂਡ]]<ref>{{cite web|title=Territorial languages in the Republic of Poland|url=http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/PolandPR1_en.pdf|publisher=[[European Charter for Regional or Minority Languages]]|accessdate=16 June 2014|location=Strasbourg|page=9|date=30 September 2010}}</ref> *[[ਰੋਮਾਨੀਆ]]<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm|title=Implementation of the Charter in Romania|work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=16 June 2014|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222161215/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Romania.htm|dead-url=yes}}</ref> *[[ਯੂਕਰੇਨ]]<ref>{{cite web|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17|title=Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version — Revision from 01.02.2014)|publisher=rada.gov.ua|work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2|date=1 February 2014|accessdate=30 April 2014}}</ref> ;Unofficial ''(de facto)'' status *[[Samtskhe-Javakheti]] ([[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|ਜਾਰਜੀਆ]]){{efn|Although Armenian has no legal status in Samtske-Javakheti, it is widely spoken by the Armenian population, which is concentrated in Ninotsminda and Akhalkalaki districts (over 90% of the total population in these two districts).<ref>{{cite book|last=Hille|first=Charlotte|title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus|url=https://archive.org/details/statebuildingcon0000hill|date=2010|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden, Netherlands|isbn=9789004179011|page=[https://archive.org/details/statebuildingcon0000hill/page/n258 241]}}</ref> The Georgian government fully funds around 144 Armenian school in the region (as of 2010).<ref>{{cite news|title=Javakhk Armenians Looks Ahead to Local Elections|url=http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Asbarez]]|date=31 March 2010|quote=...Javakheti for use in the region’s 144 Armenian schools...}}</ref><ref>{{cite web|last=Mezhdoyan|first=Slava|title=Challenges and problems of the Armenian community of Georgia|url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/MinorityIssues/Session5/statements/ItemV/3.%20EuropeanArmenianFederationJustice%20andDemocracy.pdf|publisher=European Armenian Federation for Justice and Democracy|accessdate=26 May 2014|location=Tbilisi|date=28 November 2012|quote=Armenian schools in Georgia are fully funded by the government...}}</ref>}} *[[ਕੈਲੀਫੋਰਨਿਆ]] (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ){{efn|Various [[California executive branch|state]] government agencies in California provide Armenian translations of their documents, namely the [[California Department of Social Services]],<ref>{{cite web|title=Armenian Translations|url=http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm|publisher=California Department of Social Services|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153235/http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm|archivedate=26 May 2014}}</ref> [[California Department of Motor Vehicles]],<ref>{{cite web|title=Վարորդների ձեռնարկ [Driver's Manual]|url=https://www.dmv.ca.gov/pubs/foreign_hdbk/dl600A.pdf|publisher=California Department of Motor Vehicles|year=2014|accessdate=26 May 2014|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714225341/https://www.dmv.ca.gov/pubs/foreign_hdbk/dl600A.pdf|dead-url=yes}}</ref> [[California superior courts]].<ref>{{cite web|title=English/Armenian Legal Glossary|url=http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf|publisher=Superior Court of California, County of Sacramento|accessdate=26 May 2014|date=22 June 2005|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf|url-status=dead}}</ref> In the city of [[Glendale, California|Glendale]], there are street signs in Armenian.<ref>{{cite news|last=Rocha|first=Veronica|title=New Glendale traffic safety warnings in English, Armenian, Spanish|url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/01/glendales-new-traffic-safet-signs-in-english-armenian-and-spanish.html|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=11 January 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Aghajanian|first=Liana|title=Intersections: Bad driving signals a need for reflection|url=http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers|accessdate=26 May 2014|newspaper=Glendale News-Press|date=4 September 2012|quote=...trilingual street signs in English, Armenian and Spanish at intersections...|archive-date=25 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141440/http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers|dead-url=yes}}</ref>}} *[[Lebanon]]{{efn|The Lebanese government recognizes Armenian as a minority language,<ref>{{cite web|title=About Lebanon|url=http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|publisher=Central Administration of Statistics of the Republic of Lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526152210/http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|archivedate=26 May 2014|quote=Other Languages: French, English and Armenian}}</ref> particularly for educational purposes.<ref>{{cite web|title=Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 44 of the Convention. Third periodic reports of states parties due in 2003: Lebanon|url=http://www.refworld.org/pdfid/45377eb00.pdf|publisher=[[Committee on the Rights of the Child]]|accessdate=26 May 2014|page=108|date=25 October 2005|quote=Right of minorities to learn their language. The Lebanese curriculum allows Armenian schools to teach the Armenian language as a basic language.}}</ref><ref>{{cite web|last=Sanjian|first=Ara|title=Armenians and the 2000 Parliamentary Elections in Lebanon|url=http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|work=Armenian News Network / Groong|publisher=[[University of Southern California]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153117/http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|archivedate=26 May 2014|quote=Moreover, the Lebanese government approved a plan whereby the Armenian language was to be considered from now on as one of the few 'second foreign languages' that students can take as part of the official Lebanese secondary school certificate (Baccalaureate) exams.}}</ref>}} *[[ਤੁਰਕੀ]]{{efn|In education, according to the [[Treaty of Lausanne]]<ref>{{cite book|first=Jilali|last=Saib|contribution=Languages in Turkey|editor1-last=Extra|editor1-first=Guus|editor2-last=Gorter|editor2-first=Durk|title=The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|url=https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4|date=2001|publisher=Multilingual Matters|location=Philadelphia|isbn=9781853595097|page=[https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4/page/422 423]|quote=No other language can be taught as a mother language other than Armenian, Greek and Hebrew, as agreed in the Lausanne Treaty....}}</ref><ref>{{cite book|last1=Okçabol|first1=Rıfat|contribution=Secondary Education in Turkey|editor1-last=Nohl|editor1-first=Arnd-Michael|editor2-last=Akkoyunlu-Wigley|editor2-first=Arzu|editor3-last=Wigley|editor3-first=Simon|title=Education in Turkey|date=2008|publisher=Waxmann Verlag|location=Berlin|isbn=9783830970699|page=65|quote=Private Minority Schools are the school established by Greek, Armenian and Hebrew minorities during the era of the Ottoman Empire and covered by Lausanne Treaty.}}</ref>}} |agency = Institute of Language ([[Armenian National Academy of Sciences]])<ref>{{cite web|title=H. Acharian Institute of Language|url=http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|website=sci.am|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141005040613/http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|archivedate=5 October 2014|quote=Main Fields of Activity: investigation of the structure and functioning, history and comparative grammar of the Armenian language, exploration of the literary Eastern and Western Armenian Language, dialectology, regulation of literary language, development of terminology}}</ref> |script = [[ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਲਿਪੀ]]<br>[[ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਬਰੇਲ]] |iso1 = hy |iso2b = arm |iso2t = hye |lc1 = hye |ld1 = ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਮੇਨੀਆਈ |lc2 = xcl |ld2 = [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |lc3 = axm |ld3 = [[ਮੱਧਲੀ ਆਰਮੇਨੀਆਈ]] |lingua = 57-AAA-a |glotto = arme1241 |glottorefname= Armenian |notice = IPA |map=Idioma armenio.png |mapcaption=The Armenian-speaking world: {{Legend|#0F80FD|regions where Armenian is the language of the majority}} }} '''ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ''' [[ਭਾਰੋਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮੇਸੋਪੋਟੈਮਿਆ ਅਤੇ ਕਾਕਸ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਰਮੀਨੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਅਜਰਬੈਜਾਨ (ਉੱਤਰ - ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਈਰਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਮੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਠਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਹਾਲਤ ਗਰੀਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦ - ਈਰਾਨੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦਾ ਈਰਾਨ ਨਾਲ਼ ਘਨਿਸ਼ਠ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਬਦ ਆਰਮੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਰਮੀਨੀ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਮਾਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦੀ ਆਜਾਦ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਰਮੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ. ਦੇ ਪੂਰਵ ਦਾ ਕੋਈ ਗਰੰਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਅੰਜਨ ਸਮੂਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸ਼ੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਜਾਰਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਪ‌ ਤ‌ ਕ‌ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਬ‌ ਦ ਗ‌ ਵਲੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਸ ਲਈ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਤਸਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਿਤ੍ਰ ਲਈ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਹਿਅਰ ਹੈ। ਆਦਿਮ ਭਾਰੋਪੀਏ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਜਾ ਪਈ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲਈ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਏਰਕੁ ਅਤੇ ਏਰੇਖ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣਾਤਮਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗਾਂ ਲਈ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵ‌ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਆਦਿ ਆਦਿਮ ਆਰਿਆਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰਮੀਨੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਰੀਕ, ਅਰਬਾਂ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਆਰਮੀਨੀ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪਾਂਚਵੀਂ ਈ . ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਪੂਰਵ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਇੱਕ ਅਭਿਲੇਖ ਆਰਮੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਭਵਤ : ਆਰਮੀਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਆਰਮੀਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਪੰਜਵੀ ਈਸਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਗੜੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਈਸਾਈ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰਕ ਗਰੰਥ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਪੰਜਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰੀਕ ਦੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਗਰਥੋਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਫਾਉਸਤੁਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗਰੰਥ ਚੌਥੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਆਰਮੀਨੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦੇ ਛੋਟੇ - ਛੋਟੇ ਨਰੇਸ਼ੋਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨ, ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਐਲਿਸਏਉਸ ਵਰਦਪੈਤ ਨੇ ਵਰਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀਨਯੋਂ ਨੇ ਸਾਸਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜੋ ਧਰਮਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਖੌਰੈਨ ਦੇ ਮੋਜੇਜ ਨੇ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੪੫੦ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੰਥ ਸੰਭਵਤ : ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਠਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਲੋਂ ਬਰਾਬਰ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦੇ ਗਰੰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰਾ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਧੰਮ੍ਰਿ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ੧੯ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮਧਿਅਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦੇ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਜਿਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਿਕਲੀ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਵਿਆਕਰਣ ਵਿੱਚ ਬਥੇਰਾ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਆਮਤੌਰ : ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਆਰਮੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਉਪੰਨਿਆਸ, ਡਰਾਮਾ, ਚੁਹਲਬਾਜ਼ੀ ਆਦਿ ਬਥੇਰਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ -ਪਤਰਿਕਾਵਾਂਵੀ ਸਮਰੱਥ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੀ ਹਨ। ਸੋਵਾਇਟ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਨੋਟਸ== <references group="lower-alpha"/> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] 1z919gqcwnqeb78mvvfuelpkcq1ehni 0 12312 841373 709340 2026-06-21T07:08:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841373 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਦੀਜਾਨ ਖੇਤਰ | native_name = ਨਵੋਈ ਵਿਲੋਇਤੀ | settlement_type = ਖੇਤਰ | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | shield_alt = | image_map = Andijon Viloyati in Uzbekistan.svg | map_alt = | map_caption = ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦੀਜਾਨ | coordinates = {{coord|40|45|N|72|10|E|region:UZ|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | blank_name_sec1 = [[ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] | blank_info_sec1 = 14 | blank1_name_sec1 = [[ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸ਼ਹਿਰ]] | blank1_info_sec1 = 11 | blank2_name_sec1 = [[ਕਸਬਾ|ਕਸਬੇ]] | blank2_info_sec1 = 0 | blank3_name_sec1 = [[ਪਿੰਡ]] | blank3_info_sec1 = 95 | seat = [[ਅੰਦੀਜਾਨ]] | seat_type = [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] | leader_party = | leader_title = ਹੋਕਮ | leader_name = ਸ਼ੁਹਰਤਬੇਕ ਅਬਦੁਰ੍ਹਾਮੋਨੋਵ | area_footnotes = | area_total_km2 =4200 | timezone1 = ਪੂਰਬ | utc_offset1 = +5 | timezone1_DST = ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | utc_offset1_DST = +5 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | population_footnotes = | population_total = 2756400 | population_as_of = 2013 | population_density_km2 = auto | iso_code = UZ-AN | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ਅੰਦੀਜਾਨ ਖੇਤਰ''' ([[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਜ਼ਬੇਕ]]: '''Andijon viloyati'''/Андижон вилояти, ئەندىجان ۋىلايەتى) [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਇਹ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹੱਦ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]], [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਖੇਤਰ]] ਅਤੇ [[ਨਮਾਗਾਨ ਵਿਲੋਇਤੀ|ਨਮਾਗਾਨ ਖੇਤਰ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 4,200&nbsp;km² ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 2,756,400 ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://stat.uz/demographic/ |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2012-07-15 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120715035950/http://stat.uz/demographic/ |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਇਹ ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਅੰਦੀਜਾਨ ਸ਼ਬਦ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ {{lang|ar|اندکان}} ''ਅੰਦਕਾਨ'' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-478e1d2434864d7b901c7235d5180446-fa.html Dehkhoda Dictionary] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111003184910/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-478e1d2434864d7b901c7235d5180446-fa.html |date=October 3, 2011 }}</ref> ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਾਂਧੀ ਤੁਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref>Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е.М. 2001.</ref> ਅੰਦੀਜਾਨ 14 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਅੰਦੀਜਾਨ]] ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਸਮ [[ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ]] ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮੇ|ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਕੱਚਾ ਤੇਲ]], [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]], [[ਓਜ਼ਕਰਾਈਟ]] ਅਤੇ [[ਚੂਨਾ-ਪੱਥਰ]] ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ [[ਖ਼ਰਬੂਜ਼ਾ|ਖ਼ਰਬੂਜ਼ਿਆਂ]] ਅਤੇ [[ਤਰਬੂਜ|ਤਰਬੂਜ਼ਾਂ]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਥੇ ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਪਾਹ]], [[ਅਨਾਜ]], [[ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ]] ਅਤੇ [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜ਼ੀਆਂ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਢਾਲਣਾ, [[ਰਸਾਇਣ ਉਦਯੋਗ]], [[ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗ]], [[ਖਾਦ ਉਦਯੋਗ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਂਟ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਅੰਦੀਜਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸਾਕਾ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕ-ਕੋਰੀਅਨ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ [[ਉਜ਼ਡਾਇਵੂ]] ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕੰਪਨੀ ਨੈਕਸੀਆ ਅਤੇ ਟਿਕੋ ਕਾਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ==ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ== {{main|ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ}} [[Image:Andijan districts.png|thumb|right|350px|ਅੰਦੀਜਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] {| class="wikitable sortable" |- ! || ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂ || ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ |- | 1 || [[ਅੰਦੀਜਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਕੁਇਗਨਯਾਰ]] |- | 2 || [[ਅਸਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਅਸਾਕਾ, ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ|ਅਸਾਕਾ]] |- | 3 || [[ਬਾਲਿਕਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਬਾਲਿਕਚੀ, ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ|ਬਾਲਿਕਚੀ]] |- | 4 || [[ਬੋਜ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਬੋਜ਼, ਉਜ਼ਬੇਕੀਸਤਾਨ|ਬੋਜ਼]] |- | 5 || [[ਬੁਲੋਕਬੋਸ਼ੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਬੁਲੋਕਬੋਸ਼ੀ]] |- | 6 || [[ਇਜ਼ਬੋਸਕਨ]] || [[ਪੇਤੁਗ]] |- | 7 || [[ਜਲਾਲਕੁਦੁਕ]] || [[ਅਖੁਨਬਾਬਾਏਵ]] |- | 8 || [[ਖੋਦਜਾਓਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਖੋਦਜਾਓਬਾਦ]] |- | 9 || [[ਕੁਰਗਨਤੇਪਾ]] || [[ਕੁਰਗਨਤੇਪਾ]] |- | 10 || [[ਮਰ੍ਹਾਮਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਮਰ੍ਹਾਮਤ]] |- | 11 || [[ਉਲਤਿਨਕੋਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਉਲਤਿਨਕੋਲ]] |- | 12 || [[ਪਖਤਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] || [[ਪਖਤਾਬਾਦ, ਅੰਦੀਜਾਨ ਖੇਤਰ|ਪਖਤਾਬਾਦ]] |- | 13 || [[ਸ਼ਾਖਰੀਹੋਨ]] || [[ਸ਼ਾਖਰੀਹੋਨ]] |- | 14 || [[ਉਲੁਗਨਰ]] || [[ਉਕੁਲਤਿਨ]] |} {{clear}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Regions of Uzbekistan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ]] kapj3ium3ko5c4fal5opwhnlve9jco7 0 15527 841339 709427 2026-06-21T04:28:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841339 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|180px|thumbnail|right|ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ (ਡੋਡੇ) ਦੀ ਡੋਡੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਚੀਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਦੁੱਧ]] [[ਤਸਵੀਰ:Illustration Papaver somniferum0.jpg|200px|thumbnail|right|ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ]] '''ਅਫੀਮ''' ([[ਅੰਗਰੇਜੀ]]: Opium; ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: Lachryma papaveris) ਅਫੀਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਦੁੱਧ (latex) ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਜ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 12% ਤੱਕ ਮਾਰਫੀਨ (morphine) ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ [[ਹੈਰੋਇਨ]] (heroin) ਨਾਮਕ ਨਸ਼ੀਲਾ ਤਰਲ (ਡਰਗ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੀਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਕਲਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਸਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿਪਚਿਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਗਾਂਜਾ]] *[[ਅਫੀਮ ਯੁੱਧ]] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.drugabuse.gov/DrugPages/Heroin.html National Institute on Drug Abuse]: Heroin and related topics * [http://www.drugfreeinfo.org/theroin.html Iowa Substance Abuse Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521020445/http://www.drugfreeinfo.org/theroin.html |date=2012-05-21 }}: Heroin and other opiates * [http://www.dea.gov/concern/concern.htm DEA drug information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929165608/http://www.dea.gov/concern/concern.htm |date=2007-09-29 }}: Opium, morphine, and heroin * [http://www.unodc.org/unodc/en/drugs/afghan-opium-survey.html UNODC - United Nations Office on Drugs and Crime - Afghan Opium Survey 2009] * [http://www.erowid.org/chemicals/opiates/opiates.shtml Erowid]: Opiates / Opioids * [http://www.goldentrianglepark.org/ Hall of Opium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916142024/http://www.goldentrianglepark.org/ |date=2017-09-16 }} Virtual museum (Macromedia Flash presentation) * [http://www.opiummuseum.com/ Opium Museum]: Opium paraphernalia and historical photos of opium smokers * [https://web.archive.org/web/20121011191314/http://www.newyorker.com/online/2007/07/09/slideshow_070709_anderson The New Yorker Magazine]: photos of Opium production and eradication in Afghanistan * [http://www.wesjones.com/pollan1.htm ''Opium Made Easy''] by Michael Pollan (originally appeared in ''[[Harper's Magazine|Harper's]]''.) * [http://www.tucsonweekly.com/gbase/currents/Content?oid=oid:67441 Confessions of a Poppy Tea addict] * [http://www.geopium.org/ Geopium]: Opium politics, geography, and photos (site mostly in {{fr icon}}) * [http://www.uwmc.uwc.edu/political_science/opiumprod.html Opium in India] * [http://www.cia.gov/library/publications//heroin/flowers_to_heroin.htm From Flowers to Heroin]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, CIA publication * [http://opioids.com/ BLTC Research]: Speculations on the future of opioids * [http://www.thailex.info/THAILEX/THAILEXENG/lexicon/opiumgebruik.htm Thailex photo:] Traditional method of using opium in Thailand * [http://www.aaronhuey.com Aaron Huey, photographer]: Photo Essay on Poppy Eradication in Afghanistan * [http://www.israel21c.org/bin/en.jsp?enDispWho=Articles^l2135&enPage=BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enVersion=0&enZone=Health Israel's Dr. Wash claims to cure opiate addiction in 36 hours] * [http://shezaf.net/english/index.php?option=com_content&view=article&id=5:opium&catid=42:world-report&Itemid=118 Tsur Shezaf, Witer, The Opium Growers of Sinai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120163552/http://shezaf.net/english/index.php?option=com_content&view=article&id=5:opium&catid=42:world-report&Itemid=118 |date=2009-11-20 }} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ|ਅਫੀਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸ਼ੇ]] dddnsj7arju4c518yrhlopvjlmcbwfm 0 16032 841325 783359 2026-06-21T01:34:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841325 wikitext text/x-wiki [[File:Hema malini bhungama1.jpg|thumb|220px|alt=ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ|ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] '''ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ''' ([[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]: ஹேமா மாலினி; [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: हेमा मालिनी; ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਹਦਾਇਤਕਾਰਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਡ੍ਰੀਮ ਗਰਲ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ 'ਸਪਨੋਂ ਕਾ ਸੌਦਾਗਰ' (1968) ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ<ref name="hl">{{cite web | url=http://www.hindilyrics.net/profiles/hema-malini.html | title=Hema Malini | publisher=[http://www.hindilyrics.net HindiLyrics.net] | accessdate=ਨਵੰਬਰ ੧੦, ੨੦੧੨ | archive-date=2012-12-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121216032008/http://www.hindilyrics.net/profiles/hema-malini.html | dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਨਾਲ਼ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਚਾਲ਼ੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ 1973 ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਰ ਪਦਮਪਤ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬ ਵਜੋ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਲਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1948 ਨੂੰ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=8L8aAQAAIAAJ&dq=hema+malini+iyengar&q=iyengar#search_anchor|title=India Today International|page=23.<br> "''I'm a pukka Iyengar Brahmin...''"|publisher=Living Media International Limited|year=2004}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] ਦੇ ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮਾਕੁੜੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|title=My dad opposed my marriage: Hema|url=http://www.ibnlive.com/news/india/my-dad-opposed-my-marriage-hema-259863.html|publisher=IBNLive.com|accessdate=21 February 2016|archive-date=8 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808011920/http://www.ibnlive.com/news/india/my-dad-opposed-my-marriage-hema-259863.html|url-status=dead}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?ei=8prkUKTKLIK8rAesv4GQBA&id=8L8aAQAAIAAJ&dq=hema+malini+iyengar&q=iyengar#search_anchor ''Hema Malini.''] Living Media International Limited 2004 p23.</ref> 1970 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਏਸ਼ਾ ਦਿਓਲ ਅਤੇ ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ, ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://highlightsindia.com/hema-malini-biography-career-awards-net-worth/|title=Hema Malini-Biography, Career, Awards and Net Worth|date=20 May 2017|publisher=}}</ref> ਮਾਲਿਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਾਮਿਲ ਹਿੰਦੂ ਅਯੰਗਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜਯਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਵੀ.ਐਸ.ਆਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਮਾਲਿਨੀ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਭਾ 'ਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ। ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਡੀ.ਟੀ.ਈ.ਏ ਮੰਦਰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref>[http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html ''Hits and misses.''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |date=22 October 2008 }} Screenindia.com Accessed 24 September 2009</ref> ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਧਰਮਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲਿਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੁਮ ਹਸੀਨ ਮੈਂ ਜਵਾਂ' (1970) ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਧਰਮਿੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ<ref>Times of India 30/6/12</ref> , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]], ਹਨ। ਮਾਲਿਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮਿੰਦਰ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ (ਜਨਮ 1981) ਅਤੇ ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ (ਜਨਮ 1985), ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਹਨ। ਮਾਲਿਨੀ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਧੂ ਰਘੁਨਾਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਟੇ (1991), ਰੋਜਾ (1992) ਅਤੇ ਅੰਨੱਈਆ (1993) ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 11 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ, ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਦਾਦੀ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦਾਰੀਨ ਵੋਹਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। 20 ਅਕਤੂਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਦਾਦੀ ਬਣੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ ਤਖ਼ਤਾਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਹਿੰਦੂਜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਧਿਆ ਤਖ਼ਤਾਣੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=First Child|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/celebs-who-made-headlines-in-2016/hema-malinis-daughter-esha-deol-pregnant-with-her-first-child/photostory/58336281.cms|publisher=Times Of India| access-date=25 October 2017}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ == === 1960-1970 (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ) === ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵ ਵਨਵਾਸਮ (1965) ਅਤੇ ਇਧੂ ਸਾਥੀਮ (1962) ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। 1968 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਨੋ ਕਾ ਸੌਦਾਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ<ref name=dgirl>[http://www.rediff.com/entertai/2002/oct/25dinesh.htm ''Hema Malini: Bollywood's dreamgirl.''] Rediff.com 25 October 2002. Accessed 1 July 2011</ref> ਅਤੇ ਡਰੀਮ ਗਰਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। === 1970-1978 (ਸਥਾਪਿਤ ਅਭਿਨੇਤਰੀ) === 'ਜੌਨੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ' (1970) ਵਿੱਚ ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 'ਅੰਦਾਜ਼' (1971) ਅਤੇ 'ਲਾਲ ਪੱਥਰ' (1971) ਵਰਗੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। 1972 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਸੀਤਾ ਔਰ ਗੀਤਾ' ਵਿੱਚ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ<ref name=seeta>[http://movies.rediff.com/slide-show/2009/may/25/slide-show-1-revisiting-seeta-aur-geeta.htm ''Revisiting Seeta Aur Geeta.''] Rediff.com 25 May 2009 Accessed July 2011</ref>, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=firstff>[https://web.archive.org/web/20130906184702/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/366872.cms ''The Winners – 1972– The 51st Filmfare Awards.''] ''The Times of India.'' 14 June 2011.</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤੀਆਂ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ, ਸ਼ੋਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾਲਿਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ਰਾਫਤ, ਤੁਮ ਹਸੀਨ ਮੈਂ ਜਵਾਨ, ਨਯਾ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਨੀ, ਸੀਤਾ ਔਰ ਗੀਤਾ, ਪੱਥਰ ਔਰ ਪਾਇਲ, ਦੋਸਤ (1974), ਸ਼ੋਲੇ (1975), ਚਰਸ, ਜੁਗਨੂੰ, ਆਜ਼ਾਦ (1978) ਅਤੇ ਦਿਲਲਗੀ (1978) ਸਮੇਤ 28 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਿਬੂਬਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਹਵਾਲਦਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। === 1980-1997 (ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ) === 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਨਸੀਬ, ਸੱਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਂਧੀ ਤੂਫਾਨ, ਦੁਰਗਾ, ਰਾਮਕਲੀ, ਸੀਤਾਪੁਰ ਕੀ ਗੀਤਾ, ਏਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ, ਰਾਹੀਏ ਅਤੇ ਜਮਾਈ ਰਾਜਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਧਰਮਿੰਦਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੀਬਾਬਾ ਔਰ 40 ਚੋਰ, ਬਗ਼ਾਵਤ, ਸਮਰਾਟ, ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ, ਬਗਾਵਤ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਦ, ਬੰਦਿਸ਼, ਕੁਦਰਤ, ਹਮ ਦੋਨੋ, ਰਾਜਪੂਤ, ਬਾਬੂ, ਦੁਰਗਾ, ਸੀਤਾਪੁਰ ਕੀ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਾ ਅੰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਸਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 1992 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਲ ਆਸ਼ਨਾ ਹੈ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਮੋਹਿਨੀ (1995) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਮਾਧੂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੁਦੇਸ਼ ਬੇਰੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰਫ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਿਮਾਲਯ ਪੁੱਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === 2000-ਮੌਜੂਦਾ === ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨ (2003) ਨਾਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2006 ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2004 ਦੀ ਫਿਲਮ ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ 2007 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਲਾਗਾ ਚੁਨਾਰੀ ਮੇਂ ਦਾਗ' ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਅਨੁਭਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ 'ਟੈਲ ਮੀ ਓ ਖੁਦਾ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ ਦੋਵੇਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web |author=Kalyani Prasad Keshri |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/hema-malini-director-260710.html |title=Dream Girl &#124; Esha Deol |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=26 July 2010 |access-date=4 December 2011 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221045425/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/hema-malini-director-260710.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221045425/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/hema-malini-director-260710.html |date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Hema-Malini-s-Diwali-wish-for-Tell-Me-O-Khuda/Article1-761404.aspx |title=Hema Malini's Diwali wish for Tell Me O Khuda |work=Hindustan Times |date=25 October 2011 |access-date=4 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128035604/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Hema-Malini-s-Diwali-wish-for-Tell-Me-O-Khuda/Article1-761404.aspx |archive-date=28 November 2011 }} {{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Hema-Malini-s-Diwali-wish-for-Tell-Me-O-Khuda/Article1-761404.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-03-27 |archive-date=2011-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128035604/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Hema-Malini-s-Diwali-wish-for-Tell-Me-O-Khuda/Article1-761404.aspx |url-status=dead }}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਵਿਜੇ ਰਾਜੇ ਸਿੰਧੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਏਕ ਥੀ ਰਾਣੀ ਐਸੀ ਭੀ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖੰਨਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਗੁਲ ਬਹਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਮਲਾ ਮਿਰਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਰਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/shimla-mirchi-trailer-rajkummar-rao-romances-hema-malini-rakul-preet-in-ramesh-sippys-comeback-directorial/532066|title=Shimla Mirchi trailer: Rajkummar Rao romances Hema Malini, Rakul Preet in Ramesh Sippy's comeback directorial|date=26 December 2019|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=29 December 2019}}</ref> ਇਹ 27 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 52ਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/hema-malini-prasoon-joshi-indian-film-personality-of-the-year-award-at-iffi-anurag-thakur-745636|title=Hema Malini, Prasoon Joshi to be honoured with 'Indian Film Personality of the Year' award at IFFI|date=18 November 2021|access-date=18 November 2021|newspaper=India TV News}}</ref> == ਸਿਆਸਤਦਾਨ == ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ, ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]], ਜੋ ਕਿ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਨ, ਲਈ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਲਿਨੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=BJP>[http://www.hindu.com/2004/02/20/stories/2004022007841100.htm ''Hema Malini joins BJP.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040403235216/http://www.hindu.com/2004/02/20/stories/2004022007841100.htm |date=2004-04-03 }} ''The Hindu'' 20 February 2004 Accessed 14 June 2011.</ref> [[2003]] ਤੋਂ [[2009]] ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ, ਮਾਲਿਨੀ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਨੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name=secretary>[http://www.hindu.com/2011/02/19/stories/2011021966281000.htm ''Karnataka News: BJP picks Hema Malini for RS.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226095251/http://www.hindu.com/2011/02/19/stories/2011021966281000.htm |date=2011-02-26 }} ''The Hindu'' 19 February 2011 Accessed 14 June 2011.</ref> ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜੈਯੰਤ ਚੌਧਰੀ (ਆਰ.ਐਲ.ਡੀ) ਨੂੰ 3,30,743 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮਾਲਿਨੀ ਫਿਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017 ਨੂੰ, ਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਧਾਇਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਬਰਾਓ ਕਾਦੂ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/hema-malini-to-take-action-against-maharashtra-mla/articleshow/58318473.cms|title=Hema Malini to take action against Maharashtra MLA - Times of India ►|work=The Times of India|access-date=23 September 2018}}</ref> == ਬਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{commons category|Hema Malini}} {{wikiquote}} * {{IMDb name|id=0004564|name=Hema Malini}} ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== *[[ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019]] 5p44wkpa6idv6hi9tvwhia8142lcz9f 0 16123 841330 765274 2026-06-21T02:46:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = |image = AkshayKumar promoting his film 'Gabbar Is Back'.jpg |caption = 2015 ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ. |birth_name = ਰਾਜੀਵ ਹਰੀ ਓਮ ਭਾਟੀਆ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|09|09}} |birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] |nationality = ਭਾਰਤ (ਜਨਮ-2011)<br>ਕੈਨੇਡਾ (2011-ਹੁਣ ਤੱਕ)<ref>{{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/akshay-kumar-delayed-at-heathrow-airport-over-immigration-issues/articleshow/51739596.cms | title=Akshay Kumar delayed at Heathrow airport over immigration issues | work=The Economic Times | date=8 April 2016 | accessdate=5 December 2016}}</ref> |occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] |spouse = {{marriage|[[ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ]]|2001}} |children = 2 |relatives = {{Plainlist| * [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] (ਸਹੁਰਾ) * [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] (ਸੱਸ) }} |awards = ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2017),<br/>[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2009) |signature=AkshayKumarSignature.png|years active=1991–ਹੁਣ ਤੱਕ}} '''ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੌ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ]] ਵਾਸਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ, ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀ ਲਈ, ਜਿੱਤ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref name="r">{{cite web| url=http://rediff.com/movies/2007/sep/05akshay.htm| title=Sweet 40! A fact file on Akshay| publisher=[http://rediff.com Rediff.com]| date=ਸਤੰਬਰ 5, 2007| accessdate=ਨਵੰਬਰ 12, 2012}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ 2000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ।<ref>https://web.archive.org/web/20130217140601/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/forget-rs-100-crore-club-akshay-kumar-is-now-a-rs-2-000-crore-hero_128129.htm</ref> ਅਗਸਤ 2016 ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 3000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bollyarena.net/akshay-kumar-box-office-collection-analysis-hits-flops-blockbuster/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-08-30 |archive-date=2016-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160831062750/https://www.bollyarena.net/akshay-kumar-box-office-collection-analysis-hits-flops-blockbuster/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ '''ਖਿਲੜੀ ਲੜੀ''' ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਮੋਹਰਾ (1994), ਮੈਂ ਖਿਲਾੜੀ ਤੂੰ ਅਨਾੜੀ (1994), ਸਪੂਤ (1996) ਅਤੇ ਅੰਗਾਰੇ (1998) ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ, ਰੋਮਾਂਚਕ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਰਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸੰਘਰਸ਼ (1999) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿਟਲਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ (1999) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਧੜਕਣ (2000), ਅੰਦਾਜ਼ (2003) ਅਤੇ ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ (2007) ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮਾਂ, ਵਕਤ (2005) ਵਰਗੀਆਂ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮਾਂ; ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ (2000), ਮੁਜਸੇ ਸ਼ਦੀ ਕਰੋਗੀ (2004), ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ (2005), ਭਾਗਮ ਭਾਗ (2006), ਭੂਲ ਭੁਲਇਆ (2007) ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿਂਗ (2008) ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ। 2007 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਮਾਰ ਸਟੰਟ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਤਰਨਾਕ ਸਟੰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ '''ਇੰਡਿਅਨ ਜੈਕੀ ਚੈਨ''' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>https://web.archive.org/web/20081210042549/http://www.bollywoodhungama.com/news/2004/05/20/1112/index.html</ref> 2008 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ 'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ - ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ '''ਹਰੀਓਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ''' ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-09/news-interviews/28090093_1_akshay-kumar-producer-taare-zameen-par |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-07-14 |archive-date=2013-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216201709/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-09/news-interviews/28090093_1_akshay-kumar-producer-taare-zameen-par |url-status=dead }}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ 'ਗ੍ਰਾਜਿੰਗ ਗੌਟ ਪਿਕਚਰਸ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਟੀ.ਵੀ. ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ 'ਡੇਅਰ 2 ਡਾਂਸ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗਲੋਬਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ 9 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>https://www.forbes.com/pictures/emjl45mmei/9-akshay-kumar/</ref> 2008 ਵਿਚ, '''ਵਿਨਡਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ '''ਮਾਨਯੋਗ ਡਾਕਟਰੇਟ''' ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੁੰ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ===ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ=== ਅਕਸ਼ੈ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਓਮ ਭਾਟਿਆ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।<ref>https://web.archive.org/web/20080219044744/http://www.rediff.com/movies/2007/sep/05akshay.htm</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lesser-known-facts-about-akshay-kumar_1668704.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-08-31 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210645/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lesser-known-facts-about-akshay-kumar_1668704.html |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lesser-known-facts-about-akshay-kumar_1668704.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210645/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lesser-known-facts-about-akshay-kumar_1668704.html |dead-url=yes }}</ref> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ। ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ [[ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਖੇਤਰ ਕੋਲੀਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="web.archive.org">https://web.archive.org/web/20131225000554/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Akshay-Kumar-is-a-Punjabi-by-nature/Article1-211213.aspx</ref> ਉਸਨੇ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="web.archive.org"/><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ive-got-more-than-what-I-had-ever-dreamt-of-Akshay-Kumar/articleshow/21776783.cms</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਤਾਈਕਵੋਂਡੋ ਵਿੱਚ '''ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ''' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know-/Akshay-obtained-a-black-belt-in-Taekwondo/articleshow/16312135.cms</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਏ ਥਾਈ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਵੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਬਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧੇਰੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਜੈਵੇਸ਼ ਸੇਠ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਲਈ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>http://www.rediff.com/movies/2009/jan/07slide1-jayesh-on-akshay-kumar.htm</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report-so-what-if-i-play-akshay-kumar-s-dad-jackie-shroff-2024216</ref> ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਡ-ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਡਾਨ ਗੁਆ ​​ਬੈਠਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਗਏ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ 'ਦੀਦਾਰ' ਲਈ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ।<ref>https://web.archive.org/web/20120812102655/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Akshay-Kumar-offers-to-act-in-student-s-film/Article1-885198.aspx</ref> ===ਕੈਰੀਅਰ=== * [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ]] ==1991-99== ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁਗੰਧ (1991) ਵਿੱਚ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪ੍ਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਵਿਆਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ 'ਡਾਂਸਰ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-worst-of-akshay-kumar/20111128.htm#1</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਅਬਾਸ ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੱਸ ਥ੍ਰਿਲਰ, '''ਖਿਲਾੜੀ''' ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>http://www.firstpost.com/entertainment/movie-review-khiladi-786-is-a-leave-your-brains-at-home-kinda-comedy-550305.html</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਰਾਜ ਸਿੱਪੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਿਸਟਰ ਬੌਂਡ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/akshay-kumar-to-play-lead-in-raj-sippy-film-mr-bond/1/318818.html</ref> 1992 ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੇਸ਼ੂ ਰਾਮਸੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ 'ਅਸ਼ਾਂਤ' (ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਵਿਜਯਾ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1993 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਜ਼ੀ, ਕਇਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਵਕਤ ਹਮਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਨੀਕ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 1994 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ: ਸਮੀਰ ਮਾਲਕਨ ਦੁਆਰਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਰਡ ਵੇਅ ਦੇ ਰੀਮੇਕ, 'ਮੈਂ ਖਿਲਾੜੀ ਤੂੰ ਅਨਾੜੀ' ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਰਾਏ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮੋਹਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>https://web.archive.org/web/20080404040854/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200&catName=MTk5NA%3D%3D&PHPSESSID=dfc0170bd04e78fc807ed337537b9c9f</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ ਯੇਹ ਦਿਲਲਗੀ' ਵਿੱਚ [[ਕਾਜੋਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-01-03 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028152030/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਜਟ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਐਲਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਐਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਮੋਟ ਕੀਤਾ।<ref>https://web.archive.org/web/20080323030211/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=7ad4adadd9d256d7d66d404f22e56d40</ref> 1994 ਵਿਚ, ਉਹ 11 ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਮੇਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਸਬਸੇ ਬੜਾ ਖਿਲਾੜੀ, ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖਿਲਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਖਿਲਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਫਿਲਮ 'ਖਿਲੜੀਓਂ ਕਾ ਖਿਲਾੜੀ' ਵਿੱਚ [[ਰੇਖਾ]] ਅਤੇ '''ਰਵੀਨਾ ਟੰਡਨ''' ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਮਾਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/photos/akshay-kumar-the-entertainment-khiladi-turns-47-15948/slide/8 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-09-07 |archive-date=2014-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009142407/http://movies.ndtv.com/photos/akshay-kumar-the-entertainment-khiladi-turns-47-15948/slide/8 |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] 5e1dhbukiqlrn98xm35ruz48x6ctjx2 0 16435 841366 841210 2026-06-21T06:27:00Z Jagmit Singh Brar 17898 841366 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ | Img = | Img_capt = | Img_size = | Background = solo_singer | Birth_name = ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | Alias = | image = Debi Makhsuspuri.png | birth_date = {{birth date and age|1966|6|10|df=y}} | birth_place = ਮਖਸੂਸਪੁਰ, [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | Origin = [[ਕੈਨੇਡਾ]] | instrument = | Genre = = [[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]], [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]], [[ਕਵਿਤਾ]] | Occupation = [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਗੀਤ ਲੇਖਕ]], [[ਕਵੀ]] | years_active = 1994-ਹਾਲ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] - 1986-ਹਾਲ | label = | associated_acts = [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]], [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]], [[ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ]], [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]], [[ਸੰਗਤਾਰ]], [[ਕਮਲ ਹੀਰ]], ਪ੍ਰਿੰਸ ਘੁੰਮਣ | website = {{URL|http://debimakhsoospuri.net/}} }} [[ਤਸਵੀਰ:Debi Makhsuspuri.jpg|thumb|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ 2026 ਵਿੱਚ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Debi Makhsoospuri.jpg|thumb|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ 2026 ਵਿੱਚ।]] '''ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Debi Makhsoospuri;''' [[ਜਨਮ ਨਾਮ|ਜਨਮ]]''': ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ'''; ਮਿਤੀ 10 ਜੂਨ 1966) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸ਼ਾਇਰ|ਸ਼ਾਇਰ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਗਾਇਕ [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਨੇ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2012-07-05 |title=Debi Makhsoospuri Biography » 5abi Music |url=http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |access-date=2025-05-11 |website=web.archive.org |archive-date=2012-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705000426/http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="ps">{{cite web | url=http://www.punjabspider.com/resources/2784-Biography-famous-Punjabi-singer-Debi.aspx | title=Debi Makhsoospuri | accessdate=ਨਵੰਬਰ 18, 2012}}</ref> ਉਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]], [[ਕਮਲ ਹੀਰ]], [[ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ]], ਅਤੇ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਜਦ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-04 |title=Debi Makhsoospuri - Punjabi Singer, Songwriter, Poet |url=https://drytickets.com.au/celebrity/debi-makhsoospuri/#:~:text=He%20now%20lives%20in%20Canada,album%20Jad%20Maa%20Nayi%20Rehndi. |access-date=2025-05-11 |website=DryTickets.com.au |language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਦੇਬੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1966 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="pm">{{cite web |date=ਮਈ 2011 |title=Debi Makhsoospuri Biography |url=http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705000426/http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |archive-date=2012-07-05 |accessdate=ਨਵੰਬਰ 18, 2012 }}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਜਦ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ" 1994 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਓਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]], [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ|ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]], [[ਡਾ. ਜਗਤਾਰ]], ਅਤੇ [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ|ਡਾ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪਿਆਰ, ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ, ਤਾਂਘ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰੇਕ ਟੁਕੜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == === ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ === ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗੀਤ ਗਾਇਕ [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਨੇ ਗਾਇਆ। ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]], [[ਕਮਲ ਹੀਰ]], [[ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-04-03 |title=30 years of Jazzy B: Punjabi singer Debi Makhsoospuri sends love to Jazzy B for completing 3 decades in music world |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/pollywood/30-years-of-jazzy-b-punjabi-singer-debi-makhsoospuri-sends-love-to-jazzy-b-for-completing-3-decades-in-music-world-413760?utm_source=chatgpt.com |access-date=2026-06-21 |website=PTC Punjabi |language=pa}}</ref> === ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ === ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ "ਜਦ ਮਾਂ ਨਈ ਰਹਿੰਦੀ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਸਰਟ ਟੂਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਲਾਈਵ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Podcast 01 : Interview with Punjabi Singer/Writer Debi Makhsoospuri |url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/podcast-01-interview-with-punjabi-singer-writer-debi/id1646879117 |access-date=2026-06-21 |website=Apple Podcasts |language=en-US}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਗਲੀ ਲੰਘਦੇ ਰਹੋ (1995), ਲਾਰੇ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਣੇ (1996), ਮਿੱਤਰਾਂ ਕੋਲ (1997), ਅੱਖੀਆਂ (1998), ਯਾਰਾਨੇ (2001), ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਵੀਤ (2004), ਮਹਿਬੂਬ (2005), ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ (6008), ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ (2002), ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ (2009), ਮਿਹਰਬਾਨੀ (2011), ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ - ਦਿ ਮੈਮੋਰੀਜ਼ (2012) == ਲਾਈਵ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਈਆਂ ਐਲਬਮਾਂ == ਉਸਨੇ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਅਤੇ 6 ਲਾਈਵ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। * ਅੱਖੀਆਂ - 1998 * ਬੱਲੇ ਨੀ ਬੱਲੇ - 1999 * ਸਾਡੀ ਗਲੀ ਲੰਘਦੇ ਰਹੋ - 1999 * ਮੁਖੜੇ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ - 2001 * ਯਾਰਾਨੇ - 2003 * ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਵੀਤ - 2004 * ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ - 2008 * ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ 17 - 2009 * ਮੈਨੁ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕਾ - 2009 * ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ - 2009 * ਯੂਕੇ ਰੌਕਿੰਗ ਪਾਰਟੀ ਗਰੂਵ ਇਨ - 2009 * ਡੀਜੇ ਸਟਾਈਲ ਆਓ ਰੌਕ - 2009 * ਮਿਹਰਬਾਨੀ - 2011 * ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ - 2011 * ਮਹਿਬੂਬ - 2011 * ਦੇਬੀ ਦੀ ਯਾਦ: ਯਾਦਾਂ - 2012 * ਯਾਰਾਨੇ - 2012 * ਤੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ - 2013 * ਸਾਜਨਾ - 2014 * ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ - 2021 * ਅੱਖੀਆਂ ਡਾਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ - 2024 * ਮੁਹੱਬਤ - 2025<ref>{{Cite web |title=Debi Makhsoospuri |url=https://soundcloud.com/debimakhsoospuri/albums |access-date=2025-05-11 |website=SoundCloud |language=en}}</ref> === ਲਾਈਵ === * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 1 - 2004 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 2 - 2005 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 3 - 2007 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 4 - 2009 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 5 (ਸਲਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) - 2013 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 6 - 2017 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 7 (ਦਿਲ ਦੀ ਦੌਲਤ) - 2020 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 8 (ਕਿੱਸੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ) - 2024 === ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ === * ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ (ਰਣਜੀਤ ਰਾਣਾ ਨਾਲ) - 2019 * ਕਵਿਤਾ - 2020 * ਹੁਸਨ - 2020 * ਝਾਂਜਰ - 2021 * ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ 1947 (ਫੀਚਰ [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]]) - 2022<ref>{{Citation |title=Partition 1947 (Full Song) Debi Makhsoospuri Ft. Gurpreet Ghuggi |date=2021-08-17 |url=https://www.imdb.com/title/tt35317724/?ref_=mv_desc |type=Music |access-date=2025-05-11}}</ref> * ਅਹਿਸਾਨ - 2022 * ਪਿਤਾ - 2023 * ਆਪਾਂ ਵਿਛੜੇ - 2024 * ਜਵਾਨੀ ([[ਸੁਲਤਾਨ (ਰੈਪਰ)|ਸੁਲਤਾਨ]] ਨਾਲ) -2025 === ਫਿਲਮਾਂ === * ਸ਼ਾਇਰ (2024) (ਮਹਿਮਾਨ ਦਿੱਖ)<ref>{{Citation |last=Singh |first=Uday Pratap |title=Shayar |date=2024-04-19 |url=https://www.imdb.com/title/tt31228642/?ref_=nmbio_mbio |type=Drama |others=Praveen Kumar Aawara, Bunty Bains, Neeru Bajwa |publisher=Nagaada Film Studio, Neeru Bajwa Entertainment |access-date=2025-05-11}}</ref> * [[ਚਾਲੀ ਦਿਨ]] (2026) == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ<ref>{{Cite web |title=Umidan De Chirag – Azaad Publications |url=https://azaadpublications.com/product/umidan-de-chirag/ |access-date=2025-05-11 |language=en-US |archive-date=2025-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712002001/https://azaadpublications.com/product/umidan-de-chirag/ |url-status=dead }}</ref> ਉੱਪਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ:<poem> ਕੀ ਕਹਿਣੇ ਮੇਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ.. ਤੇਰੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਲੇ ਨੇ.. ਦੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇਵਾਂ.. ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪਾਲੇ ਨੇ.. !! </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ]] 2jyldcvoxfdszu1128np4nw8a66njnd 0 18619 841288 709698 2026-06-20T19:21:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841288 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ | ਨਾਂ = ਸਿਓਲ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਸਿਓਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ |other_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = 서울 |nickname = |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ |total_type = |motto = |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧ = &nbsp; |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਕਿਸਮ੧ = ਹੰਗੁਲ |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਜਾਣ੧ = {{ਜੋੜਲਿਖਤ|서울}}특별시 |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਕਿਸਮ੨ = ਹਾਂਜਾ |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਜਾਣ੨ = 서울特別市<ref>Since Seoul has no direct equivalent Hanja, the Hangul instead is used here. However the city government designated the Chinese [[Hanzi]] name as (首爾; ''Su-i'' in RR Romaja and ''Shǒu'ěr'' pinyin).</ref> |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਕਿਸਮ੩ = {{nowrap|ਸੁਧਰਿਆ ਗੁਰਮੁਖੀਕਰਨ}} |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਜਾਣ੩ = ਸਿਓਲ ਤੇਊਕਬੇਓਲਸਕੀ |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਕਿਸਮ੪ = {{nowrap|ਮੈਕਕੂਨ-ਰੀਸ਼ਾਅਰ}} |ਲਿਪ_ਭਾਸ਼ਾ੧_ਜਾਣ੪ = Sŏul T'ŭkpyŏlsi |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Gangnam1.jpg |ਤਸਵੀਰਅਕਾਰ = 250px |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਸੈਮਸੰਗ ਮੁੱਖ-ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਗੰਗਨਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ_ਕਿਸਮ = ਸਿਓਲ ਦੀ ਅਲਾਮਤ |blank_emblem_size = |ਤਸਵੀਰ_ਨਕਸ਼ਾ = Seoul SK.png |mapsize = |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਿਓਲ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ |pushpin_label_position = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਓਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |pushpin_mapsize = |coordinates_ਖੇਤਰ = KR |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੧ = ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੧ = ਸਿਓਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |seat_type = |seat = |ਹਿੱਸੇ_ਕਿਸਮ = ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ |ਹਿੱਸੇ_style = |ਹਿੱਸੇ = ੨੫ |p1 = ਦੋਬੋਂਗ (도봉구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|道|峰|區}}}}) |p2 = ਦੋਂਗਦੇਮੂਨ (동대문구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|東|大|門|區}}}}) |p3 = ਦੋਂਗਜਾਕ (동작구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|銅|雀|區}}}}) |p4 = ਇਊਨਪਿਓਂਗ (은평구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|恩|平|區}}}}) |p5 = ਗੰਗਬੂਕ (강북구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|江|北|區}}}}) |p6 = ਗਾਂਗਦੋਂਗ (강동구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|江|東|區}}}}) |p7 = ਗੰਗਨਮ (강남구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|江|南|區}}}}) |p8 = ਗੰਗਸਿਓ (강서구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|江|西|區}}}}) |p9 = ਗਿਊਮਚਿਓਨ (금천구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|衿|川|區}}}}) |p10 =ਗੂਰੋ (구로구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|九|老|區}}}}) |p11 = ਗਵਾਨਾਕ (관악구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|冠|岳|區}}}}) |p12 = ਗਵਾਂਗਜਿਨ (광진구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|廣|津|區}}}}) |p13 =ਜੋਂਗਨੋ (종로구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|鍾|路|區}}}}) |p14 =ਜੁੰਗ (중구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|中|區}}}}) |p15 = ਜੁੰਗਨਾਂਗ (중랑구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|中|浪|區}}}}) |p16 = ਮਾਪੋ (마포구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|麻|浦|區}}}}) |p17 = ਨੋਵੋਨ (노원구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|蘆|原|區}}}}) |p18 = ਸਿਓਚੋ (서초구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|瑞|草|區}}}}) |p19 = ਸਿਓਦੇਮੂਨ (서대문구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|西|大|門|區}}}}) |p20 = ਸਿਓਂਗਬੂਕ (성북구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|城|北|區}}}}) |p21 = ਸਿਓਂਗਦੋਂਗ (성동구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|城|東|區}}}}) |p22 = ਸੋਂਗਪਾ (송파구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|松|坡|區}}}}) |p23 = ਯਾਂਗਚਿਓਨ (양천구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|陽|川|區}}}}) |p24 = ਯਿਓਂਗਦੇਉਂਗਪੋ (영등포구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|永|登|浦|區}}}}) |p25 = ਯੋਂਗਸਾਨ (용산구; {{lang|ko|{{ਜੋੜਲਿਖਤ|龍|山|區}}}}) |government_footnotes = |ਸਰਕਾਰ_ਕਿਸਮ = ਸਿਓਲ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਰਕਾਰ<br />ਮੇਅਰ-ਕੌਂਸਲ |ਮੁਖੀ_ਪਾਰਟੀ = ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਯੁਕਤ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਪਾਰਕ ਵੋਨ-ਸੂਨ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ੧ = ਕੌਂਸਲ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ੧ = ਸਿਓਲ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਕੌਂਸਲ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ੨ = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ<br />&nbsp;-&nbsp;ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ੨ = {{ਬਣਤਰ ਪੱਟੀ|48|300}} 16.0% (ਕੁੱਲ ਸੀਟਾਂ)<br />{{ਬਣਤਰ ਪੱਟੀ|48|246}}19.5% (ਹਲਕਾ ਸੀਟਾਂ)<br />{{Collapsible list |title = |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = |list_style = text-align:left;display:none; |1=[[ਦੋਬੋਂਗ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਇਨ ਜਾਈ ਕਿਊਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |2=[[ਦੋਬੋਂਗ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਯੂ ਇਹਨ-ਤਾਈ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |3=[[ਦੋਂਗਦੇਮੂਨ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਆਨ ਗਿਊ ਬੇਕ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |4=[[ਦੋਂਗਦੇਮੂਨ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਮਿਨ ਬਿਉਂਗ ਦੂ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |5=[[ਦੋਂਗਜਾਕ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਜੁਨ ਬਿਉਂਗ-ਹੁਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |6=[[ਦੋਂਗਜਾਕ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚੁੰਗ ਮੋਂਗ-ਜੂਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |7=[[ਯੂਨਪਿਓਂਗ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਲੀ ਮੀ ਕਿਉਂਗ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |8=[[ਯੂਨਪਿਓਂਗ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਲੀ ਜਾਈ ਓ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |9=[[ਗਾਂਗਬੂਕ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਓ ਯੂੰਗ-ਸੀਕ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |10=[[ਗਾਂਗਬੂਕ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਯੂ ਦਾਈ ਵੂਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |11=[[ਗਾਂਗਦੋਂਗ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਨ ਦੋਂਗ-ਵੂ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |12=[[ਗਾਂਗਦੋਂਗ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਮ ਜਾਈ ਕਵੋਨ]<br/>([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |13=[[ਗਾਂਗਨਾਮ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਮ ਯੂਨ ਜੋ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |14=[[ਗਾਂਗਨਾਮ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਹੂਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |15=[[ਗਾਂਗਸਿਓ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਨ ਕੀ-ਨਾਮ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |16=[[ਗਾਂਗਸਿਓ-ਗੂ]]ਯੂਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਸੁੰਗ ਤਾਈ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |17=[[ਗਿਉਮਚਿਓਨ-ਗੂ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਰੀ ਮੋਕ ਹੀ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |18=[[ਗੂਰੋ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਲੀ ਇਨ-ਯੂੰਗ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |19=[[ਗੂਰੋ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਪਾਰਕ ਯੂੰਗ-ਸੁਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |20=[[ਗਵਾਨਾਕ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਯੂ ਕੀ ਹੋਂਗ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |21=[[ਗਵਾਨਾਕ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਲੀ ਸਾਂਗ ਕਿਊ<br />([[Unified Progressive Party Unified Progressive]])<br /> |22=[[ਗਵਾਂਗਜਿਨ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਹਾਨ ਗਿਲ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |23=[[ਗਵਾਂਗਜਿਨ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚੂ ਮੀ ਆਏ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |24=[[ਜੋਂਗਨੋ-ਗੂ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚੁੰਗ ਸੇ-ਕਿਊਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |25=[[ਜੁੰਗ-ਗੂ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚਿਉਂਗ ਹੋਜੂਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |26=[[ਜੁੰਗਨਾਂਗ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸਿਓ ਯੂੰਗ ਕਿਓ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |27=[[ਜੁੰਗਨਾਂਗ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਪਾਰਕ ਹੋਂਗ ਕਿਊਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |28=[[ਮਾਪੋ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਨੋ ਵੁੰਗ ਰਾਏ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |29=[[ਮਾਪੋ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਜੁੰਗ ਚਿਓਂਗ ਰਾਏ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |30=[[ਨੋਵੋਨ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਲੀ ਨੋ ਕਿਊਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |31=[[ਨੋਵੋਨ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਵੂ ਵੋਨ-ਸ਼ਿਕ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |32=[[ਨੋਵੋਨ-ਗੂ]] Byeong ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਰੋਹ ਹੋ ਚਾਨ<br />([[Unified Progressive Party|Unified Progressive]])<br /> |33=[[ਸਿਓਚੋ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਹੋਈ ਸੂਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |34=[[ਸਿਓਚੋ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਾਂਗ ਸਿਓਗਹੂਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |35=[[ਸਿਓਦੇਮੂਨ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਵੂ ਸਾਂਗ ਹੋ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |36=[[ਸਿਓਦੇਮੂਨ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚੁੰਗ ਦੂ-ਉਨ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |37=[[ਸਿਓਂਗਬੂਕ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਯੂ ਸਿਉਂਗ-ਹੀ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |38=[[ਸਿਓਂਗਬੂਕ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਨ ਗੇਹ-ਰਿਊਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |39=[[ਸਿਓਂਗਦੋਂਗ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚੋਈ ਜੇ ਚਿਓਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |40=[[ਸਿਓਂਗਦੋਂਗ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਹੋਂਗ ਇਹਕ ਪਿਓ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |41=[[ਸੋਂਗਪਾ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਪਾਰਕ ਇਨ-ਸੂਕ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |42=[[ਸੋਂਗਪਾ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਯੂ ਇਲ ਹੋ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |43=[[ਸੋਂਗਪਾ-ਗੂ]] Byeong ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਯੂਲ ਦੋਂਗ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |44=[[ਯਾਂਗਚਿਓਨ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਲ ਜਿਓਂਗ ਵੂ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |45=[[ਯਾਂਗਚਿਓਨ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਯੋਂਗਤਾਈ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> |46=[[ਯਿਓਂਗਦਿਉਂਗਪੋ-ਗੂ]] Gap ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਕਿਮ ਯੂੰਗ ਜੂ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |47=[[ਯਿਓਂਗਦਿਉਂਗਪੋ-ਗੂ]] Eul ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਸ਼ਿਨ ਕਿਊਂਗ ਮਿਨ<br />([[Democratic United Party|Democratic United]])<br /> |48=[[ਯੋਂਗਸਾਨ-ਗੂ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ<br />ਚਿਨ ਯੂੰਗ<br />([[Saenuri Party|Saenuri]])<br /> }} |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title1 = |established_date1 = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |founder = |named_for = |area_magnitude = |unit_pref = |ਖੇਤਰਫਲ_ਪਗਨੋਟ =<ref name="seoul1"/> |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ੨ = 605.21 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = ੨੦੧੧<ref name="Seoul official website">Seoul official website: http://english.seoul.go.kr/gtk/about/fact.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813063824/http://english.seoul.go.kr/gtk/about/fact.php |date=2013-08-13 }}</ref> |population_footnotes = |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 10581728 |population_density_km2 = auto |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 23616000 |population_density_metro_km2 = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ੧_ਸਿਰਲੇਖ = ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ੧ = ਸਿਓਲੀ,서울시민(Seoul simin) |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ੨_ਸਿਰਲੇਖ = ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ |ਅਬਾਦੀ_ਖਾਲੀ੨ = ਸਿਓਲ |population_density_blank1_km2 = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | coor_pinpoint = |latd=37 |latm=33 |lats=59.53 |latNS=N |longd=126 |longm=58 |longs=40.69 |longEW=E |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |twin1 = |twin1_country = |twin2 = |twin2_country = |twin3 = |twin3_country = |twin4 = |twin4_country = |twin5 = |twin5_country = |twin6 = |twin6_country = |twin7 = |twin7_country = |ਖ਼ਾਲੀ_ਨਾਂ = ਪੰਛੀ |ਖ਼ਾਲੀ_ਜਾਣ = ਕੋਰੀਆਈ ਲਾਲੜੀ |ਖ਼ਾਲੀ੧_ਨਾਂ = ਰੰਗ |ਖ਼ਾਲੀ੧_ਜਾਣ = ਸਿਓਲੀ ਲਾਲ<ref name="Seoul Metropolitan Government">{{cite web|title=Color|url=http://www.seoul.go.kr/v2012/seoul/symbol/color.html}}</ref> |ਖ਼ਾਲੀ੨_ਨਾਂ = ਫੁੱਲ |ਖ਼ਾਲੀ੨_ਜਾਣ = ਫ਼ਾਰਸਿਥੀਆ |ਖ਼ਾਲੀ੩_ਨਾਂ = ਫੁਹਾਰਾ |ਖ਼ਾਲੀ੩_ਜਾਣ = ਸਿਓਲ ਫੁਹਾਰੇ(ਹਾਨ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮਸਾਨ) |ਖ਼ਾਲੀ੪_ਨਾਂ = ਬਰਕਤੀ ਵਸਤੂ |ਖ਼ਾਲੀ੪_ਜਾਣ = ਹਾਇਚੀ |ਖ਼ਾਲੀ੫_ਨਾਂ = ਨਾਹਰਾ |ਖ਼ਾਲੀ੫_ਜਾਣ = “함께 만드는 서울, 함께 누리는 서울”(ਸ਼ਬਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਸਿਓਲ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਓਲ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ") |ਖ਼ਾਲੀ੬_ਨਾਂ = ਗੀਤ |ਖ਼ਾਲੀ੬_ਜਾਣ = "서울의 빛"("ਸਿਓਲ ਦੀਆਂ ਲੋਆਂ") |ਖ਼ਾਲੀ੭_ਨਾਂ = ਰੁੱਖ |ਖ਼ਾਲੀ੭_ਜਾਣ = ਗਿੰਕਗੋ |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://english.seoul.go.kr/ seoul.go.kr] |ਪਗਨੋਟ = }} '''ਸਿਓਲ''' ({{IPA-ko|sʌ.ul|-|ko-Seoul.ogg}}, "ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ", ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਲਾਈ "ਸਿਓਰਾਬਿਓਲ" ਤੋਂ<ref>http://uk.travel.yahoo.com/guides/</ref>), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਸਿਓਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ''', [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ੧ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਂਨਗਰ, ਆਰਥਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ [[ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਹੈ।<ref name="CitypopKoreaSouth">[http://www.citypopulation.de/KoreaSouth-MunRegPop.html Thomas Brinkhoff, www.citypopulation.de; South Korea, The registered population of the South Korean provinces and urban municipalities] Registered population 2007-12-31. Retrieved on</ref> ਸਿਓਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਇੰਚਿਓਨ ਮਹਾਂਨਗਰ ਅਤੇ ਗਿਓਨਗੀ ਸੂਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ,<ref>{{cite web|url=http://www.index.go.kr/egams/stts/jsp/potal/stts/PO_STTS_IdxMain.jsp?idx_cd=2729|title=Current population of the Seoul National Capital Area |publisher=Statistics Korea}}</ref> ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ੩੬੬,੦੦੦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਧੇ ਲੋਕ ਅਬਾਦ ਹਨ।<ref>http://kostat.go.kr/portal/korea/kor_nw/3/index.board?bmode=read&aSeq=247690</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] rl0g6ubsnzvinv1z0qp3f02s7jl3sm9 0 19199 841284 709602 2026-06-20T18:47:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841284 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਸਾਨ ਹੋਸੇ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = San José |ਉਪਨਾਮ = ''ਚੇਪੇ'' |ਮਾਟੋ = Ad Meliora |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = |imagesize = |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਾਨ ਹੋਸੇ |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ =Bandera_de_San_José_(Costa_Rica).svg |flag_size = |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ = Blason de San José (Costa Rica).svg |seal_size = |image_shield = |ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ = 250px |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ =ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ |coordinates_ਖੇਤਰ = CR |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੧ =ਸੂਬਾ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੧ = ਸਾਨ ਹੋਸੇ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੨ = ਪਰਗਣਾ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੨ = ਸਾਨ ਹੋਸੇ |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਜਾਨੀ ਆਰਾਇਆ ਮੋਨਹੇ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪਾਰਟੀ) |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਥਾਪਕ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = ੧੭੩੮ ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ੨ = ਰਾਜਧਾਨੀ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ੨ = ੧੬ ਮਈ ੧੮੨੩ |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ |area_footnotes = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ੨ = 44.62 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = ੨੦੧੧ |population_note = |population_footnotes = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 288054 |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ੧_ਸਿਰਲੇਖ = ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ |ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ੧ = ਹੋਸੇਫ਼ੀਨੋ/ਆ |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 2350000 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ੨ = 6455.71 |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਕੇਂਦਰੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ |utc_offset = -੬ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 9 | latm=56 | lats= | latNS=N |longd = 84 | longm=5 | longs= | longEW=W |ਉਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 1170 |elevation_ਫੁੱਟ = |ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਡਾਕ ਕੋਡ |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = + ੫੦੬ |ਡਾਕ_ਕੋਡ = ੧੦੧੦੧ |ਖ਼ਾਲੀ_ਨਾਂ = '''ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ''' (੨੦੦੭/੨੦੦੮) |ਖ਼ਾਲੀ_ਜਾਣ = ੦.੭੪੮ – <span style="color:#090">ਉੱਚਾ</span><ref>http://es.wikipedia.org/wiki/Anexo:Provincias_de_Costa_Rica_por_IDH</ref> |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = http://www.msj.go.cr |footnotes = }} [[File:Stone sphere.jpg|thumb|ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਦੀਕੀਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਚੱਟਾਨੀ ਗੋਲ਼ਾ। ਇਹ ਗੋਲ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।]] [[File:San Jose, Costa Rica Astronaut Image.jpg|thumb|250px|left|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਾਨ ਹੋਸੇ]] '''ਸਾਨ ਹੋਸੇ''' ("ਸੰਤ ਜੋਸਫ਼", {{lang-es|'''San José'''}}, {{IPA-es|saŋ xoˈse|pron}}) [[ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਨ ਹੋਸੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸਾਨ ਹੋਸੇ ਪਰਗਣੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ੨੮੮,੦੫੪ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਪਰਗਣੇ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nacion.com/Generales/Subsitios/Economia/2012/Censo2012/Censo.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-09-05 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905005617/http://www.nacion.com/Generales/Subsitios/Economia/2012/Censo2012/Censo.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] cn41koa7gabyw8u7r8t4gga0jjv3u1j 0 21123 841242 840861 2026-06-20T12:08:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841242 wikitext text/x-wiki {{infobox holiday | holiday_name = ਵਿਸਾਖੀ | image = Handsworth Vaisakhi.jpg | caption = [[ਬਰਮਿੰਘਮ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ। | nickname = ਬਸਾਖੀ, ਬੈਸਾਖੀ, ਵਸਾਖੀ | observedby = [[ਸਿੱਖ]] | observances = ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ | celebrations = ਮੇਲੇ, ਜਲੂਸ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | significance = ਸੂਰਜੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ,<ref name="Gupta2006p998"/><ref name="bbcv2">{{cite web|title=Vaisakhi and the Khalsa|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/holydays/vaisakhi.shtml|website=bbc.com|publisher=BBC Religions (2009)}}</ref><ref name="ColeSambhi1995p63">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA63|year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=63}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, '''Quote:''' "The Sikh new year, Vaisakhi, occurs at Sangrand in April, usually on the thirteenth day."</ref><ref name="Nepal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cg8iAQAAMAAJ&q=Nepalese+New+Year+baisakhi&pg=PA13|title=International Commerce|date=1970|publisher=Bureau of International Maths olympiad Commerce.|language=en}}</ref> ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਡੋਗਰਾ/ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, [[ਖਾਲਸਾ]] ਦਾ ਜਨਮ | frequency = | duration = 2 days | scheduling = | alt = | weekday = | date = 13 ਅਪਰੈਲ<ref name="Baisakhi Festival">{{cite web|url=https://www.allindianfestivals.in/baisakhi-festival/|title=Baisakhi Festival|date=16 February 2022|access-date=17 February 2022|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216213254/https://www.allindianfestivals.in/baisakhi-festival/|url-status=dead}}</ref> | ends = 2 ਵੈਸਾਖ (14 ਅਪਰੈਲ) | begins = 1 ਵੈਸਾਖ (13 ਅਪਰੈਲ) | litcolor = | official_name = ਵਿਸਾਖੀ | relatedto = ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਰਜੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ | type = ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ<ref name="Baisakhi Festival"/> | month = ਵੈਸਾਖ (ਅਪਰੈਲ) }} '''ਵਿਸਾਖੀ''' ਜਾਂ '''ਬੈਸਾਖੀ'''<ref>{{cite web | url=https://www.webindia123.com/HIMACHAL/festivals/basoa.htm | title=Basoa of Himachal Pradesh, Festival of Himachal Pradesh, Fairs of Himachal Pradesh }}</ref> [[ਵੈਸਾਖ]] ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਅਪਰੈਲ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ 14 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|author=Harjinder Singh|title=Vaisakhi|url=https://books.google.com/books?id=bCReCAAAQBAJ&pg=PA2|publisher=Akaal Publishers|page=2}}</ref><ref name="Gupta2006p998">{{cite book|author1=K.R. Gupta|author2=Amita Gupta|title=Concise Encyclopaedia of India|url=https://books.google.com/books?id=9dNOT9iYxcMC&pg=PA998 |year=2006|publisher=Atlantic Publishers|isbn=978-81-269-0639-0|page=998}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dailyexcelsior.com/baisakhi-mela-at-udhampur-3|title=Baisakhi Mela at Udhampur|date=14 April 2022|work=Daily Excelsior}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਾੜੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Alan |url=https://archive.org/details/festivalsinworld0000unse/page/120/mode/2up?view=theater |title=Festivals in World Religions |year=1992 |publisher=Longman |isbn=9780582361966 |pages=120 |quote=In some north Indian states, including the Jammu Kashmir, Himachal Pradesh, Punjab and Haryana, the solar New Year, which occurs at the spring equinox, is celebrated as a festival known as Vaisakhi.}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh1998">{{cite book|author=Harbans Singh|title=The Encyclopaedia of Sikhism: S-Z|url=https://books.google.com/books?id=XhXYAAAAMAAJ&q=nanakshahi+and+khalsa+calendars|date=1 January 1998|publisher=Publications Bureau|isbn=978-81-7380-530-1}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Rinehart|first1=Robin|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&q=Vaisakhi+hindu&pg=PA139|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|last2=Rinehart|first2=Robert|date=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-905-8|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kelly|first1=Aidan A.|url=https://books.google.com/books?id=wBcbAAAAYAAJ&q=Baisakhi+hindu|title=Religious Holidays and Calendars: An Encyclopaedic Handbook|last2=Dresser|first2=Peter D.|last3=Ross|first3=Linda M.|date=1993|publisher=Omnigraphics, Incorporated|isbn=978-1-55888-348-2|language=en}}</ref> ਇਹ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਭਾਰਤੀ ਸੂਰਜੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=Bowker |first=John |url=https://archive.org/details/isbn_9780192800947/page/72/mode/2up?view=theater |title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions |year=2000 |publisher=Oxford University Press |pages=73 |isbn=978-0-19-280094-7 |quote=The first day of the Hindu solar month Vaisakha (Apr-May), it is New Year's Day by the solar calendar of South and East India and a spring harvest festival in North and East India, celebrated with melas, dances, and folksongs.}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dailyexcelsior.com/basoa-baisakhi-the-new-year-festival-of-dogras/ | title=Basoa (Baisakhi)- The New Year Festival | date=14 April 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dailyexcelsior.com/dogri-a-language-of-historical-significance/ | title=Dogri - A language of historical significance | date=27 November 2021 }}</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ,<ref name="bbcv2"/> ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ [[ਕੀਰਤਨ]] ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, [[ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Gupta2006p998"/><ref name=bakshi208/><ref name="LeeNadeau2011p1012">{{cite book|author1=Jonathan H. X. Lee|author2=Kathleen M. Nadeau|title=Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife |url=https://books.google.com/books?id=9BrfLWdeISoC&pg=PA1012 |year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35066-5|pages=1012–1013}}</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ।<ref name=bakshi208/><ref>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=135–136}}</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ 9 ਅਪਰੈਲ 1699 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖ਼ਾਲਸੇ]] ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Seiple 2013 96">{{cite book | last=Seiple | first=Chris | title=The Routledge handbook of religion and security | publisher=Routledge | location=New York | year=2013 | isbn=978-0-415-66744-9 | page=96}}</ref><ref name="SinghFenech2014p236">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&pg=PA236|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=236–237}}</ref><ref name="Harkirat S. Hansra 2007 28–29">{{cite book|author=Harkirat S. Hansra|title=Liberty at Stake, Sikhs: the Most Visible|url=https://books.google.com/books?id=RDlMUfGiEO8C&pg=PA28 |year=2007|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-43222-6 |pages=28–29}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1801 ਨੂੰ (ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਨਾਲ) [[ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ [[ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=eosranjit>[http://www.learnpunjabi.org/eos/ The Encyclopaedia of Sikhism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508213214/http://www.learnpunjabi.org/eos/ |date=8 May 2014 }}, section ''Sāhib Siṅgh Bedī, Bābā (1756–1834)''.</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਰੇਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਭੀੜ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।<ref name="bakshi208">S. R. Bakshi, Sita Ram Sharma, S. Gajnani (1998) Parkash Singh Badal: Chief Minister of Punjab. APH Publishing [https://books.google.com/books?id=cyebnJdCFlEC&pg=PA208 pages 208–209]</ref> ਇਹ ਛੁੱਟੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰੀ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ, ਤਿਉਹਾਰ ਗੰਗਾ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਫਲ। ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੁੱਟੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC - Religions - Hinduism: Vaisakhi |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/vaisakhi.shtml |access-date=2024-03-27 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸਾਖੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਅਨਾਜ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ,<ref>{{Cite news |date=2018-04-13 |title=What is Vaisakhi, or Baisakhi and how is it celebrated? |url=https://www.bbc.com/newsround/43737417 |access-date=2024-03-27 |work=BBC Newsround |language=en-GB |quote=Vaisakhi has been a harvest festival in Punjab - an area of northern India - for a long time, even before it became so important to Sikhs.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vaisakhi |url=https://operations.du.edu/sites/default/files/2020-03/2017-Vaisakhi-Fact-Sheet.pdf |publisher=University of Denver |quote=Vaisakhi predates Sikhism and began as a grain harvest festival in the Punjab region of India.}}</ref> ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਂਝ ਪਾ ਲਈ ਸੀ।{{refn|<ref>{{Cite book|last=Śarmā|first=Gautama|url=https://books.google.com/books?id=A-PWAAAAMAAJ&q=baisakhi+procession+deity+himachal|title=Folklore of Himachal Pradesh|date=1984|publisher=National Book Trust, India|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Oxtoby |first=Willard |title=A Concise Introduction to World Religions |year=2007 |url=https://archive.org/details/conciseintroduct00oxto/page/338/mode/2up?view=theater |publisher=Oxford University Press |pages=338–339 |isbn=978-0-19-542207-8 |quote=Baisakhi, which is celebrated as New Year's day in India, follows a solar calendar and usually falls on 13 April. It began as a grain harvest festival for Hindus, but has acquired historical association for Sikhs.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cush |first=Denise |url=https://archive.org/details/encyclopediaofhinduismdenisecush_269_f/page/915/mode/2up?view=theater |title=Encyclopedia of Hinduism |date=21 August 2012 |publisher=Taylor and Francis |isbn=9781135189792 |pages=916}}</ref><ref>{{Cite book |last=Lochtefeld |first=James |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A-M |year=2002 |publisher=Rosen Publishing |isbn=9780823931798 |pages=81 |quote=Baisakhi is celebrated mainly in the north, particularly in the state of Punjab and its surrounding regions. In the days when pilgrims still traveled through the Himalayas on foot, this festival marked the beginning of the Himalayan pilgrimage season; during the eighteenth and nineteenth centuries, Baisakhi was the occasion for a great trading festival in the town of Haridwar, the gateway to the Himalayan shrines. Although this fair has long been eclipsed, Baisakhi is still the climactic bathing (snana) day for the Haridwar Kumbha Mela and Ardha Kumbha Mela, each of which is a bathing festival that occurs about every twelve years when Jupiter is in the sign of Aquarius (for the Kumbha Mela) or Leo (for the Ardha Kumbha Mela).}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cole |first=W. Owen |url=https://books.google.com/books?id=KVhwDwAAQBAJ&pg=PT55 |title=Understanding Sikhism |date=2004-08-26 |publisher=Dunedin Academic Press Ltd |isbn=978-1-906716-91-2 |pages=55 |language=en |quote=Sikhs were also instructed to assemble wherever the Guru happened to be at the Hindu spring festival of Vaisakhi (or Baisakhi), and in the autumn, at Diwali.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&pg=PA139 |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |date=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-905-8 |pages=139 |language=en}}</ref><ref name="Roy2005p479">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA479|title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia|author=Christian Roy|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-57607-089-5|pages=479–480}}</ref><ref>{{Cite book |last=Knott |first=Kim |url=https://books.google.com/books?id=kXheCwAAQBAJ&pg=PT80 |title=Hinduism: A Very Short Introduction |date=2016-02-25 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-106271-1 |pages=80 |language=en}}</ref>}} ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ '''ਵਿਸਾਖੀ''' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਥੋੜੀ-ਥੋੜੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੱਕ ਜਾਣ 'ਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ। [[ਫ਼ਸਲ|ਫ਼ਸਲਾਂ]] ਦੀ ਵਾਢੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨੱਚਦੇ ਸਨ। ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮੌਸਮੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਨੇ ਸਾਲ 1699 ਵਿਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ]] ਪਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ) ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸਾਲ 1801 ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 13 [[ਅਪਰੈਲ|ਅਪ੍ਰੈਲ]], 1919 ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਕੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਹੱਤਿਆਂ ਕਾਂਡ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਚੰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਹੱਤਿਆਂ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਦਲਾ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਨੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਲਈ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਰੰਗ ਵਿਚ [[ਰੰਗ]] ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਇਕੱਠ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵੇ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> == ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ== * ਇਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਚ [[ਭੰਗੜਾ (ਨਾਚ)|ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ [[ਗਿੱਧਾ]] ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਕੇ ਲੋਕ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਸਮਾਰੋਹ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਥ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। * ਸਵੇਰੇ 4 ਵਜੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ ਸਮਾਰੋਹ ਪੰਡਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਲੋਕ 'ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੰਗਰ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ == ''ਵੈਸਾਖੀ'' ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]] ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਵੈਸ਼ਾਖ (ਵੈਸ਼ਾਖੀ) ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ 'ਸ਼' (ਸ਼ਸ਼ ਅਤੇ 'ਸਾ' (ਸਸ਼) ਅਤੇ 'ਵਾ' ([[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ ਅਪਭ੍ਰੰਸ ਵਿੱਚ 'ਵਾ' ਅਤੇ 'ਬਾ' (ਬਸ਼) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੈਸਾਖੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਹੈ। ਵੈਸਾਖੀ ਜੋ ਵੈਸਾਖ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ|ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਜਾਂ ਸੰਗਰਾਂਦ (ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਵੈਸਾਖ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਖ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ [[ਨਛੱਤਰ|ਨਕਸ਼ਤਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਸਾਖੀ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਡੋਗਰਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ [[ਦੁਆਬੀ|ਦੋਆਬੀ]] ਅਤੇ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਬੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਜਾਂ ਬਸਾਖੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਸੋਆ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Basoa Festival in India |url=https://www.india9.com/i9show/Basoa-Festival-16998.htm |access-date=2026-06-15 |archive-date=2025-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527172210/https://www.india9.com/i9show/Basoa-Festival-16998.htm |url-status=dead }}</ref> ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਧੁਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਬੋਇਸ਼ਾਖੀ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=30 September 2007 |title=Banglatown spices it up for New Year at the Baishakhi Mela, May 2006 – The Londoner |url=http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=off |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930205943/http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=off |archive-date=30 September 2007 |access-date=28 February 2021}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} {{ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category-inline|Vaisakhi|ਵਿਸਾਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] 4qxs15aa636nyoc6tv29fvys3osq4vz 0 22519 841245 602338 2026-06-20T12:39:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841245 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਮੁਦਰਾ |image_1 = Lata con monedas de Venezuela 2013 000.JPG |image_title_1 = ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾਈ ਸਿੱਕੇ |image_2 = |image_title_2 = |currency_name_in_local = Bolívar fuerte venezolano <small>{{es icon}}</small> |nickname = ਬੋਲੋ(ਸ), ਲੂਕਾ(ਸ), ਰਿਆਲ(ਏਸ) |iso_code = VEF |using_countries = {{ਝੰਡਾ|ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ}} |inflation_rate = +22.9% (ਮਈ 2011)<ref>{{cite news|title=Venezuela’s Inflation Rate Down from 2010|author=Rachael Boothroyd|date=May 4, 2011|publisher=[[Venezuelanalysis]]|url=http://venezuelanalysis.com/news/6170|access-date=ਮਈ 29, 2013|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209132212/https://venezuelanalysis.com/news/6170|url-status=dead}}</ref> |pegged_with = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ|ਯੂ.ਐੱਸ. ਡਾਲਰ]] = Bs.F. 6.30<br>(Greatly different black market rate; see article text)<ref name=NYT_Feb08>{{cite news|title=In Venezuela, Faith in Chávez Starts to Wane|author=[[Simon Romero]]|date=February 9, 2008|publisher=[[New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/2008/02/09/world/americas/09venez.html}}</ref> |subunit_ratio_1 = 1/100 |subunit_name_1 = [[ਸੇਂਤੀਮੋ]] |symbol = Bs.F.<ref name="BCV"/> or Bs. |plural = bolívares fuertes | frequently_used_coins = 5c, 10c, 25c, 50c, Bs.F. 1<ref name="BCV">Banco Central de Venezuela. "[http://www.reconversionbcv.org.ve/ B.C.V. Bolívar Fuerte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711150049/http://www.reconversionbcv.org.ve/ |date=2007-07-11 }}." Accessed 26 Feb 2011.</ref> | rarely_used_coins = 1c, 12½c |used_banknotes = Bs.F. 2; 5; 10; 20; 50; 100<ref name="BCV"/> |issuing_authority = [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ]] |issuing_authority_website = www.bcv.org.ve }} '''ਬੋਲੀਵਾਰ ਫ਼ੁਇਰਤੇ''' ([[ਮੁਦਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ|ਨਿਸ਼ਾਨ]]: '''Bs.F.'''<ref name="BCV"/> ਜਾਂ Bs.;<ref>{{Cite web |url=http://eldiariodeguayana.com.ve/nacionales/2523-eliminaran-expresion-bolivares-fuertes-obsf-.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-05-29 |archive-date=2014-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728033851/http://eldiariodeguayana.com.ve/nacionales/2523-eliminaran-expresion-bolivares-fuertes-obsf-.html |dead-url=yes }}</ref> ਬਹੁ-ਵਚਨ: ''bolívares fuertes;'' [[ISO 4217]] ਕੋਡ: '''VEF''') 1 ਜਨਵਰੀ 2008 ਤੋਂ [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] ਦੀ [[ਮੁਦਰਾ]] ਹੈ। ਇੱਕ ਬੋਲੀਵਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਿੰਤੀਮੋ<ref>{{cite news |first=Jorge |last=Rueda |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4071559 |title=Venezuela Introduces New Currency |publisher=[[ABC News]] |date=2008-01-01 |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205094114/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4071559 |dead-url=yes }}</ref> ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ}} {{ਅਧਾਰ}} 0thj3go1hgfosjdssvxl9qqsqqehbpr 0 22959 841258 762527 2026-06-20T16:43:41Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Cast" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359798283|Rudaali]]" 841258 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name =ਰੁਦਾਲੀ | image = Rudaali.jpg | image_size = | caption = ''ਰੁਦਾਲੀ'' ਦਾ ਡੀ ਵੀ ਡੀ ਕਵਰ | director = [[ਕਲਪਨਾ ਲਾਜਮੀ]] | producer = ਰਵੀ ਗੁਪਤਾ<br />ਰਵੀ ਮਲਿਕ | writer = [[ਮਹਾਸਵੇਤੀ ਦੇਵੀ]] (ਕਹਾਣੀ)<br />[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] | narrator = | starring = [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]]<br />[[ਰਾਖੀ]]<br />[[ਅਮਜਦ ਖਾਨ]] | music = [[ਭੂਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ]] | cinematography = | genre = ਡਰਾਮਾ | label = | released = [[1993]] | runtime = 128 ਮਿੰਟ | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | budget = | preceded_by = | followed_by = }} ''''' ਰੁਦਾਲੀ''''' ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾ [[ਮਹਾਸਵੇਤੀ ਦੇਵੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਕਲਪਨਾ ਲਾਜਮੀ]] ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1993 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾੜੀਆ, ਰਾਖੀ, ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਅਤੇ ਅਮਜਦ ਖਾਨ ਨੇ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ == * [[ਰਾਖੀ]] * [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾੜੀਆ]] - ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ * [[ਰਾਜ ਬੱਬਰ]] * [[ਰਘੁਵੀਰ ਯਾਦਵ]] * [[ਸੁਸਮਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ]] * [[ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਹ]] - ਪੰਡਿਤ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ * ਰਾਜੇਸ਼ ਸਿੰਹ * [[ਮੀਤਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] * [[ਅਮਜ਼ਦ ਖ਼ਾਨ]] * ਊਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ * [[ਰਵੀ ਝੰਕਾਲ]] * ਸੁਨੀਲ ਸਿਨ੍ਹਾ ==ਪਲਾਟ== ਠਾਕੁਰ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਬਰਨਾ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ) ਦਾ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ, ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸ ਲਈ ਹੰਝੂ ਨਹੀਂ ਵਹਾਏਗਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਗ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭਿਕਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੁਦਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਿਕਨੀ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਵਿਧਵਾ ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਕੋਲ਼ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਭਿਕਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਲੈਸ਼ਬੈਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਕ ਕੱਚੇ ਜਿਹੇ ਕੋਠੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨਹੂਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਪੈ ਗਿਆ ਪਰ ਜੀਵਨ ਵੀ ਸ਼ਨਿੱਚਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ- ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੀਵਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੱਕ। ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਗੰਜੂ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ, ਬੁਧੂਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪੀਵਲੀ ਵਾਂਗ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਉਸਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਨਹੀ। ਸੱਸ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਗੰਜੂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ "ਅੱਖਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰੱਖਣ" ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਵਲੋਂ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਘਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗੰਜੂ ਦੀ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੰਡਤ ਦੁਆਰਾ ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ 50 ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਬੁਧੂਆ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੰਗਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੰਡਤ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਪੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੁੰਗਰੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੁਧੂਆ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਭਿਕਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਆਇਆ ਨਹੀਂ। ਭਿਕ੍ਨੀ ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਮਰਨ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਸਮਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਰਾਤ ਭੀਸ਼ਮਦਾਤਾ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਭਿਕਨੀ ਨੂੰ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਤ ਪਲੇਗ ਨਾਲ ਭਿਕਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿਕਨੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੀਵਲੀ ਸੀ। ਸ਼ਨਿੱਚਰੀ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੀਂ ਰੁਦਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * ਸ਼ਨੀਚਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ]] * ਰਾਖੀ ਭਿਕਨੀ/ਪੀਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਰਾਜ ਬੱਬਰ]] ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਅਮਜਦ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਜਦ ਖਾਨ]] ਠਾਕੁਰ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਰਘੁਵੀਰ ਯਾਦਵ|ਰਘਬੀਰ ਯਾਦਵ]] ਬੁੱਧੂਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ]]-ਮੁੰਗਰੀ (ਬੁੱਧੂਆ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] gpbhdu1acl8c1zoq0xbpfh4wndf7rp9 0 23225 841316 710301 2026-06-21T00:12:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841316 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ =ਹਰਜੀਸਾ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ =هرجيسا |nickname = |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ |motto = |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ =250px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਰਜੀਸਾ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = Somaliland |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਸੋਮਾਲੀਆ |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |coordinates_region =SO-WG |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ =ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ ={{flag|ਸੋਮਾਲੀਆ}}<br> *{{flag|ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੧ = ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੧ =ਵੋਕੋਈ ਗ਼ਲਬੀਦ |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |government_footnotes = |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ =ਯੂਸਫ਼ ਵਰਸਾਮੇ ਸਈਦ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ =੧੯੪੧ (''[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ]]'') |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ੧ =&nbsp; |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ੧ =੧੯੬੦ (''[[ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਦਾ ਮੁਲਕ]]'') |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ੨ =&nbsp; |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ੨ =੧੯੯੧ (''[[ਸੋਮਾਲੀਆ]]'') |area_magnitude = |unit_pref =Metric |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ=1200000<ref>[http://hargeisacity.50megs.com/ Hargeisa City Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617222023/http://www.hargeisacity.50megs.com/ |date=2013-06-17 }}. Retrieved on 2012-10-17. (2000 est.)</ref> |population_density_km2 = |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵਕਤ |utc_offset =+੩ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=10|latm=00|lats=00|latNS=N |longd=44|longm=30|longs=00|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ: Hargeisa capital of Somaliland.jpg |thumb|ਹਰਜੀਸਾ]] '''ਹਰਜੀਸਾ''' ({{lang-so|''Hargeysa''}}, {{lang-ar|هرجيسا}}, "ਛੋਟਾ [[ਹਾਰਰ]]") [[ਸੋਮਾਲੀਆ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ,<ref name="Jubba">{{Cite web |url=http://www.jubba-airways.com/destinations/hargeisa.aspx |title=Hargeisa |access-date=2013-06-20 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309034234/http://www.jubba-airways.com/destinations/hargeisa.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | title=Somalia: largest cities and towns and statistics of their population | url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1350565654&lng=fr&des=gamelan&geo=-198&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en | work=world-gazetteer.com | accessdate=October 19, 2012 | archiveurl=https://archive.today/20130209154514/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1350565654&lng=fr&des=gamelan&geo=-198&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en | archivedate=February 9, 2013 | dead-url=yes }}</ref> ਜੋ ਵੋਕੂਈ ਗ਼ਲਬੀਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਤ ਗਣਰਾਜ [[ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦਾ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Sqfirhbmsscf">[http://wardheernews.com/Articles_2010/June/Buh/29_Somaliland_recognition_&_the_HBM-SSC_Factor.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528122058/http://wardheernews.com/Articles_2010/June/Buh/29_Somaliland_recognition_%26_the_HBM-SSC_Factor.html |date=2012-05-28 }} Somaliland’s Quest for International Recognition and the HBM-SSC Factor</ref> I ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] t4kvzmzvbac6jswqwy0hevuaaltcmqa 0 23342 841344 709732 2026-06-21T04:34:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841344 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ = ਅਬੀਜਾਨ |other_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = District d'Abidjan |nickname = |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ |motto = |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Abidjan Montage - 1.jpg |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ = 300px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਅਬੀਜਾਨ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ: ਸੇਂਟ ਪਾਲ ਗਿਰਜਾ, ਫ਼ੇਲੀਜ਼ ਊਫ਼ੂਏ-ਬੋਆਨੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਗਣਰਾਜ ਚੌਂਕ, ਵਰੀਡੀ ਬੀਚ ਅਤੇ ਲਾ ਪਲਾਟੋ |image_flag = |flag_size = |ਚਿੱਤਰ_ਮੋਹਰ = AbidjanLogo.gif |seal_size = |ਚਿੱਤਰ_ਢਾਲ = AbidjanLogo.svg |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize =300 |pushpin_map_caption = ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |coordinates_display = inline |coordinates_region = CI |coordinates_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.sphereinfo.com/longitude~latitude/ivory_coast|title=Ivory Coast Cities Longitude & Latitude|publisher=sphereinfo.com|accessdate=18 November 2010|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913021146/http://www.sphereinfo.com/longitude~latitude/ivory_coast|dead-url=yes}}</ref><!-- for references: use<ref> tags --> |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{flag|ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਲਾਗੂਨ |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |<!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਰਾਜਪਾਲ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ =ਬਗਰੇ ਰੋਬਰਟ ਮਾਂਬੇ<ref>{{cite web|url=http://www.districtabidjan.org/gouverneur.php|title=District d'Abidjan::: Site Officiel|publisher=Districtabidjan.org|date=|accessdate=2013-06-20|archive-date=2013-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506043624/http://www.districtabidjan.org/gouverneur.php|dead-url=yes}}</ref> |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 2119 |area_land_km2 = |ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 422 |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ =2012 |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ=<ref>{[https://web.archive.org/web/20130516182235/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=srcg&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=0 World Gazetteer]</ref> |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 4476397 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 2100 |population_density_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 7108647 |population_density_metro_km2 = auto |population_density_metro_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ = ਅਬੀਜਾਨੀ |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ =[[ਗ੍ਰੀਨਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵਕਤ]] |utc_offset = +0 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=5|latm=19|lats=|latNS=N |longd=4|longm=02|longs=|longEW=W |elevation_footnotes = |ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 18 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = +44 |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = http://www.districtabidjan.org/ {{fr}} |footnotes = }} '''ਅਬੀਜਾਨ''' [[ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ]] ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵਲੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਯਾਮੂਸੂਕਰੋ]] ਹੈ। 2011 ਤੱਕ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ]] ਉੱਤੇ [[ਕਿਨਸ਼ਾਸਾ]] ਮਗਰੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]]-ਭਾਸ਼ੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 5,068,858 ਹੈ ਜਦਕਿ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,796,677 ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] kopazr1k2uq11ki8wfb7g4mh87ikok5 0 24109 841324 737633 2026-06-21T01:30:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841324 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Hookah Portrait.png|thumb|ਹੁੱਕਾ [[File:Hookah.ogg|frameless|center]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Muslim_Lady_Reclining.tif|thumb|ਹੁੱਕੇ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀ,ਹਸਤਾਖਰ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ 1789]] [[File:The Hookah.jpg|thumb|The Hookah]] '''ਹੁੱਕਾ''' ਜਾਂ ਹੁੱਕ਼ਾ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧ ਨਾਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤੰਬਾਕੂ ਨੋਸ਼ੀ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਦੀਮ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Fumari">{{cite web|url = http://www.fumari.com/hookah-history.html|title = حقہ کی تاریخ|publisher = Fumari|accessdate = 2008-04-08|archive-date = 2018-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20181225093641/https://www.fumari.com/hookah-history.html|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225093641/https://www.fumari.com/hookah-history.html |date=2018-12-25 }}</ref><ref name="India Heritage">{{cite web|url = http://www.indiaheritage.org/newlet/dec05.htm|title = حقہ کی ابتدا - حقہ کا وطن|publisher = India Heritage|access-date = 2013-07-06|archive-date = 2018-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20181225093643/http://www.indiaheritage.org/newlet/dec05.htm|url-status = dead}}</ref> ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖਾਸਕਰ ਅਰਬ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ।<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite web|url =http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HOOKAH_the_English_spelling_of_.html|title =حقہ|publisher =Encyclopædia Britannica|access-date =2013-07-06|archive-date =2018-12-25|archive-url =https://web.archive.org/web/20181225093639/http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HOOKAH_the_English_spelling_of_.html|dead-url =yes}}</ref> ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲਫ਼ਜ਼ ਦਰ ਹਕੀਕਤ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਮੂਲ ਹੱਕ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਉਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁੱਕਾ ਦੀ ਅਸਲ ਨਿਰੁਕਤੀ (etymology) ਹੱਕ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਹਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਕ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਆਰਾਬ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲੱਫ਼ੁਜ਼ ਅਲੱਗ ਹੋਣਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਜੋ ਅਰਬੀ ਦਾ ਹੱਕ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ /ਹ/ ਤੇ ਜ਼ਬਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਬਕਿ ਹੁੱਕਾ ਦੇ ਲਈ ਜੋ ਹੱਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ /ਹ/ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਜ਼ਰਫ਼, ਚਿਲਮ, ਹੌਜ਼ ਔਰ ਜੂਫ਼ ਵਗ਼ੈਰਾ ਦੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਜ਼ਰਫ਼ ਦੇ ਤਸੱਵਰ ਤੋਂ ਜੋ ਕਿ ਹਕੀਕੀ ਚਿਲਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਹੁੱਕ਼ਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੁੱਕਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹਰਾਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼]] tln46a0ei2dfrmseosst2k19pn5vx98 0 24396 841286 835710 2026-06-20T19:02:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841286 wikitext text/x-wiki {{Infobox | image = [[ਤਸਵੀਰ:Sarah Bernhardt, par Nadar, 1864.jpg|200px]] | caption = }} '''ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ''' (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉਚਾਰਣ:[sa.ʁa bɛʁ.nɑʁt], 22/23 ਅਕਤੂਬਰ 1844-26 ਮਾਰਚ 1923) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ੳਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੇ 1870 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ੳਸਦੀ ਮੰਗ ਹੋਣ ਲਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਰੈਂਚ ਪਲੇਅ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੂਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਲਾ ਡੇਮ ਔਕਸ ਕੈਮਿਲਿਅਸ, ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਜ਼, ਰੁਏ ਬਲਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸਾਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਲਾ ਟੋਸਕਾ, ਫੇਡੋਰਾ ਅਤੇ ਐਡਮੰਡ ਰੋਸਟੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਲ'ਇਗਲੋਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ [[ਹੈਮਲੇਟ]] ਸਮੇਤ ਕੈ ਪੁਰਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਰੋਸਟੈਂਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਪੋਜ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ" ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿਊਗੋ ਨੇ ਉਸ ਦੀ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਆਵਾਜ਼" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥੀਏਟਰਿਕ ਟੂਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ===ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ=== [[File:Sarah Bernhardt and her mother.jpg|thumb|ਬਰਨਾਰਟ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ]] ਹੈਨਰੀਏਟ-ਰੋਸਿਨ ਬਰਨਾਰਡ<ref>{{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|title=Encyclopédie Larousse en ligne – Henriette Rosine Bernard dite Sarah Bernhardt|first=Éditions|last=Larousse|website=www.larousse.fr|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527230343/http://larousse.fr/encyclopedie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|archivedate=27 May 2017}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਾਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ 5 ਰੋਅ ਡੀ ਲੈਕੋਲੇ-ਡੀ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref group="note">Some uncertainty exists about the date. See [https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt ''Encyclopedia Britannica'' online Tierchant (2009), page 15 and Skinner (1967) page 1, and section below on birthdate] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310044948/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt |date=10 March 2018 }}</ref><ref name="Sarah Bernhardt | French actress | Britannica.com">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|title=Sarah Bernhardt – French actress|publisher=|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180310044948/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|archivedate=10 March 2018}}</ref> ਉਹ ਜੂਡਿਥ ਬਰਨਾਰਡ ਦੀ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਧੀ ਸੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੂਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਯੂਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ), ਜੋ ਇੱਕ ਡੱਚ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗ੍ਰਾਹਕ ਵਾਲੀ ਰਖੇਲ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/10/07/style/sarah-bernhardt-and-the-divine-lie.html|title=Sarah Bernhardt and the Divine Lie|last=Blume|first=Mary|date=7 October 2000|work=[[The New York Times]]|accessdate=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/culture/story/20171214-sarah-bernhardt-was-she-the-first-a-list-actress|title=Sarah Bernhardt: Was she the first 'A-list' actress?|accessdate=23 June 2018|date=15 December 2017|last=Williams|first=Holly|publisher=[[BBC]] Culture}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/features/sarah-bernhardt-goddess-with-a-golden-voice-347025.html|title=Sarah Bernhardt: Goddess with a golden voice|last=Koenig|first=Rhoda|date=22 February 2006|work=[[The Independent]] |location=London |accessdate=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/24/sarah-bernhardt-robert-gottlieb-review|title=Sarah: The Life of Sarah Bernhardt by Robert Gottlieb|accessdate=23 June 2018|date=24 October 2010|last=Laing|first=Olivia|work=[[The Guardian]] |location=London }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੇ ਹਾਵਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਬਪਤਿਸਮਾ ਅਪਨਾਵੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਕਸਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਫਿਰ ਪੈਰਿਸ ਉਪਨਗਰ ਨਿਊਲੀ-ਸੁਰ-ਸੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਟੇਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਉਦੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ ਨੇ ਮਈ 1871 ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਦਿ ਵਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, "ਮਾ ਡਬਲ ਵੀ"<ref>{{cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2008708|title=Ma double vie: mémoires / de Sarah Bernhardt|first=Sarah (1844–1923) Auteur du texte|last=Bernhardt|date=25 August 2017|publisher=E. Fasquelle|via=gallica.bnf.fr|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807074613/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2008708|archivedate=7 August 2017}}</ref>, ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ 100,000 ਫ੍ਰੈਂਕ ਦੀ ਰਕਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੀਸਾ ਵਿੱਚ "ਅਣਜਾਣ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਰਹੱਸਮਈ ਹੈ।" ਫਰਵਰੀ 1914 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਡਾਰਡ ਬਰਨਹਾਰਟ ਉਸ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਪਿਤਾ ਸੀ। 21 ਮਈ 1856 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ "ਐਡਵਰਡ ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਡੀਥ ਵੈਨ ਹਾਰਡ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਹੇਲੇਨ ਟੀਅਰਚੈਂਟ (2009) ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਜੀਵਨੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਡੀ ਮੋਰੇਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 1844 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇਸ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਨੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਸਰੋਤ 22 ਅਕਤੂਬਰ, ਜਾਂ 22 ਜਾਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/sarah-bernhardt-9210057|title=Sarah Bernhardt|website=Biography.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425092034/http://www.biography.com/people/sarah-bernhardt-9210057|archivedate=25 April 2017|access-date=3 June 2017}}</ref> ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਮਾਂ ਜੂਡਿਥ, ਜੂਲੀ, 1820 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਇੱਕ ਡੱਚ-ਯਹੂਦੀ ਯਾਤਰੀ ਚਸ਼ਮਾ ਵਪਾਰੀ, ਮੋਰਿਟਜ਼ ਬਾਰੂਚ ਬਰਨਾਰਡ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਲਾਂਡ੍ਰੈਸ, ਸਾਰਾ ਹੀਰਸ਼ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਾ ਹਾਰਟੋਗ ਜਾਂ ਜੀਨੇ ਹਾਰਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ)। ਜੁਡੀਥ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1829 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਮਤ੍ਰਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਜੂਡਿਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਹੈਨਰੀਏਟ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਲੇ ਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੈਨਰੀਏਟ ਨੇ ਲੇ ਹਾਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੂਲੀ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ ਰਖੇਲਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜੂਲੀ ਨੇ ਨਵਾਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਮ ਯੂਲੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ-ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਂ ਵੈਨ ਹਾਰਡ ਅਪਨਾ ਲਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1843 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ "ਅਣਜਾਣ ਪਿਤਾ" ਦੀਆਂ ਜੌੜੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਲੇ ਹਵਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਯੂਲੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਵਾਰ ਸਾਰਾਹ ਢਿੱਡ 'ਚ ਸੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ 5 ਰੂਅ ਡੇ ਲ'ਕੋਲ-ਡੀ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ== * Dans les nuages, Impressions d'une chaise (1878) * L'Aveu, drame en un acte en prose (1888) * Adrienne Lecouvreur, drame en six actes (1907) * Ma Double Vie (1907), translated as My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt (1907), William Heinemann * Un Cœur d'Homme, pièce en quatre actes (1911) * Petite Idole (1920; as The Idol of Paris, 1921) * Joli Sosie (1921), Editions Nillson * L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc. (1923; as The Art of the Theatre, 1924) ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ===ਕਾਰਜੀ ਹਵਾਲੇ=== * {{cite book|ref=harv |last=Bernhardt |first=Sarah |year=2000 |title=Ma double vie |url=https://archive.org/details/isbn_9782752907509 |language=French |location=Paris |publisher=Libretto |isbn=978-2-7529-0750-9 |oclc=}} ** William Heinemann/D. Appleton 1907 English-language edition: {{Google books|5VAnwxiuxN4C|My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt}}. * {{cite book |ref=harv |last=Bernhardt |first=Sarah |year=2017 |orig-year=1923 |title=L'art du théâtre: la voix, le geste, la prononciation |language=French |publisher=la Coopérative |location=Paris |isbn=9791095066088 |oclc=981938318}} * {{cite book |ref=harv |last=Duckett |first=Victoria |year=2015 |title=Seeing Sarah Bernhardt: Performance and Silent Film |location=Urbana/Chicago, Ill. |publisher=University of Illinois Press |isbn=9780252081163 |oclc=944318596}} * {{cite book |ref=harv |last1=Gold |first1=Arthur |last2=Fizdale |first2=Robert |lastauthoramp=yes |year=1991 |title=The Divine Sarah: A Life of Sarah Bernhardt |url=https://archive.org/details/divinesarahlife00gold |location=New York |publisher=Knopf |isbn=0394528794 |oclc=966037749}} * {{cite book |ref=harv |last=Gottlieb |first=Robert |year=2010 |title=Sarah: The Life of Sarah Bernhardt |url=https://archive.org/details/sarahlifeofsarah00gott |url-access=registration |location=New Haven, Conn. |publisher=Yale University Press |isbn=978-03-0019-2599 |oclc=813393485}} * {{cite book |ref=harv |last=Skinner |first=Cornelia Otis |year=1967 |title=Madame Sarah |url=https://archive.org/details/madamesarah00skin |url-access=registration |location=New York |publisher=Houghton-Mifflin |isbn= |oclc=912389162}} * {{cite book |ref=harv |last=Snel |first=Harmen |year=2007 |title=The Ancestry of Sarah Bernhardt: A Myth Unraveled |translator=Alfred Willis |location=Amsterdam |publisher=Joods Historisch Museum |isbn=9789080202931 |oclc=237204074 |postscript=. "On the occasion of the exhibition 'Sarah Bernhardt: The Art of High Drama', 15 June till 16 September 2007 in the Jewish Historical Museum, Amsterdam".}} * {{cite book |ref=harv |last=Tierchant |first=Hélène |year=2009 |title=Sarah Bernhardt: Madame "quand même" |url=https://archive.org/details/sarahbernhardtma0000tier |location=Paris |publisher=Éditions Télémaque |isbn=9782753300927 |oclc=2753300925}} ==ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ== * Brandon, Ruth. ''Being Divine: A Biography of Sarah Bernhardt''. London: Mandarin, 1992. * Duckett, Victoria. ''Seeing Sarah Bernhardt: Performance and Silent Film''. University of Illinois Press, 2015. {{ISBN|978-0-252-08116-3}}. * Garans, Louis, ''Sarah Bernhardt: itinéraire d'une divine''. Éditions Palatines, 2005, {{ISBN|978-2911434433}} * Léturgie, Jean and Xavier Fauche: ''Sarah Bernhardt''. [[Lucky Luke]] vol. 49. Dupuis, 1982. * Lorcey, Jacques. ''Sarah Bernhardt, l'art et la vie''. Paris: Éditions Séguier, 2005. 160 pages. Avec une préface d'Alain Feydeau. {{ISBN|2-84049-417-5}}. * {{Cite book |last=Marcus |first=Sharon |year=2019 |title=The Drama of Celebrity |url=https://books.google.com/books?id=9N9-DwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=twopage&q&f=false |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691177595 |oclc=1059270781 |access-date=29 July 2019 |postscript=. On the history of Sarah Bernhardt's celebrity.}} * Ockmann, Carol and Kenneth E. Silver. ''Sarah Bernhardt: The Art of High Drama''. New York: [[Yale University Press]], 2005 ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?query_type=keyword&query=bernhardt&nq=1 Sarah Bernhardt cylinder recordings], from the [[Cylinder Preservation and Digitization Project]] at the [[University of California, Santa Barbara]] Library. * [http://dangerouswomenproject.org/2016/06/09/sarah-bernhardt/ Dangerous Women Project: Celebrating Transgressive Celebrity] * [https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=391 Sarah Bernhardt at the Literary Encyclopaedia] * Sarah Bernhardt at [https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/sarah-bernhardt/ Columbia University Women Film Pioneers Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623101936/https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/sarah-bernhardt/ |date=2019-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20080110002201/http://www.templeresearch.eclipse.co.uk/sarah/Sarah.htm The Sarah Bernhardt Pages] * {{Gutenberg author |id=Bernhardt,+Sarah | name=Sarah Bernhardt}} * Loubat, Emmanuelle: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/bernhardt_sarah/ Bernhardt, Sara], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War]. * {{Internet Archive author |sname=Sarah Bernhardt}} * {{IBDB name}} * [http://www.bris.ac.uk/theatrecollection/search/people_sub_plays?forename=Sarah&surname=BERNHARDT&job=Actor&pid=13624&image_view=Yes&x=19&y=17 Performances in Theatre Archive University of Bristol] * [https://web.archive.org/web/20120218061643/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00184p1.xml&query=bernhardt%2C%20sarah&query-join=and Sarah Bernhardt Collection] at the [[Harry Ransom Center]] at the [[University of Texas at Austin]]. * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2013 Bibliography] * [http://jwa.org/encyclopedia/article/bernhardt-sarah Sarah Bernhardt] Jewish Women's Archive * [http://archives.nypl.org/the/22445 Elie Edson press files on Sarah Bernhardt, 1910–1911], held by the Billy Rose Theatre Division, [[New York Public Library for the Performing Arts]] * [http://lib-archives.ex.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=EUL+MS+170 Papers relating to Sarah Bernhardt at the University of Exeter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806221135/http://lib-archives.ex.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=EUL+MS+170 |date=2020-08-06 }} *[https://www.greatwartheatre.org.uk/db/script/1037/ Play ''Du Théâtre au Champ D'Honneur'' by Sarah Bernhardt on Great War Theatre website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807014754/https://www.greatwartheatre.org.uk/db/script/1037/ |date=2020-08-07 }} iuyps22yiykty4skv64f0wi18yg1l8g 0 26176 841249 803615 2026-06-20T14:01:25Z ~2026-35939-76 60742 ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਹਾਂ ਤੇ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 841249 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | image = Wariyam Sandhu.jpg | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 10 ਸਤੰਬਰ 1945 (ਉਮਰ 72) | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | period = ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - ਜਾਰੀ | genre = ਕਹਾਣੀ | subject = ਸਮਾਜਕ | movement = ਸਮਾਜਵਾਦ | notableworks = }} [[ਤਸਵੀਰ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ 25.jpg|thumb|ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' (ਜਨਮ: [[10 ਸਤੰਬਰ]] [[1945]]) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। [[2000]] ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ [[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਚੌਥੀ ਕੂਟ]] ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਮਿਲਿਆ।<ref name=sahitya>{{cite news|title=Sahitya Akademi awards presented|url=http://hindu.com/2001/02/21/stories/0221000z.htm|accessdate=June 27, 2012|newspaper=The Hindu|date=February 21, 2001|archive-date=ਨਵੰਬਰ 5, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105080937/http://hindu.com/2001/02/21/stories/0221000z.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ,<ref>{{cite book|title=Towards the Contemporary Period: From the Mid-nineteenth to the End of the Twentieth Century|year=2005|publisher=UNESCO|isbn=9231039857|author=Chahryar Adle|coauthors=Madhavan K. Palat and Anara Tabyshalieva|page=894}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ [[ਹਿੰਦੀ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.dkagencies.com/doc/from/1123/to/1123/bkId/DK55465233515748597312031371/details.html |title=श्रेष्ठ कहानियां / वरियाम सिंह संधू |access-date=2013-09-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028143107/http://www.dkagencies.com/doc/from/1123/to/1123/bkId/DK55465233515748597312031371/details.html |url-status=dead }}</ref>, [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ- 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ’, ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ [[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਫ਼ਿਲਮ)]] ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। 'ਜਮਰੌਦ' ਕਹਾਣੀ ’ਤੇ ਨਵਤੇਜ ਸੰਧੂ ਨੇ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਰੀਏ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾ ਜਗਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ [[10 ਸਤੰਬਰ]] [[1945]] ਨੂੰ (ਅਸਲ [[5 ਦਸੰਬਰ]] [[1945]] ਨੂੰ [[ਬੁੱਧਵਾਰ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਨਾਨਕੇ [[ਪਿੰਡ]] [[ਚਵਿੰਡਾ ਕਲਾਂ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਭਡਾਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ, (ਉਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਲਾਹੌਰ) ਅਜੋਕੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 43 ਸਾਲ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ। ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਪਲੇਠੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਔਲਖ ਜੱਟ ਹਨ।<ref>http://www.parvasi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10130&Itemid=95{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|title=ਜਮਰੌਦ|last=ਸੰਧੂ|first=ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ|publisher=ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ|year=2021|isbn=93523 15 71-5|location=ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਰੂਪਿੰਦਰ ਰੂਪ ਕੌਰ ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਕੌਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਸੁਪਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਸਦਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਰ ਕੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਸੰਧੂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੇ ਐਮ.ਏ, ਐਮ.ਫਿਲ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ|ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]] ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਵੀ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਿਰਸਾਣੀ ਦਾ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਕਥਾਕਾਰ ਹੈ। ਨਿਮਨ ਕਿਰਸਾਣੀ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਟੇਕ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੰਧੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਥਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। [[ਕਵਿਤਾ]] ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਕਹਾਣੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ 'ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ' ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਥਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕਾਗਰ-ਚਿੱਤ ਹੋਕੇ [[ਸਾਹਿਤ]] ਰਚਨਾ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਧੂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਰਥ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰਕ ਤੇ ਸੰਧੂ ਗੁਆਂਢੀ ਕੌਮਾਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਰਾਵੀਓਂ ਪਾਰ ਸੀ, ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀਓਂ ਉਰਾਰ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ, ਸਾਡਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲਦਾ ਹੈ। ਵਰਿਆਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡਾ ਇਲਾਕਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸੀਂ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਧੂ ਦਾ ਕੰਮ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ, ਦੋ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''[[ਲੋਹੇ ਦੇ ਹੱਥ]]'' (1971) *''[[ਅੰਗ-ਸੰਗ]]'' (1979) *''[[ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹੀਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਭੱਜੀਆਂ ਬਾਹੀਂ]]'' ([[1987]]) *''[[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਚੌਥੀ ਕੂਟ]]'' ([[1998]]) *''[[ਤਿਲ-ਫੁੱਲ]]'' (2000) *[[ਜਮਰੌਦ(ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਜਮਰੌਦ]] (2021), ਸੰਗਮ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ === '''ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ''' === *''ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈਜੀਵਨੀ'' *''[[ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚਲੀ ਉਡਾਣ]]'' (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ) === ਸਫਰਨਾਮਾ === *''[[ਪਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬ]]'' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ-ਅਮਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ) *''[[ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ]]'' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ) === ਵਾਰਤਕ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਕਵਿਤਾ === *''ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਾਰ (ਆਲੋਚਨਾ)'' *ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ-ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਪੇਖ (ਆਲੋਚਨਾ) *ਪੜ੍ਹਿਆ-ਵਾਚਿਆ (ਆਲੋਚਨਾ) *ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਚੌਮੁਖੀਆ ਚਿਰਾਗ਼-ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ (ਇਤਿਹਾਸ) *ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਗਾਥਾ (ਇਤਿਹਾਸ) *ਗ਼ਦਰੀ ਜਰਨੈਲ-ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ (ਇਤਿਹਾਸ) *ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ (ਇਤਿਹਾਸ) *ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਕੌਣ ਸਨ? (ਇਤਿਹਾਸ) *ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲਦਿਆਂ (ਵਾਰਤਕ) *ਹੀਰੇ ਬੰਦੇ (ਸ਼ਬਦ-ਚਿਤਰ)-(ਵਾਰਤਕ) *ਰੰਗ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ-(ਵਾਰਤਕ) *ਮੇਰੇ ਸਿਰਜਣ-ਹਾਰੇ-ਪਿੰਡ, ਪੁਰਖ਼ੇ ਤੇ ਉਸਤਾਦ (ਗ਼ੈਰ-ਗ਼ਲਪ) *ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ-(ਕਵਿਤਾ) === ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ === === ''ਕਰਵਟ- ਸੰਪਾਦਿਤ)'' === ** ''[[ਕਥਾ-ਧਾਰਾ]]'' (ਸੰਪਾਦਿਤ) **''ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਜੱਟ ਦੀ ਜੂਨ)'' **ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ (ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) **ਆਤਮ ਅਨਾਤਮ (ਕਾਵਿ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) **ਕਥਾ ਰੰਗ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) **ਦਾਇਰਾ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) **ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਰੂਪ ਤੇ ਰੁਝਾਨ *'ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ' - ਸਾਹਿਤਯ ਅਕਾਦੇਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ *'ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ'- ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ *ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਰਿਆਮ ਅੰਕ -(ਮਾਸਿਕ ‘ਵਰਿਆਮ’, ਜਲੰਧਰ) *'ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਛਾਣ'-ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ *'ਅਲਵਿਦਾ! ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੰਨੋਆਣਾ'-ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਜਲੰਧਰ *ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ-ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ *'ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ' *ਗ਼ਦਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕਮੇਟੀ ਟਰਾਂਟੋ (ਕਨੇਡਾ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗ਼ਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਲ-2013 ਦੇ ਕਲੈਂਡਰ ਵਾਸਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ==ਇਨਾਮ== *[[1979]] ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਇਨਾਮ *[[1980]] [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਇਨਾਮ *[[1981]] ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ *[[1988]] [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] ਇਨਾਮ *'''1988 ਸਰੇਸ਼ਠ ਕਹਾਣੀਕਾਰ (ਸੇਖੋਂ ਵਿਰਕ ਪੁਰਸਕਾਰ)''' *[[1990]] [[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] ਇਨਾਮ -ਬਟਾਲਾ *'''1992 ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ''' *'''1993 ਮਨਜੀਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਨੇਡਾ''' *'''1997 ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ''' *'''1997 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਣ' ਪੁਰਸਕਾਰ-ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰੈਸਲਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ -ਨਿਊਯਾਰਕ (ਅਮਰੀਕਾ)''' *'''1998 ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁੱਤ-'ਪੰਜਾਬ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸੰਸਥਾ' ਵੱਲੋਂ ਇਕਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ''' *1999 ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ ਢੁੱਡੀਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ *'''1999 ਪਲਸ-ਮੰਚ ਪੁਰਸਕਾਰ''' *'''1999 ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਪੁਰਸਕਾਰ''' *2000 ਪਾਸ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ *'''2000 ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ''' *'''2000 ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ''' *2000 ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ *[[2000]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]]<ref>{{Cite web |url=http://hindu.com/2001/02/21/stories/0221000z.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-08-08 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105080937/http://hindu.com/2001/02/21/stories/0221000z.htm |dead-url=yes }}</ref> (ਚੌਥੀ ਕੂਟ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ) *'''2001 ‘ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)''' *'''2002 ਪੰਜਾਬ ਰਤਨ ਪੁਰਕਾਰ''' *2003 ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ) *'''2003‘ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਲੰਡਨ (ਬਰਤਾਨੀਆ )''' *'''2003 'ਸਾਡਾ ਮਾਣ' ਪੁਰਸਕਾਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਲੰਡਨ ( ਲੱਖ ਰੁਪੈ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ) –ਬਰਤਾਨੀਆ''' *'''2006 ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ- ਵਤਨ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਮਿਸੀਸਾਗਾ (ਕਨੇਡਾ)''' *'''2006 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ- ਟਰਾਂਟੋ (ਕਨੇਡਾ)''' *'''2006 'ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਰ-ਸ਼ਬਦ ਸੰਗਮ' ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਡਮਿੰਟਨ (ਕਨੇਡਾ)''' *'''2007 'ਸਾਹਿਤ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਸੈਂਟਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨੌਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਸਰੀ (ਕਨੇਡਾ)''' *'''2007 'ਆ-ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ' ‘ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ’- ਟਰਾਂਟੋ (ਕਨੇਡਾ)''' * '''2008 'ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਗੂਏਜ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ', ਓਨਟਾਰੀਓ -ਟਰਾਂਟੋ''' *2018 ਪੰਜਾਬ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੰਜਾਬ ਆਰਟ ਕੌਂਸਲ) *2023 'ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ'-ਲਾਹੌਰ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}{{ਅਧਾਰ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ [http://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/WaryamSinghSandhu.php ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ] * [http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਵਰਿਆਮ%20ਸਿੰਘ%20%20ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਬਾਰੇ] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] 5ryeffhroidafy05fx4v0wv28zflz0h 0 42510 841379 755686 2026-06-21T11:34:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841379 wikitext text/x-wiki {{ਬਾਰੇ||ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼|ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ}} '''ਇਮਰਾਤ''' ਜਾਂ '''ਅਮਰਾਤ''' ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਰਬ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ-ਨੁਮਾ [[ਇਮੀਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ''ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ'' ਜਾਂ ''ਰਿਆਸਤ'' ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਨਿਰੁਕਤੀ== '''ਇਮਰਾਤ''' ਜਾਂ '''ਅਮਰਾਤ''' ({{Lang-ar|إمارة}} ''{{transl|ar|ALA|ਇਮਾਰਾ-ਹ}}''<span style="margin-left:1px">,</span> ਬਹੁਵਚਨ: {{lang|ar|إمارات}} ''{{transl|ar|ALA|ਇਮਾਰਾਤ}}''<span style="margin-left:2px">)</span> ਕਿਸੇ [[ਇਮੀਰ]] (ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਫ਼ੌਜਦਾਰ, ਰਾਜਪਾਲ ਆਦਿ) ਦਾ ਗੁਣ, ਰੁਤਬਾ, ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਇਲਾਕਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=6 August 2020 |title=What is the difference between an emirate and a caliphate? – Shakuhachi.net |url=https://www.shakuhachi.net/what-is-the-difference-between-an-emirate-and-a-caliphate/ |access-date=20 ਮਈ 2024 |archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003155448/https://www.shakuhachi.net/what-is-the-difference-between-an-emirate-and-a-caliphate/ |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 2x5sy7bb3sc5vtjwpg4g898n3e5g3pu 0 44138 841247 774276 2026-06-20T13:14:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841247 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | stadium_name = ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ | nickname = ਬ੍ਰਿਜ<ref>{{cite news | date = 2011-01-14 | url = http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~2266686,00.html | title = Premier Talents Brings Brazilian Blue to the Bridge | publisher = chelseafc.com | accessdate = 2011-03-10 }}</ref><ref>{{cite news | date = 2011-02-26 | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/8349515/Henry-Winter-Chelsea-v-Manchester-United-battle-has-lost-its-edge.html | title = Chelsea v Manchester United battle has lost its edge | publisher = Daily Telegraph | accessdate = 2011-03-10 | location=London | first=Henry | last=Winter }}</ref> | image = [[File:Stamford Bridge Clear Skies.JPG|300px]] | caption = | fullname = ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ | location = [[ਲੰਡਨ]]<br />[[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | coordinates = {{Coord|51|28|54|N|0|11|28|W|type:landmark_region:GB_scale:2000|display=it}} | built = 1876 | opened = 28 ਅਪਰੈਲ 1877<ref>[http://www.chelseafc.com/page/StadiumHistory/0,,10268,00.html Stadium History] chelseafc.com</ref> | renovated = | closed = | demolished = | owner = [[ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] | operator = [[ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] | surface = ਘਾਹ | construction_cost = | architect = | former_names = | tenants = | seating_capacity = 41,798<ref name="Premier League">{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |dead-url=yes }}</ref> | suites = 51 | record_attendance = | dimensions = 103 x 67 ਮੀਟਰ <br /> (112.6 x 73.2 ਗਜ਼)<ref name="chelseafc.com">[http://www.chelseafc.com/page/ClubInfo/0,,10268,00.html CLUB INFORMATION] chelseafc.com</ref> |}} '''ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਛੇਲਸੇਅ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 41,798 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="premierleague.com"<ref name="Premier League"/> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Stamford Bridge|ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ}} * [http://www.chelseafc.com ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.chelseafcforums.com ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਫੋਰਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622164009/http://www.chelseafcforums.com/ |date=2019-06-22 }} * [http://www.camvista.com/sports/football/chelsea01.php3 ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ ਵੈਬਕੈਮ ਤੇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702050643/http://www.camvista.com/sports/football/chelsea01.php3 |date=2014-07-02 }} * [http://www.footballstadiumtours.co.uk/football-stadium-tours/chelsea ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ ਟੂਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413114407/http://www.footballstadiumtours.co.uk/football-stadium-tours/chelsea |date=2010-04-13 }} * [http://www.chelseastadiumtoursguide.com/ ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਸਟੇਡੀਅਮ ਟੂਰ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719223902/https://www.chelseastadiumtoursguide.com/ |date=2019-07-19 }} * [http://www.stadiumguide.com/stamfordbridge.htm ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ] * [http://www.football-match.de/london-chelsea/ ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924014434/http://www.football-match.de/london-chelsea/ |date=2015-09-24 }} * [http://www.samsungfootball.co.uk ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ ਸੈਮਸੰਗ ਉੱਤੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306015131/http://www.samsungfootball.co.uk/ |date=2010-03-06 }} * [http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=aea1c7369a0dede9d74baae849fa7ef2 ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ 3D] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527011756/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=aea1c7369a0dede9d74baae849fa7ef2 |date=2013-05-27 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] h40xfeqx771npkcktknx3ebf3zasnyv 0 44169 841306 709696 2026-06-20T22:09:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841306 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{infobox stadium | name = ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ | image = [[File:St James Park.jpg|300px]] | caption = | nickname = | fullname = ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ | location = [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਅਪੌਨ ਟਾਈਨ]]<br />[[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | coordinates = {{Coord|54|58|32|N|1|37|18|W|type:landmark_region:GB_scale:2000|display=it}} | opened = ੧੮੯੨<ref name=officialsitestadiumpage>[http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Stadium/0,,10278,00.html Newcastle United official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202617/http://www.nufc.premiumtv.co.uk/page/Stadium/0,,10278,00.html |date=2008-05-16 }} Stadium Information page</ref> | expanded = | owner = [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ]] | surface = ਘਾਹ | architect = | tenants = [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ]] | seating_capacity = ੫੨,੪੦੫<ref name="Premier League">{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] |archive-date=31 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |dead-url=yes }}</ref> | dimensions = ੧੧੫ × ੭੪.੪ ਗਜ਼ <br /> (੧੦੫ × ੬੮ ਮੀਟਰ) }} '''ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਅਪੌਨ ਟਾਈਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਨਿਊਕੈਸਲ ਯੂਨਾਈਟਡ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੫੨,੪੦੫ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="Premier League"/> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{ਕਾਮਨਜ਼|St James' Park|ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ}} *[http://www.nufc.co.uk/page/Club/History/SportsDirectArena ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਪਾਰਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113184643/http://www.nufc.co.uk/page/Club/History/SportsDirectArena |date=2011-11-13 }} NUFC.co.uk 'ਤੇ *[http://www.london2012.com/games/venues/st-james-park.php ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਸੂਚੀ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424205103/http://www.london2012.com/games/venues/st-james-park.php |date=2012-04-24 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] nid0vjv4ytpbcupkrly6ij9rtpakli4 0 44258 841244 709620 2026-06-20T12:31:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841244 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | name = ਵਿਮਬਿੱਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ | nickname = ''ਨਵ ਵਿਮਬਿੱਲੀ'' | logo_image = | logo_caption = | image = [[File:Wembley Stadium interior.jpg|300px]] | caption = | fullname = | former_names = | location = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | coordinates = {{Coord|51|33|21|N|0|16|47|W|display=inline,title|type:landmark_region:GB}} | broke_ground = 30 ਸਤੰਬਰ 2002<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4735072.stm | work=BBC News | title=Timeline: The new Wembley | date=21 February 2006}}</ref> | built = | opened = 9 ਮਾਰਚ 2007 | renovated = | expanded = | closed = | demolished = | owner = ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | operator = ਵਿਮਬਿੱਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਲਿਮਟਿਡ | surface = ਘਾਹ | scoreboard = | construction_cost = £ 75,70,00,000<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/business-15184598|work=BBC News|title=Wembley to break even by 2015, says FA chairman|date=5 October 2011}}</ref> | suites = 166 | architect = ਪੋਪੁਲੁਸ<ref>{{cite journal |url=http://portfolio.populous.com/projects/wembley.html |title=Projects: Wembley Stadium |publisher=Populous.com |journal= |access-date=2014-08-27 |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113031522/http://portfolio.populous.com/projects/wembley.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news| url=http://populous.com/project/wembley-stadium/ |title=Timeline: A new National Stadium for the national game}}</ref> | project_manager = ਸਾਇਮੰਡਜ਼<ref name="multiple">{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/wembley|title=Wembley Stadium, London|publisher=Design Build Network|date=19 June 2006|accessdate=11 August 2010}}</ref> | structural engineer = | services engineer = ਮੱਤੀ ਮੈਕਡੋਨਲਡ<ref name="multiple"/> | general_contractor =<ref name="multiple"/> | main_contractors = | capacity = 90,000 | dimensions = 108 x 68 ਮੀਟਰ <br>(115 x 76 ਗਜ) | acreage = | tenants = | hosts = | website =http://www.wembleystadium.com }} '''ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ''', [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ<ref>[http://www.london2012.com/games/venues/wembley-stadium.php London2012.com profile.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100914110733/http://www.london2012.com/games/venues/wembley-stadium.php |date=2010-09-14 }} - accessed 29 September 2010.</ref>, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 90,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="CONSTRUCTIONFACTS">{{cite web |url=http://www.wembleystadium.com/buildingwembley/statsandfacts/ |title=Building Wembley: Construction facts |publisher=Wembley National Stadium Limited |access-date=2014-08-27 |archive-date=2010-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328083221/http://www.wembleystadium.com/buildingwembley/statsandfacts |dead-url=yes }}</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Wembley Stadium|ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ}} *[http://www.wembleystadium.com/ ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ] ਵੈਬਸਾਈਟ *[http://www.wikistadiums.org/wembley-stadium/1 ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਚਿੱਤਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ]] r385wrf9f96o2oesxheo26qpqde1zdj 0 44513 841311 827084 2026-06-20T22:47:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841311 wikitext text/x-wiki [[File:Antarctic-seas-en.jpg|right|thumb|460px|ਸੋਮੋਵ ਸਮੁੰਦਰ [[ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ]] '''ਸੋਮੋਵ ਸਮੁੰਦਰ''' [[ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਸਮੁੰਦਰ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ [[ਪੂਰਬੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] [[ਉੱਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ [[ਡਰਵਿਲ ਸਮੁੰਦਰ]] ਹੈ।<ref>[http://books.google.com/books?id=dpAVAQAAIAAJ&q=%22Somov+Sea%22&dq=%22Somov+Sea%22&hl=en&ei=oTq4TfXkAYaWswbT6YjrAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ New Zealand Antarctic Society: Antarctic, Volume 7, page 395]</ref> ਇਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ, ਓਟਸ ਤੱਟ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਤੱਟ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, 150° ਅਤੇ 170° ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਡੀ'ਉਰਵਿਲ ਸਾਗਰ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="IHO">{{cite web|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd (currently in-force) edition|year=1953|publisher=International Hydrographic Organization|access-date=28 December 2020}}</ref> ਕੇਪ ਅਡਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, 170°14' ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਰੌਸ ਸਾਗਰ]] ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://gturs.com/Maps/pic/ant_fiz.jpg |title=Archived copy |access-date=2015-06-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910060624/http://gturs.com/Maps/pic/ant_fiz.jpg |archive-date=2015-09-10 }}</ref> ਇਹ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ 2002 ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਡ੍ਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (IHO) ਦੇ ਖਰੜੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖਰੜੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ IHO (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨ) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1953 ਦਾ IHO ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੈ।<ref name="IHO"/> ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਐਟਲੇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ 2014 ਦਾ 10ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਰਲਡ ਐਟਲਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ ਐਟਲਸ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਦਾ 2014 ਦਾ 12ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਕਸ਼ਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://ostranah.com/lists/sea.php?id=15 |title=Gazetteer «About countries»: Somow (sea) |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323082956/http://ostranah.com/lists/sea.php?id=15 |url-status=dead }}</ref> ਸੋਮੋਵ ਸਾਗਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,150,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ² ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ 3000 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਡੂੰਘਾ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |url=http://ostranah.com/lists/sea.php?id=15 |title=Gazetteer «About countries»: Somow (sea) |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323082956/http://ostranah.com/lists/sea.php?id=15 |url-status=dead }}</ref> ਬੈਲੇਨੀ ਟਾਪੂ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਤੱਟ ਤੋਂ 240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ। ਸੋਮੋਵ ਸਾਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਸੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਧਰੁਵੀ ਖੋਜੀ ਮਿਖਾਇਲ ਸੋਮੋਵ (1908–1973) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ 1955 ਅਤੇ 1957 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ]] jzsr8uvx5nst10t9frce6rn71odoft6 0 45203 841275 839418 2026-06-20T17:14:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841275 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡਾ. ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ | image = Shekhar-Gurera-photo2012.jpg | image_size = 150px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1965|08|30}} | birth_place = [[ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | occupation = [[ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] | alias = ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ | spouse = ਰੇਖਾ ਗੁਰੇਰਾ | parents = ਮਨੀ ਰਾਮ ਗੁਰੇਰਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਗੁਰੇਰਾ | children = ਦੇਵ ਗੁਰੇਰਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਗੁਰੇਰਾ | nationality = {{IND}} | years_active = 1984–ਮੌਜੂਦਾ | religion = | signature = Shekhar_Gurera_sign_logo.jpg | signature_size = 100px | website = {{URL|shekhargurera.com}} }} '''ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ''' (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਡਾ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।<ref>ਮੀਡੀਆ ਮਾਨਤਾ ਸੂਚੀ ਪੱਤਰ. ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ. 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010. 22 ਜੁਲਾਈ 2010 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. [http://pib.nic.in/prs/prs2010/ListByName.htm ਮਾਨਤਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, 2010 (ਨਾਮ ਦੀ ਸੂਚੀ no300)]</ref> ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ: ਦ ਪਿਓਨੀਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ]], ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਗਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page26-31) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]</ref> ==ਜੀਵਨੀ == ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੋਗਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ 30 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>Another Feather in the cap of Cartoonist Gurera [http://www.readwhere.com/read/159872/g4u-MEDIA/1999-TOI-Gurgaon-Plus#page/1/2 The Times of India, New Delhi: <small>ਜਨਵਰੀ, 1999 </small>]</ref> ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਟੂਨ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ "ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ" ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page24-29) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1989: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ<ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/5/2 Evening News, New Delhi: <small>१९ ਫਰਵਰੀ १९९०</small>]</ref> * 1990: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨ ਐਵਾਰਡ<ref>ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/6/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਿੱਲੀ: <small>३१ ਜਨਵਰੀ १९८९</small>]</ref> * 1992: ਪਹਿਲੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ, ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਵਾਰਡ<ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ [http://www.readwhere.com/read/159869/g4u-MEDIA/1992-the-PM-P-V-Narsimha-Rao#page/1/2 नवभारत टाइम्स, नई दिल्ली: <small>३० नवम्बर १९९२</small>]</ref> * 1996: 20ਵੇਂ ਮਾਤਰਸ਼ਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਐਵਾਰਡ<ref>20th Matri Shree Award Announced [http://www.readwhere.com/read/159868/g4u-MEDIA/1996-Matri-Shree-Award#page/1/2 Indian Express, New Delhi: <small>May6,1996</small>]</ref> * 1997: ਜਾਪਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ।<ref>ਤੀਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ [http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060613/http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm |date=2013-09-21 }}</ref> * 2002: ਸਤਮਾ, [[ਜਾਪਾਨ]] ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫੋਟੋ ਮੁਕਾਬਲੈ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * 2011: ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਮਹਾਮਨ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ७ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ (ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ. * 2019 - ਹਰਿਆਣਾ ਗਰੀਮਾ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਦੌਰਾਨ "ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਆਈਕਨ" ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆਂ ਗਿਆ<ref>ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ; [https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html <small>समाचार4मीडिया, ਅਕਤੂਬਰ 28, 2019</small>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208194046/https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 <small>ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229210535/https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 |date=2019-12-29 }}; ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਸੰਬਰ 25, 2019</small>.</ref> * 2025: ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਲਈ ਕੇਯੂ, ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>SG honoured with Honorary Doctorate; [https://centralchronicle.com/epaper/archives/2025-08-11/ccpaper3.jpg Central Chronicle, Bhopal Aug.11, 2025]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://epaper.navbharatlive.com/editionname/Nagpur/NAVABHARAT_NAG/page/4/article/NAVABHARAT_NAG_20250810_4_4 शेखर गुरेरा को डॉक्टरेट की मानद उपाधि]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}; [[Nava Bharat]], Nagpur, Aug.10, 2025.</ref> === ਸਾਫ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ === [[File:ShekharGurera as Brand Ambassador for MCG 01.jpg|thumb|ਸਾਫ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ]] * 2018: ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਗੁੜਗਾਓਂ (MCG) ਨੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਮਾਨਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੱਛ ਸਰਵੇਖਣ 2018 ਲਾਇ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ.<ref>[http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202072244/http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 |date=2018-02-02 }} ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, 31 January 2018.</ref><ref>[http://thepublicworld.com/archives/28041 कार्टूनिस्ट शेखर गुरेरा बने MCG के लिए ब्रांड एम्बेसडर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202073541/http://thepublicworld.com/archives/28041 |date=2018-02-02 }} पब्लिक वर्ल्ड, 31 January 2018.</ref> == ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ== [[File:SG4print 13.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ: 2013]] [[File:Shekhar gurera Banner12.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਆਪਣਾ ਕੈਰਿਕੇਚਰ]] * 1999: '''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''' (ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆ ਦੀ ਲੜੀ) ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕੇਰਿਕੈਚਰ ਬਣਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ. ਫਿਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੇ [[ਕਾਰਗਿਲ]] ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪਟਨਾ]] ਅਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>Humour for warriors up front: [http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html १४ ਜੁਲਾਈ १९९९, IE ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928020953/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html |date=2013-09-28 }}</ref> * 2001: ਡੇਢ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ('''Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''') ਜੋ ਸਿਰਫ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ, ਫਿਲਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੋਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੇਗੀ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>Crystal Ball Gazing: <small>Hrithik Roshan in 2035</small> [http://www.readwhere.com/read/159870/g4u-MEDIA/2000-Website-Future-Lens#page/1/2 The Times of India, <small>New Delhi: July 27, 2000</small>]</ref><ref>30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ [http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306204555/http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm |date=2016-03-06 }}</ref> * 2005 ਅਤੇ 2016: ਕੌਮੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੌਂਸਲ <small>(NPC)</small> ਦੇ '''ਕੈਲੰਡਰ'''' ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ * 2017: '''ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਟੂਨ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ'''', ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੰਡਿਯਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਓਫ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਸ (Indian Institute of Cartoonists) ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਨਵਰੀ 7 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 2017 ਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨ ਗੈਲਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.<ref>[http://www.readwhere.com/read/1071566/KannadaPrabha,-Bangalore/Arts#page/1/2 Art review by Gurudatta NS Sanketh] [[Kannada Prabha]], Bangalore, 7 January 2017.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QECrRVE4JCc WORLD OF SHEKHAR GURERA' - NEWS9] [[News9 (Karnataka)|News9]], 11 January 2017.</ref> * 2018: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਯੂਨੀਅਨ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (UNCRD) ਦੇ ਤਿਹਾਈ ਅਧੀਨ 8ਵੀਂ 3R (Reduce, Recycle, Reuse) ਫੋਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਬੁੱਕ '''ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ''' ਡਰਾਇੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ! (ਅਪ੍ਰੈਲ 9-12, 2018)<ref>[http://www.readwhere.com/read/1608238/Conservation-In-Lifestyle:-Indian-Heritage-2018-(E)/Conservation-in-Indian-Living-Demonstrated-through-Illustration-By-Shekhar-Gurera#page/1/1 ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ] 8ਵੇਂ ਖੇਤਰੀ 3R ਫੋਰਮ: 9-12 April,2018</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ== * 1997: ''''' ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ''''', ਜਪਾਨ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ।<ref>23 ਦਸੰਬਰ, 1997 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ: [http://www.readwhere.com/read/152310/g4u-MEDIA/1997-Suryodaya-Ki-Dharti-Japan-Se#page/11/2 ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ]</ref> * 1999: '''''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''''', [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।<ref>"ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ" [http://www.youtube.com/watch?v=gUZHllsiexI. ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]</ref> * 2000: '''''Laugh as you Travel''''':ਕਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ]] ਦੇ 150 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ।<ref>26 ਅਗਸਤ, 2000 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ: [http://www.readwhere.com/read/154195/g4u-MEDIA/Aug262000-Swatantra-Bharat#page/1/2 रेलवे यात्रा पर कार्टूनों की एक उम्दा बानगी]</ref> ==ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼== * 1982: 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ, <small>(ਉਮਰ: 17)</small>, ਜਦੋਂ 8 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] <small>(ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ)</small>, ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ ਓਨ-ਦ-ਸਪਾਟ ਸਕੇਟਚ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਂਟ ਕਾਰਨ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਖੜ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ" ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ।<ref>ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/3/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਲੰਧਰ: <small>22 ਮਾਰਚ 1982 </small>]</ref> * 1994: ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਡੇ ਮੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਡਾ. ਰੋਹਨੀਤ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਟੂਨ ਸਟਾਈਲ ਆਦਿ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>ਸਪਤਾਹਿਕ ਸੰਡੇ ਮੇਲ (23-29 ਅਕਤੂਬਰ 1994): [http://www.readwhere.com/read/152331/g4u-MEDIA/HE-EVEN-USED-TO-CREATE-CARTOONS-AT-BUS-STOP#page/1/2 वह बस स्टॉप पर भी कार्टून बना लेता था"]</ref> * 1997: ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਬਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਹਿਸ ਉਣ ਮੈਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>1 ਜੂਨ 1997, ਦ ਹਿੰਦੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: [http://www.readwhere.com/read/154186/g4u-MEDIA/June1-1997-The-Hindu#page/1/2 Encounters By Suchitra Behal"]</ref> *1998: ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦੇ "ਕਾਰਟੂਨ ਨੈਟਵਰਕ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਏਪੀਸਡ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਟੂਨ ਕਲਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਫੋਕਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ: ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ।<ref>28 ਫਰਵਰੀ 1998, ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ: [http://www.readwhere.com/read/154191/g4u-MEDIA/Feb281998-The-Statesman-Kolkata#page/1/2 Cartoon Network By Sharad K Soni"]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] t6fglwrrw067hvwdsladursaftt36eb 0 49584 841305 819407 2026-06-20T22:09:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841305 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਦਾ ਮਾਰਗ | Image = [[Image:Stjacquescompostelle1.png|300px|Map of the Way of St. James in Europe]] | State Party = [[ਸਪੇਨ]] | Type = ਸਭਿਆਚਾਰਕ | Criteria = ii, iv, vi | ID = 669 | Region = [[List of World Heritage Sites in Europe|ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] | Year = 1993 | Session = 17th | Link = http://whc.unesco.org/en/list/669 }} '''ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਦਾ ਮਾਰਗ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] Way of St. James, St. James's Way, St. James's Path, St. James's Trail, Route of Santiago de Compostela, [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] Camino de Santiago)<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/669 UNESCO]</ref>,<ref>{{Cite web |url=http://www.fodors.com/world/europe/spain/galicia-and-asturias/feature_30044.html |title=Fodors |access-date=2014-10-15 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903095309/http://www.fodors.com/world/europe/spain/galicia-and-asturias/feature_30044.html |url-status=dead }}</ref> ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਮਾਰਗ ਸੀ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਮਾਰਗ [[ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਰੋਮ]] ਅਤੇ [[ਜੇਰੂਸੇਲਮ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ'',ਜੋ ਜਵੇਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਨਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਜੇਰੂਸੇਲਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕਿ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਥਾਂ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਹੁਣ [[ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਹੈ।<ref>{{CathEncy||title =Indulgences|first= William H.|last= Kent|wstitle=Indulgences| accessdate = 2009-12-13}}. This entry on indulgences suggests that the evolution of the doctrine came to include pilgrimage to shrines as a trend that developed from the eighth century A.D.: "Among other forms of commutation were pilgrimages to well-known shrines such as that at St. Albans in England or at Compostela in Spain. But the most important place of pilgrimage was Rome. According to Bede (674-735) the ''visitatio liminum'', or visit to the tomb of the Apostles, was even then regarded as a good work of great efficacy (Hist. Eccl., IV, 23). At first the pilgrims came simply to venerate the relics of the Apostles and martyrs; but in course of time their chief purpose was to gain the indulgences granted by the pope and attached especially to the Stations."</ref> ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ [[ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮੇਜ਼'' ਲਿਖੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 1987 ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੇਸਕੋ]] ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਇਤਿਹਾਸ== [[Image:Spain Santiago de Compostela - Cathedral.jpg|250px|thumb|right| [[Santiago de Compostela Cathedral|The Cathedral of Santiago de Compostela]]]] ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਇਸਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਮਾਰਗ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Holy Years at Santiago de Compostela|url=http://www.csj.org.uk/holy-years.htm|accessdate=March 6, 2014|archive-date=ਸਤੰਬਰ 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916050419/http://www.csj.org.uk/holy-years.htm|dead-url=yes}}</ref> ==ਯਾਤਰਾ == {| class="wikitable" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- style="background:#ddd;" !Year !Pilgrims |- |1985 |690 |- |1986 |1,801 |- |1987 |2,905 |- |1988 |3,501 |- |1989 |5,760² |- |1990 |4,918 |- |1991 |7,274 |- |1992 |9,764 |- |'''1993''' |'''99,436'''¹ |- |1994 |15,863 |- |1995 |19,821 |- |1996 |23,218 |- |1997 |25,179 |- |1998 |30,126 |- |'''1999''' |'''154,613'''¹ |- |2000 |55,004³ |- |2001 |61,418 |- |2002 |68,952 |- |2003 |74,614 |- |'''2004''' |'''179,944'''¹ |- |2005 |93,924 |- |2006 |100,377 |- |2007 |114,026 |- |2008 |125,141 |- |2009 |145,877 |- |'''2010''' |'''272,703'''¹ |- |2011 |179,919 |- |2012 |192,488 |- |2013 |215,880 |- | colspan="2" |¹ <small>Holy Years (''Xacobeo''/''Jacobeo'')<br /> ² 4th World Youth Day in Santiago de Compostela<br /> ³ Santiago named European Capital of Culture<br /> ''Source: The archives of Santiago de Compostela.<ref>[http://www.archicompostela.org/peregrinos/Estadisticas/peregrinanos.htm Pilgrims by year according to the office of pilgrims at the Cathedral of Santiago de Compostela<!-- Title generated by a bot -->]</ref>''<ref>[http://www.archicompostela.org/peregrinos/Estadisticas/estadisticas2006.htm Pilgrims 2006-2009 according to the office of pilgrims at the Cathedral of Santiago de Compostela<!-- Title generated by a bot -->]</ref><ref>{{Cite web |url=http://peregrinossantiago.es/eng/pilgrims-office/statistics |title=peregrinossantiago.es |access-date=2014-10-15 |archive-date=2014-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814044309/http://peregrinossantiago.es/eng/pilgrims-office/statistics/ |dead-url=yes }}</ref>'' </small> |} ==ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ== * [[ਵਾਲਟਰ ਸਤਾਰਕੀ]], ''The Road to Santiago'' (1957) John Murray, reprinted 2003. * [[James Michener]], ''[[Iberia (book)|Iberia]]'' (1968); contains one chapter about the Camino de Santiago * [[ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ ]], ''[[The Pilgrimage]]'' (1987) * [[Anne Carson]], ''Kinds of Water'' first published in 1987. A prose poem that traces the narrator's journey, focusing on the philosophical questions it raises, especially with regards to the nature and desire of the pilgrim. The piece can be found in the 1995 anthology of Carson's essays ''Plainwater''. * [[Jack Hitt]], ''Off the Road: A Modern-Day Walk Down the Pilgrim’s Route into Spain'' (1994) * [[David Lodge (author)|David Lodge]], ''[[Therapy (Lodge novel)|Therapy]]'' (1995) * [[Cees Nooteboom]], ''[[Roads to Santiago]]'' (English edition 1996) * [[Kevin A. Codd]], ''To the Field of Stars: A Pilgrim's Journey to Santiago de Compostela'' (2008) * [[Sonia Choquette]], ''Walking Home'' (2014)<ref>{{Cite web |url=http://soniachoquette.net/Walking-Home.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-15 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020161605/http://soniachoquette.net/Walking-Home.html |dead-url=yes }}</ref> * [[Shirley Maclaine]], ''[[Camino: Journey of the Spirit]]'' *[[Sherry Boas]], "Billowtail" (2014) *[[Hape Kerkeling]], "I'm Off Then: Losing and Finding Myself on the Camino de Santiago" (2009) ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.caminodesantiago.me Camino de Santiago Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190405180902/https://www.caminodesantiago.me/ |date=2019-04-05 }} dedicated to help pilgrims plan their trip * [http://www.comeon.ws/ Comeon.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927234742/http://www.comeon.ws/ |date=2014-09-27 }}, detailed and accurate information about The Caminos and Albergues (GPS tracks, POIs, maps) * [http://www.fotopanorama.com/trabajos/vr_catedral/index.html Virtual Visit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924074128/http://www.fotopanorama.com/trabajos/vr_catedral/index.html |date=2010-09-24 }} Cathedral Santiago de Compostela * [http://www.trailjournals.com/journals/camino_de_santiago/ Camino de Santiago Backpacking Journals] Follow hikers as they walk the Way of Saint James *[http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/111171 The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Way of St. James (p.&nbsp;175-183) * [http://santiago.forwalk.org/ Free Guide for Hikers on the Way of St. James] * [http://www.mycaminosantiago.com Walk the Camino de Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826134007/https://mycaminosantiago.com/ |date=2018-08-26 }} First hand pilgrim advice for various European St. James pilgrimage walking routes * App [https://play.google.com/store/apps/details?id=es.maz Mi Camino] for Android SmartPhones * [http://www.caminodesantiago.szm.com/ Free Android app and maps for navigation to Camino de Santiago ] for Android SmartPhones ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ]] qza0k0j45y66vn55t1djg2rit6jq44x 0 51446 841283 709584 2026-06-20T18:47:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ਸਾਨ ਸਾਈਤਾਨੋ ਗਿਰਜਾਘਰ | native_name = Iglesia de San Cayetano | native_language = ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ | image = Iglesia de San Cayetano 1 edited.jpg | caption = | locmapin = ਸਪੇਨ | location = [[ਮਾਦਰਿਦ]], [[ਸਪੇਨ]] | area = | built = | architect = | architecture = | governing_body = | designation1 = ਸਪੇਨ | designation1_offname = Iglesia de San Cayetano | designation1_type = ਅਹਿੱਲ | designation1_criteria = ਸਮਾਰਕ | designation1_date = 1980<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> | designation1_number = RI-51-0004425 }} [[Image:Madrid - San Cayetano 1.JPG|Church Interior|248px|thumb|View of the interior.]] '''ਸਾਨ ਸਾਈਤਾਨੋ ਗਿਰਜਾਘਰ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਸਾਨ ਮਿਲਾਂ ਏ ਸਾਨ ਸਾਈਤਾਨੋ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਮਾਦਰਿਦ ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਹੁਣ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਪੁਰਾਣੇ ਨੁਏਸਤਰਾ ਦੇ ਸੇਨੋਰਾ ਦੇਲ ਫਾਵੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਨੀਹ 1612ਈ. ਵਿੱਚ ਦਿਏਗੋ ਦੇ ਵੇਰਾ ਏ ਓਰਦੋਨੇਜ਼ ਦੇ ਵਿਲਕੁਇਨ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਾਦਰੀ ਪਲਾਸੀਦੋ ਮਿਰਤੋ (Plácido Mirto) ਥੀਅਤਿਨ ਅੰਦਾਜ਼ (Theatine Order) ਵਿੱਚ ਮਠ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਥੇਐਨ ਦੇ ਸੰਤ ਕਾਜੇਤਨ (Saint Cajetan) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ 1980ਈ. ਵਿੱਚ [[ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਵਰਣਨ== ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ 1669ਈ. ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮਾਰਕੋਸ ਲੋਪੇਜ਼ (Marcos López) ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਦੂਜੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾ ਵਿੱਚ ਖੋਸੇ ਦੇ ਚੂਰੀਗੁਏਰਾ (José de Churriguera) ਅਤੇ ਪੇਦਰੋ ਦੇ ਰਿਬੇਰਾ (Pedro de Ribera) ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਹ 1761 ਈ. ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਮੋਰਾਦੀਲੋ (Francisco de Moradillo) ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਮੁਖੌਟਾ ਗ੍ਰੇਨਾਇਟ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਾਧਰੇਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਨ ਕਾਜੇਤਨ, ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇਸ ਅਤੇ ਸਾਨ ਆਂਦਰੇਸ ਅਵੇਲੀਨੋ ਦੇ ਬੁੱਤ, ਪੇਦਰੋ ਅਲੋਂਸੋ ਦੇ ਲੋਸ ਰਿਓਸ ਦੁਆਰਾ, ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{commons category|Church of San Cayetano, Madrid}} * [http://www.elpais.com/articulo/madrid/MADRID/MADRID_/MUNICIPIO/MADRID/iglesia/San/Cayetano/siglo/XVIII/peligro/ruina/inminente/elpepuespmad/19800511elpmad_6/Tes ''La iglesia de San Cayetano, del siglo XVIII, en peligro de ruina inminente''], [[El País]], 11 de mayo de 1980 * [http://www.madridhistorico.com/seccion7_enciclopedia/index_enciclopedia.php?id=I&idinformacion=722&pag=1#inicio2 Iglesia de San Cayetano. Madrid Histórico.] * [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/hist/00362763279936340757857/index.htm Intervención de Pedro de Ribera en la Iglesia de San Cayetano. Boletín de la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. Segundo semestre de 1993. Número 77]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924114458/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/hist/00362763279936340757857/index.htm |date=2015-09-24 }} ' *Translated from Spanish Wikipedia entry. {{coord|40|24|34|N|3|42|20|W|source:eswiki_region:ES_type:landmark|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]] nz2yh5gcx1kev2b9m1uwmip0yak0tuq 0 52180 841307 810507 2026-06-20T22:21:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841307 wikitext text/x-wiki {{ਤਾਪਮਾਨ}} [[File:Pakkanen.jpg|right|thumb|upright|ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦ [[ਤਾਪਮਾਪੀ]]]] '''ਸੈਲਸੀਅਸ''', ਜਿਹਨੂੰ '''ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ''' ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name='AKA'>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/101689/Celsius-temperature-scale |title=Celsius temperature scale |quote=Celsius temperature scale, also called centigrade temperature scale, scale based on 0° for the freezing point of water and 100° for the boiling point of water. |accessdate=19 February 2012 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> [[ਤਾਪਮਾਨ]] ਨਾਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਨਾਂ [[ਸਵੀਡਨ|ਸਵੀਡਨੀ]] [[ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਆਂਦਰਜ਼ ਸੈਲਸੀਅਸ]] (੧੭੦੧-੧੭੪੪) ਪਿੱਛੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੀਹਨੇ ਇੱਕ ਰਲ਼ਦਾ-ਮਿਲ਼ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੈਮਾਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। '''ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ''' ('''°C''') ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੈਲਸੀਅਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਵਿੱਥ, ਦੋ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ) ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== *NIST, [http://physics.nist.gov/cuu/Units/kelvin.html ''ਇਕਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: ਕੈਲਵਿਨ''] *The Uppsala Astronomical Observatory, [http://www.astro.uu.se/history/celsius_scale.html ''ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਸੈਲਸੀਅਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਅਤੀਤ''] *London South Bank University, [http://www.lsbu.ac.uk/water/data.html ''ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029012352/http://www.lsbu.ac.uk/water/data.html |date=2011-10-29 }} *BIPM, [http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/2-1-1/kelvin.html ''ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਆਰ ਦਾ ਕਿਤਾਬਚਾ, ਹਿੱਸਾ ੨.੧.੧.੫, ਤਾਪ-ਗਤੀ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਇਕਾਈ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926215600/http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/2-1-1/kelvin.html |date=2007-09-26 }} *TAMPILE, [http://www.tampile.com/scales.php ''ਤਾਪਮਾਨ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524001340/http://www.tampile.com/scales.php |date=2011-05-24 }} [https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2/%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%93%E0%B8%AB%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4 Neonics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410141132/https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2/%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%93%E0%B8%AB%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4 |date=2021-04-10 }} *C to F converter, [http://www.metric-conversions.org/temperature/celsius-to-fahrenheit.htm ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਬਦਲੂ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਪਮਾਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ]] 8qm1kp3qdt57vd3dom8b4grdntb3mu8 0 57097 841319 626419 2026-06-21T00:32:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841319 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics character<!--Wikipedia:WikiProject Comics-->||character_name=Hulk|image=Hulk (comics character).png|caption=Promotional image of the Hulk from the TV series ''[[Avengers Assemble (TV series)|Avengers Assemble]]''. Art by Brandon Peterson.|converted=y|publisher=[[Marvel Comics]]|debut=''[[The Incredible Hulk (comic book)|The Incredible Hulk]]'' #1 (May 1962)|creators=[[Stan Lee]]<br>[[Jack Kirby]]|alter_ego=Robert Bruce Banner<ref name=CBR>{{cite web|url= http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23/|title= Comic Book Urban Legends Revealed #23|first= Brian|last= Cronin|date= November 3, 2005|website= [[Comic Book Resources]]|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23|archivedate= April 27, 2015|url-status= live|quote= [Stan] Lee began referring (for more than a couple of months) to the Incredible Hulk's alter ego as 'Bob Banner' rather than the 'Bruce Banner' that he was originally named. Responding to criticism of the goof, Stan Lee, in issue #28 of the ''Fantastic Four'', laid out how he was going to handle the situation, 'There's only one thing to do-we're not going to take the cowardly way out. From now on his name is Robert Bruce Banner-so we can't go wrong no matter WHAT we call him!'}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23 |date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2015 }}</ref>|species=[[Mutate (comics)|Human mutate]]|homeworld=[[Dayton, Ohio]]|alliances=[[Avengers (comics)|Avengers]]<br>[[Defenders (comics)|Defenders]]<br>[[Horsemen of Apocalypse]]<br>[[Fantastic Four]]<ref>{{cite comic|writer= [[Walt Simonson|Simonson, Walt]]|penciller= [[Arthur Adams (comics)|Adams, Arthur]]|inker= [[Art Thibert|Thibert, Art]]|story= Big Trouble on Little Earth!|title= Fantastic Four|issue= 347|date= December 1990}}</ref><br>[[Pantheon (Marvel Comics)|Pantheon]]<br>[[Warbound]]|aliases=Joe Fixit, [[Horsemen of Apocalypse|War]], World-Breaker, Doc Green, [[Devil Hulk]]|powers='''As Bruce Banner:''' * Genius-level intellect '''As Hulk:''' *[[Vulnerability#Invulnerability|Invulnerability]] *Superhuman strength, stamina and durability *Anger empowerment *Regenerative healing factor|cat=super|subcat=Marvel Comics|sortkey=Hulk (comics)}} ਇਕ ਹਲਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]]। ਲੇਖਕ [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜੈਕ ਕਰਬੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ ''ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (ਮਈ 1962) ਦੇ ''ਡੈਬਿ'' ਟ ਈਸ਼ੂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਪਾਤਰ ਹੁਲਕ, ਇੱਕ ਹਰੀ-ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਹੁਲਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਉਮੈ, '''ਡਾ. ਰਾਬਰਟ ਬਰੂਸ ਬੈਨਰ''', ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਬੰਬ ਦੇ ਫਟਣ ਸਮੇਂ [[ਗਾਮਾ ਕਿਰਨ|ਗਾਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ]] ਉਸ ਦੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੈਨਰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁਲਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੜਾਸ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਨਰ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਲਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਲਕ ਨੂੰ ਬੈਨਰ ਦੀ ਭੰਜਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਮੂਰਖਤਾ ਰਹਿਤ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਯੋਧਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਭਾਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਕ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਸਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬੈਟੀ ਰੌਸ, ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਕ ਜੋਨਸ, ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਲ-ਹਾਕ, ਬੇਟੇ ਹੀਰੋ-ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਟੀਮ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹਨ। ਏਵੈਂਜਰਸ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਲਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ''ਫ੍ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ''ਡਾ. ਜੈਕੀਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਾਇਡ ਦੇ'' ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="HulkTIG">{{Cite book|url=https://archive.org/details/hulkincrediblegu0000defa|title=The Hulk: The Incredible Guide|last=DeFalco|first=Tom|date=2003|publisher=[[Dorling Kindersley]]|isbn=978-0-7894-9260-9|location=London, United Kingdom|page=200}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਲਕ ਦਾ ਰੰਗ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੰਗ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਮੁਢਲੀਆਂ ਫੜ੍ਹਾਂ ਹਨ: " ਹਲਕ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ!" ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ "ਹੁਲਕ ਸਮੈਸ਼!", ਜਿਸਨੇ ਕਈ [[ਪਾਪੂਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਪੌਪ ਕਲਚਰ]] ਮੇਮਜ਼ ਲਈ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ,<ref name="HulkIconic"><cite class="citation web">Miller, Matt (July 13, 2016). [http://www.esquire.com/entertainment/books/news/a46670/marvel-hulk-dead/ "Marvel Just Killed Off Another Iconic Superhero (But it Was the Worst One, Really)"]. ''[[Esquire (magazine)|Esquire]]''. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref name="HulkIconic2"><cite class="citation web">Rothman, Michael (July 13, 2016). [https://gma.yahoo.com/marvel-kills-off-iconic-avenger-50-old-superhero-083453409--abc-news-celebrities.html "Marvel Kills Off Iconic 'Avenger' and 50-Year-Old Superhero"]. ''[[Good Morning America]]''. [[Yahoo!]]. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ਇਹ ਪਾਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਥੀਮ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ) ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਹੁਲਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ, ਐਨੀਮੇਟਡ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਰਿਕ ਬਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ|ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ]],   ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਐਵਾਰਡ ਨੌਰਟਨ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ''ਦਿ ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (2008) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਾਰਕ ਰੂਫ਼ਾਲੋ|ਮਾਰਕ ਰੁਫਾਲੋ]] ਨੇ ''[[ਦ ਅਵੈਂਜਰਸ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਿ ਐਵੈਂਜਰਸ]]'' (2012), ''[[ਆਇਰਨ ਮੈਨ 3]]'' (2013) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿਚ, ''ਐਵੈਂਜਰਜ਼: ਏਜ ਆਫ ਅਲਟਰੋਨ'' (2015), ''[[ਥੌਰ: ਰੈਗਨਾਰੋਕ|ਥੌਰ: ਰਾਗਨਾਰੋਕ]]'' (2017), ''ਏਵੈਂਜਰਸ: ਇਨਫਿਨਿਟੀ ਵਾਰ'' (2018), ''ਕਪਤਾਨ ਮਾਰਵਲ'' (2019) ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ''[[ਐਵੇਂਜ਼ਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ|ਐਵੈਂਜਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ]]'' (2019) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਡੈਬਿ. ਦੀ ਸੂਚੀ * ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਲਕ == ਹਵਾਲੇ == 5sc1f9avrc314uooyrsbatmly4sedpv 0 66508 841301 709355 2026-06-20T21:04:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841301 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} [[ਸੁਪਰ ਸਮਰੂਪਤਾ]] ([[ਸੁੱਪਰਸਮਿੱਟਰੀ]]) ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਫਰਮੀਔਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੋਸੋਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਬੋਸੋਨ ਦਾ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਫਰਮੀਔਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਦਕ੍ਰਮ ਸਮੱਸਿਆ (Hierarchy Problem) ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਯਾਨਿ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਜੋ ਕਣ ਕਿਸੇ ਸਮਰੂਪਤਾ (ਹਿਗਜ਼ ਬੋਸੋਨ ਵਾਂਗ) ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨਿਆਂ (GUT, Planck...) ਵੱਲ ਧਕੇਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੰਜ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਟਿਵ ਸੁਧਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ [[ਸੁਪਰਸਮਰੂਪਤਾ]] ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਇਸਦਾ ਨਾਪ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਜਨਰਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ (Supergravity) ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਮੂਲ ਅੰਗ ਹੈ। ਸੁਪਰਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ [[ਪਦਕ੍ਰਮ ਸਮੱਸਿਆ]]ਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ: ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ ਕਣ ਲਈ ਉਸੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰੇਡੀਏਟਿਵ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਲੂਪ ਇਸਦੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਦੇ ਲੂਪ ਰਾਹੀਂ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ UV ਸੀਮਤ ਛੱਡ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸੁਪਰ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ (ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ, ਜੋ ਸੁਪਰ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਲੱਛਣ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)। ਇਸ ਤੋੜ ਦਾ ਸਰਲ ਮਾਡਲ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਹਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰਸਮਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਡਰਨ ਟਕਰਾਓ ([[ਲਾਰਜ ਹੈਡ੍ਰੌਨ ਕੋਲਾਈਡਰ]]) ਉੱਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ। [[ਹਿਗਜ਼ ਕਣ]] ਇਸੇ ਟਕਰਾਓ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸੁਪਰ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == {{refbegin}} * [http://www.stringwiki.org/wiki/Supersymmetry_and_Supergravity Supersymmetry and Supergravity] page in [http://www.stringwiki.org/wiki/String_Theory_Wiki String Theory Wiki] lists more books and reviews. {{refend}} === ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣਾਂ, ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ === {{refbegin}} * {{cite journal|arxiv=hep-ph/9709356|title= A Supersymmetry Primer|author=S. Martin|year=2011|doi=10.1142/9789812839657_0001|journal=Advanced Series on Directions in High Energy Physics|pages=1–98}} * {{cite arXiv|eprint=hep-th/9612114|title=Introduction to Supersymmetry|author=[[Joseph Lykken|Joseph D. Lykken]]|year=1996}} * {{cite arXiv|eprint=hep-ph/9611409|title=An Introduction to Supersymmetry|author=Manuel Drees|year=1996}} * {{cite arXiv|eprint=hep-th/0101055|title=Introduction to Supersymmetry|author=Adel Bilal|year=2001}} * [http://homepages.uc.edu/~argyrepc/cu661-gr-SUSY/susy2001.pdf An Introduction to Global Supersymmetry] by [[Philip Arygres]], 2001 {{refend}} === ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ === {{refbegin}} * [http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521857864 Weak Scale Supersymmetry]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923232129/http://www.cambridge.org/uk/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521857864 |date=2015-09-23 }} by Howard Baer and Xerxes Tata, 2006. * {{Cite journal | doi = 10.1016/0370-1573(94)00080-M| title = Supersymmetry and quantum mechanics| journal = Physics Reports| volume = 251| issue = 5–6| pages = 267–385| year = 1995| last1 = Cooper | first1 = F. | last2 = Khare | first2 = A. | last3 = Sukhatme | first3 = U. |arxiv = hep-th/9405029 |bibcode = 1995PhR...251..267C }} (arXiv:hep-th/9405029). * {{Cite journal | doi = 10.1007/978-3-642-61194-0| title = Supersymmetric Methods in Quantum and Statistical Physics| year = 1996| last1 = Junker | first1 = G. | isbn = 978-3-540-61591-0}}. * Kane, Gordon L., ''Supersymmetry: Unveiling the Ultimate Laws of Nature'', Basic Books, New York (2001). {{ISBN|0-7382-0489-7}}. * Kane, Gordon L., and Shifman, M., eds. ''The Supersymmetric World: The Beginnings of the Theory'', World Scientific, Singapore (2000). {{ISBN|981-02-4522-X}}. * Müller-Kirsten, Harald J. W., and Wiedemann, Armin, ''Introduction to Supersymmetry'', 2nd ed., World Scientific, Singapore (2010). {{ISBN|978-981-4293-41-9}}. * Weinberg, Steven, ''The Quantum Theory of Fields, Volume 3: Supersymmetry'', Cambridge University Press, Cambridge, (1999). {{ISBN|0-521-66000-9}}. * Wess, Julius, and Jonathan Bagger, ''Supersymmetry and Supergravity'', Princeton University Press, Princeton, (1992). {{ISBN|0-691-02530-4}}. * {{Cite journal | doi = 10.1007/1-4020-4522-0| title = Concise Encyclopedia of Supersymmetry| year = 2003| isbn = 978-1-4020-1338-6}} {{refend}} === ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਉੱਤੇ === {{refbegin}} * {{cite journal | author=Bennett GW; Muon (g−2) Collaboration | title=Measurement of the negative muon anomalous magnetic moment to 0.7 ppm | journal=Physical Review Letters | volume=92 | issue=16 | year=2004 | pages=161802 | pmid=15169217 | doi=10.1103/PhysRevLett.92.161802 | bibcode=2004PhRvL..92p1802B|arxiv = hep-ex/0401008 | last2=Bousquet | last3=Brown | last4=Bunce | last5=Carey | last6=Cushman | last7=Danby | last8=Debevec | last9=Deile | last10=Deng | last11=Dhawan | last12=Druzhinin | last13=Duong | last14=Farley | last15=Fedotovich | last16=Gray | last17=Grigoriev | last18=Grosse-Perdekamp | last19=Grossmann | last20=Hare | last21=Hertzog | last22=Huang | last23=Hughes | last24=Iwasaki | last25=Jungmann | last26=Kawall | last27=Khazin | last28=Krienen | last29=Kronkvist | last30=Lam | display-authors=29 }} * Brookhaven National Laboratory (Jan. 8, 2004). ''[http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/2004/bnlpr010804.htm New g−2 measurement deviates further from Standard Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170126064538/https://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/2004/bnlpr010804.htm |date=2017-01-26 }}.'' Press Release. * Fermi National Accelerator Laboratory (Sept 25, 2006). ''[http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/CDF_meson.html Fermilab's CDF scientists have discovered the quick-change behavior of the B-sub-s meson.]'' Press Release. {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{britannica|574582|Supersymmetry (physics)}} * [http://profmattstrassler.com/articles-and-posts/lhcposts/what-do-current-mid-august-2011-lhc-results-imply-about-supersymmetry/ What do current LHC results (mid-August 2011) imply about supersymmetry?] Matt Strassler * [https://twiki.cern.ch/twiki/bin/view/AtlasPublic/SupersymmetryPublicResults#Early_2011_Data_5_CONF_Notes ATLAS Experiment Supersymmetry search documents] * [https://twiki.cern.ch/twiki/bin/view/CMSPublic/PhysicsResultsSUS CMS Experiment Supersymmetry search documents] * [http://www.cosmosmagazine.com/node/714 "Particle wobble shakes up supersymmetry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061102131608/http://www.cosmosmagazine.com/node/714 |date=2006-11-02 }}, ''Cosmos'' magazine, September 2006 * [http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-14680570 LHC results put supersymmetry theory 'on the spot'] BBC news 27/8/2011 * [http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-20300100 SUSY running out of hiding places] BBC news 12/11/2012 * {{cite web |url=http://skullsinthestars.com/2013/08/22/supersymmetry-in-optics/ |title=Supersymmetry in optics? |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 22, 2013 |website=skullsinthestars.com |publisher=Skulls in the Stars |access-date=August 23, 2016 |quote=blog}} {{Particles}} {{String theory topics |state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਪਰਸਮਿੱਟਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] fqx54o2a8x4xl1hhckhvxuwyuzxibqm 0 67470 841315 706187 2026-06-21T00:06:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841315 wikitext text/x-wiki '''ਹਮਜ਼ਾ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸੀ '''ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪਛਾਣ ਪਿਆਰੇ ਅਫਜਲ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਅਫਜਲ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਕੋ ਜੋ ਜੁਬਾਨ ਮਿਲੇ<ref>{{Cite web|title = Pyare Afzal - the tragedy|url = http://arynews.tv/en/pyare-afzal-the-tragedy/|website = ARY News|publisher = Amber Batool|accessdate = 18 August 2014|archive-date = 19 ਅਗਸਤ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140819085306/http://arynews.tv/en/pyare-afzal-the-tragedy/|url-status = dead}}</ref> ਦੇ ਆਜ਼ਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੈ। ਅੱਬਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਰੰਗਮੰਚ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਟਕ ''ਡਾਲੀ ਇਨ ਦਾ ਡਾਰਕ ''ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਰਾਬਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹੇਠ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਬਿਲਾਲ ਲਸ਼ਾਰੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਗਲੋਰੀਅਸ ਰਿਸੋਲਵ '' ''ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ ਅਤੇ [[ਵਾਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ]]<ref name="dob">{{Cite news|title = Hottie of the week: Hamza|url = http://tribune.com.pk/story/587559/hottie-of-the-week-hamza/|work = The Express Tribune|date = 15 August 2013}}</ref> ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਏਆਰਯਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|title = ARY Film Awards 2014 - Complete Winners List|url = http://www.brandsynario.com/articles/ary-film-awards-2014-complete-winners-list|publisher = Brand Synario|date = April 30, 2014|accessdate = May 25, 2014|archive-date = ਜੁਲਾਈ 14, 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714184647/http://www.brandsynario.com/articles/ary-film-awards-2014-complete-winners-list|url-status = dead}}</ref><span class="cx-segment" data-segmentid="48"></span> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅੱਬਾਸੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ 2006 ਵਿੱਚ ਰੰਗਮੰਚ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕ ''ਬੰਬੇ ਡਰੀਮਸ'', ''ਫੈਂਟਮ ਆਫ ਦਾ ਓਪੇਰਾ'', ''ਹੋਮ ਇਸ ਵਿਅਰ ਯੂਅਰ ਕਲੋਥਸ ਆਰ'' ਸਨ। ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਮਡ ਹਾਊਸ ਐਂਡ ਗੋਲਡਨ ਡੌਲ<ref>{{Cite web|url = http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C05%5C20%5Cstory_20-5-2012_pg9_15|title = Hamza Ali Abbasi – our reason to believe in Pakistani cinema|accessdate = 2013-11-03}}</ref> ''ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ ਅਤੇ ਵਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|title = Hamza Ali Abbasi – A Story of His Own|url = http://www.nation.com.pk/sunday-plus/09-Feb-2014/hamza-ali-abbasi-a-story-of-his-own|accessdate = 16 August 2014|work = The Nation|publisher = Jaffar Abbas Zaidi}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਨੀ ਕੀਤੀ। <span class="cx-segment" data-segmentid="63"></span> == ਥਿਏਟਰ == <nowiki> </nowiki>ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਰਾਬੀਲ {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਨਾਟਕ ! ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |- | ''2006'' | ''ਡਾਲੀ ਇਨ ਦਾ ਡਾਰਕ '' | rowspan="5" |ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਰਾਬੀਲ<br> |- | rowspan="3" |''2007'' | ਬੰਬੇ ਡ੍ਰੀਮਸ<br> ''<nowiki/>'' |- | ''ਹੋਮ ਇਸ ਵਿਅਰ ਯੂਅਰ ਕਲੋਥਸ ਆਰ'' |- | ਦਾ ਆਦਮ ਫੈਮਿਲੀ<br> |- | ''2008'' | ''ਫੈਂਟਮ ਆਫ ਦਾ ਓਪੇਰਾ'' |- | ''2009'' | ''ਟੌਮ, ਡਿਕ ਐਂਡ ਹੈਰੀ<br> '' |- | ''2010'' | ''ਮੌਲਿਨ ਰੋਗ<br> '' | rowspan="2" |ਗਜਾਲਾ ਸਿੱਦਕੀ |- | ''2011'' | ''ਬੰਬੇ ਡ੍ਰੀਮਸ<br> '' |} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਅਦਾਕਾਰ ! ਭੂਮਿਕਾ<br> ! ਨੋਟਸ<br> |- | rowspan="2" | 2011 | ''ਦਾ ਗਲੋਰੀਅਸ ਰਿਸੋਲਵ<br> '' |<br> |<br> |ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ<br> |- | ''ਮਡ ਹਾਊਸ ਐਂਡ ਗੋਲਡਨ ਡੌਲ'' | ਖੁਦ | |ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ |- | rowspan="2" | 2013 | ''ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ'' |ਮੌਲਵੀ ਮਜੀਦ<br> | |ਏਆਰਯਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਡੇਬੂਟ ਐਕਟਰ<br> |- | ''[[ਵਾਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ]]'' |ਇਸ਼ਤਿਆਮ<br> | |ਏਆਰਯਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ |- | rowspan="1" | 2015 | ''ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਨੀ<br> '' | ਸੈਫ | | |- | rowspan="1" | 2017 | style="background:#FFFFCC;" |''ਮੌਲਾ ਜੱਟ 2''<span class="mw-default-size"><span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=dagger|14x14px]]</span></span><span class="mw-default-size"></span> | | | |- | rowspan="1" | TBA | style="background:#FFFFCC;" |''ਕੰਬਖਤ''<span class="mw-default-size"><span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=dagger|14x14px]]</span></span><span class="mw-default-size"></span> | | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਟਾਈਟਲ<br> ! scope="col" |ਰੋਲ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- |2012 | ''ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਕੋ ਜੋ ਜੁਬਾਨ ਮਿਲੇ<br> '' |ਆਜ਼ਮ |ਟੀਵੀ ਡੇਬੂਇਟ<br> |- | rowspan="4" |2013 | ''ਬੁਰਕਾ ਐਵੈਂਜਰ<br> '' | ਬਾਬਾ ਬੰਦੂਕ<br> | ਸਿਰਫ ਅਵਾਜ |- |[[ਪਿਆਰੇ ਅਫ਼ਜ਼ਲ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਪਿਆਰੇ ਅਫਜਲ]]''<nowiki/>''<ref>{{Cite news|title = Pyaray Afzal vs Nawaz Shareef's speech and winner is..|url = http://blogs.tribune.com.pk/story/23641/pyareafzal-versus-nawaz-sharifs-speech-and-the-winner-is/|accessdate = 16 August 2014|work = The Express Tribune|publisher = Fatima Majeed|archive-date = 15 ਅਗਸਤ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140815205327/http://blogs.tribune.com.pk/story/23641/pyareafzal-versus-nawaz-sharifs-speech-and-the-winner-is/|dead-url = yes}}</ref> | ਅਫਜਲ | ਡਰਾਮਾ |- | ''ਏਕ ਥੀ ਰਾਜਾ ਔਰ ਏਕ ਥੀ ਰਾਨੀ''<br> |ਫਰਹਾਨ |ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ |- | ''ਗੁੱਲੂ ਵੈਡਸ ਗੂਲੀ<br> '' |ਗੁੱਲੋ |ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ<br> |- | 2015 | ''ਤੇਰਾ ਗਮ ਔਰ  ਹਮ<br> '' | ਸਲਾਹ-ਉਦ-ਦੀਨ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ]][[ਹਮ ਟੀਵੀ|<nowiki/>]] |} === ਹੋਸਟਿੰਗ === * 2015 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ ਦੀ ਹੋਸਟਿੰਗ<ref>http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/13-Apr-2015/dubai-hosts-pakistani-entertainment-awards-salutes-the-country-s-arts-and-culture</ref> * 2014 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਏਆਰਯਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਦੀ ਹੋਸਟਿੰਗ<ref>{{Cite web |url=http://www.media247.co.uk/bizasia/ary-boasts-of-first-ever-ary-film-awards-2014 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-11-10 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235241/http://www.media247.co.uk/bizasia/ary-boasts-of-first-ever-ary-film-awards-2014 |dead-url=yes }}</ref> == ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਅਵਾਰਡ ! ਫਿਲਮ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" | 2013 | rowspan="2" | ਮਈ 24, 2014<br> | rowspan="2" | ਏਆਰਯਾਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ | ''[[ਵਾਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ]]'' | ਬੈਸਟ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ |- | ''ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ '' | ਬੈਸਟ ਸਟਾਰ ਡੇਬੂਤ ਮੇਲ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [[imdbname:4273857|ਹਮਜ਼ਾ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸੀ]]<span> ਇੰਟਰਨੈਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ ਉੱਪਰ </span> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] q5ne8nikmppkyp7jbbj3ceu6gp20ms2 0 67632 841322 783332 2026-06-21T00:43:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841322 wikitext text/x-wiki <ref name="tariq_ali">{{Cite book|url = http://books.google.co.uk/books/about/Street_Fighting_Years.html?id=h09kpMsfqCsC&redir_esc=y|title = Street Fighting Years: An Autobiography of the Sixties|publisher = Verso|author = Ali, Tariq|year = 2005|isbn = 1844670295}}</ref><ref name="dawn">{{Cite web|url = http://www.dawn.com/news/1078940/a-century-of-war-1914-2014-pakistan-and-the-cold-war|title = A century of war, 1914-2014: Pakistan and the Cold War|publisher = Dawn|date = 2014-01-07|accessdate = 8 January 2014|author = ASDAR ALI, KAMRAN}}</ref> {{Infobox Officeholder | name = ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ | native_name = حسن ناصر | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date|1928|01|01|mf=yes}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|1960|11|13|1928|01|01|df=yes}} | death_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | alias = ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਆਗੂ | profession = | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | signature = | website = | footnotes = }} : ''ਇਸ ਲੇਖ ਉਸ ਕਾਰਕੁਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 1960 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ/ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।'' '''ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ''' (1928<ref name="friday">{{Cite news|last = Saeed|first = Shahid|title = Hasan Nasir, 1928-1960|url = http://www.thefridaytimes.com/04022011/page27.shtml|accessdate = 26 September 2013|newspaper = The Friday Times|date = 10 February 2011|archive-date = 28 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130928062555/http://www.thefridaytimes.com/04022011/page27.shtml|dead-url = yes}} {{Cite web |url=http://www.thefridaytimes.com/04022011/page27.shtml |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-11-14 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928062555/http://www.thefridaytimes.com/04022011/page27.shtml |url-status=dead }}</ref> - 13 ਨਵੰਬਰ 1960<ref name="friday"/>) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਆਗੂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ  ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟੇਟ|Hyderabad (Deccan)]] ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਖ਼ਦੂਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ|Makhdoom Mohiuddin]] ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੁਧ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਮੋਹਸਿਨ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਵ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਲਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਵਣਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਡੈਕਨ ਦੇ ਰਈਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ,<ref name="friday"/> ਉਸ ਨੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਤਕ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ।<ref name="friday"/> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਹਿਰਾਸਤ ਸੈਂਟਰ, ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ,<ref name="links">{{Cite web|url = http://links.org.au/node/278|title = Pakistan: Social and economic crisis -- background and perspectives|work = Links|accessdate = September 25, 2013|author = Tariq, Farooq|archive-date = ਅਪ੍ਰੈਲ 18, 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190418052838/http://links.org.au/node/278|url-status = dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।  ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਰੋਸ ਰੋਕੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਐਨਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸਦੀ ਲਾਸ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਦਣੀ ਪਈ ਸੀ।<ref name="friday"/> ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਏ। <ref name="democ">{{Cite journal|last = Nadeem|first = Naresh|title = Pakistan Diary|journal = People's Democracy|date = 13 March 2005|volume = 29|issue = 11|url = http://www.cpim.org/pd/2005/0313/03132005_naresh%20nadeem.htm|accessdate = 26 September 2013|archive-date = 28 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130928010821/http://www.cpim.org/pd/2005/0313/03132005_naresh%20nadeem.htm|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928010821/http://www.cpim.org/pd/2005/0313/03132005_naresh%20nadeem.htm |date=28 ਸਤੰਬਰ 2013 }}</ref> ਅੱਜ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਝਰੋਖੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਸੈੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="democ"/> == ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ == * ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਨਿਗਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ ਨੇ ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। * ਮੇਜਰ ਇਸਹਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ ਕੀ ਸ਼ਾਹਦਤ ਵਿਚ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] hbhe4ew22ubbrc3sgopydhw37dc9nu1 0 68613 841320 829031 2026-06-21T00:36:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841320 wikitext text/x-wiki '''ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ''' (Cyrillic Ҳалима Худойбердиева, ਰੋਮਨ ਵਿੱਚ Halima Khudoiberdieva ਜਾਂ Hudoyberdieva) (ਜਨਮ 17 ਮਈ 1947) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ, ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਥੀਮ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਕਵੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ ਬੋਇਆਬੂਤ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1947 ਨੂੰ ਸੁਰਖੰਦਾਰੀਓ ਖੇਤਰ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/uzbek/news/story/2008/12/081201_talking_point_halima_khudoyberdieva.shtml</ref> 1972 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url = http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=908&Itemid=210|title = Ziyo istagan qalblar uchun – Halima Xudoyberdiyeva (1948)|author = AbdulAziz|work = ziyouz.com|accessdate = 30 November 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ Saodat ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀ। 1975-1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਸਾਹਿਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਅਡਵਾਂਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਯੋਸ਼ ਗਵਾਰਦੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ। 1984 ਅਤੇ 1994 ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਓਦਾਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੀ। 1991 ਅਤੇ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="bbc.co.uk"/> == ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''Ilk Muhabbat'' (ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ), 1972 * ''Oq Olmalar'' (ਸਫ਼ੈਦ ਸੇਬ), 1973 * ''Chaman'' (ਚਮਨ), 1974 * ''Suyanch Togʻlarim'' (ਮੇਰੇ ਸਮਰਥਕ ਪਰਬਤ), 1976 * ''Beliye Yabloki'' (''Oq Olmalar ''ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ), 1977 * ''Bobo Quyosh'' (ਦਾਦਾ ਸੂਰਜ), 1977 * ''Muqaddas Ayol'' (ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ), 1987 * ''Bu Kunlarga Yetganlar Bor'' (ਉਹ ਜੋ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ), 1993 * ''Toʻmarisning Aytgani'' (ਥੋਮਰਈਸ ਦੇ ਕਥਨ), 1996 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.student.hs-mittweida.de/~truziboy/adabiyot/halima.htm Selection of Halima Xudoyberdiyeva's poems (in Uzbek)] * [http://www.literature.uz/uz/halima_hudoyberdieva/ Brief biography and bibliography of Xudoyberdiyeva (in Uzbek)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120904035638/http://www.literature.uz/uz/halima_hudoyberdieva/ |date=2012-09-04 }} * [http://www.bbc.co.uk/uzbek/news/story/2008/12/081201_talking_point_halima_khudoyberdieva.shtml BBC page on Xudoyberdiyeva (in Uzbek)] * [http://johanna-hypatia.livejournal.com/60441.html An English translation of the poem "Muqaddas Ayol" (Sacred Woman), along with the original Uzbek text]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123033223/https://johanna-hypatia.livejournal.com/60441.html |date=2018-11-23 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] bvi0w9vq1ua7777b5jcaa47flx7xd6w 0 69134 841361 727512 2026-06-21T06:20:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841361 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ |image = Stieler, Joseph Karl - Alexander von Humboldt - 1843.jpg |image_size = 250px |caption = ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ |birth_date = 14 ਸਤੰਬਰ 1769 |birth_place = [[ਬਰਲਿਨ]] |death_date = {{Death date and age|1859|05|6|1769|09|14|df=yes}} |death_place = [[ਬਰਲਿਨ]] |nationality = [[ਜਰਮਨ]] |field = ਭੂਗੋਲ |known_for = [[ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲ]], ''[[ਕੋਸਮੋਸ]]'' (1845), [[ਹੰਬੋਲਟ ਕਰੰਟ]] |influences = ਫਰੇਡਰਿਖ ਸ਼ੇਲਿੰਗ |influenced = [[ਡਾਰਵਿਨ]] |prizes = ਕਾਪਲੇ ਮੈਡਲ (1852) |signature = Alexander von Humboldt signature.svg}} '''ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ''' (1769-1859) ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Alexander Von Humboldt;) ਇੱਕ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਨਸਪਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। "ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਲ ਇਹ ਅਤੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੰਬੋਲਟ ਨੇ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। ==ਜੀਵਨ== === ਜੀਵਨ === [[ਜਰਮਨੀ]] ਕੇਂਦਰੀ [[ਯੂਰਪ]] ਦਾ ਉੱਘਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, 'ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ'। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1769 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤਵੰਤੇ ਜਰਮਨ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੰਬੋਲਟ ਦੇ ਪਿਤਾ 'ਮੇਜਰ ਹੰਬੋਲਟ', ਫਰੈੱਡਰਿਕ ਮਹਾਨ ਦੀ ਡਿਓਢੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਨ। ਹੰਬੋਲਟ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ [[ਸੱਤ ਸਾਲਾ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲ 'ਪ੍ਰਿੰਸ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ ਹੋ ਸੀ। ਹੰਬੋਲਟ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਜਗੀਰ '''ਟੈਗਲ''' ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਓਨ੍ਹਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਏਗਾ। ਹੰਬੋਲਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋ ਗ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੰਬੋਲਟ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ '''ਮੈਰੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ''' ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੰਬੋਲਟ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। === ਰੂਚੀ === ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ 'ਗੇਟੇ' ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੰਬੋਲਟ ਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਤੇ ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ। ਗੇਟੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ '''ਗਟਿੰਜਨ''' ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਕੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੰਬੋਲਟ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਗੁਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ। === ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ === [[ਸਪੇਨ]] ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ '''ਪਿਜ਼ਾਰੋ''' ਨਾਮ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, '''ਬੋਨਪਲੈਂਡ''' ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੰਬੋਲਟ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਮੰਨ ਲ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਓਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਕ ਕਠਿਨਾਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਲਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਗ। ਪਹੰਚਣ ਮਗਰੋਂ ਦੋਵੇਂ ਖੋਜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੀਊਮਨਾ ਵਿੱਚ ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਅਸਰਾਲ ਲਹੂ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਰਾਕਾਸ ਅਤੇ [[ਅਮੇਜ਼ੋਨ]] ਨਦੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਰੀਨੋਕੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁੱਜੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ, ਤਲ, ਉਪਜ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭੇਦ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਹੰਬੋਲਟ ਨੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜਲ-ਥਲ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬੜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਇੱਕ ਇਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਣੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ।' [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਉਹ [[ਕਿਊਬਾ]] ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਪੁਜ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ [[ਫਿਲੇਡੈਲਫ਼ੀਆ]] ਅਤੇ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਹੰਬੋਲਟ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੀਤਾ। === ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ === ਜਦੋਂ ਹੰਬੋਲਟ ਨੇ [[ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸ]] ਦ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੰਬੋਲਟ ਮੁੜ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ [[ਮਾਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਹ ਨਿਜਨੀ ਨੋਵੋਗਰੋਡ ਪੁੱਜਾ। ਫਿਰ [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ [[ਕੇਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ, ਸਟੀਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਿਆ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ [[ਜਰਮਨੀ]] ਪੁੱਜਾ। === ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ === ਉਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬੈਠ ਕੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਲਿਖਣ ਲ ਬਹੁਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸੀ। ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੀ ਘੋਖ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੇ ਸਨ। ਉਪਰੰਤ ਉਸਨੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣੀ ਸੀ- ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਨਸਪਤ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਅਤੇ [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ। ''ਕਾਸਮੋਸ'' ਇਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ, ਹੰਬੋਲਟ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੱਬੇ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੀ। === ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ === ਹੰਬੋਲਟ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ [[ਬਰਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੰਬੋਲਟ ਨੂੰ 'ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਬੈਰਨ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕਵੀ, ਬੇਅਰਡ ਟੇਲਰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲ ਉਚੇਚਾ [[ਬਰਲਿਨ]] ਆਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਕੋ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। === ਮੌਤ === ਹੰਬੋਲਟ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨੱਬੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਮ, 1859 ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ (ਜਰਮਨੀ) ਵਿਖੇ ਹੋ। === ਹਵਾਲੇ === {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons|Alexander von Humboldt}} {{Wikiquote}} {{wikisource|Author:Alexander von Humboldt|Alexander von Humboldt}} {{Library resources box}} ===ਪੋਰਟਲ=== * [http://www.avh.de/en/index.htm The Alexander von Humboldt Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202025506/http://www.avh.de/en/index.htm |date=2003-12-02 }} * [http://www.avhumboldt.net The Alexander von Humboldt Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125020807/http://avhumboldt.net/ |date=2020-11-25 }} A virtual research environment on the works of Alexander von Humboldt. A project by the University of Applied Sciences Offenburg and University of Kansas * [http://www.avhumboldt.de avhumboldt.de - Humboldt Informationen online] avhumboldt.de contains a large collection of data, texts and visuals concerning Alexander von Humboldt in German, English, Spanish and French. A project by the Chair of Romance Literatures, University of Potsdam (Germany). * [https://web.archive.org/web/20130904183346/http://socgeo.ruhosting.nl/content/currentprogramme.html Web site of the Humboldt Lecture series in Nijmegen, the Netherlands] * [http://www.larramendi.es/vcilustrados/i18n/consulta_aut/registro.do?id=3034 Alexander von Humboldt. Polymath Virtual Library, Fundación Ignacio Larramendi] ===ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ=== * [http://www.avhumboldt.net Humboldt Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125020807/http://avhumboldt.net/ |date=2020-11-25 }} * [http://www.hin-online.de HiN-International Review for Humboldtian Studies] – Biannual open access journal on transdisciplinary studies concerning Alexander von Humboldt ({{ISSN|1617-5239}}). With articles in English, German and Spanish, both as HTML and PDF. A project by the Chair of Romance Literatures, University of Potsdam, and the Berlin-Brandenburgian Academy of Science. * [http://www.avhumboldt.de/?page_id=469l Humboldt Digital - Bibliography of Humboldt digital facsimile, available online.] List with over 150 direct references to full-text facsimiles of works by Alexander von Humboldt. * {{gutenberg author| id=Alexander+von+Humboldt | name=Alexander von Humboldt}} * {{Internet Archive author |sname=Alexander von Humboldt}} * {{Librivox author |id=359}} * [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/earththeory/id/26365 ''Essai g&eacute;ognostique sur le gisement des roches dans les deux H&eacute;misph&egrave;res''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819010954/http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/earththeory/id/26365 |date=2018-08-19 }}; [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/collection/nat_hist/searchterm/humboldt/field/creato/mode/all/conn/and/order/nosort ''Researches concerning the institutions &amp; monuments of the ancient inhabitants of the Americas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518085444/http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/collection/nat_hist/searchterm/humboldt/field/creato/mode/all/conn/and/order/nosort |date=2015-05-18 }} - full digital facsimiles at [[Linda Hall Library]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1769]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1859]] tnqkjaw97mvvbfhwbgtyorbeh5c02uz 0 69356 841241 709687 2026-06-20T12:00:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841241 wikitext text/x-wiki {{Esperanto sidebar |expanded=Services}} [[File:100-a UK-a solena fermo.JPG|thumb|right|[[Mark Fettes]], president of the [[World Esperanto Association]], during the 100th World Esperanto Congress in Lille (France), 2015]] ਵਰਲਡ ਏਸਪਰਾਂਤੋ ਕਾਂਗਰਸ ([[ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ|Esperanto]]:<span> </span><span lang="eo">''Universala Kongreso de Esperanto''</span>) ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਏਸਪਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਮੇਲਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਲਗਾਤਾਰ 100 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ 1905 ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਹਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1920 ਤੋਂ ਵਰਲਡ ਏਸਪਰਾਂਤੋ ਐਸੋਸੀਏਸਨ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  [[ਤਸਵੀਰ:Attendance_At_Each_Universala_Kongreso_1905-2015.png|thumb|The attendance at each World Esperanto Congress from the 1st in 1905 until the 100th in 2015.]] ==ਇਤਿਹਾਸ== [[ਤਸਵੀਰ:World_Esperanto_Conference_host_countries.png|thumb|Countries which have hosted the UK, 1905–2016]] {| class="wikitable sortable" ! valign="top" | ਅੰਕ ! valign="top" | ਸਾਲ ! valign="top" | ਸ਼ਹਿਰ ! valign="top" | ਦੇਸ਼ ! align="right" valign="top" | Number of<br> participants |- | 102 | 2017 | [[ਸਿਓਲ]] | South Korea |- | 101 | 2016 | Nitra | [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]] |- | 100 | 2015 | [[ਲੀਲ]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 2695<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/gk/584a1 La 100-a Universala Kongreso de Esperanto]".</ref> |- | 99 | 2014 | [[ਬੁਏਨਸ ਆਇਰਸ]] | [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] | align="right" | 659<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/kongresoj/uk_2014.html La 99-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929182329/http://uea.org/kongresoj/uk_2014.html |date=2014-09-29 }}".</ref> |- | 98 | 2013 | [[ਰੇਕੀਆਵਿਕ]] | [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] | align="right" | 1034<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html La 98-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207195715/http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html |date=2013-12-07 }}".</ref> |- | 97 | 2012 | [[ਹਨੋਈ]] | [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] | align="right" | 848<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/kongresoj/uk_2012.html La 97-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213023209/http://uea.org/kongresoj/uk_2012.html |date=2012-02-13 }}".</ref> |- | 96 | 2011 | [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ]] | [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]] | align="right" | 1458<ref>[http://uea.org/pdf/vikinga_vocho_6_sab2.pdf Vikinga Voĉo, n-ro 6 (La kongresa Kuriero de la 96-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825223436/http://uea.org/pdf/vikinga_vocho_6_sab2.pdf |date=2011-08-25 }}.</ref> |- | 95 | 2010 | [[ਹਵਾਨਾ]] | [[ਕਿਊਬਾ]] | align="right" | 1002<ref>[http://www.uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=391#1 Gazetaraj Komunikoj de UEA: N-ro 391 (2010-07-28)]</ref> |- | 94 | 2009 | Białystok | [[ਪੋਲੈਂਡ]] | align="right" | 1860 |- | 93 | 2008 | Rotterdam | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] | align="right" | 1845 |- | 92 | 2007 | [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]] | [[ਜਪਾਨ]] | align="right" | 1901 |- | 91 | 2006 | Florence | [[ਇਟਲੀ]] | align="right" | 2209 |- | 90 | 2005 | [[ਵਿਲਨਸ]] | [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ]] | align="right" | 2235 |- | 89 | 2004 | [[ਬੀਜਿੰਗ]] | [[ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ]] | align="right" | 2031 |- | 88 | 2003 | Gothenburg | [[ਸਵੀਡਨ]] | align="right" | 1791 |- | 87 | 2002 | Fortaleza | [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] | align="right" | 1484 |- | 86 | 2001 | [[ਜ਼ਾਗਰਬ]] | [[ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ]] | align="right" | 1691 |- | 85 | 2000 | [[ਤਲ ਅਵੀਵ]] | [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ]] | align="right" | 1212 |- | 84 | 1999 | [[ਬਰਲਿਨ]] | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 2712 |- | 83 | 1998 | Montpellier | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 3133 |- | 82 | 1997 | [[ਐਡਲੇਡ]] | [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] | align="right" | 1224 |- | 81 | 1996 | [[ਪ੍ਰਾਗ]] | [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] | align="right" | 2972 |- | 80 | 1995 | Tampere | [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]] | align="right" | 2443 |- | 79 | 1994 | [[ਸਿਓਲ]] | [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] | align="right" | 1776 |- | 78 | 1993 | [[ਵਾਲੈਂਸੀਆ]] | [[ਸਪੇਨ]] | align="right" | 1863 |- | 77 | 1992 | Vienna | Austria | align="right" | 3033 |- | 76 | 1991 | Bergen | Norway | align="right" | 2400 |- | 75 | 1990 | [[ਹਵਾਨਾ]] | [[ਕਿਊਬਾ]] | align="right" | 1617 |- | 74 | 1989 | Brighton | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 2280 |- | 73 | 1988 | Rotterdam | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] | align="right" | 2321 |- | 72 | 1987 | ਵਾਰਸਾ | [[ਪੋਲੈਂਡ]] | align="right" | 5946 |- | 71 | 1986 | [[ਬੀਜਿੰਗ]] | [[ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ]] | align="right" | 2482 |- | 70 | 1985 | Augsburg | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 2311 |- | 69 | 1984 | Vancouver | Canada | align="right" | 802 |- | 68 | 1983 | Budapest | Hungary | align="right" | 4834 |- | 67 | 1982 | Antwerp | Belgium | align="right" | 1899 |- | 66 | 1981 | Brasília | [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] | align="right" | 1749 |- | 65 | 1980 | Stockholm | [[ਸਵੀਡਨ]] | align="right" | 1807 |- | 64 | 1979 | Lucerne | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 1630 |- | 63 | 1978 | Varna | Bulgaria | align="right" | 4414 |- | 62 | 1977 | [[ਰੇਕੀਆਵਿਕ]] | [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] | align="right" | 1199 |- | 61 | 1976 | Athens | Greece | align="right" | 1266 |- | 60 | 1975 | [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ]] | [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]] | align="right" | 1227 |- | 59 | 1974 | Hamburg | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 1651 |- | 58 | 1973 | Belgrade | Yugoslavia | align="right" | 1638 |- | 57 | 1972 | Portland | U.S. | align="right" | 923 |- | 56 | 1971 | London | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 2071 |- | 55 | 1970 | Vienna | Austria | align="right" | 1987 |- | 54 | 1969 | Helsinki | [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]] | align="right" | 1857 |- | 53 | 1968 | Madrid | [[ਸਪੇਨ]] | align="right" | 1769 |- | 52 | 1967 | Rotterdam | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|Netherlands]] | align="right" | 1265 |- | 51 | 1966 | Budapest | Hungary | align="right" | 3975 |- | 50 | 1965 | Tokyo | [[ਜਪਾਨ]] | align="right" | 1710 |- | 49 | 1964 | The Hague | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] | align="right" | 2512 |- | 48 | 1963 | Sofia | Bulgaria | align="right" | 3472 |- | 47 | 1962 | [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ]] | [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]] | align="right" | 1550 |- | 46 | 1961 | Harrogate | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 1646 |- | 45 | 1960 | Brussels | Belgium | align="right" | 1930 |- | 44 | 1959 | ਵਾਰਸਾ | [[ਪੋਲੈਂਡ]] | align="right" | 3256 |- | 43 | 1958 | Mainz | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 2021 |- | 42 | 1957 | Marseille | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 1468 |- | 41 | 1956 | [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ]] | [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]] | align="right" | 2200 |- | 40 | 1955 | Bologna | [[ਇਟਲੀ]] | align="right" | 1687 |- | 39 | 1954 | Haarlem | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] | align="right" | 2353 |- | 38 | 1953 | [[ਜ਼ਾਗਰਬ]] | Yugoslavia | align="right" | 1760 |- | 37 | 1952 | Oslo | Norway | align="right" | 1614 |- | 36 | 1951 | Munich | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 2040 |- | 35 | 1950 | ਪੈਰਿਸ | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 2325 |- | 34 | 1949 | Bournemouth | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 1534 |- | 33 | 1948 | Malmö | [[ਸਵੀਡਨ]] | align="right" | 1761 |- | 32 | 1947 | Bern | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 1370 |- | colspan="5" | '''World War II''' |- | 31 | 1939 | Bern | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 765 |- | 30 | 1938 | London | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 1602 |- | 29 | 1937 | ਵਾਰਸਾ | [[ਪੋਲੈਂਡ]] | align="right" | 1120 |- | 28 | 1936 | Vienna | Austria | align="right" | 854 |- | 27 | 1935 | Rome | [[ਇਟਲੀ]] | align="right" | 1442 |- | 26 | 1934 | Stockholm | [[ਸਵੀਡਨ]] | align="right" | 2042 |- | 25 | 1933 | Cologne | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 950 |- | 24 | 1932 | ਪੈਰਿਸ | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 1650 |- | 23 | 1931 | Kraków | [[ਪੋਲੈਂਡ]] | align="right" | 900 |- | 22 | 1930 | Oxford | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 1211 |- | 21 | 1929 | Budapest | Hungary | align="right" | 1200 |- | 20 | 1928 | Antwerp | Belgium | align="right" | 1494 |- | 19 | 1927 | Danzig | Free City of Danzig | align="right" | 905 |- | 18 | 1926 | Edinburgh | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 960 |- | 17 | 1925 | Geneva | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 953 |- | 16 | 1924 | Vienna | Austria | align="right" | 3400 |- | 15 | 1923 | Nuremberg | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 4963 |- | 14 | 1922 | Helsinki | [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]] | align="right" | 850 |- | 13 | 1921 | [[ਪ੍ਰਾਗ]] | Czechoslovakia | align="right" | 2561 |- | 12 | 1920 | The Hague | [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] | align="right" | 408 |- | colspan="5" | '''World War I''' |- | 11 | 1915 | San Francisco | U.S. | align="right" | 163 |- | 10 | 1914 | ਪੈਰਿਸ | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | canceled due<br> to [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] |- | 9 | 1913 | Bern | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 1203 |- | 8 | 1912 | Kraków | [[ਪੋਲੈਂਡ|Poland]] | align="right" | 1000 |- | 7 | 1911 | Antwerp | Belgium | align="right" | 1800 |- | 6 | 1910 | Washington, D.C. | U.S. | align="right" | 357 |- | 5 | 1909 | Barcelona | [[ਸਪੇਨ]] | align="right" | 1500 |- | 4 | 1908 | Dresden | [[ਜਰਮਨੀ]] | align="right" | 1500 |- | 3 | 1907 | Cambridge | ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ | align="right" | 1317 |- | 2 | 1906 | ਜਨੇਵਾ | ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ | align="right" | 1200 |- | 1 | 1905 | Boulogne-sur-Mer | [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] | align="right" | 688 |} == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * Language festival == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.lve-esperanto.org/lille2015/eo/index.htm Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227012708/http://www.lve-esperanto.org/lille2015/eo/index.htm |date=2015-02-27 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2012.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213023209/http://uea.org/kongresoj/uk_2012.html |date=2012-02-13 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2011.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323163023/http://uea.org/kongresoj/uk_2011.html |date=2012-03-23 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2010.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228070635/http://www.uea.org/kongresoj/uk_2010.html |date=2012-02-28 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2009.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219041839/http://uea.org/kongresoj/uk_2009.html |date=2012-02-19 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2008.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219042118/http://uea.org/kongresoj/uk_2008.html |date=2012-02-19 }} * [http://uea.org/kongresoj/uk_2007.html Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219042124/http://uea.org/kongresoj/uk_2007.html |date=2012-02-19 }} * [http://www.uk2006.info/ Web site of the Universala Kongreso de Esperanto 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806065202/http://www.uk2006.info/ |date=2006-08-06 }} 8uvrzuw7vaswsbx2e5ezxdnolwxcs2c 3 71138 841378 839736 2026-06-21T11:30:14Z ~2026-35966-90 60757 /* Rohit */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 841378 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Athu11119999}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:08, 14 ਜਨਵਰੀ 2016 (UTC) == 11119999 == 11119999 [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-25489-49|&#126;2026-25489-49]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-25489-49|talk]]) 23:04, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == 11119999 == gmiygjygojgjjjf [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-30199-89|&#126;2026-30199-89]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-30199-89|talk]]) 03:14, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == Rohit == tihhiih [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-35966-90|&#126;2026-35966-90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-35966-90|talk]]) 11:30, 21 ਜੂਨ 2026 (UTC) pwsuiloywpdxpilhct1lybtzfrjhpdh 0 79963 841371 709326 2026-06-21T06:51:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841371 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=June 2016}} {{Use dmy dates|date=June 2016}} {{Infobox person | name = ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ | image = Anjali Gopalan.jpg | caption = ਗੋਪਾਲਨ, circa 2009 | birth_date = {{ਜਨਮ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1957|9|1|df=y}} [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref name="world-citizenship.org">{{cite web|url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/1785|title=World People's Blog|publisher=|accessdate=20 March 2015|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402110617/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/1785|dead-url=yes}}</ref> | occupation = ਐਲ ਜੀ ਬੀ ਟੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/8130052.stm Activists welcome India gay ruling] ''[[BBC]]'' 3 July 2009 06:55 UK</ref> '''ਨਾਜ਼ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਟਰਸਟ''' ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ<ref>[http://www.nazindia.org/about.htm About Naz India ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922055221/http://www.nazindia.org/about.htm |date=22 ਸਤੰਬਰ 2014 }}'' [[Naz Foundation (India) Trust]]'' retrieved 14 May 2012</ref> | awards = [[Chevalier de la Legion d'Honneur]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | residence = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | education = | alma_mater = }} '''ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ''' ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ '''ਨਾਜ਼ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਟਰਸਟ''' ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਚਆਈਵੀ / ਏਡਜ਼ ਮਹਾਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਐਨ ਜੀ ਓ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਚਆਈਵੀ/ ਏਡਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ, '''ਟਾਈਮ''' ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112141,00.html The 100 Most Influential People in the World: Anjali Gopalan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814034810/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112141,00.html |date=14 ਅਗਸਤ 2013 }} ''[[Time (magazine)|Time Magazine]]'' 18 April 2012, retrieved 13 May 2012</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ ਦਾ ਜਨਮ 1957 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਡਾ. ਕੇ.ਆਰ. ਗੋਪਾਲਨ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ) ਕੀਤੀ। == ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ === ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੈਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਐੱਚਆਈਵੀ ਪਾਜ਼ਟਿਵ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਐੱਚਆਈਵੀ/ਏਡਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐੱਚਆਈਵੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਗੈਰ-ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="world-citizenship.org"/><ref>{{cite web|url=http://www.ashoka.org/fellow/anjali-gopalan|title=Anjali Gopalan - Ashoka - Innovators for the Public|accessdate=20 March 2015}}</ref> === 1990 === ਜਦੋਂ ਅੰਜਲੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਉਸ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ HIV ਕਲੀਨਿਕ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਇੰਡੀਆ) ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ HIV/AIDS ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * Chevalier de la Legion d'Honneur (2013) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ * ਮਿਸ ਗੋਪਾਲਨ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (2012) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ (2007) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। * ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਅਵਾਰਡ (2001) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਦੁਰਾਈ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ. ਮੇਇਲਵਗਨਨ ਅਤੇ ਵੀ. ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਤੀ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://srishtimadurai.blogspot.in/2014/08/srishti-tamil-lambda-literary-awards.html|title=Srishti Madurai|author=Gopi Shankar|accessdate=20 March 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] rfa7lnm60tb3t323536b6mxit1cdzcb 0 82588 841281 809459 2026-06-20T18:31:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841281 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | headercolor = | name = ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ | image = Sakshi Malik in 2016.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | residence = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|1|3}} | birth_place = [[ਰੋਹਤਕ]],<ref>{{cite web|title=SAKSHI MALIK|url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html|publisher=[[Commonwealth Games Federation]]|accessdate=7 March 2016|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://archive.today/20160801202755/http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html|url-status=dead}}</ref> [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | height = {{convert|162|cm|ftin|abbr=on}} | weight = {{convert|64|kg}} | website = | country =[[ਭਾਰਤ]] | sport = [[ਮਹਿਲਾ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ]] | event = 63 kg | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach =ਈਸ਼ਵਰ ਦਹੀਆ | retired = | coaching | Brother = ਸਚਿਨ ਮਲਿਕ | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalSport | ਮਹਿਲਾ [[ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ ਕੁਸ਼ਤੀ]]}} {{MedalCompetition|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}} [[File:Olympic rings.svg|center|80px]] {{MedalBronze| [[2016 Summer Olympics|2016 ਰੀਓ ਡੇ ਜੇਨਰੋ]]| [[Wrestling at the 2016 Summer Olympics – Women's freestyle 58 kg|58 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalSilver| [[2014 Commonwealth Games|2014 ਗਲਾਸਗੋ]]| [[Wrestling at the 2014 Commonwealth Games – Women's freestyle 58 kg|58 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ]]}} {{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze|[[2015 ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2015 ਦੋਹਾ]]|60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Wrestling Championship|Commonwealth ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze| 2013 Johannesburg<ref>{{cite web|title=Commonwealth Championship: Female wrestling Seniors: 2013-12-05 Johannesburg (RSA): 63.0 kg|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=02496A00E99C49BA9851C7C5378648F1&gkl=5|website=iat.uni-leipzig.de|publisher=[[United World Wrestling]]|accessdate=17 August 2016}}</ref> | 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ}} | show-medals = }} '''ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ''' (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1992) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]]ੀ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨ<ref><cite class="citation web">[http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html "SAKSHI MALIK"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225151502/http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html |date=2018-12-25 }}. </cite></ref> ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ [[2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 58 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ<ref><cite class="citation web">[http://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2014/news/227599-commonwealth-games-2014-sakshi-malik-gets-silver-in-women-s-58kg-freestyle-wrestling "Commonwealth Games 2014: Sakshi Malik Gets Silver in Women's 58kg Freestyle Wrestling"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105204930/http://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2014/news/227599-commonwealth-games-2014-sakshi-malik-gets-silver-in-women-s-58kg-freestyle-wrestling |date=2016-01-05 }}. </cite></ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 60 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਤਮਗਾ ਹੈ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Nitin|title=Sakshi Malik has done her village Mokhra and whole India proud: coach Ishwar Singh Dahiya|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/sakshi-malik-bronze-medal-india-wrestling-wrestler-58-kg-result-coach-2982083/|access-date=21 August 2016|work=The Indian Express|date=18 August 2016}}</ref> ਦੇ ਮੋਖਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਖਬੀਰ, ਦਿੱਲੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਿਹਤ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੁਦੇਸ਼ ਮਲਿਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="beti_khilao">{{cite news|title="Beti Khilao" will become a reality : Sakshi's mom|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/Beti-Khilao-will-become-a-reality-Sakhsis-mom/articleshow/53762237.cms|access-date=18 August 2016|work=Times of India|date=19 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Sakshi Malik: All you need to know about winner of India's first medal at Rio|newspaper=Business Standard India|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/sakshi-malik-all-you-need-to-know-about-winner-of-india-s-first-medal-at-rio-116081800146_1.html|publisher=Business Standard|access-date=18 August 2016|date=18 August 2016|last1=Team|first1=BS Web}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਬਿੱਲੂ ਰਾਮ ਜੋ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="beti_khilao"/><ref>{{cite news|title=I would like others to take inspiration from her, says Sakshi's father|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/i-would-like-others-to-take-inspiration-from-her-says-sakshis-father/article9002640.ece|access-date=18 August 2016|work=The Hindu|date=18 August 2016}}</ref> ਉਸ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦਹੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਲੋਕ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਲਦੀਪ ਮਲਿਕ, ਈਸ਼ਵਰ ਦਹੀਆ, ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/chandigarh/controversy-on-olympian-wrestler-sakshi-malik-coach|title = साक्षी मलिक के कोच पर बढ़ा विवाद, मंत्री बोले- बता रही पांच कोच, किसे दें इनाम?}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਦ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹਲਫਨਾਮਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦਹੀਆ ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/sports/cash-award-302774|title=Ishwar, Mandeep my coach, Sakshi to Haryana govt}}</ref><ref name="patrika.com">{{Cite web|url=https://www.patrika.com/karnal-news/who-is-the-real-coach-of-sakshi-malik-1411669/|title = हिंदी खबर, Latest News in Hindi, हिंदी समाचार, ताजा खबर|date = 11 February 2016}}</ref> == ਕਰੀਅਰ== === 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ === ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ  Edwige Ngono Eyia ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਜੋ ਕੇ ਗ੍ਲੈਸ੍ਕੋ, ਸਕੌਟਲਡ, ਕੈਮਰੂਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 4-0 ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੈਮੀ - ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਗਾਹ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੇਮੀਫਿਨਲ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਡੀ Braxton Rei ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਪਿਆ। ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ 3-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ Aminat Adeniyi ਕੋਲੋਂ 4-0 ਨਾਲ ਹਰ ਗਈ। ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ।<ref><cite class="citation web">[http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html "Glasgow 2014 - Sakshi Malik Profile"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225151502/http://g2014results.thecgf.com/athlete/wrestling/1022441/s_malik.html |date=2018-12-25 }}. ''g2014results.thecgf.com''. 2015-07-30<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> === 2014 ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ === ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ 10 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਤਾਸ਼ਕੰਦ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ,  ਉਸ ਨੇ 16ਵੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਸੇਨੇਗਲ ਦੇ Anta Sambou ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੋਂ 4-1 ਇਹ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਰੀ ਮੈਚ ਰੂਸ ਦੀ Petra Maarit Olli ਤੋਂ 1-3 ਨਾਲ ਗੁਆਇਆ।<ref><cite class="citation web">[http://indiaatsports.in/news/2014/09/10/sakshi-malik-exits-in-quarterfinal-of-freestyle-womens-60kg-on-day-3-of-wrestling-world-championships-at-tashkent/1003974 "Sakshi Malik exits in quarterfinal of Freestyle women's 60kg on Day 3 of Wrestling World Championships at Tashkent - India at Sports"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225151512/http://indiaatsports.in/news/2014/09/10/sakshi-malik-exits-in-quarterfinal-of-freestyle-womens-60kg-on-day-3-of-wrestling-world-championships-at-tashkent/1003974 |date=2018-12-25 }}. </cite></ref> === 2015 ਸੀਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ === ਮਈ 2015 ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। 9 ਮਈ 2015 ਨੂੰ 60 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੋਇਆ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਮੁੰਕਟੂਆ ਤੁੰਗਲਗ ਨੂੰ 13-0 ਅਤੇ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਉਲਯਮ ਕੱਸਯਮੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|title = Sakshi, Lalita win bronze in Asian Wrestling Championship - Times of India|url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/wrestling/Sakshi-Lalita-win-bronze-in-Asian-Wrestling-Championship/articleshow/47211667.cms|website = The Times of India|accessdate = 2015-10-27|date = 2015-05-09}}</ref> === 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ === ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ 58 kg ਵਰਗ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਯਹੰਗ ਲਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|last1=Biswal|first1=Sattwik|title=Wrestlers Vinesh Phogat, Sakshi Malik grab Rio 2016 berths|url=http://indiatoday.intoday.in/story/wrestlers-vinesh-phogat-sakshi-malik-grab-rio-2016-berths/1/660933.html|accessdate=18 August 2016|work=India Today|date=7 May 2016}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ 32 ਬਾਊਟ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਯੋਆਨਾ ਮੱਤਸਜੋਨ ਅਤੇ 16 ਬਾਊਟ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲਡੋਵਾ ਦੀ ਮਾਰੀਆਨਾ ਚਰਦੀਵਾਰਾ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਵਲੇਰਿਆ ਕੋਬਲੋਵਾ ਤੋਂ ਹਰ ਗਈ। ਇਲਿਮਨੈਸ਼ਨ ਦੌਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਪਰੇਡੋਰਜੀਨ ਓਰਖੋਨ ਅਤੇ ਇਲਿਮਨੈਸ਼ਨ ਦੌਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਈਸੁਲੂ ਟੀਨੀਬੇਕੋਵਾ ਨੂੰ 8-5 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news|title=Sakshi Malik wins bronze medal in women’s wrestling 58kg category, opens India’s account at Rio 2016 Olympics|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/sakshi-malik-bronze-medal-wrestling-wrestler-58-kg-bout-match-result-video-streaming-2981836/|accessdate=17 August 2016|work=The Indian Express}}</ref> == ਮੁਕਾਬਲੇ == ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਪਲੇਅ-ਆਫ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਈਸੁਲੂ ਟੀਨੀਬੇਕੋਵਾ ਨੂੰ 8-5 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 5ਵਾਂ ਤਮਗਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਚੌਥੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। === ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲਾ === '''ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ''': ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਤੋਂ 0-5 ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਨੀਬੇਕੋਵਾ ਦਾ ਹੀ ਦਬਦਬਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। '''ਦੂਜਾ ਅੱਧ''': ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿੰਟ ਬਿਨਾਂ ਸਕੋਰ ਦੇ ਹੀ ਲੰਘਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ 4-5 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਬਰਾ ਗਈ। ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਕ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਕੇ ਸਕੋਰ 5-5 ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 6ਵੇਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਮਿੰਟ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਸ ਸੈਕਿੰਡ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਾਅ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਚ 8-5 ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-37103450 | title=Rio 2016: Sakshi Malik, the female wrestler who got India's first medal | publisher=[[BBC]] | accessdate=18 August 2016}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਲਿਕ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ JSW ਸਪੋਰਟਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਰੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਰਕ ਤੋਂ ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਫਸਰ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਲਿਕ ਨੇ ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਯਾਨੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=This is the result of over 10 years of hard work: Sakshi Malik after bronze |url=http://www.hindustantimes.com/olympics/this-is-the-result-of-over-ten-years-of-hard-work-sakshi-malik-after-bronze-at-rio-olympics/story-ja2qsjX9QHShlIhZBOiUxO.html|access-date=19 August 2016|work=Hindustan Times|date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Girl with dream to wrestle |url=http://www.telegraphindia.com/1160819/jsp/nation/story_103268.jsp#.V7cuKCSTMV4|access-date=19 August 2016|work=The Calcutta Telegraph|date=18 August 2016}}</ref> ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਤਿਆਵਰਤ ਕਾਦਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।ref>{{cite news|title=This is the result of over 10 years of hard work: Sakshi Malik after bronze |url=http://www.hindustantimes.com/olympics/this-is-the-result-of-over-ten-years-of-hard-work-sakshi-malik-after-bronze-at-rio-olympics/story-ja2qsjX9QHShlIhZBOiUxO.html|access-date=19 August 2016|work=Hindustan Times|date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Girl with dream to wrestle |url=http://www.telegraphindia.com/1160819/jsp/nation/story_103268.jsp#.V7cuKCSTMV4|access-date=19 August 2016|work=The Calcutta Telegraph|date=18 August 2016}}</ref> ਸਤਿਆਵਰਤ ਕਾਦਿਆਨ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref name="wrestling_director"/> == ਵਿਆਹ == ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਤਿਆਵਰਤ ਕਾਦਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Wedding bells for Sakshi after Olympic high, to tie the knot with wrestler Satyawart|url=http://indiatoday.intoday.in/olympics2016/story/sakshi-malik-to-marry-wrestler-satyawart-kadian/1/757315.html|access-date=28 August 2016|work=India Today|date=5 September 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਤਕ ਦੇ ਲੋਕ]] jrm99848tqv8t1yuw2cx062rooyowa5 0 83648 841246 736882 2026-06-20T12:45:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841246 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਵੜਾ ਪਾਵ | image = [[File:Jumbo Vada Pav (dodged).jpg|250px]] | caption = | alternate_name = | country = [[ਭਾਰਤ]] | region = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | creator = | type = [[Snack]] | served = | main_ingredient = Deep-fried mashed potato patties, [[chili pepper]]s, [[ginger]] | variations = | calories = | other = }} '''ਵੜਾ ਪਾਵ''' [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਲੂ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਨੂੰ ਆਲੂ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਧਨੀਏ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=fpj36>{{cite news|title=Famous Vada Pav places in Mumbai|url=http://www.freepressjournal.in/famous-vada-pav-places-in-mumbai/|accessdate=10 August 2015|newspaper=[[The Free Press Journal]]|date=30 July 2015|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150817100436/http://www.freepressjournal.in/famous-vada-pav-places-in-mumbai/|url-status=dead}}</ref> ==ਮਤਲਬ== ਬਟਾਟਾ ਵੜਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਲੂ ਦਾ ਪਕੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਵ ਇੱਕ ਮਿੱਠੇ ਬੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਾਵ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਡਵਰੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀ ਚਟਨੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਚਟਨੀ ਲਾਲ ਚਟਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਤਲ਼ ਕੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਿਧੀ== ==ਵੜਾ ਬਣਾਉਣਦੀ ਵਿਧੀ== # ਹਰੀ ਮਿਰਚ, [[ਅਦਰਕ]], ਲਸਣ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਲਵੋ। #ਤੇਲ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰਾਈ ਪਾ ਦੇਵੋ। ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਕੜੀ ਪੱਤਾ ਪਾਉ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਕਾਓ। #ਹੁਣ ਆਲੂ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵੀ ਪਾ ਦਿਉ। #ਅੱਗ ਤੋ ਉਤਾਰ ਕੇ ਠੰਡਾ ਕਰ ਲਵੋ। ==ਬਾਹਰਲੀ ਪਰਤ ਲਈ== #ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਵੋ ਅਤੇ 1/3 ਕੱਪ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿਉ। #ਹੁਣ ਵੜੇ ਨੂੰ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਉ। #ਗਰਮ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਲ਼ ਲਵੋ। ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇਲ ਸੋਕ ਦੇਵੋ। #ਪਾਵ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕੱਟ ਕੇ ਚਟਨੀ ਲਗਾ ਦਿਉ। #ਇੱਕ ਵੜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਵ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਉ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਵੜਾ ਪਾਵ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਲ-ਹਾਰਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਾਦਰ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵੈਦਿਆ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਦਾਦਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲਾ ਵੜਾ ਪਾਵ ਸਟਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਅਕਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੜਾ ਪਾਵ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਓਸਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖਿਡਕੀ ਵੜਾ ਪਾਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਜ਼ੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੜਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ (ਖਿੜਕੀ) ਤੋਂ ਵੜਾ ਪਾਵ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ-ਅਮੀਰ ਸਨੈਕ ਕਪਾਹ ਮਿੱਲ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਰਨਗਾਂਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਾਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਆਲੂ ਦਾ ਡੰਪਲਿੰਗ (ਬਟਾਟਾ ਵੜਾ) ਜਲਦੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਸਤਾ (1971 ਵਿੱਚ 10-15 ਪੈਸੇ) ਅਤੇ ਬਟਾਟਾ ਭਾਜੀ ਅਤੇ ਚਪਾਤੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ==ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ== ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੜਾ ਪਾਵ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਲ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚੇਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਲੁੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੰਜਵਿਹਾਰ ਜੰਬੋ ਕਿੰਗ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਵੜਾ ਪਾਵ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੜਾ ਪਾਵ ਪਰੋਸਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਵੜਾ ਪਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪਾਵ ਵੜਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਸਿਕ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵੜਾ ਪਾਵ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery mode=packed heights=200px> File:Mumbai Vada Pav.jpg|Mumbai Vada Pav File:Vada Pav.jpg|Vada Pav File:Samosa Pav in Mumbai.JPG|thumb|Samosa Pav in Mumbai </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] jxs27a97dsgrejohfq9i3d7fmyeoxe2 0 91038 841368 829045 2026-06-21T06:43:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841368 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Asin Thottumkal|image=Asin05.jpg|caption=Asin at [[Femina Miss India]] finale 2013|birth_name=Asin Thottumkal|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1985|10|26}}<ref name="only 23">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/news-interviews/28058815_1_joseph-thottumkal-asin-age-factor|title=I am only 23: Asin|accessdate=4 August 2013|date=21 April 2009|newspaper=The Times of India|archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021070756/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/news-interviews/28058815_1_joseph-thottumkal-asin-age-factor|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/news-interviews/28058815_1_joseph-thottumkal-asin-age-factor |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021070756/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/news-interviews/28058815_1_joseph-thottumkal-asin-age-factor |url-status=dead }}</ref><ref name="hide">{{cite news|last=Dasgupta|first=Priyanka|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-26/news-interviews/28234079_1_asin-movie-business-childhood-friends|title=I can’t hide my age: Asin|accessdate=4 August 2013|date=26 October 2010|newspaper=The Times of India|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215912/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-26/news-interviews/28234079_1_asin-movie-business-childhood-friends|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-26/news-interviews/28234079_1_asin-movie-business-childhood-friends |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215912/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-26/news-interviews/28234079_1_asin-movie-business-childhood-friends |url-status=dead }}</ref><ref name="working birthday">{{cite news|last=Singh|first=Prashant|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Asin-Thottumkal-has-a-working-birthday-turns-26-on-sets/Article1-950368.aspx|title=Asin Thottumkal has a working birthday, turns 26 on sets|accessdate=4 August 2013|date=26 October 2012|newspaper=Hindustan Times|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212800/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|dead-url=yes}}</ref>|birth_place=[[Cochin]], [[Kerala]], India|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|residence=[[Delhi, India|Delhi, NCR, India]]|nationality=[[Indian People|Indian]]|occupation=[[Actor]], [[Model (person)|model]]|years active=2001–2015|years_active=2001–2015|home town=<!-- Kochi (Same as birth place) -->|home_town=<!-- Kochi (Same as birth place) -->|net worth=$6 Million<ref name="celebritynetworth.com">http://www.celebritynetworth.com/international-celebrities/indian-celebrities/bollywood-celebrities/asin-thottumkal-net-worth/</ref>|net_worth=$6 Million<ref name="celebritynetworth.com"/>|weight=<!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} -->|spouse=[[Rahul Sharma (businessman)|Rahul Sharma]] <small>(m. 2016)</small>|parents=Selina Thottumkhal, Joseph Thottumkhal|awards={{unbulleted list|[[Kalaimamani]]|[[Filmfare Awards]]}}}}'''ਆਸਿਨ ਠੋਤਤੁਮਕਾਲ''' (ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1985), ਜਾਣਿਆ mononymously ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਆਸਿਨ''', ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਤੋ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-17/news-interviews/37133521_1_lucky-mascot-ghajini-actors|title=I want to work with younger actors of my generation: Asin|date=17 February 2013|work=The Times of India|access-date=2 March 2013|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330023423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-17/news-interviews/37133521_1_lucky-mascot-ghajini-actors|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-17/news-interviews/37133521_1_lucky-mascot-ghajini-actors |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330023423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-17/news-interviews/37133521_1_lucky-mascot-ghajini-actors |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330023423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-17/news-interviews/37133521_1_lucky-mascot-ghajini-actors |date=2013-03-30 }}</ref> ਆਸਿਨ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।<ref name="Desimartini.com">{{cite web|url=http://www.desimartini.com/news/telugu/asin-busy-learning-german/article4973.htm|title=Asin busy in learning German|date=7 June 2013|publisher=Top Movies Entertainment Ltd|work=Desimartini.com|accessdate=28 October 2014|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212919/https://www.desimartini.com/news/telugu/asin-busy-learning-german-article4973.htm|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ ਰਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਖੁਦ ਹੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://meencurry.com/biography-asin-thottumkal/|title=Biography: Asin Thottumkal {{!}} Meen Curry|website=meencurry.com|language=en-US|access-date=2017-02-20|archive-date=2017-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220181557/http://meencurry.com/biography-asin-thottumkal/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asinonline.com/images/press/english/asin-new-indian.jpg|title=Asin speaks Hindi|publisher=asinonline.com|access-date=2 June 2013|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215724/http://www.asinonline.com/images/press/english/asin-new-indian.jpg|dead-url=yes}}</ref> [[ਪਦਮਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Padmini]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੂਸਰੀ ਅਜਿਹੀ ਮਲਿਆਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ਼ਣੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ।<nowiki/><ref>{{Cite web|url=http://www.asinonline.com/images/press/english/asin-new-indian.jpg|title=Asin speaks Hindi|publisher=asinonline.com|access-date=2 June 2013|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215724/http://www.asinonline.com/images/press/english/asin-new-indian.jpg|dead-url=yes}}</ref> ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਵਿੱਚ 2007 ਨੇ ਆਸਿਨ ਨੂੰ ਕੋੱਲੀਵੂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/news/2007/top-five-heroines-2007-311207.html|title=Top 5 heroines of the year 2007: Asin easily topples all!|website=www.filmibeat.com|access-date=2017-03-10|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212809/https://www.filmibeat.com/tamil/news/2007/top-five-heroines-2007-311207.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html|title=Asin`s birthday bash!|website=Sify|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231183343/http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231183343/http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html |date=2013-12-31 }} {{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231183343/http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231183343/http://www.sify.com/movies/asin-s-birthday-bash-news-tamil-kkfuySaicca.html |date=2013-12-31 }}</ref> ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ 100 ਕਰੋੜ ਕਲੱਬ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/asin-kareena-rule-bollywood-s-100-cr-club-news-bollywood-mh4ub0fddab.html|title=Asin & Kareena rule Bollywood`s 100 Cr club!|website=Sify}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਥੀਆਂ ਅੰਤਹਿੱਕੜ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ ਫਿਲਮ [[ਨਰੇਂਦਰਾਂ ਮਾਕਨ ਜਯਾਕਨਿਥਾਂ ਵਾਕ]] (2001) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਆਸਿਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮ [[ਅੰਮਾ ਨੰਨਾ ਓ ਤਾਮਿਲ ਮਯੀ]] 2003 ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਅਤੇ [[ਐੱਮ ਕੁਮਾਰਨ ਸਨ ਆਫ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ]] (2004) ਵਧੀਆ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ [[ਗਾਂਜੀ]] (2005) ਲਈ ਵੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਵਨੇਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਥ੍ਰਿਲਰ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ [[ਵਰਲਰੁ]] (2006), ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ [[ਪੋੱਕੀਰੀ]] (2007), ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ [[ਵੇਲ]] (2008) ਅਤੇ [[ਦਾਸਵਥਾਰਾਮ]] (2008) ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹਸਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਇਮਾਮਾਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/2009/11/29/stories/2009112960210600.htm|title=Kalaimamani awards presented to 70 persons|date=29 November 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=10 ਮਾਰਚ 2017|archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091202084151/http://www.hindu.com/2009/11/29/stories/2009112960210600.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/2009/11/29/stories/2009112960210600.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202084151/http://www.hindu.com/2009/11/29/stories/2009112960210600.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202084151/http://www.hindu.com/2009/11/29/stories/2009112960210600.htm |date=2009-12-02 }}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਆਸਿਨ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ]] ਸੀ.ਆਈ.ਆਈ.ਐੱਮ.ਏ. ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5511|title=Asin bags the Pride of South Indian Cinema Award - Latest Movie Features - Bollywood Hungama|last=Bollywood Hungama|website=bollywoodhungama.com}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਆਸਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''ਗਜਨੀ'' (2008) [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੀ ਕੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਅਰਬ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ {{INRConvert|1.9|b}} ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਆਸਿਨ ਨੇ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਧੀਆ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀ, ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈਡੀ]]'', ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੂਤਰਧਾਰ [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੀਆ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵੀ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ, ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ <span style="white-space: nowrap">₹</span>1.84 ਅਰਬ ਅਤੇ {{INRConvert|1.84|b}} ਦੁਨੀਆ ਭਰ<ref>[http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat== Top Worldwide Grossers ALL TIME: 100 Crore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523013047/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat== |date=2013-05-23 }}.</ref> ਵਿੱਚ ਕਮਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਾਊਸਫੁੱਲ 2 ਅਤੇ ਖਿਲਾੜੀ 786 ਵੀ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Asin04.jpg|right|thumb|185x185px|ਆਸਿਨ ਤੇ Fair & Lovely ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ]] ਆਸਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਚੀਨ (ਹੁਣ ਕੋਚੀ) ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਈਰੋ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ<ref name="telegraphindia1">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.telegraphindia.com/1060514/asp/look/story_6217361.asp|title=Look|date=14 May 2006|work=The Telegraph|location=Calcutta, India|access-date=2 March 2013}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੂਸੁਫ ਠੋਤਤੁਮਕਾਲ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜੋ ਕੀ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ ਕੋਚੀ ਤੋਂ [[ਚੇਨਈ]] ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਚਲੀ ਗਈ। ਆਸਿਨ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਮਰਿਯਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਆਸਿਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਆਸਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਤਲਬ ਹੈ.<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/did-you-know-/32234556_1_asin-dam-meaning/ Asin was supposed to be named as Mary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030024055/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/did-you-know-/32234556_1_asin-dam-meaning |date=2013-10-30 }}.</ref> ਆਸਿਨ ਨੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼".<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Asins-another-name/articleshow/47213945.cms|title=Asin's another name!}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="name">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28193770_1_19th-step-asin-thottumkal-tadanobu-asano|title=Salman's very supportive: Asin|last=Ahmed, afsana|date=11 May 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=5 August 2009|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718051031/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28193770_1_19th-step-asin-thottumkal-tadanobu-asano|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28193770_1_19th-step-asin-thottumkal-tadanobu-asano |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718051031/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28193770_1_19th-step-asin-thottumkal-tadanobu-asano |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718051031/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28193770_1_19th-step-asin-thottumkal-tadanobu-asano |date=2013-07-18 }}</ref><ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030959600300.htm|title=A surprise step, an award-winning debut|date=9 March 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=10 ਮਾਰਚ 2017|archive-date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110421075623/http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030959600300.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030959600300.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2011-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110421075623/http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030959600300.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421075623/http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030959600300.htm |date=2011-04-21 }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੇਵਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ<ref name="TOI">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-10/news-interviews/35015795_1_aamir-khan-ghajini-crore-films|title=I am quite like Aamir: Asin|date=10 November 2012|work=The Times of India|access-date=10 November 2012|archive-date=12 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112034341/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-10/news-interviews/35015795_1_aamir-khan-ghajini-crore-films|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-10/news-interviews/35015795_1_aamir-khan-ghajini-crore-films |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2012-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112034341/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-10/news-interviews/35015795_1_aamir-khan-ghajini-crore-films |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112034341/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-10/news-interviews/35015795_1_aamir-khan-ghajini-crore-films |date=2012-11-12 }}</ref> ਅਤੇ ਸੰਤ. ਟੇਰੇਸਾ ਕਾਲਜ ਕੋਚੀ ਜੋ ਕੀ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]].<ref>{{Cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2009/mar/19slide2-verve-cover-girl-asin.htm|title=I have seen enough success before to not get carried away|website=Rediff|access-date=5 January 2011}}</ref> ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ (2001-04) === [[ਤਸਵੀਰ:Asin08.jpg|right|thumb|ਆਸਿਨ ' ਤੇ ਪਲੱਸਤਰ ਅਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ Ghajini ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੇ 200 ਕਰੋੜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ]] ਆਸਿਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜੋ ਕੀ ਵੀ.ਪੀ.ਐੱਲ. ਮੋਬਾਇਲ ਦਾ ਸੀ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਡੇਬਿਊ ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ਨਰੇਂਦਰਾ ਮਾਕਾਨ ਜਯਾਕੰਠਣ ਵਾਕਾ ਵਿੱਚ 2001 ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅੰਮਾ ਨੰਨਾ ਹੈ ਤਮਿਲਾਂ ਅੱਮਾਈ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਵੀ ਤੇਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਓਹ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਕੁੜੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="awards">{{Cite web|url=http://www.asinonline.com/awards.htm|title=Awards|last=Thottumkal, Asin|date=24 December 2008|publisher=AsinOnline.com|access-date=24 December 2008}}</ref> ਇਸੇ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ਾਮ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਵਮਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਕੀ ਉਸਦੀ ਦੂਸਰੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਸਿਮ੍ਹਾ ਅਤੇ ਘਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਆਸਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ]] ਫਿਲਮ ਐੱਮ ਕੁਮਾਰਨ ਸਨਜ਼/ਆਫ ''ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ।'' ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਅੰਮਾ ਨੰਨਾ ਹੈ ਤਮਿਲਾਂ ਅੱਮਾਈ ਲਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਫਿਲਮ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ, 2004 ਵਿੱਚ ਅਸੀਨ ਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="mkumaran">{{Cite web|url=http://www.musicindiaonline.com/n/i/tamil/903/|title='M. Kumaran...' rules the Tamil box office|last=Radhakrishnan, Mathangi|date=15 October 2004|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=24 December 2008|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224041036/http://www.musicindiaonline.com/n/i/tamil/903/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਚਕਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਮਿਲਿਆ।<ref name="chakram">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123002160100.htm|title=Dubbed films rule yet again|last=Narasimhan, ML|date=30 December 2005|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|access-date=24 December 2008|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060925022241/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123002160100.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123002160100.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2006-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060925022241/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123002160100.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925022241/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123002160100.htm |date=2006-09-25 }}</ref> ਜੀਵਾ ਵਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ।<ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2007/07/13/stories/2007071350040200.htm|title=Jeeva's lyrical frames|last=Shivram, Prasanna|date=13 July 2007|website=[[The Hindu]]|access-date=24 December 2008}}</ref> === Kollywood ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ stardom (2005-07) === ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ''Ullam Ketkumae'', ਆਸਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਹੈਰੋਇਨ ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰਾ ਫਿਲਮ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ''Ghajini'', ''ਸਿਵਾਕਾਸੀ'', ''Varalaru'' ਅਤੇ ''Pokkiri'' ਕ੍ਰਮਵਾਰ.<ref name="fourbig">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/2005/11/01/stories/2005110117190200.htm|title=Asin turns out to be the brightest sparkler this year|last=Kamath, Sudhish|date=1 November 2005|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|access-date=24 December 2008|archive-date=25 ਮਈ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060525182001/http://www.hindu.com/2005/11/01/stories/2005110117190200.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/11/01/stories/2005110117190200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=10 ਮਾਰਚ 2017 |archive-date=25 ਮਈ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060525182001/http://www.hindu.com/2005/11/01/stories/2005110117190200.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525182001/http://www.hindu.com/2005/11/01/stories/2005110117190200.htm |date=25 ਮਈ 2006 }}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਆਸਿਨ ਸੀ, ''Ghajini''. ਫਿਲਮ, ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਾ ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ A. R. Murugadossਕਮਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ. ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲਪਨਾ. Sify.com ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਉਸ ਦੇ ਯੋਧਾ "ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਦੂਈ" ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪਿਆਰਾ chatterbox", ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ, "ਪਰਤੱਖ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਰ interludes, ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਸੀਨ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਾਬਾਲਗ ਤੱਕ girls ਖਲਨਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਅੰਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਰਹੇ ਹਨ,".<ref name="sifykalapna">{{Cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/review.php?id=13952885&ctid=5&cid=2429|title=Ghajini|date=27 September 2005|publisher=[[Sify]]|access-date=23 December 2008}}</ref> ਹੇਠ [[ਦੀਵਾਲੀ]] 2005 ਵਿੱਚ, ਆਸਿਨ ਸੀ, ਦੋ ਰੀਲੀਜ਼, ''ਸਿਵਾਕਾਸੀ'' ਅਤੇ ''Majaa''. ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਣਨ ਔਸਤ grosser, ਸਾਬਕਾ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉੱਦਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ' ਤੇ.<ref name="sivakasi">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/11/stories/2005111100180200.htm|title=With the formula intact|last=Rangarajan, Malathi|date=11 November 2005|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|access-date=24 December 2008|archive-date=19 ਸਤੰਬਰ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060919093039/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/11/stories/2005111100180200.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/11/stories/2005111100180200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919093039/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/11/stories/2005111100180200.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060919093039/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/11/stories/2005111100180200.htm |date=2006-09-19 }}</ref><ref name="majaa">{{Cite web|url=http://www.hindujobs.com/thehindu/fr/2005/11/04/stories/2005110402340200.htm|title=Where is the entertainment?|last=Ashok Kumar, SR|date=4 November 2005|website=[[The Hindu]]|access-date=24 December 2008|archive-date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420223050/http://www.hindujobs.com/thehindu/fr/2005/11/04/stories/2005110402340200.htm|url-status=dead}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਲੰਬੇ-ਦੇਰੀ ਉੱਦਮ, ''Varalaru'' ਉਲਟ Ajith ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਸਫਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ' ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ "ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ".<ref name="Varalaru">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700060200.htm|title=In the race, surely&nbsp;— Varalaaru|last=Rangarajan, Malathi|date=27 October 2006|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|access-date=24 December 2008|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114233324/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700060200.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700060200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2006-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114233324/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700060200.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114233324/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700060200.htm |date=2006-11-14 }}</ref> ਆਸਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਵਨ ਕਲਿਆਣ's ''Annavaram'', ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲ ਉੱਦਮ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦੀ ਰੀਮੇਕ Thirupaachi.<ref name="Annavaram">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jan/02anna.htm|title=Annavaram is paisa vasool|last=Vardhan, Adithya|date=2 January 2007|publisher=[[Rediff]]|access-date=24 December 2008}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿਚ, ਆਸਿਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਉਲਟ Ajith ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮ ਹੈ, ''Aalwar'' ਅਤੇ ''Pokkiri''ਨਾਲ, ਬਾਅਦ ਬਣਨ, ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਹੈ, ਜਦ ''Aalwar'' ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਸਫਲਤਾ ਹੈ. ਜਦ ਆਸਿਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''Aalwar'' ਸੀ criticised, ਉਸ ਨੂੰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ''Pokkiri'' ਸੀ ਆਲੋਚਕ ਕੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ.<ref name="LAalwarl">{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-articles/movies-05/aalwar-review.html|title=Aalwar: Ajith is the saving grace|last=Mohan, Piraba|date=14 January 2007|publisher=Behindwoods|access-date=24 December 2008}}</ref><ref name="LPokkiri">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jan/15sspokkiri.htm|title=Pokkiri: Watch only for Vijay, Asin|last=Bhaskar, Shweta|date=15 January 2007|publisher=[[Rediff]]|access-date=24 December 2008}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ Surya ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੇ ''Vel''ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵਾਲੀ 2007 ਰੀਲਿਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਣਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਦੀਵਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ. ਆਸਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇੱਕ ਟੀ. ਵੀ. ਲੰਗਰ, ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ.<ref name="LondonVel">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/nov/08vel.htm|title=Vel is slick and neat|last=Hari, TSV|date=8 November 2007|publisher=[[Rediff]]|access-date=24 December 2008}}</ref> === ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (2008-10) === [[ਤਸਵੀਰ:Asin_Thottumkal.jpg|left|thumb|203x203px|ਆਸਿਨ 2010 ਵਿਚ]] ਆਸਿਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋਹਰਾ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ K. S. Ravikumar's ''Dasavathaaram'' ਉਲਟ ਕਮਲ ਹਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਦਸ ਰੋਲ. ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਤੰਬਰ 2006, ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਛਾਇਆ ਕੇ ਹਸਨ ਦੇ ਦਸ ਰੋਲ ਆਸਿਨ ਦੇ portrayals ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਵਧੀਆ-ਕਰਨ ਲਈ-ਮਿਤੀ ਨੂੰ" ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੀ ਇੱਕ Vaishnavite ਵਿੱਚ 12 ਸਦੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਮਿਲਨਾਡੁ]]; ਜਦ ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਚਿਦੰਬਰਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ITFA ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ.<ref name="Dasavtharamperf">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/jun/13dasa.htm|title=Dasavathaaram is spectacular|last=Vijayasarathy, R. G.|date=13 June 2008|publisher=[[Rediff]]|access-date=24 December 2008}}</ref> ''Dasavathaaram'' ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ' ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਦੇ ਇੱਕ ਬਣ ਕਰਨ ਲਈ blockbusters .<ref name="Dasavtharamblockbuster">{{Cite web|url=http://www.thetimes.co.za/Entertainment/Article.aspx?id=792296|title=Kamalhassan's new blockbuster hit is setting records worldwide|date=29 June 2008|website=[[The Times (South Africa)|The Times]]|access-date=24 December 2008}}</ref> ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਆਸਿਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਚ ਜਾਣ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]]. ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ''Ghajini'' ਉਲਟ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਇਸਦੇ ਖ਼ਾਨ]] ਸੀ ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਹੈ ਫਿਲਮ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ. ਉੱਤੇ ਰੀਲਿਜ਼, ਫਿਲਮ ਖਿੱਚਿਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੱਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਉਹੀ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਆਸਿਨ ਹੋਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਦਿਖਾਇਆ. ਨੋਟ ਆਲੋਚਕ Taran Adarsh ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਅਤੇ "ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਰੀਨ ਸਪੇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੈਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ cakewalk ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ photogenic ਅਤੇ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਬਿਹਤਰੀਨ" ਦੇਣ, ਆਸਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਭਵਤਾ.<ref name="GhajiniHindi">{{Cite web|url=http://sify.com/movies/bollywood/review.php?id=14824058&ctid=5&cid=2425|title=Review: Ghajini has blockbuster written all over it|last=Adarsh, Taran|authorlink=Taran Adarsh|date=23 December 2008|publisher=[[Sify]]|access-date=23 December 2008}}</ref> ''Ghajini'' ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਭ grossing ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ 2008 ਦੇ ਛੇਵੇ ਸਭ-grossing ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=127&catName=MjAwMC0yMDA5|title=Top Lifetime Grossers 2000–2009 (Figures in Ind Rs)|publisher=Box-Office-India|access-date=2017-03-10|archive-date=2011-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110425201300/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=127&catName=MjAwMC0yMDA5|url-status=dead}}</ref> ਆਸਿਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਵਿੱਚ Vipul ਸ਼ਾਹ's ''ਲੰਡਨ ਸੁਪਨੇ'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ Devgn]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀ' ਤੇ ਕੁੜੀ, Priya ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁਦਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ dancer ਉਸੇ ਵੇਲੇ ' ਤੇ.<ref name="LondonDreamsHindi">{{Cite web|url=http://music.ndtv.com/story.asp?id=ENTEN20080075988|title=Asin to croon for London Dreams|last=Jha, Subhash. K|date=10 December 2008|publisher=[[NDTV]]|access-date=24 December 2008|archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212234843/http://music.ndtv.com/story.asp?id=ENTEN20080075988|dead-url=yes}}</ref><ref name="InternationalAsin">{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/44351.html|title=Asin's encore with Kamal Hassan|last=IndiaGlitz|date=17 January 2009|publisher=IndiaGlitz|access-date=17 January 2009|archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118145534/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/44351.html|url-status=dead}}</ref> ਫਿਲਮ ਮਿਕਸਡ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੱਕ ਆਲੋਚਕ. ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 2011 ਸੀ ''Kaavalan'', ਜਿਸ ' ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ 15 ਜਨਵਰੀ 2011. ਫਿਲਮ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ.<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html|title=Vijay's Kaavalan is a hit!|publisher=Sify|access-date=26 January 2011|archive-date=6 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706210133/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706210133/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html |date=6 ਜੁਲਾਈ 2017 }} {{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2017-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706210133/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706210133/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-moridate%20hits-news-tamil-lbzkgaadefh.html |date=2017-07-06 }}</ref> ''Behindwoods'' ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ: "ਆਸਿਨ, ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ''Dasavatharam'', ਯਕੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਯੋਧਾ ਹੈ. ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜੋੜਾ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਨਾਲ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੱਸੇ w ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਪਿਆਰ". ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਆਸਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਆਸਿਨ ' ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਲਈ. ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ Vadivelu ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ comedian ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ Mithra Kurian, Roja, Rajkiran ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਰੋਲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/kavalan-movie-review.html|title=Vijay (re)turns romantic! Feel good&nbsp;– Feel emotional|publisher=Behindwoods|access-date=23 March 2011}}</ref> === ਸਫਲਤਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ (2011-2015) === [[ਤਸਵੀਰ:Asin_housefull_2_party.jpg|right|thumb|193x193px|ਆਸਿਨ ਤੇ ''Housefull 2'' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ' ਤੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]]'s house, 2012]] ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ, ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਿਆਰ]]'' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ' ਤੇ 3 ਜੂਨ 2011 ਮਿਕਸਡ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ.<ref>{{Cite web|url=http://ibosnetwork.com/newsmanager/templates/template1.aspx?a=22264&z=9|title=Box Office: Ready opens to good opening with mixed response|publisher=ibosnetwork|access-date=4 June 2011|archive-date=10 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120710060504/http://ibosnetwork.com/newsmanager/templates/template1.aspx?a=22264&z=9|dead-url=yes}}</ref> ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਆਸਿਨ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/12984.html|title=Ready Movie Review|publisher=Behindwoods|access-date=5 June 2011|archive-date=13 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613065225/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/12984.html|url-status=dead}}</ref> ਉੱਤੇ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ ਦੂਜਾ ਸਭ ਸ਼ਨੀਵਾਰ grossing ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ, ਦੇ ਬਾਅਦ ''ਦਬੰਗ''<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/box-office/29629146_1_multiplexes-small-budget-releases-single-screen|title=Ready is second to Dabangg|date=7 June 2011|work=The Times of India|access-date=7 June 2011|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105152529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/box-office/29629146_1_multiplexes-small-budget-releases-single-screen|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/box-office/29629146_1_multiplexes-small-budget-releases-single-screen |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105152529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/box-office/29629146_1_multiplexes-small-budget-releases-single-screen |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105152529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/box-office/29629146_1_multiplexes-small-budget-releases-single-screen |date=2012-11-05 }}</ref> ਅਤੇ ' ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਬਣਨ ਲਈ ਪੰਜਵ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਹੁਦਾ <span style="white-space: nowrap">₹</span>1 ਅਰਬ{{INRConvert|1|b}} ਮਰਕੁਸ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ. 2012 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਨਾਲ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਦ ਖ਼ਾਨ's multistarrer ਕਾਮੇਡੀ ''Housefull 2''. ਪਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਮਿਕਸਡ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ,<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/housefull-2-rave-reviews-critics-verdict-090412.html|title=Housefull 2 gets average reviews from film critics|access-date=1 April 2013|archive-date=14 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514224802/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/housefull-2-rave-reviews-critics-verdict-090412.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ.<ref>{{Cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5038&nCat=|title=Top Ten 2012 Lifetime Grossers|publisher=Box Office India|access-date=1 April 2013|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102181249/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5038&nCat=|dead-url=yes}}</ref> ਆਸਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ, ਦੇ ਨਾਲ Adarsh, ਜੋ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ "[a]mongst ਔਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਸਿਨ ਹੈ meatiest ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਨੀਤ ਖਾਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇ."<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/542290|title=Housefull 2 Movie Review (2012)|last=Adarsh|first=Taran|publisher=Bollywood Hungama|access-date=1 April 2013}}</ref> 'ਤੇ 6 ਜੁਲਾਈ 2012, ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈਟੀ's ''ਬੋਲ ਬੱਚਨ'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ Devgn]] ਅਤੇ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਮਿਕਸਡ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਆਸਿਨ, ਅਜੈ Devgn ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ. Taran Adarsh ਤੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ Hungama ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਸਿਨ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਸਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਵਾਰ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ. ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤੇਜਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ!!."<ref>[http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/545484 Bol Bachchan (2012) | Hindi Movie Critic Review By Taran Adarsh].</ref>, ਜਦਕਿ ਸਮੀਖਿਅਕ ਤੱਕ Behindwoods ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, "ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਆਸਿਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ. ਉਸ ਨੇ ਕਮਰ ਵਿਆਜ ਦੀ ਅਜੈ ਅਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ cute."<ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/jul-12-01/bol-bachchan-review.html Bol Bachchan Review].</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹੈ, ਦਾ ਐਲਾਨ ਇੱਕ superhit.<ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/box-office/32662398_1_box-office-bol-bachchan-net-box|title=Bol Bachchan's business going strong at box office|date=13 July 2012|work=The Times of India|author=Bharti Dubey|accessdate=26 October 2012|archive-date=21 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521085834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/box-office/32662398_1_box-office-bol-bachchan-net-box|dead-url=yes}}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/box-office/32662398_1_box-office-bol-bachchan-net-box |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521085834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/box-office/32662398_1_box-office-bol-bachchan-net-box |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521085834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/box-office/32662398_1_box-office-bol-bachchan-net-box |date=2013-05-21 }}</ref> ''ਖਿਲਾੜੀ 786'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ''Housefull 2'' costar, [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]], 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ 7 ਦਸੰਬਰ 2012 ਮਿਕਸਡ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ' ਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲ ਉੱਦਮ ਹੈ.<ref name="hindustantimes.com">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/BO-Report-Akshay-Kumar-s-Khiladi-786-passes-the-test/Article1-971496.aspx BO Report: Akshay Kumar's Khiladi 786 passes the test] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121220175208/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/BO-Report-Akshay-Kumar-s-Khiladi-786-passes-the-test/Article1-971496.aspx|date=20 December 2012}}</ref> ਆਸਿਨ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 2013 & 2014, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ. ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰੀਲਿਜ਼ 2015 ਦੇ ਸੀ, ''ਸਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੈ,'', ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਮੇਸ਼ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉਮੇਸ਼ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਸਿਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾ".<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/asin-to-romance-abhishek-bachchan-in-mere-apne/1152793/?SocialMedia|title=Asin to romance Abhishek Bachchan in Mere Apne|date=8 August 2013|website=The Indian Express|access-date=19 October 2014}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == === ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੰਮ === ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਤਿਆਰ'' ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]], ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ camps ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਤਲਬ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਵਲ ਜੰਗ.<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-13/news-interviews/28277165_1_eye-camp-vavuniya-lankan-president|title=Asin wins hearts in Sri Lanka&nbsp;— Times of India|date=13 July 2010|work=The Times of India|access-date=23 March 2011|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709231146/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-13/news-interviews/28277165_1_eye-camp-vavuniya-lankan-president|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-13/news-interviews/28277165_1_eye-camp-vavuniya-lankan-president |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709231146/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-13/news-interviews/28277165_1_eye-camp-vavuniya-lankan-president |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709231146/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-13/news-interviews/28277165_1_eye-camp-vavuniya-lankan-president |date=2013-07-09 }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਡੀਐਨਏ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਰਾਥਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਆਸਿਨ, ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ === ਦਾਗ ਰਾਜਦੂਤ === ਆਸਿਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਾਗ ਰਾਜਦੂਤ ਲਈ ਕਈ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, commercials ਲਈ Avon,<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-03/news/46962966_1_brand-ambassador-avon-asin|title=Avon signs Asin as brand ambassador in India|date=3 February 2014|work=The Times Of India|access-date=2017-03-10|archive-date=2014-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416193158/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-03/news/46962966_1_brand-ambassador-avon-asin|url-status=dead}}</ref> Mirinda,<ref name="Indian Express 24 May 2009">{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/-I-m-a-people-s-person-/464909|title=‘I’m a people’s person'|date=24 May 2009|website=The Indian Express|access-date=16 August 2013}}</ref> ਕੋਲਗੇਟ, Fairever,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/cavinkare-to-focus-on-nonsouth-markets/article991390.ece?ref=archive|title=CavinKare to focus on non-South markets|date=11 May 2010|website=Business Line|access-date=16 August 2013}}</ref> Tanishq, ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ,<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-22/news-interviews/28158100_1_asin-s-homepage-fashion-line-big-bazaar|title=Asin endorses Big Bazaar - Times of India|last=Rachel Fernandes|date=22 May 2009|work=The Times of India|access-date=16 August 2013|archive-date=8 ਸਤੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908174447/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-22/news-interviews/28158100_1_asin-s-homepage-fashion-line-big-bazaar|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-22/news-interviews/28158100_1_asin-s-homepage-fashion-line-big-bazaar |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2011-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908174447/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-22/news-interviews/28158100_1_asin-s-homepage-fashion-line-big-bazaar |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908174447/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-22/news-interviews/28158100_1_asin-s-homepage-fashion-line-big-bazaar |date=2011-09-08 }}</ref> ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ,<ref name="DNA India 16 August 2013">{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1021429/report-aamir-s-find-asin|title=Aamir's find: Asin - Entertainment - DNA|website=Daily News and Analysis|access-date=16 August 2013}}</ref> Spinz talc, Lux,<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/asin-thottumkal-to-endorse-new-lux-soap-news-bollywood-kkguCCcdjef.html|title=Asin Thottumkal to endorse new Lux soap|date=17 September 2010|publisher=Sify.com|access-date=16 August 2013|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022014424/http://sify.com/movies/asin-thottumkal-to-endorse-new-lux-soap-news-bollywood-kkguCCcdjef.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022014424/http://sify.com/movies/asin-thottumkal-to-endorse-new-lux-soap-news-bollywood-kkguCCcdjef.html |date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2010 }} {{Cite web |url=http://sify.com/movies/asin-thottumkal-to-endorse-new-lux-soap-news-bollywood-kkguCCcdjef.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2010-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101022014424/http://sify.com/movies/asin-thottumkal-to-endorse-new-lux-soap-news-bollywood-kkguCCcdjef.html |dead-url=unfit }}</ref> Amrutanjan ਸਿਹਤ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/amrutanjan-in-talks-to-buy-beverages-co/article1003849.ece?ref=archive|title=Amrutanjan in talks to buy beverages co|date=13 September 2010|website=Business Line|access-date=16 August 2013}}</ref> ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ ਸਾਰੇ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ.<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-18/news-interviews/28191678_1_asin-shilpa-shetty-dandruff|title=Bollywood Divas say no... - Times of India|date=18 June 2009|work=The Times of India|access-date=16 August 2013|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-18/news-interviews/28191678_1_asin-shilpa-shetty-dandruff|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-18/news-interviews/28191678_1_asin-shilpa-shetty-dandruff |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-18/news-interviews/28191678_1_asin-shilpa-shetty-dandruff |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029192956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-18/news-interviews/28191678_1_asin-shilpa-shetty-dandruff |date=2013-10-29 }}</ref> ਆਸਿਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇ ਸਮਰਥਨ Mirinda ਸਾਫਟ ਡਰਿੰਕਸ 2004 ਦੇ ਬਾਅਦ.<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/quick-five-asin-qualitative-visibility/article5709536.ece|title=Quick Five: Asin - Qualitative visibility|last=Tripathy|first=Nandini D.|date=20 February 2014|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਆਸਿਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ [[ਮੁੰਬਈ]].<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/news-interviews/33036071_1_asin-sridevi-and-tabu-new-neighbour|title=Prabhudheva is Asin's new neighbour|last=Mehul S Thakkar|date=5 August 2012|work=The Times of India|access-date=26 October 2012|archive-date=21 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521091647/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/news-interviews/33036071_1_asin-sridevi-and-tabu-new-neighbour|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/news-interviews/33036071_1_asin-sridevi-and-tabu-new-neighbour |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521091647/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/news-interviews/33036071_1_asin-sridevi-and-tabu-new-neighbour |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521091647/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/news-interviews/33036071_1_asin-sridevi-and-tabu-new-neighbour |date=2013-05-21 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇੱਕ apartment ਵਿੱਚ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ, ਕੋਚੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_birthday-girl-asin-gifts-herself-a-plush-6-room-home_1603547|title=Birthday girl Asin gifts herself a plush 6-room home – Entertainment – DNA|date=26 October 2011|website=Daily News and Analysis|access-date=26 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html|title=Asin – The cool chameleon!|date=2 November 2011|publisher=Sify.com|access-date=26 October 2012|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103193337/http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103193337/http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html |date=3 ਨਵੰਬਰ 2011 }} {{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-10 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103193337/http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103193337/http://www.sify.com/movies/asin-the-cool-chameleon-news-tamil-llbnxDeacia.html |date=2011-11-03 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-birthday-girl-asin-gifts-herself-a-plush-apartment-2525405.html|title=Birthday girl Asin gifts herself a plush apartment|date=26 October 2011|publisher=daily.bhaskar.com|access-date=26 October 2012|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202712/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-birthday-girl-asin-gifts-herself-a-plush-apartment-2525405.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ Vagamon, ਕੇਰਲ.<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Asins-summer-getaway-is-her-quaint-farmhouse-in-Vagamon/articleshow/33065037.cms|title=Asin's summer getaway is her quaint farmhouse in Vagamon - The Times of India|work=The Times Of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/asin-owns-little-piece-heaven-502|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415004459/http://www.asianage.com/bollywood/asin-owns-little-piece-heaven-502|archive-date=15 April 2014|dead-url=yes|access-date=2014-04-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/asins-little-piece-of-heaven-down-south-hindi-news-105992|title=Asin's 'little piece of heaven' down south|website=indiaglitz.com|access-date=2017-03-10|archive-date=2015-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105181802/http://www.indiaglitz.com/asins-little-piece-of-heaven-down-south-hindi-news-105992|url-status=dead}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸੱਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ; ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ-ਭਾ [[ਮਲਿਆਲਮ]] (ਉਸ ਦੇ [[ਮਾਂ ਬੋਲੀ|ਮਾਤਾ-ਜੀਭ]]), [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਚ]].<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.asianage.com/bollywood/asin-s-jack-all-and-master-one-251|title=Asin’s Jack of all and master of one|date=3 November 2012|publisher=Asianage|access-date=3 November 2012|archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108104725/http://www.asianage.com/bollywood/asin-s-jack-all-and-master-one-251|url-status=dead}}</ref> ਆਸਿਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੀ ਸਤ੍ਹਹੀ [[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]]<ref name="Italian">{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asin-thottumkal-knows-seven-languages-1970789|title=Asin Thottumkal knows seven languages!|website=dna}}</ref> ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਮੁੱਢਲੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮ ''ਖਿਲਾੜੀ 786'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਰਾਠੀ ਕੁੜੀ ਹੈ.<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/bollywood/asin-learns-marathi-695|title=Asin learns Marathi|last=DC chennai|date=27 August 2012|website=Deccan Chronicle|access-date=26 October 2012}}</ref> ਜੂਨ 2013 ' ਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਆਸਿਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਾਰ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]] ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2014.<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/asin-learning-spanish/1/351553.html|title=Asin learning Spanish|website=intoday.in}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਈਕਰੋਮੈਕਸ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਰਾਹੁਲ ਸ਼ਰਮਾ,<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Asin-marries-Rahul-Sharma/articleshow/50638812.cms|title=Asin Marries Rahul Sharma|access-date=20 January 2016}}</ref> ਅਤੇ {{As of|2017|01}} ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, hiatus ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਤੱਕ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੇ.<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asin-quits-acting-after-marriage-other-actresses-who-chose-family-over-career-2199087|title=Asin quits acting after marriage: Other actresses who chose family over career {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2016-04-06|website=dna|language=en-US|access-date=2016-05-02}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == == Filmography == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Language ! class="unsortable" scope="col" | Notes ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | 2001 ! scope="row" | ''Narendran Makan Jayakanthan Vaka'' | Swathi | [[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] | Debut Movie | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/movies/narendran-makan-jayakanthan-vaka.html|title=Narendran Makan Jayakanthan Vaka - Malayalam Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061635/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/movies/narendran-makan-jayakanthan-vaka.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2003 ! scope="row" | ''Amma Nanna O Tamila Ammayi'' | Mugaambigaambaal 'Chennai' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] | Filmfare Award for Best Actress – Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/amma-nanna-o-tamila-ammayi.html|title=Amma Nanna O Tamila Ammayi|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061639/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/amma-nanna-o-tamila-ammayi.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2003 ! scope="row" | ''Sivamani'' | Vasantha | Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/shivamani-9848022338.html|title=Shivamani 9848022338|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061609/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/shivamani-9848022338.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2004 ! scope="row" | ''M. Kumaran S/O Mahalakshmi'' | Mythili 'Malabar' | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] | Nominated—Filmfare Award for Best Actress – Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/m-kumaran-son-of-mahalakshmi.html|title=M. Kumaran Son Of Mahalakshmi|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055657/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/m-kumaran-son-of-mahalakshmi.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2004 ! scope="row" | ''Lakshmi Narasimha'' | Rukhmini | Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/lakshmi-narasimha.html|title=Lakshmi Narasimha|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055651/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/lakshmi-narasimha.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2004 ! scope="row" | ''Gharshana'' | Maya | Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/gharshana.html|title=Gharshana|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226195532/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/gharshana.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2005 ! scope="row" | ''Ullam Ketkumae'' | Priya | Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/ullam-ketkume.html|title=Ullam Ketkume - Tamil Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2014-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725111553/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/ullam-ketkume.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2005 ! scope="row" | ''Chakram'' | Lakshmi | Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/chakram.html|title=Chakram - Telugu Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061552/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/chakram.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2005 ! scope="row" | ''Ghajini'' | Kalpana | Tamil | Filmfare Award for Best Actress – Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/ghajini.html|title=Ghajini|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2014-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724231243/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/ghajini.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2005 ! scope="row" | ''Majaa'' | Seetha Lakshmi | Tamil | Nominated—Filmfare Award for Best Actress – Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/majaa.html|title=Majaa|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055647/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/majaa.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2005 ! scope="row" | ''Sivakasi'' | Hema | Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/sivakasi.html|title=Sivakasi - Tamil Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055644/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/sivakasi.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2006 ! scope="row" | ''Annavaram'' | Aishwarya | Telugu | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/annavaram.html|title=Annavaram - Telugu Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023060043/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/annavaram.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2006 ! scope="row" | ''Varalaru'' | Divya | Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/varalaru.html|title=Varalaru - Tamil Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055654/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/varalaru.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2007 ! scope="row" | ''Aalwar'' | Priya | Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/aalwar.html|title=Aalwar|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061626/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/aalwar.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2007 ! scope="row" | ''Pokkiri'' | Shruti | Tamil | Nominated—Filmfare Award for Best Actress – Tamil | align="center" |<ref name="entertainment.oneindia.in">{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/vel.html|title=Vel|work=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055513/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/vel.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2007 ! scope="row" | ''Vel'' | Swathi | Tamil | align="center" | |- | 2008 ! scope="row" | ''Dasavathaaram'' | Kothai Radha & Andaal | Tamil | Nominated—Filmfare Award for Best Actress – Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/dasavatharam.html|title=Dasavatharam - Telugu Movie Reviews, Trailers, Wallpapers, Photos, Cast & Crew, Story & Synopsis - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061633/http://entertainment.oneindia.in/telugu/movies/dasavatharam.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2008 ! scope="row" | ''Ghajini'' | Kalpana Shetty | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] | [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|Filmfare Award for Best Female Debut]]<br> Nominated—Filmfare Award for Best Actress | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538494|title=Ghajini (2008)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2009 ! scope="row" | ''London Dreams'' | Priya | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65185|title=London Dreams (2009)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2011 ! scope="row" | ''Kaavalan'' | Meera Muthuramalingam | Tamil | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/kaavalan.html|title=Kavalan - Movie Reviews,Kavalan vijay, kavalan review, kavalan movie review Kavalan vijay, Kavalan stills, Wallpapers, Photos, on popcorn.oneindia.in|website=FilmiBeat|access-date=2017-03-10|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055518/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/kaavalan.html|dead-url=yes}}</ref> |- | 2011 ! scope="row" | ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|Ready]]'' | Sanjana Singh | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525563|title=Ready (2011)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2012 ! scope="row" | ''Housefull 2'' | Heena Kapoor | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/542290|title=Housefull 2 (2012)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2012 ! scope="row" | ''Bol Bachchan'' | Sania Ali / Sania Bachchan / Apeksha | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545484|title=Bol Bachchan (2012)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2012 ! scope="row" | ''Khiladi 786'' | Indu Tendulkar | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/548099|title=Khiladi 786 (2012)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ''All Is Well'' | Nimmi | Hindi | align="center" |<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/622498|title=All Is Well (2014)|publisher=Bollywood Hungama|access-date=18 May 2014}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੀ ਸੂਚੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=1821791|name=Asin}} * {{Instagram|simply.asin |Asin}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5sbqbatc5av873l49itfa3pm6esvwj6 0 91264 841349 823973 2026-06-21T06:04:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841349 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ | image = Alice_Walker.jpg | caption = 2007 ਵਿੱਚ ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1944|02|09}} | birth_place = ਈਟੋਨਟਨ, ਜਾਰਜੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ | nationality = | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਕਵੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ | period = 1968–ਹੁਣ ਤੱਕ | genre = ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ | notableworks= ''ਦਿ ਕਲਰ ਪਰਪਲ'' | spouse = ਮੇਲਵਿਨ ਰੋਜ਼ੈਨਮੈਨ ਲੇਵੈਂਥਲ (ਵਿ: 1967, ਤਲਾਕ: 1976) | partner = ਰੌਬਰਟ ਐਲ ਐਲਨ, ਟ੍ਰੇਸੀ ਚੈਪਮੈਨ | children = ਰੇਬੇਕਾ ਵਾਕਰ | awards = {{awd|[[ਗਲਪ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]]|1983}} {{awd|ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ|1983}} | alma_mater = ਸਪੈਲਮੈਨ ਕਾਲਜ<br/>ਸਾਰਾ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਲਜ | website = {{URL|http://alicewalkersgarden.com/}} | module = {{Listen| embed=yes |filename = Alice walker bbc radio4 desert island discs 19 05 2013.flac |title = ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ |type = speech |description = ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡੇਜ਼ਰਟ ਆਈਲੈਂਡ ਡਿਸਕਸ ਤੋਂ, 19 ਮਈ, 2013<ref>{{Cite episode |title= Alice Walker |series= Desert Island Discs |serieslink= Desert Island Discs |url= http://www.bbc.co.uk/programmes/b01shstm |accessdate=January 18, 2014 |station= BBC Radio 4 |date=May 19, 2013 |season= |seriesno= |number= |transcript= |transcripturl= }}</ref> }} }} '''ਅਲਾਇਸ ਮਲਸੀਨੀਅਰ ਵਾਕਰ''' (ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ, 1944) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਨਾਵਲਕਾਰ|ਨਾਵਲਕਾਰਾ]], ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਿਕਾ, [[ਕਵੀ|ਕਵਿੱਤਰੀ]], ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰਿਆ ਨਾਵਲ ''ਰੰਗ ਜਾਮਨੀ''  (ਦ ਕਲਰ ਪਰਪਲ, 1982) ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪੁਲੀਟਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਗਲਪ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://www.nationalbook.org/nba1983.html "National Book Awards - 1983"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225143327/http://www.nationalbook.org/nba1983.html |date=2017-02-25 }}.</ref><ref>From 1980 to 1983 there were dual hardcover and paperback awards of the [//en.wikipedia.org/wiki/National_Book_Award_for_Fiction National Book Award for Fiction].</ref><ref>[http://www.pulitzer.org/bycat/Fiction "Fiction"].</ref> ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ, 'ਮੈਰੀਡੀਅਨ' ਅਤੇ 'ਦ ਥਰਡ ਲਾਈਫ ਆਫ ਗਰੈਨਜ਼ ਕੋਪਲੈਂਡ' ਆਦਿ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਵਾਕਰ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ "ਔਰਤਵਾਦੀ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਜਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰੰਗ" ਕਿਹਾ।''<ref>{{Cite web|url=http://gseweb.gse.buffalo.edu/fas/bromley/classes/theory/collins.htm|title=Document|website=gseweb.gse.buffalo.edu|access-date=2018-03-26|archive-date=2019-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208073931/http://gseweb.gse.buffalo.edu/fas/bromley/classes/theory/collins.htm|dead-url=yes}}</ref>'' == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਮ ਕਾਉਂਟੀ, [[ਜਾਰਜੀਆ (ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ)|ਜਾਰਜੀਆ]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H6asKSPCcQMC&dq=Touring+the+Backroads+of+North+and+South+Georgia&source=gbs_navlinks_s|title=Touring the Backroads of North and South Georgia|publisher=John F. Blair|year=1997|isbn=978-0-89587-171-8|location=Winston-Salem NC|page=165|authors=Logue, Victoria, and Frank Logue}} CS1 maint: Uses authors parameter ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses authors parameter|link]]) </ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਲੀ ਲੀ ਵਾਕਰ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਲਓ ਟੈਲੂਹਾ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਣਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ" ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਕ੍ਰੋਪਿੰਗ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਫ਼ਾਰਮਿੰਗ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 300 ਡਾਲਰ (2013 ਵਿੱਚ 4000 ਡਾਲਰ) ਕਮਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। <ref>''World Authors 1995-2000'', 2003.</ref> ਉਹ ਅਲਾਇਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ 17 ਡਾਲਰ ਭਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 11 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/201005/20100506_walker.html|title=Alice Walker|last=Walker, Alice|date=May 6, 2010|website=[[The Tavis Smiley Show]]|publisher=The Smiley Group|access-date=ਮਾਰਚ 16, 2017|archive-date=ਜੂਨ 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620102333/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/201005/20100506_walker.html|dead-url=yes}}</ref> ਵਾਕਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰਬ ਪਟਨਮ ਕੌਨਸੁਲਿੱਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.emory.edu/alicewalker/sub-about.htm|title=About Alice Walker|last=The Officers of the Alice Walker Literary Society|publisher=Alice Walker Literary Society|accessdate=June 15, 2015}}</ref>।ਵਾਕਰ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ. ਬੰਦੂਕ ਫੜੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਅੱਖ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਈ।<ref>Bates, Gerri. ''Alice Walker : A Critical Companion''. Greenwood Press, 2005, <nowiki>https://hpulibraries.on.worldcat.org/oclc/62321382</nowiki>.</ref> ਜਦੋਂ ਵਾਕਰ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ "ਬਿਊਟੀ: ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਸਵੈ" ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ<ref>''World Authors 1995-2000'', 2003. Biography Reference Bank database. Retrieved April 10, 2009.</ref>। ਈਟੌਂਟੋਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਕਾਲਜ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਇਕੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ: ਬਟਲਰ ਬੇਕਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ। ਉਹ ਵੈਲਡੇਕਟੋਰੀਅਨ ਬਣਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਸਪੈਲਮੈਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ ਸਟੇਟ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>Bates, Gerri. ''Alice Walker : A Critical Companion''. Greenwood Press, 2005, <nowiki>https://hpulibraries.on.worldcat.org/oclc/62321382</nowiki>.</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ, ਹਾਵਰਡ ਜਿੰਨ ਅਤੇ ਸਟੌਟਨ ਲਾਇਂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਨ ਮਾਹਰ ਬਣਨ ਲਈ ਲੱਭਿਆ। ਵਾਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸਾਰਾਹ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਪੈਲਮੈਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਹੋਵਾਰਡ ਜ਼ਿਨ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮੰਨ ਲਈ ਵਾਕਰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ; ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵ੍ਹਕਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।ਵਾਕਰ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਲਾਰੈਂਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਕਿੱਤਾ == ਵਾਕਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਵਨਸ'' ਸਰਾਹ ਲਾਰੰਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰਬੀ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਲਿਖੀ।<ref>[http://www.mondowendell.com/walker.htm Extract from Alice Walker, ''Anything We Love Can Be Saved: A Writer's Activism''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040825222905/http://mondowendell.com/walker.htm |date=2004-08-25 }}, The Women's Press Ltd, 1997.</ref> ਸੇਕਰ ਲਾਅਰੇਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮਯੂਰੀਅਲ ਰੁਕੇਜਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਰੁਕੇਸਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ।ਇਕ ਵਾਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹਰਕੋਟ ਬ੍ਰੇਸ ਜੋਵਾਨੋਵਿਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/books/2001/09/16/muriel-rukeyser-was-21-when-he/ec05fd62-733c-4827-9260-6c60996ec212/|title=Muriel Rukeyser was 21 when he ...|date=2001-09-16|work=Washington Post|access-date=2018-03-26|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੈਲਫੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਉਸਨੇ ਜੈਕਸਨ, ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਲੀਗਲ ਡਿਫੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨੌਕਰੀ ਲਈ।ਵਾਕਰ ਨੇ ਮਿਸਸਿਪੀ ਹੈਡ ਸਟਾਰਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੈਕਸਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1968-69) ਅਤੇ ਤੁਗਲੁ ਕਾਲਜ (1970-71) ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ-ਇਨ-ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਈ।ਤੁੰਗਲੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਦਿ ਥਰਡ ਲਾਈਫ ਆਫ ਗ੍ਰੇਜੈਪਲ ਕੋਪਲੈਂਡ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਗ੍ਰੇਜ ਕੋਪਲੈਂਡ, ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ, ਗੈਰਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰਕਰੋਪਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। 1972 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਵੁਮੈਨਸ ਰਾਈਟਰਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.smith.edu/libraries/libs/ssc/vof/transcripts/Smith.pdf] Interview with Barbara Smith, May 7–8, 2003. p. 50. Retrieved July 19, 2017</ref> 1973 ਵਿੱਚ, "ਮਿਸ. ਮੈਗਜ਼ੀਨ" ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਕਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਡੀ ਹੰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ ਕਬਰ ਲੱਭੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਿਅਰਸ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾ ਨੇਲ ਹੁਰਸਟਨ ਦੀ ਹੈ। ਵਾਕਰ ਨੇ ਸਲੇਟੀ ਮਾਰਕਰ ਨਾਲ ਨਾਲਜ਼ੋਰਾ ਨੇਲ ਹੁਰਸਟਨ / ਏ ਜੀਨਅਸ ਆਫ਼ ਦ ਸਾਊਥ / ਨੋਵਲਿਸਟ ਫਾਲਕੋਰਿਸਟ / ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਲੋਜਿਸਟ/ 1901–1960 ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.urchinmovement.com/2013/02/05/a-headstone-for-an-aunt-how-alice-walker-found-zora-neale-hurston/|title=A Headstone for an Aunt: How Alice Walker Found Zora Neale Hurston – The Urchin Movement|website=www.urchinmovement.com}}</ref><ref>{{cite book|author=Deborah G. Plant|title=Zora Neale Hurston: A Biography of the Spirit|url=https://books.google.com/books?id=aZfcDixewEYC&pg=PA57|year=2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-98751-0|pages=57–}}</ref> ਲਾਈਨ " ਏ ਜੀਨਅਸ ਆਫ਼ ਦ ਸਾਊਥ ਦੱਖਣੀ" ਜੀਨ ਟੂਮਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਰਜੀਆ ਦੁਸਕ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕੇਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਹੌਰਸਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1901 'ਚ ਨਹੀਂ, 1891 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Boyd |first=Valerie |title=Wrapped in Rainbows: The Life of Zora Neale Hurston |year=2003 |publisher=Scribner |location=New York |isbn=978-0-684-84230-1 |page=[https://archive.org/details/wrappedinrainbow00boyd/page/17 17] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/wrappedinrainbow00boyd/page/17 }}</ref><ref>{{cite book |last=Hurston |first=Lucy Anne |title=Speak, So You Can Speak Again: The Life of Zora Neale Hurston |year=2004 |publisher=Doubleday |location=New York |isbn=978-0-385-49375-8 |page=5 }}</ref> ਮਿਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਾਕਰ ਦਾ 1975 ਦਾ ਲੇਖ "ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ਼ ਜ਼ੋਰਾ ਨੇਲ ਹੁਰਸਟਨ" ਨੇ ਇਸ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਾਉਣ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|last1=Miller|first1=Monica|title=Archaeology of a Classic|url=http://barnard.edu/news/archaeology-classic-celebrating-zora-neale-hurston-28|website=News & Events|publisher=Barnard College|access-date=June 14, 2014|date=December 17, 2012|archive-date=ਜੁਲਾਈ 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715001314/http://barnard.edu/news/archaeology-classic-celebrating-zora-neale-hurston-28|url-status=dead}}</ref> 1976 ਵਿੱਚ, ਵਾਕਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ "ਮੈਰੀਡੀਅਨ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਰੀਡੀਅਨ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 1982 ਵਿੱਚ, ਦਿ ਕਲਰ ਪਰਪਲ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਬਣ ਗਈ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਨਸਲੀ ਚਿੱਟੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੁਰਸ਼ਵਾਦੀ ਕਾਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਪਰਾ ਵਿਨਫਰੇ ਅਤੇ ਹੋਵੋਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 2005 ਦੇ ਬਰਾਡਵੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ 910 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਨ। ਵਾਕਰ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਟੈਂਪਲ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਫੈਮੀਲਿਅਰ ਅਤੇ "ਪੋਸੈਸਿੰਗ ਦ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਜੋਇ" (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਦਿ ਕਲਰ ਪਰਪਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦੀ, ਲਿੰਗਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.celebritytalent.net/sampletalent/187/alice-walker/|title=Alice Walker Booking Agent for Corporate Functions, Events, Keynote Speaking, or Celebrity Appearances|work=celebritytalent.net|access-date=October 23, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blackhistory.com/content/61723/alice-walker|title=Alice Walker|work=blackhistory.com|access-date=October 23, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910011201/http://blackhistory.com/content/61723/alice-walker|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.biblio.com/alice-walker~125189~author|title=Alice Walker|work=biblio.com|access-date=October 23, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.litlovers.com/reading-guides/13-fiction/211-color-purple-walker?start=1|title=The Color Purple – Alice Walker – Author Biography – LitLovers|author=Molly Lundquist|work=litlovers.com|access-date=October 23, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906053417/http://www.litlovers.com/reading-guides/13-fiction/211-color-purple-walker?start=1|url-status=dead}}</ref><ref>[http://marylandpublicschools.org/NR/rdonlyres/F68E8866-61CB-4AF5-8AE6-F9275A9CEE9C/35632/Everday_Use_04042013_.pdf "Analyzing Characterization and Point of View in Alice Walker's Short Fiction".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514143531/http://marylandpublicschools.org/NR/rdonlyres/F68E8866-61CB-4AF5-8AE6-F9275A9CEE9C/35632/Everday_Use_04042013_.pdf |date=May 14, 2013 }}</ref> ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਦਿ ਵੇ ਫਾਰਵਰਡ ਇਜ਼ ਵਿਦ ਬ੍ਰੋਕਨ ਹਾਰਟ" ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਮੈਲਵਿਨ ਰੋਸੇਨਮੈਨ ਲੇਵੈਂਥਲ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਅਟਾਰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2001/feb/25/fiction.features1|title=Interview: Alice Walker|last=Campbell|first=Duncan|date=February 25, 2001|website=the Guardian|language=en|access-date=March 26, 2018}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, 1967 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਰੇਬੇਕਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਰੇਬੇਕਾ ਵਾਕਰ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਥਰਡ ਵੇਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਐਕਟਿਵ ਫੰਡ, ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਰੇਬੇਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਨਨ ਲਿਸ-ਰਿਓਰਡਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/03/18/fashion/18walker.html|title=Alice Walker – Rebecca Walker – Feminist – Feminist Movement – Children|last=Rosenbloom|first=Stephanie|date=March 18, 2007|work=The New York Times|access-date=March 26, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.centerfornonprofitexcellence.org/grantmakers-directory/third-wave-foundation|title=Third Wave Foundation|last=test|date=January 5, 2011|website=Center for Nonprofit Excellence in Central New Mexico|language=en|access-date=March 26, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405090539/https://www.centerfornonprofitexcellence.org/grantmakers-directory/third-wave-foundation|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thirdwavefund.org/history--past-initiatives.html|title=Third Wave History|website=Third Wave Fund|language=en|access-date=August 2, 2019|archive-date=ਜੁਲਾਈ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721221832/https://www.thirdwavefund.org/history--past-initiatives.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਕਰ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨੇਮ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਵਾਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ, 122 ਡੱਬਾ ਖਰੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਐਮਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖਰੜੇ, ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਬੁੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite press release |author=Justice, Elaine |url= http://www.emory.edu/news/Releases/alice_walker_archive_1197997696.html |title=Alice Walker Places Her Archive at Emory |publisher=Emory University |date=December 18, 2007}}</ref> ਦਿ ਕਲਰ ਪਰਪਲ, ਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖਰੜੇ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨਾਲ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਵਰਗੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਡਰਾਫਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿ ਕਲਰ ਪਰਪਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਇਲਾਜ, ਕੋਰਸਾਂ ਰਾਹੀ ਸਿਲੇਬੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਫੈਨ ਮੇਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੈਪਬੁੱਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਾਕਰ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, "ਪੋਇਯਮ ਆਫ਼ ਦ ਚਾਇਲਡਹੁੱਡ ਪੋਇਟਸ" ਸੀ। ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ ਨੇ ਦੋ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ: ਦਿ ਮੈਡਿਟੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਵਾਂਡਰਿੰਗ ਏਜਲ ਹੋਲ ਵਰਲਡ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਵਰਲਡ ਵਿੱਲ ਫਾਲ ਫਾੱਰ ਜੋਇ ਟਰਨਿੰਗ ਮੈਡਨਸ ਇਨ ਫਲਾਵਰਸ (ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਸੀ। == ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ == ਬਿਊਟੀ ਇਨ ਟੂਥ (2013) ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਪਰਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਵਾਕਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫਾਲੀਆ (ਐਲੀਸ ਵਾਕਰ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ) (1989) ਮੌਡ ਸਲਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਰੋਚਡੇਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਲੜੀ ਵਿਚੋਂ ਸੀ।<ref>The Art of Feminism by Lucinda Gosling, Hilary Robinson, Amy Tobin, Helena Reckitt, Xabier Arakistain, and Maria Balshaw (December 25, 2018) Chronicle Books LLC</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == {{anchor|Selected awards and honors}} * [[MacDowell Colony]] Fellowships (1967 and 1974) * [[Ingram Merrill Foundation]] Fellowship (1967) * [[Candace Award]], Arts and Letters, [[National Coalition of 100 Black Women]] (1982)<ref>{{cite web |website=National Coalition of 100 Black Women |title=CANDACE AWARD RECIPIENTS 1982–1990, Page 3 |url=http://www.ncbw.org/programs/award3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030314213306/http://www.ncbw.org/programs/award3.html |archive-date=March 14, 2003 }}</ref> * [[Pulitzer Prize for Fiction]] (1983) for ''[[The Color Purple]]''<ref>[http://www.pulitzer.org/bycat/Fiction "Fiction"]. ''Past winners and finalists by category''. The Pulitzer Prizes. Retrieved March 17, 2012.</ref> * [[National Book Award for Fiction]] (1983) for ''The Color Purple''<ref>From 1980 to 1983 there were dual hardcover and paperback awards of the [[National Book Award for Fiction]]. Walker won the award for hardcover fiction.</ref> * [[O. Henry Award]] for "Kindred Spirits" (1985) * Honorary degree from the [[California Institute of the Arts]] (1995) * [[American Humanist Association]] named her as "Humanist of the Year" (1997) * [[Lillian Smith Book Award|Lillian Smith Award]] from the [[National Endowment for the Arts]] * Rosenthal Award from the [[American Academy of Arts and Letters|National Institute of Arts & Letters]] * [[Radcliffe Institute]] Fellowship, the Merrill Fellowship, and a [[Guggenheim Fellowship]] * Front Page Award for Best Magazine Criticism from the Newswoman's Club of New York * Induction into the [[Georgia Writers Hall of Fame]] (2001)<ref>{{cite encyclopedia| title =Alice Walker (b. 1944)| encyclopedia =New Georgia Encyclopedia| url =http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/arts-culture/alice-walker-b-1944#print}}</ref> * Induction into the [[California Hall of Fame]] in [[The California Museum for History, Women, and the Arts]] (2006) * Domestic Human Rights Award from [[Global Exchange]] (2007) * The [[LennonOno Grant for Peace]] (2010) == ਚੌਣਵਾਂ ਕੰਮ == {{col-begin}} {{col-2}} === ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ === * ''[[The Third Life of Grange Copeland]]'' (1970) * ''In Love and Trouble: Stories of Black Women'' (1973, includes "[[Everyday Use]]") * ''[[Meridian (novel)|Meridian]]'' (1976) * ''[[The Color Purple]]'' (1982) * ''You Can't Keep a Good Woman Down: Stories'' (1982) * ''To Hell With Dying'' (1988) * ''[[The Temple of My Familiar]]'' (1989) * ''Finding the Green Stone'' (1991) * ''[[Possessing the Secret of Joy]]'' (1992) * ''The Complete Stories'' (1994) * ''By the Light of My Father's Smile'' (1998) * ''The Way Forward Is with a Broken Heart'' (2000) * ''Now Is the Time to Open Your Heart'' (2004) === ਪੋਇਟਰੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ === * ''Once'' (1968) * ''Revolutionary Petunias and Other Poems'' (1973) * ''Good Night, Willie Lee, I'll See You in the Morning'' (1979) * ''Horses Make a Landscape Look More Beautiful'' (1985) * ''Her Blue Body Everything We Know: Earthling Poems'' (1991) * ''Absolute Trust in the Goodness of the Earth'' (2003) * ''A Poem Traveled Down My Arm: Poems And Drawings'' (2003) * ''Collected Poems'' (2005) * ''Hard Times Require Furious Dancing: New Poems'' (2010) * ''Taking the Arrow Out of the Heart'' (2018) === ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ''[[In Search of Our Mothers' Gardens: Womanist Prose]]'' (1983) * ''Living by the Word'' (1988) * ''[[Warrior Marks]]'' (1993) * ''The Same River Twice: Honoring the Difficult'' (1996) * ''Anything We Love Can Be Saved: A Writer's Activism'' (1997) * ''Go Girl!: The Black Woman's Book of Travel and Adventure'' (1997) * ''Pema Chodron and Alice Walker in Conversation'' (1999) * ''Sent By Earth: A Message from the Grandmother Spirit After the Bombing of the World Trade Center and Pentagon'' (2001) * ''We Are the Ones We Have Been Waiting For'' (2006) * ''Overcoming Speechlessness'' (2010) * ''Chicken Chronicles, A Memoir'' (2011) * ''The cushion in the road – Meditation and wandering as the whole world awakens to be in harm's way'' (2013) ===Essays=== * "Beauty: When the Other Dancer is the Self" (1983) {{col-end}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://alicewalkersgarden.com Alice Walker's official website] *[http://video.pbs.org/video/2365171000/ ''Alice Walker: Beauty in Truth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151128020704/http://video.pbs.org/video/2365171000/ |date=2015-11-28 }} – full video of biography film at PBS.org *[http://www.poetryfoundation.org/bio/alice-walker Profile] at the [[Poetry Foundation]] *[http://www.poets.org/poet.php/prmPID/486 Profile] at [[Poets.org]] *{{C-SPAN|alicewalker}} *{{Charlie Rose view|2855}} *{{Worldcat id|lccn-n79-109131}} *[http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-998 New Georgia Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724123706/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-998 |date=2013-07-24 }} *[http://www.emory.edu/home/academics/libraries/alice-walker.html Alice Walker's archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922000849/http://www.emory.edu/home/academics/libraries/alice-walker.html |date=2011-09-22 }} at Emory University. [https://web.archive.org/web/20110719191330/http://www.jamesweldonjohnson.emory.edu/alicewalker.htm Profile, audio files, archive] at the James Weldon Johnson Institute, Emory == ਨੋਟਸ == {{reflist|group=lower-alpha}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses authors parameter]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 822m5mubfigswnc8wc9hoj3rpg5yccd 0 91345 841257 574522 2026-06-20T16:40:07Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Selected filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353451538|Shubha Khote]]" 841257 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ ਬਲਸਾਵਾਰ&nbsp;|image=Shubha Khote image.jpg|caption=ਆਈਟੀਏ ਅਵਾਰਡਸ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ|birth_name=ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ|birth_date=<!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|df=yes|Month DD, YYYY}} -->|birth_place=ਮੁੰਬਈ[[Mumbai, India|, ]]<nowiki/>ਭਾਰਤ|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|nationality=ਭਾਰਤੀ&nbsp;|occupation=ਅਦਾਕਾਰ&nbsp;|known for=Film & Theatre|known_for=Film & Theatre|spouse=ਡੀ ਐਮ ਬਲਸਾਵਰ &nbsp;(1960-ਵਰਤਮਾਨ)&nbsp;|children=<font color="#0645ad"> ਭਾਵਨਾ  ਬਲਸਵਾਰ  (ਧੀ) </font><br> <div>ਅਸ਼ਵਿਨ ਬਲਸਾਵਰ  (ਪੁੱਤ) </div><div><br> </div>|family=<div>ਨੰਦੂ ਖੋਟੇ (ਪਿਤਾ) </div><div>ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ (ਚਾਚੀ) </div><div>ਵਿਜੂ ਖੋਟੇ (ਭਰਾ)</div>}}'''ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ''' (ਜਨਮ 1940) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਜੂ ਖੋਟੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/photogallery/4551-9.html |title=Rakhi Special: Bollywood's best brother-sister duo |access-date=2017-03-17 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144341/http://ibnlive.in.com/photogallery/4551-9.html |dead-url=yes }}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੰਦੂ ਖੋਟੇ ਇੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਐਕਟਰ ਸੀ ਜੋ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨਏ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੰਗਲੋਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੋਂਕਣੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚਾਰਨਈ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਚੀ, ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਕਟਰੈਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਨਾਇਮਪੱਲੀ ਵੀ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਮ ਬਲਸਾਵਰ ਨਾਲਹੋਇਆ, ਜੋ ਨੋਸਿਲ ਦੀ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਲਮ, ਚਿਮੁਕਲਾ ਪਾਉਨਾ (1968) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਭਾ ਖੋਟੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://cineplot.com/shobha-khote-memories/|title=Shubha Khote – Memories|website=cineplot.com|access-date=2016-08-12}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਭਾਵਨਾ ਬਲਸਵਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਟੀ.ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>[http://photogallery.indiatimes.com/awards/awards-and-honours/Shobha-Khote-Bhavna-Balsaver/articleshow/14427294.cms ''Shobha Khote'' with daughter Bhavna Balsaver during 'SAB Ke Anokhe Awards'] Indiatimes.com, 26 June 2012.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Bhavana_Balsaver,Shobha_Khote_at_The_Aap_Ki_Awaz_Award_2012_(4).jpg|thumb|357x357px|ਸ਼ੁਭਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਭਾਵਨਾ ਬਲਸਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Shubha_Khote_and_Viju_Khote.jpg|thumb|ਸ਼ੁਭਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਜੂ ਖੋਟੇ ਨਾਲ]] ਸ਼ੁਭਾ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੀਮਾ (1955) ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੇ 'ਸੀਮਾ ਦੀ ਟੀਮ' ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਸੰਗ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜੀ "ਸਸੁਰਾਲ", "ਭਰੋਸਾ", "ਜ਼ਿੱਦੀ", "ਛੋਟੀ ਭੈਣ", "ਸਾਂਝ ਔਰ ਸੇਵੇਰਾ", "ਲਵ ਇਨ ਟੋਕਿਓ", "ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ", "ਹੁਮਰਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਬੇਟੇ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" ਅਤੇ "ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲੀਏ" ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1962 ਵਿੱਚ, 9ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਘਰਾਨਾ" ਅਤੇ "ਸਸੁਰਾਲ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੋ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0000245/1962 Winner and nomination of 9th Filmfare Awards] at [[Internet Movie Database]]</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਟਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ", "ਹਮ ਦੋਨੋ", "ਬੈਚਲਰ'ਸ ਵਾਈਫ" ਅਤੇ "ਲੈਟ'ਸ ਡੂ ਇੱਟ" (2000) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=exp200>{{cite news |title= Inside Out|url=http://www.expressindia.com/ie/daily/20000330/ien30059.html |publisher=Indian Express |date=30 March 2000 |accessdate=7 February 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=For theatre buffs |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/15/stories/2002041500140300.htm |publisher=The Hindu |date=15 April 2002 |accessdate=7 February 2013 |archive-date=30 ਮਈ 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040530121957/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/15/stories/2002041500140300.htm |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਬੈਚਲਰ ਵਾਈਵਜ਼ (ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ਘੋਲਟ ਘੋਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ) ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦਾ ਟੀ.ਵੀ ਸ਼ੋਅ "ਜ਼ੁਬਾਨ ਸੰਭਾਲਕੇ" ("ਮਾਇੰਡ ਯੂਅਰ ਲੈਂਗੂਏਜ" ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref>[http://www.rediff.com/movies/oct/04sho.htm Pretty Funny!] by V Gangadhar. Rediff.com, 5 October 1997.</ref> ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠੀ ਟੈਲੀ-ਸੀਰੀਅਲ "ਏਕਾ ਲਗਨਾਚੀ ਤੀਸਰੀ ਗੋਸ਼ਤਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਚੋਣਵੀਂ ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == '''ਮੂਵੀਆਂ ''' * ''ਸ਼ਰਾਰਤ'' (2002) * ''ਸਿਰਫ ਤੁਮ'' (1999) * ''ਕੋਯਲਾ'' (1997) * ''ਵਕਤ ਹਮਾਰਾ ਹੈ '' (1993) * ''ਪਰਦਾ ਹੈ ਪਰਦਾ '' (1992) * ''ਸੌਦਾਗਰ'' (1991) * ''ਦਿਲ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਤਾ ਨਾਹੀ'' (1991) * ''ਕਿਸ਼ਨ ਕਨਹੀਆ'' (1990) * ''ਖੂਨ ਭਰੀ ਮਾਂਗ'' (1988) * ''ਸਵਰਗ ਸੇ ਸੁੰਦਰ'' (1986) * ''ਸਾਗਰ'' (1985) * ''ਹਮ ਦੋਨੋਂ '' (1985) * ''ਕੁਲੀ'' (1983) * ''ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਯੇ'' (1981) * ''ਨਸੀਬ '' (1981) * ''ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ '' (1978) * ''ਗੋਲ ਮਾਲ ''(1979) * ''ਬੇਨਾਮ ''(1974) * ''ਮਿਲੀ'' (1975) * ''ਤੁਮਸੇ ਅੱਛਾ ਕੌਨ ਹੈ'' (1969) * ''ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ'' (1966) * ''ਆਕਾਸ਼ ਦੀਪ '' (1965) * ''ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਸੇਜ'' (1964) * ''ਜ਼ਿੱਦੀ'' (1964) * ''ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ '' (1963) * ''ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ '' (1963) * ''ਸਸੁਰਾਲ'' (1961) * ''ਅਨਾੜੀ'' (1959) * ''ਛੋਟੀ ਬਹਿਨ'' (1959) * ''ਦੇਖ ਕਬੀਰ ਰੋਇਆ '' (1957) * ''ਭੁਗਤਾਨ ਮਹਿਮਾਨ'' (1957) * ''ਸੀਮਾ'' (1955) '''ਟੀ ਵੀ''' * ''ਏਕ ਰਾਜਾ ਏਕ ਰਾਣੀ'' (1996) * ''ਜੁਗਨੀ ਚਲੀ ਜਲੰਧਰ'' * ''ਜ਼ਬਾਨ ਸੰਭਾਲਕੇ'' * ''ਬਾ ਬਹੂ ਔਰ ਬੱਚੇ'' (2010) * ''ਏਕਾ ਲਾਗਨਾਚੀ ਤੀਸਰੀ ਗੋਸ਼ਤਾ ''(2013 ਮਰਾਠੀ) == ਚੁਣੀਂਦਾ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === * ''ਸੀਮਾ'' (1955) * ਪੇਇੰਗ ਗੇਸਟ (1957) * ''ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਰੋਯਾ'' (1957) * ''ਮੁਜਰਿਮ (1958) '' * ਦੀਦੀ (1959) * ''ਛੋਟੀ ਬਹਿਨ'' (1959) * ''ਬਰਖਾ'' (1959) * ''[[ਅਨਾੜੀ]]'' (1959) * ''ਘਰਾਨਾ'' (1961) * ਸਸੁਰਾਲ (1961) * ''ਹਮਰਾਹੀ'' (1963) * ਗ੍ਰੇਹਸਥੀ (1963) * ''ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਰ'' (1963) * ''ਜ਼ਿੱਦੀ'' (1964) * ''ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਸੇਜ਼'' (1964) * ''ਆਕਾਸ਼ਦੀਪ'' (1965) * ''ਲਵ ਇਨ ਟੋਕੀਓ'' (1966) * ''ਤੁਮਸੇ ਅੱਛਾ ਕੌਨ ਹੈ'' (1969) * ''ਮਿਲੀ'' (1975) * ''ਬੇਨਾਮ'' (1974) * ''ਗੋਲ ਮਾਲ'' (1979) * ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (1978) * ''ਨਸੀਬ'' (1981) * ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਏ (1981) * ''ਸੂਰਾਗ'' (1982) * ''ਏਕ ਦਿਨ ਬਹੂ ਕਾ'' (1983) * ਪੁਕਾਰ (1983) * ''ਹਮਾਰ ਭਾਊਜੀ'' (1983) * ਮੈਂ ਆਵਾਰਾ ਹੂਂ (1983) * ਕੁਲੀ (1983) * ''ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ'' (1984) * ''ਗੰਗਵਾ'' (1984) * ''ਹਮ ਦੋਨੋ'' (1985) * ''ਹਕੀਕਤ'' * ''ਸਾਗਰ'' (1985) * ''ਆਖਿਰ ਕਿਉਂ?'' (1985) * ''ਮਜ਼ਲੂਮ'' (1986) * ''ਸਵਰਗ ਸੇ ਸੁੰਦਰ'' (1986) * ''ਹਿਫਾਜ਼ਤ'' (1987) * ''ਮਾਜ਼ਾ ਪਤੀ ਕਰੋਦਪਤੀ'' (1988) * ''ਖੂਨ ਭਰੀ ਮਾਂਗ'' (1988) * ''ਬਿੱਲੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ'' (1989) * ''ਕਿਸ਼ਨ ਕਨ੍ਹਈਆ'' (1990) * ''ਜਵਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ'' (1990) * ''ਸ਼ੇਰ ਦਿਲ'' (1990) * ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ(1990) * ''ਬੇਗੁਨਾਹ'' (1991) * ''ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਨਾ ਹੈ'' (1991) * ''ਦਿਲ ਹੈ ਕੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ'' (1991) * ''ਸੌਦਾਗਰ'' (1991) * ''ਏਕ ਲੜਕਾ ਏਕ ਲਡ਼ਕੀ'' (1992) * ਪਰਦਾ ਹੈ ਪਰਦਾ (1992) * ''ਜੁਨੂਨ'' (1992) <ref name="ITKhote">{{Cite magazine|last=Jain|first=Madhu|date=31 August 1992|title=Crooks turn comic|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/19920831-baddies-become-buffoons-as-audiences-overdose-on-violence-in-hindi-films-766754-2013-01-02|magazine=[[India Today]]|location=New Delhi|publisher=[[Living Media]]|access-date=17 March 2025}}</ref> * ''ਅਨਾੜੀ'' (1993) * ਵਕਤ ਹਮਾਰਾ ਹੈ (1993) <ref name="ITKhote" /> * ''ਸਾਜਨ ਕਾ ਘਰ'' (1994) * ''ਸੰਗਦਿਲ ਸਨਮ'' (1994) * ''ਕੋਇਲਾ'' (1997) * ''ਸਰਫ ਤੁਮ'' (1999) * ''ਸ਼ਰਾਰਤ'' (2002) * ''ਟਾਇਲਟਃ ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ'' (2017) * ਬਕੇਟ ਲਿਸਟ (2018) <ref>{{Cite web |last=Singh |first=Suhani |date=25 May 2018 |title=Bucket List review: Madhuri Dixit's journey of self-discovery is hardly compelling |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/bucket-list-review-madhuri-dixit-s-journey-of-self-discovery-is-hardly-compelling-1241535-2018-05-25 |access-date=16 March 2025 |website=India Today}}</ref> * ''ਡਬਲ ਏਕਸ'' (2022) === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === * ਜੂਨੂਨ (1994) * ''ਜ਼ਬਾਨ ਸੰਭਾਲਕੇ'' (1993-1998) * ''ਏਕ ਰਾਜਾ ਏਕ ਰਾਣੀ'' (1996) * ''ਅੰਦਾਜ਼'' (1998) * ''ਦਮ ਦਮਾ ੜਮ'' (1998-1999) * ''ਜੁਗਨੀ ਚਲੀ ਜਲੰਧਰ'' (2008-2010) * ''ਬਾ ਬਹੂ ਔਰ ਬੇਬੀ'' (2010) * ਏਕ ਲਗਨਾਚੀ ਤੀਸਰੀ ਗੋਸ਼ਟਾ (2013, ਮਰਾਠੀ-ਭਾਸ਼ਾ) * ''ਮੰਗਲਮ ਡੰਗਲਮ'' (2018-2019) * ''ਸਪਾਈ ਬਹੂ'' (2022) * ''ਥਿਪਕਯਾਂਚੀ ਰੰਗੋਲੀ'' (2022, ਮਰਾਠੀ-ਭਾਸ਼ਾ) ==ਅਵਾਰਡ== * ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ- ਬੈਸਟ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਘਰਾਨਾ (1962) * ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ- ਬੈਸਟ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਸਸੁਰਾਲ (1962) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9lm8bci741v3y3v45vioc7xijqxke7n 0 92894 841277 839125 2026-06-20T17:26:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841277 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ | image = Shobha gurtu.jpg | caption = | image_size = | background = ਸੋਲੋ-ਗਾਇਕਾ | birth_name = ਭਾਨੁਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ | alias = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|2|8}} |birth_place =[[ਬੇਲਗਾਮ]], ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2004|9|27|1925|2|8}} |death_place =[[ਮੁੰਬਈ ]], ਭਾਰਤ | origin = | instrument = | genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1940s–2004 | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ''' (8 ਫਰਵਰੀ 1925 - 27 ਸਤੰਬਰ 2004) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਹੈ.ਇਹ ਹਲਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਠੁਮਰੀ ਕੁਈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ।<ref>[http://in.rediff.com/news/2004/sep/27gurtu.htm Thumri queen Shobha Gurtu no more] News, ''[[Rediff.com]]'', 27 September 2004.</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== ਭਾਨੁਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੇਲਗਾਮ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੇਨਕਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅੱਲਾਦੀਆ ਖਾਨ]] ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖੀ।<ref name=itc>[http://www.itcsra.org/celebrated_masters.asp?celebrate=3 Shobha Gurtu] Celebrated Masters, [[ITC Sangeet Research Academy]].</ref> == Background and personal life == ਭਾਨੂਮਤੀ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੇਲਗਾਓ|ਬੇਲਗਾਮ]] (ਵਰਤਮਾਨ [[ਕਰਨਾਟਕ]]) ਵਿੱਚ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਨੇਕਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਮੇਨਕਾਬਾਈ [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ [[ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ]] ਦੀ 'ਗਾਇਕੀ' ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਸੱਜਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਗੁਰਤੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ, ਪੰਡਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਥ ਗੁਰਤੂ, ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੇਲਗਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਵੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਵੀ ਗੁਰਤੂ ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੁਰਤੂ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਲਵਾਦਕ ਹੈ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ 'ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੋਭਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਉਸਤਾਦ ਨਥਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਗਮਨ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਥੁਮਰੀ-ਡੈਡਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20120223235846/http://www.tehelka.com/story_main7.asp?filename=hub100904Passages_shobha.asp Passages... Passages... Passages...Shobha Gurtu: a rare raga] Tribute ''[[Tehelka]]'', 9 October 2004.</ref><ref>[http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20041011/obituary.html Soul Singer Gurtu's rare mastery of thumri took the form to new heights] ''[[India Today]]'', 11 October 2004</ref> ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੇ ਅਰਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਥੁਮਰੀ, ਦਾਦਰਾ, ਕਾਜਰੀ, ਹੋਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਗਟਾਅ-ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਸਮਾਂ ਉਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਗਾਇਕਾ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਬਾਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2004/20041010/women.htm#3 TRIBUTE – She infused life into thumri] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 10 October 2004.</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/hindi/specials/1744_obit_pix/page8.shtml 2004: ये नहीं रहे 2004– Obituary] [[BBC News]], Hindi, 2004.</ref> ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਅਮਰੋਹੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਪਕੀਜ਼ਾ (1972) ਵਿੱਚ, ਫਾਗੁਨ (1973) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੂੰ, 'ਬੇਦਰਦੀ ਬਨ ਗਏ ਕੋਈ ਜਾਓ ਮਨਾਓ ਮੋਰੇ ਸਈਆਂ' ਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ" (1978) ਦੇ ਗਾਣੇ "ਸਈਆਂ ਰੁਠ ਗਏ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |title=1st Filmfare Awards 1953<!-- Bot generated title --> |access-date=2020-10-14 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਸਾਮਨਾ" ਅਤੇ "ਲਾਲ ਮਤੀ" ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। 1979 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਈ.ਐੱਮ.ਆਈ.) ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਐਟ ਹਰ ਬੈਸਟ ... ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਪੂਰਬੀ ਗਾਇਕੀ) ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ, ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ, ਪੀ. ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਜ਼ਲ "ਟਾਰਜ਼" ਦੀ ਐਲਬਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਗੁਰਤੂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਜੈਜ਼ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9807E2DE1638F936A2575AC0A961958260&scp=1&sq=Shobha%20Gurtu&st=cse MUSIC REVIEW ; At Carnegie Hall, an All-Star Cast From India] ''[[New York Times]]'', 15 September 1997.</ref> 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ 50ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ, ਜਨ ਗਨ ਮਨ ਗਾਇਆ। 1987 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਤੂ ਦੀ 27 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਗੂਰਤੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸੋਭਾ ਗੂਰਤੂ ਰੱਖ ਲਿਆ. ਇਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪੰਡਿਤ ਨਰਾਇਣ ਨਾਥ ਗੂਰਤੂ ' ਸੀ ਜੋ ਬੇਲਗਾਮ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਆਕਰੀ, ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਸਨ.<ref name=itc/> ==ਸਨਮਾਨ== * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੇਡਮੀ, ਸਨਮਾਨ]] 1987 ਵਿੱਚ * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] 2002 ਵਿੱਚ<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | dead-url=yes }}</ref> * ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਸ਼ਾਹੁ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂਵਾਂ]] 9o7qqppjet980p065r23w6zcmvoihrd 0 94049 841314 709470 2026-06-20T23:58:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841314 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਟ੍ਸ਼ਿਨਾ|imagesize=200px|birth_name={{nowrap| Hadiya Lutfulovna Davletshina }}|birth_date={{birth date|df=yes|1905|03|05}}|birth_place=ਹੁਣ ਖਸ਼ਾਨੋਵੋ ਪਿੰਡ, ਬੋਲਸ਼ੇਚੇਨਗੋਵਸਕੀ ਜਿਲ੍ਹਾ, ਸਮਾਰਾ ਓਬਲਾਸਟ|death_date=12 ਮਈ 1954<span style="display:none">(<span class="dday deathdate">1954-05-12</span>)</span> (ਉਮਰ&nbsp;49)|death_place=<font color="#0645ad">ਬਿਰਸਕ, ਬਸ਼ਕੀਰ ਅੱਸਰ, ਯੂਐਸਐਸਆਰ</font>|ethnicity=[[Bashkirs| ਬਸ਼ਕੀਰੀ]]|citizenship=<font color="#0645ad">ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਯੂਐਸਐਸਆਰ</font>|alma mater= [[Bashkir State University|ਬਸ਼ਕੀਰ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1934-1937)|alma_mater=[[Bashkir State University]] (1934-1937)|occupation=ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਲਿਬਰੇਟਿਸਟ|religion=[[Islam|ਇਸਲਾਮ]]|awards=ਸਲਾਵਤ ਯੁਲੇਵ ਪੁਰਸਕਾਰ,1967}} ''' ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਟ੍ਸ਼ਿਨਾ ''' ([[ਬਸ਼ਕੀਰ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਸ਼ਕੀਰ]]&#x3A; <span lang="ba"> Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы </span> [[Category:Articles containing Bashkir-language text|Category:Articles containing Bashkir-language text]] , ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਹਦੀਆ ਲੁਤਫੁਲੋਵਨਾ ਡੇਵਲੇਟ੍ਸ਼ਿਨਾ, 5 ਮਾਰਚ 1905 - 5 ਦਸੰਬਰ 1954), ਇੱਕ ਬਸ਼ਕੀਰ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ.<ref>{{Cite web |url=http://encycl.bash-portal.ru/davlet_hl.htm |title=Hadiya Davletshina In Russian |access-date=2013-05-04 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425225659/http://encycl.bash-portal.ru/davlet_hl.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.biografii.ru/biogr_dop/davletshina_h_l/davletshina_h_l.php Hadiya Davletshina, in russian]</ref> == ਜੀਵਨੀ == 5 ਮਾਰਚ, 1905 ਨੂੰ ਸਮਾਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪੁਗਾਟੇਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਸਨੋਵੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ. 1920 ਸਮਾਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇਗਿਜਬਾਏਵੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਸਮਰਾ ਵਿੱਚ ਤਟਾਰ-ਬਸ਼ੀਦ ਦੀ ਪੈਡਾਗੌਜੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 1920 ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ; 1932 ਐਡੀਟਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ; 1935 - 1937 ਬਸ਼ਕੀਰ ਪੈਡਾਗੌਜੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ; 1933 ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਟਾਫ ਬਾਸਰ ਬਿਮਕਸਕੀ ਖੇਤਰ (ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਲੇਖਕ ਬਸ਼ਕੀਰ ਲਿੱਪ ਦਵੈਤਟਸ਼ਿਨ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਬਸ਼ਕੀਰ ਅੱਸਆਰ) ਦੇ ਨਾਲ; 1937 - 1942 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਕਾਰਣ, ਫਿਰ ਮਰਨ ਤੱਕ ਬਿਰਸਕ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹੀ. == ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1954]] 80sg92e58z7njdbziwsjsiirxs4g0ca 0 94124 841250 835065 2026-06-20T14:28:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841250 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਮੀਰਾ ਰੇੱਡੀ | image =Sameera Reddy attends Reebok Fit to Fight event (11) (cropped).jpg | caption = 2017 | birth_date = {{Birth-date and age|14 December 1980|df=y}} | birth_place = [[ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | yearsactive = 2000–2013 | spouse = ਅਕਸ਼ੈ ਵਾਰਦੇ (2014–ਵਰਤਮਾਨ) | height = <!-- CITE A RELIABLE SOURCE - MANY CONFLICTING HEIGHTS --> | parents = ਚਿੰਤਾ ਪੋਲੀ ਰੇੱਡੀ<br>ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਰੇੱਡੀ | children = 1 | relatives = [[ਮੇਘਨਾ ਰੇੱਡੀ]] (ਭੈਣ)<br>[[ਸੁਸ਼ਮਾ ਰੇੱਡੀ]] (ਭੈਣ) | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] }} '''ਸਮੀਰਾ ਰੇੱਡੀ '''(ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੇ ਕੁਝ   ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਸਮੀਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ, 1980 ਨੂੰ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ, ਆਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਰੇੱਡੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਚਿੰਤਾ ਪੋਲੀ (ਸੀ. ਪੀ.) ਰੇੱਡੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹੈ,<ref>{{cite web|url=http://www.shaaditimes.com/celebrities/wedding-stories/nikki-chintapoli-reddy-031229|title=Indian Celebrities&nbsp;— Nikki Chintapoli Reddy, Made For Each Other|date=2008-10-17|publisher=ShaadiTimes|accessdate=2011-09-16|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327182234/http://www.shaaditimes.com/celebrities/wedding-stories/nikki-chintapoli-reddy-031229|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&sectid=56&contentid=2008121420081214032540301b6f3cc21&sectxslt=&pageno=2|title=Reddy-made memories, Lifestyle&nbsp;— Leisure&nbsp;— Pune Mirror,Pune Mirror|date=|publisher=Punemirror.in|accessdate=2011-09-16|archive-date=2012-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319023401/http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&sectid=56&contentid=2008121420081214032540301b6f3cc21&sectxslt=&pageno=2|dead-url=yes}}</ref> ਜਦਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾ<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/smd/2002/sep/31427.htm|title=Haute and spicy|date=2002-09-15|publisher=[[MiD DAY]]|accessdate=2011-09-16}}</ref> ਇੱਕ  ਅਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="autogenerated1">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051210/asp/weekend/story_5561787.asp|title=The Telegraph&nbsp;— Calcutta: Weekend|last=Basu|first=Arundhati|date=2005-12-10|publisher=Telegraphindia.com|location=Calcutta, India|accessdate=2011-09-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/smd/2002/sep/31427.htmhttp://www.mid-day.com/yourlife/2006/feb/131073.htm|title=Girl interrupted|date=2006-02-17|publisher=[[MiD DAY]]|accessdate=2011-09-16}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ, ਮੇਘਨਾ ਰੇੱਡੀ, ਸਾਬਕਾ ਵੀਜੇ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਹੈ,<ref>{{cite web|url=http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html|title=Mumbai (Bombay), India, Sari and Catsuit, 1999, Photo of the Day, Picture, Photography, Wallpapers&nbsp;— National Geographic|date=2001-06-25|publisher=Photography.nationalgeographic.com|accessdate=2011-09-16|archive-date=2012-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324091034/http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਮਾ ਰੇੱਡੀ, ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Why-star-siblings-dont-make-it-big/articleshow/2766766.cms|title=Why star siblings don't make it big&nbsp;— The Times of India|date=2008-02-09|publisher=Timesofindia.indiatimes.com[[Times of India]]|author=Barkha MathurBarkha Mathur, TNN|accessdate=2011-09-16}}</ref> ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ।<ref name="autogenerated2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm|title=Metro Plus Kochi / Cinema: Reddy reckoner|date=2010-03-11|publisher=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|accessdate=2011-09-16|archive-date=2012-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110141309/http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੰਬਈ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਮਾਹਿਮ ਵਿੱਚ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਿਡਨਹਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇੱਡੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ [[ਪੰਕਜ ਉਦਾਸ|ਪੰਕਜ ਉਦਾਸ ਦੇ]] 1997 ਵਿੱਚ "ਔਰ ਆਹਿਸਤਾ" ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ, ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_i-love-the-bombshell-tag-sameera-reddy_1353590|title=I love the bombshell tag: Sameera Reddy&nbsp;— Entertainment&nbsp;— DNA|date=2010-02-28|publisher=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=2011-09-16}}</ref> ਸਮੀਰਾ ਨੇ ਡੇਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਵਨਾ ਸੁਬਬਿਆਹ ਦੀ, ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ,2000 ਵਿੱਚ'' ਸਿਟੀਜ਼ਨ  ''ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਫੀਚਰ ਨਾ ਸੀ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tamilmovies.com/cgi-bin/news/archives.cgi?category=1&view=11-00 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-04 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011030150/http://tamilmovies.com/cgi-bin/news/archives.cgi?category=1&view=11-00 |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 2002 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੈਂਨੇ ਦਿਲ ਤੁਝਕੋ ਦਿਯਾ '' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ''ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ'' ਵਿੱਚ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ|ਅਨੀਲ ਕਪੂਰ]], ਆਦਿਤਿਆ ਪੰਚੋਲੀ ਅਤੇ ਕੋਇਨਾ ਮਿਤਰਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [[ਤਸਵੀਰ:Anil_Kapoor,_Ajay_Devgan_and_Sameera_Reddy.jpg|thumb|ਸਮੀਰਾ, [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]](''ਖੱਬੇ'') ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]](''ਮਿਡਲ'') ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਤੇਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ]] == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰੈੱਡੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਹੋਸਟੇਸ ਓਪਰਾਹ ਵਿਨਫਰੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਗੋਦਰੇਜ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਾਲੀ ਸਵਾਗਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚਲੀ ਪਿਛਲੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਓਪਰਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰੈਡੀ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੀਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾੜੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Shekhar |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |title=Sameera Reddy Gift &#124; Star Oprah Winfrey &#124; Lime Green Saree &#124; Shantanu Nikhil Sari |publisher=[[Oneindia.in]] |date=20 January 2012 |access-date=3 February 2012 |archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202204316/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |dead-url=yes }}</ref> ਰੇੱਡੀ ਨੇ 21 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ੈ ਵਰਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Sameera-Reddy-ties-the-knot-today/articleshow/29141802.cms | title=Sameera Reddy ties the knot today|publisher= [[Times of India]]| date=21 January 2014 | access-date=21 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Sameera Reddy and Akshai Varde to marry in April 2014|url=http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/|work=Biharprabha News|access-date=26 December 2013|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230041831/http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਧੀ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2015 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।<ref>[http://www.bollywoodhungama.com/news/9957773/Motherhood-is-very-humbling---Sameera-Reddy""Motherhood is very humbling" - Sameera Reddy"]</ref><ref>{{Cite web|date=2019-11-17|title=Sameera Reddy shares pic with daughter asks ‘how in our country the girl child was considered a burden’|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sameera-reddy-shares-pic-with-daughter-asks-how-in-our-country-the-girl-child-was-considered-a-burden/story-yhOs0ZPrutENZWipzmwn6O.html|access-date=2021-04-19|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == ਰੇੱਡੀ 2012 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਆਨਲਾਈਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.adaderana.lk/biznews.php?nid=621|title=Maria Alkasas Wins First Ever Online Beauty Pageant|work=AdaDerana.lk|accessdate=9 January 2013|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105200916/http://www.adaderana.lk/biznews.php?nid=621|url-status=dead}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em 1em 120px 0px; background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; font-size: 100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" border="2" ! Year ! Film ! Role ! Language ! Notes |- | 2002 | ਮੈਂਨੇ ਦਿਲ ਤੁਝਕੋ ਦਿਯਾ<br> |ਆਇਸ਼ਾ ਵਰਮਾ<br> | ਹਿੰਦੀ<br> |ਹਿੰਦੀ ਡੇਬਿਊ<br> |- | 2003 | ਡਰਨਾ ਮਨਾ ਹੈ<br> |ਸ਼ਰੁਤੀ<br> |ਹਿੰਦੀ<br> |- | 2004 | ਪਲੈਨ<br> |ਸਪਨਾ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2004 | ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ<br> |ਸੈਮ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2005 | ਨਰਸਿਮਹੂਦੁ<br> | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ]] |ਤੇਲਗੂ ਡੇਬਿਊ<br> |- | 2005 | ਜੈ ਚਿਰੰਜੀਵਾ<br> |ਸ਼ਿਲਾਜਾ<br> |ਤੇਲਗੂ<br> |- | 2005 | ''ਨੋ ਐਂਟਰੀ '' | (ਬੀਚ ਗਰਲ) |ਹਿੰਦੀ |ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ<br> |- | 2006 | ''ਟੈਕਸੀ ਨੰਬਰ 9211'' |ਰੁਪਾਲੀ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2006 | ਅਸ਼ੋਕ<br> |ਤੇਲਗੂ<br> |- | 2006 | ਨਕਸ਼ਾ<br> |ਰੀਆ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2007 |ਮਾਇਗ੍ਰੇਸ਼ਨ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2007 | ''ਫੁਲ ਐਂਡ ਫ਼ਾਈਨਲ'' |ਪਾਯਲ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2007 |ਰੇਖਾ<br> | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] | Bengali debut |- | 2008 | ਰੇਸ<br> |ਮਿੰਨੀ<br> |ਹਿੰਦੀ |- | 2008 | ਵਨ ਟੂ ਥ੍ਰੀ<br> |ਲੈਲਾ<br> |ਹਿੰਦੀ<br> |- | 2008 | ਕਾਲਪੁਰੁਸ਼<br> |ਸੁਪ੍ਰਿਆ<br> |ਬੰਗਾਲੀ<br> |- | 2008 | ''ਸੂਰਿਆ ਐਸ/ਓਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'' |ਮੇਘਨਾ<br> |ਤੇਲਗੂ<br> |- | 2008 | ''Varanam Aayiram'' | Meghna | ਤਾਮਿਲ<br> |ਤਾਮਿਲ ਡੇਬਿਊ <br> |- | 2009 | ਦੇ ਦਨਾ ਦਨ<br> | ਮਨਪ੍ਰੀਤ |ਹਿੰਦੀ |- | 2010 | ਆਸਲ<br> |ਸਾਰਾਹ<br> |ਤਾਮਿਲ<br> |- | 2010 | ਓਰੁ ਨਾਅਲ ਵਾਰੁਮ<br> |ਮੀਰਾ<br> | ਮਲਯਾਲਮ<br> |ਮਲਯਾਲਮ ਡੇਬਿਊ<br> |} == ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col"| Title ! scope="col"| Year ! scope="col"| Role ! scope="col"| Performer(s) ! scope="col"| Album ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| Ahista | 1998 | {{mdash}} | [[Pankaj Udhas]] | Stolen Moments | <ref>{{cite web|url=https://www.lyricsbogie.com/albums/stolen-moments-1998/aur-aahista-kijiye-baatein.html|title=Aur Aahista Kijiye Baatein Lyrics - Stolen Moments (1998).|website=LyricsBogie|access-date=2019-11-02|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224024409/https://www.lyricsbogie.com/albums/stolen-moments-1998/aur-aahista-kijiye-baatein.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| Tere Aane Ki Jab Khabar Mehke | 2000 | {{mdash}} | [[Jagjit Singh]] | Saher | |} == ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਜ਼ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | Title ! scope="col" | Year ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- ! scope="row"| Sameera:The Street Fighter | 2006 | Ancient Warrior Princess | | <ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sameera-turns-street-fighter/|title=Sameera turns Street Fighter.|website=BollywoodHungama|access-date=2019-11-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2006/sep/01sameera.htm|title=Sameera: Warrior princess.|website=Rediff.com|access-date=2019-11-02}}</ref> |} == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Award !Category !Result |- |2003 |''[[Maine Dil Tujhko Diya]]'' | [[Filmfare Awards]] | [[Filmfare Award for Best Female Debut|Best Female Debut]] | {{Nom}} |- |2004 | ''[[Musafir (2004 film)|Musafir]]'' |[[Stardust Awards]] |[[Stardust Award for Superstar of Tomorrow – Female|Superstar of Tomorrow – Female]] |{{nom}} |- |2008 | ''[[Varanam Aayiram]]'' |[[Vijay Awards]] |[[Vijay Award for Best Debut Actress]] |{{nom}} |- |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|SameeraReddy}} * {{IMDb name|id=1213820}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ]] rhzerh7d3x1ro20ho2mfzksdss23lt6 0 94192 841308 810508 2026-06-20T22:26:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841308 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਸੈਲੀ ਮਾਨ | image = Sally Mann.jpg | caption = 2007 ਵਿੱਚ ਸੈਲੀ ਮਾਨ | birth_name = ਸੈਲੀ ਮਾਨ ਟਰਨਰ ਮੁੰਗਰ | birth_date = {{birth date and age|1951|5|1}} | birth_place = ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ, [[ਵਰਜਿਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] | death_date = | death_place = | nationality = ਅਮਰੀਕੀ | field = [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ]] | training = | movement = | works = | patrons = | influenced = | awards = • ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਦੀ ਆਰਟਸ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਲਾਕਾਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ: 1982, 1988 ਅਤੇ 1992.<br> • ਜੌਨ ਸਾਈਮਨ ਗੁਗਨੇਹੈਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, 1987.<br> • ਕੋਰਕੋਰਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, 2006.<br> • ਰਾਇਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੌਂ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 2012<ref>{{cite web | url=http://www.rps.org/annual-awards/Honorary-Fellowships | accessdate=2012-09-07 | title=Honorary Fellowships | publisher=Royal Photographic Society | archive-date=2012-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120814223017/http://www.rps.org/annual-awards/Honorary-Fellowships | dead-url=yes }}</ref> }} '''ਸੈਲੀ ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 1951) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।  == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲੇਕਿੰਗਟਨ, [[ਵਰਜੀਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਾਨ, ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ '''ਰਾਬਰਟ ਐਸ. ਮੁੰਗਰ''' ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ '''ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਇਵਾਨਸ ਮੁੰਗਰ''' ਦੀ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਅਤੇ [[ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਲੇਕ੍ਸਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਾਨ ਨੂੰ "ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਣਗੌਲਿਆਂ" ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref name="art21">{{Cite web|url=http://ec2-75-101-145-29.compute-1.amazonaws.com/art21/artists/sally-mann|title=Sally Mann|website=Art21|publisher=PBS|access-date=13 December 2014|archive-date=6 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306151220/http://ec2-75-101-145-29.compute-1.amazonaws.com/art21/artists/sally-mann|dead-url=yes}}</ref> ਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਬਰਟ ਮੁੰਗਰ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁੰਗਰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਗਨ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Sally-Mann|title=Sally Mann {{!}} American photographer|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-03-11|language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਨ ਨੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੇਕਸਿੰਗਟਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Sally Mann: The Lewis Law Portfolio|last=Mann|first=Sally|publisher=Corcoran Gallery of Art|year=1977|location=Washington D.C.}}</ref> ਮਾਨ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪੁਤਨੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਂਨੀਟੋਨ ਕਾਲਜ ਐਂਡ ਫ੍ਰੈਂਡਸ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਹੌਲੀਨਸ ਕਾਲਜ (ਹੁਣ ਹੋਲਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.pbs.org/art21/artists/mann/index.html PBS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922072501/http://www.pbs.org/art21/artists/mann/index.html |date=2011-09-22 }} PBS art:21 - Art in the 21st Century</ref> ਉਸਨੇ ਪੁਤਨੇ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਤਨੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਗਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਹੋਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ 5x7 ਕੈਮਰਾ ਵੱਡਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ "ਕਦੇ ਵੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ" ਪੜ੍ਹਿਆ। <ref name="NYT interview">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/06/28/books/review/sally-mann-by-the-book.html|title=Sally Mann: By the Book|date=June 25, 2015|website=nytimes.com|access-date=June 28, 2015}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਕੈਰੀਅਰ == ਹੋਲੀਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਲੇਵਿਸ ਹਾਲ (ਹੁਣ ਸਿਡਨੀ ਲੇਵਿਸ ਹਾਲ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 1977 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਕੋਰਕੋਰਨ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ। ਕੋਰਕੋਰਨ ਗੈਲਰੀ ਆਫ ਆਰਟ ਨੇ ਮਾਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਟਾਲਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਦਿ ਲੇਵਿਸ ਲਾਅ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ” ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਮੱਹਤਵਪੁਰਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਸੈਕਿੰਡ ਸਾਇਟ, ਜੋ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਨ ਨੇ ਕਈ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਐਟ ਟਵੇਲ: ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ ਯੰਗ ਵੁਮੈਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਮਿਲਿਆ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਅਪਰਚਰ" ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ: ਹੈਨਰੀ ਕਾਰਟੀਅਰ-ਬ੍ਰੇਸਨ, ਗ੍ਰੇਸੀਲਾ ਇਟਬਰਾਈਡ, ਬਾਰਬਰਾ ਕਰੂਗਰ, ਸੈਲੀ ਮਾਨ, ਐਂਡਰੇਸ ਸੇਰਾਨੋ, ਕਲੇਰਿਸਾ ਸਲਾਈਘ "ਜੋ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ== ===ਕਿਤਾਬ=== * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = Second Sight: The Photographs of Sally Mann| url = https://archive.org/details/secondsightphoto0000mann| url-access = registration| year = 1983| isbn = 978-0-87923-471-3 }} * ''[[At Twelve: Portraits of Young Women]].'' [[Aperture Foundation|Aperture]], New York, 1988. {{ISBN|978-0-89381-296-6}} * ''[[Immediate Family (book)|Immediate Family]].'' Aperture, New York, 1992. {{ISBN|978-0-89381-518-9}} * ''[[Still Time (book)|Still Time]].'' Aperture, New York, 1994. {{ISBN|978-0-89381-593-6}} * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = What Remains| year = 2003| publisher = [[Bulfinch Press]]| isbn = 978-0-8212-2843-2 }} * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = Deep South| year = 2005| publisher = Bulfinch| isbn = 978-0-8212-2876-0 }} * ''Sally Mann'' (2005), 21st Editions, South Dennis, MA<ref>{{cite web|url=http://www.21steditions.com/sally-mann/|title=Sally Mann|website=21st Editions, The Art of the Book}}</ref> (edition of 110) * ''Sally Mann: Proud Flesh.'' Aperture Press; [[Gagosian Gallery]], New York City, NY, 2009. {{ISBN|978-1-59711-135-5}} * {{cite book| author = John B. Ravenal|author2=David Levi Strauss |author3=Sally Mann |author4=[[Anne Wilkes Tucker]] | title = Sally Mann: The Flesh and the Spirit| url = https://archive.org/details/sallymannfleshsp0000rave| year = 2010| publisher = Aperture| isbn = 978-1-59711-162-1 }} * ''Southern Landscape'' (2013), 21st Editions, South Dennis, MA<ref>{{cite web|url=http://www.21steditions.com/sally-mann-1/|title=Sally Mann (Southern Landscape)|website=21st Editions, The Art of the Book}}</ref> (edition of 58) * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = Hold Still: A Memoir with Photographs | url = https://archive.org/details/holdstillmemoirw0000mann_z0c4| year = 2015| publisher = Little, Brown| isbn = 978-0-316-24776-4 }} * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = Remembered Light: Cy Twombly in Lexington | year = 2016| publisher = Abrams| isbn = 978-1-4197-2272-1 }} * {{cite book| last = Mann| first = Sally| title = Sally Mann: A Thousand Crossings | year = 2018 | publisher = Abrams Books | isbn = 978-1419729034 }} ===ਪ੍ਰਦਸ਼ਨੀ ਕੈਟਾਲਾਗ=== * ''The Lewis Law Portfolio,'' at [[Corcoran Gallery of Art]], Washington DC, 1977 * ''Sweet Silent Thought,'' at the North Carolina Center for Creative Photography, Durham, NC, 1987 * ''Still Time,'' at the Alleghany Highland Arts and Crafts Center, Clifton Forge, VA, 1988 * ''Mother Land,'' at the [[Edwynn Houk Gallery]], New York City, NY, 1997 * ''Sally Mann,'' at the Gagosian Gallery, New York City, NY, 2006 * ''Sally Mann: Deep South/Battlefields,'' at the [[Kulturhuset]], Stockholm, Sweden, 2007 ===ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== * {{cite book| author = Corcoran Gallery of Art| title = Hospice: A Photographic Inquiry : [exhibition Tour, The Corcoran Gallery of Art, Washington, March 9 – May 5, 1996...]| year = 1996| publisher = Bulfinch Press| isbn = 978-0-8212-2260-7 }} * {{cite book |author=Andy Grundberg |author2=Corcoran Gallery of Art |title=In Response to Place: William Christenberry, Lynn Davis ... Photographs from the Nature Conservancy's Last Green Places |year=2001 |isbn=978-0-8212-2741-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/inresponsetoplac0000natu }} * Ferdinand Protzman, ''Landscape: Photographs of time and Place.'' National Geographic, 2003. {{ISBN|978-0-7922-6166-7}} * R. H. Cravens, ''Photography Past/Forward: Aperture at 50.'' Aperture Press, 2005. {{ISBN|978-1-931788-37-3}} * {{cite book| author = Aperture Foundation, Incorporated| title = Everything that lives, eats| url = https://archive.org/details/everythingthatli0000unse| year = 1996| publisher = Aperture| isbn = 978-0-89381-686-5 }} ===ਹੋਰ=== * {{cite book| last = Wood| first = John| title = Sally Mann| year = 2004| isbn = 978-1-892733-27-6 }} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] d6l9l4ovi5dtl499hagfu32sgects38 0 94300 841354 771669 2026-06-21T06:15:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841354 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = ਅਲੀਸ਼ਾ ਚਿਨਾਈ | image = Alisha Chinai 2009 - still 64293 crop.jpg | caption = 2009 ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਈ | background = solo_singer | birth_name = ਸੁਜਾਤਾ ਚਿਨਾਈ | alias = ਅਲੀਸ਼ਾ, ਆਲੀਸ਼ਾ ਚਿਨਾਈ, ਬੇਬੀ ਡੌਲ,ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੋਨਾ, ਅਲੀਸ਼ਾ ਚਿਨੋਏ || birth_date = {{Birth date and age|1965|03|18|df=yes}} | birth_place = [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] | instrument = | genre = ਇੰਡੀ ਪੌਪ, [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]] | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1985–ਹੁਣ ਤੱਕ }} '''ਅਲੀਸ਼ਾ ਚਿਨਾਈ''' (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ, 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱੱਚ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA34&dq=alisha+chinai&cd=7#v=onepage&q=alisha%20chinai&f=false|title=Pop culture India!: Media, Arts, and Lifestyle|last=Kasbekar|first=Asha|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=1-85109-636-1|page=34|access-date=27 January 2010}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਾਣੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਗਾਣਾ ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ (2005) ਵਿੱਚ "ਕਾਜਰਾ ਰੇ" ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਸਟਾਰਟਰ ਗੈਂਗਸਟਰ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਆਯਾ, ਅਨੰਦ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਲਈ ਚਿਨਾਈ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ, ਬੇਬੀਡੌਲ, ਆਹ ... ਅਲੀਸ਼ਾ! ਅਤੇ ਮੇਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=alishapopbook>{{cite book |title=Pop culture India!: Media, Arts, and Lifestyle |last= Kasbekar|first= Asha|authorlink= |year=2006 |publisher= ABC-CLIO|location= |isbn=1-85109-636-1 |page= 34|url= https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA34&dq=alisha+chinai&cd=7#v=onepage&q=alisha%20chinai&f=false|accessdate=27 January 2010}}</ref> ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਈ ਡਿਸਕੋ ਹਿੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਵੈਂਚਰਸ ਆਫ ਟਾਰਜ਼ਨ, ਡਾਂਸ ਡਾਂਸ, ਕਮਾਂਡੋ, ਗੁਰੂ, ਲਵ ਲਵ ਲਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਈ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ, ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ, ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ, ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਦਿਵਿਆ ਭਾਰਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਆ ਸੀ। 1985 ਵਿੱਚ, ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੇ ਐਲਬਮ ਓਲਡ ਗੋਨ ਗੋਲਡ ਦੇ ਲਈ, ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ, ਰੇਮੋ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਕਜ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਲਵਾ (1987), ਜੋ ਅਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਕਾਟੇ ਨਹੀਂ ਕੱਟਤੇ" (ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ) ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲ ਟਰੈਕ, 1989 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ "ਤ੍ਰਿਦੇਵ" ਵਿੱਚ "ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਮ ਸੇ" ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਲਿਆਣਜੀ-ਅਨੰਦਜੀ ਅਤੇ ਵਿਜੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-interview-i-think-my-time-has-come-alisha-chinai-2543734|title=Interview {{!}} I think my time has come: Alisha Chinai {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=8 September 2017|work=dna|access-date=19 January 2018|language=en-US}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਚਿਨਾਈ ਨੇ [[ਅਨੂ ਮਲਿਕ]], ਆਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ, ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਪੰਚੋਲੀ (ਮਹਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ), "ਜਲਤਾ ਹੈ ਬਦਨ" (ਬਲਵਾਨ), "ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਨਾਚੇਂਗੇ" (ਰਾਜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ), "ਛਾ ਰਹਾ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕਾ ਨਸ਼ਾ" (ਚੰਦਰ ਮੁਖੀ), "ਰੁੰਧੇ" (ਪਿਆਰੇ ਤੂਨੇ ਕਿਆ ਕੀਆ), "ਸੋਨਾ ਸੋਨਾ ਰੂਪ ਹੈ "(ਬਾਲੀਵੁੱਡ/ਹਾਲੀਵੁੱਡ), "ਮੌਜੇ ਮੈਂ" (ਕਾਰੋਬਾਰ), "ਦੇ ਦੀਆ" (ਕੀਮਤ), "ਰੁੱਕ ਰੁੱਕ ਰੁੱਕ" (ਵਿਜੇਪਥ) ਅਤੇ ਸੈਕਸੀ ਸੈਕਸੀ ਸੈਕਸੀ ਮੁਝੇ ਲੌਗ ਬੋਲੇ" (ਖੁਦਾਰ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਚਿਨਾਈ ਨੇ ਬੈਸਬੇਲ ਗਰਲ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲੇਸਲ ਲੇਵਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1994 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਹਿੱਟ ਗਾਣਾ "ਦੇ ਦੇ" ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਚਿਨਾਈ ਉਸ ਦੀ 1995 ਦੀ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਮੇਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿੱਡੂ ਨੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਪੌਪ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਲੀਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ “ਆਜਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ”, “ਏਕ ਬਾਰ ਦੋ ਬਾਰ”, “ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ ਧੜਕਣ”, “ਤੂੰ ਕਹਾਂ”, “ਓਹ ਲਾ ਲਾ”, “ਤੂ ਜੋ ਮਿਲਾ”, “ਧੋਖਾ ਦੀਆ ਹੈ” ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਗਾਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਿਨਾਈ ਨੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੌਪ ਐਲਬਮਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਰੀਲੀਜ਼ਾਂ ਘੱਟ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਸੀ। "ਮੇਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ" ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਚਿਨਾਈ ਨੇ ਅਨੁ ਮਲਿਕ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਸਟੰਟ ਸੀ, ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਚਿਨਾਈ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ 2003 ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ। [[File:AlishaChinai1.jpg|thumb|upright|2010 ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਈ]] ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਚਿਨਾਈ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ "ਮੁਝਸੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰੋਗੇ" ਵਿੱਚ "ਓਹ ਮਾਈ ਡਾਰਲਿੰਗ" ਨਾਮੀ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। 2000–09 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ' ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਹਿਸਾਨ ਲੋਇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨਮੁਟਾਵਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਕ, ਫਿਦਾ, ਨੋ ਐਂਟਰੀ, ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050, ਮਾਨ ਗਏ ਮੁਗਲ ਆਜ਼ਮ, ਅਗਲੀ ਔਰ ਪੱਗਲੀ, ਚਹਿਰਾ ਅਤੇ "ਕੰਬਖਤ ਇਸ਼ਕ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੋਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>India Today International - Volume 2, Issues 27-34 - Page 56 2003 Indipop Rock 'n' Rule 1 QO r It has been in arrival mode ever since Alisha -L-/0 J Chinai's Jaadu hit platinum. Ten years on, her Made in India sparked the music video boom. India believed it had found a Madonna clone, while in Daler Mehndi's energetic warbling, they thought folk — or a reasonable simulacrum — had achieved record-busting status. But film music remains indomitable, accounting for 65-75 per cent of sales,</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਚਿਨਾਈ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ "ਕਜਰਾ ਰੇ" (ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ) ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਮਿਲਿਆ। ਉਹ "ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 3" ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਜ਼ੀ.ਟੀਵੀ ਦੇ "ਸਟਾਰ ਯਾ ਰਾਕਸਟਾਰ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਲੀਸ਼ਾ ਚਿਨਾਈ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਜਾਵੇਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://sundaytimes.lk/961208/plus3.html|title=The Sunday Times on the Web – Plus|date=8 December 1996|publisher=Sundaytimes.lk|access-date=22 September 2011}}</ref> == ਅਵਾਰਡਸ == * ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ ਤੋਂ "ਕਾਜਰਾ ਰੇ" ਗਾਣੇ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫਾਈਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<br><ref name="filmfare">[http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1428474.cms 51st Filmfare Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927113905/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1428474.cms |date=2011-09-27 }} filmfareawards.indiatimes.com Retrieved 29 August 2007</ref> * ਆਪਣੇ ਗੀਤ 'ਮੇਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਲਈ ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੂੰ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਲਬੋਰਡ ਅਵਾਰਡ]] ਮਿਲਿਆ<ref name="global">[http://www.outlookindia.com/glitterati.asp?fodname=19951206 Alisha going global] outlookindia.com Retrieved 29 August 2007</ref> ਅਤੇ ਫਰੈਡੀ ਮਰਕਰੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ==ਚੋਣਵੀਂ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ== * 'ਗ੍ਰੇਟੈਸਟ ਹਿਟਸ'' * ''ਫ਼ਿਲਮ ਹਿਟਸ'' * ''ਬੈਸਟ ਆਫ਼ ਅਲੀਸ਼ਾ ਲਾਈਵ'' * ''ਅਲੀਸ਼ਾ: ਸਿੰਗਰ ਡੌਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'' * '''''Alisha Unleashed''''' # "Aah Alisha" # "Babusha" # "Baby doll" # "Dekho dekho" # "Dheere dheere" # "Jadoo" # "Kiss ko dil doon" # "Pyaara awara" # "Rootho na hum se" # "Shor sharaaba" # "Superman" # "Tara" # "Tarzan my Tarzan" # "Vote for Alisha" * '''''Alisha''''' # "Seulement vous (Only you)" # "Ishq se ishq # "Dilbar jaaniya" # "Maashuka" # "Woh pyaar mera" # "Soniyaa" # "Don't want your love" # "Aai teri yaad" # "Dhuaan dhuaan" # "Can you dance" * '''''Shutup N Kiss Me''''' # "Shutup n kiss me (Ravi Bal mix)" # "Sohneya aaja (Smedrock dance refix)" # "Tra la la- tere pyaar mein (3si Ibiza mix)" # "Dil goes boom (Mumbai mix)" # "Meri jaan mujhe kehke" # "Silsila (Jazzed up mix)" # "Ghazal" # "Shutup n kiss me (Ravi Bal hiphop refix)" # "Sohneya aaja (Sli Booty mix)" # "Sooni meri kalai" # "Be my lady" # "Shutup n kiss me (Cheeky Monkee refix)" ==ਚੁਨਿੰਦਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ== * "Made in India" (''[[Made in India (album)|Made in India, 1995]]'') * "Dil Ye Kehta Hai (I Love You)"(''[[Phool Aur Kaante]]'', 1991) * "Jumbalakka" (''[[Thakshak]]'', 1999) * "Panch Vorsam" ([[Konkani language|Konkani]], ''Old Goan Gold'', 1985) * "Rajan Ani Prema" ([[Konkani language|Konkani]], ''Old Goan Gold'', 1985) * "Dil Mera Todo Na" (''[[Dance Dance (1987 film)|Dance Dance]]'') * "Zooby Zooby" (''[[Dance Dance (1987 film)|Dance Dance]]'') * "Let's Do It" (''[[Jalwa]]'') * "Kaate Nahin" (''[[Mr. India (1987 film)|Mr. India]]'') * "Raat Bhare Jaam se" (''[[Tridev]]'') * "Dhak Dhak" (''[[Maha Sangram]]'') * "Cha Raha Hain" (''[[Chandra Mukhi]]'') * "Sexy Sexy" (''[[Khuddar]]'') * "Tu Shama Main Parwana Tera" (''[[Khiladi (1992 film)|Khiladi]]'') * "Ruk Ruk Ruk" (''[[Vijaypath]]'') * "Bambai Se Rail Chali" (''[[Zaalim]]'') * "My Adorable Darling" (''[[Main Khiladi Tu Anari]]'') * "Ure Baba" (''[[Bambai Ka Babu (1996 film)|Bambai Ka Babu]]'') * "Tere Ishq Main Nachenge" (''[[Raja Hindustani]]'') * "Krishna Krishna" (''[[Insaaf (1997 film)|Insaaf]]'') * "De Diya Dil Piya" (''[[Keemat – They Are Back|Keemat]]'') * "Tinka, Tinka" (''[[Karam (film)|Karam]]'') * "Pyaar Aaya" (''[[Plan (film)|Plan]]'') * "Mehboob Mere" (''[[Plan (film)|Plan]]'') * "Oh My Darling!" (''[[Mujhse Dosti Karoge]]'', 2002) * "Rang Rang Mere Rang Rang Mein" (''[[Bollywood/Hollywood]]'', 2002) * "Chot Dil Pe Lagi" (''[[Ishq Vishk]]'', 2003) * "Dil Ko Hazar Bar" (''[[Murder (2004 film)|Murder]]'', 2004) * "Maine Jisko Chaha" (''[[Fida]]'', 2004) * "Hamnasheen" (''[[Dobara]]'', 2004) * "[[Kajra Re]]" (''[[Bunty Aur Babli]], 2005'') * "Ishq Di Gali" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]'', 2005) * "Dil Chura ke Mere" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]'', 2005) * "Yeh Ishq Mein" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]'', 2005) * "Abhi toh mein" (''[[The Killer (2006 film)|The Killer]]'',2006) * "Aaj Ki Raat" (''[[Don - The Chase Begins Again|Don]]'', 2006) * "Touch Me" (''[[Dhoom 2]]'', 2006) * "It's Rocking" (''[[Kya Love Story Hai]]'', 2007) * "Ticket To Hollywood" (''[[Jhoom Barabar Jhoom]]'', 2007) * "Lover Boy" (''[[Love Story 2050]]'', 2008) * "Bebo" (''[[Kambakkht Ishq]]'', 2009) * "Tera Hone Laga Hoon" (''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]'', 2009) * "Jiyara Jiyara" (''[[Prince (2010 film)|Prince]]'', 2010) * "Dilruba" (''[[Namastey London]]'', 2007) * "Dil Tu Hi Bataa" (''[[Krrish 3]]'', 2013) * "You Are My Love" (''[[Krrish 3]]'', 2013) * "Gori chori cori" (''Aflatoon'', 1997) * Jalta Hai Kyun Tan Badan [[Bandh Darwaza]] 1991 ==ਐਲਬਮਾਂ== ===ਸਟੂਡੀਓ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਐਲਬਮ ! ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ! ਸੇਲਜ਼<ref name="Asiaweek">{{cite book|title=''Asiaweek'', Volume 7|year=1981|publisher=[[Asiaweek]]|url=https://books.google.com/books?id=33UMAQAAMAAJ|accessdate=24 June 2011|page=39}}</ref><ref name="billboard">{{cite journal|title=Nazia-Biddu Team - 'Disco Deewane': Hit In Hindu|journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=18 July 1981|volume=93|issue=28|page=70|issn=0006-2510|url=https://books.google.com/books?id=rSQEAAAAMBAJ&pg=PT69|accessdate=24 June 2011}}</ref> |- | 1985 | ''Jadoo'' | [[Indian Music Industry|Platinum]]<ref name="Jeffries">{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980-2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=9780313315473 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=While she was working on the show the label HMV offered her a record contract, and in 1985 she released ''Jadoo''. The album, a series of songs that blended Indian traditional music with Western dance rhythm, was an immediate success and turned platinum. Chinai's next two albums, ''Aah! Alisha'' and ''Baby Doll'', were both multi-platinum sellers, as Chinai began to be called "India's Madonna" in the press. Although she attempted to play down this image, her next album reinforced it: ''Madonna'' (1989) turned three times platinum as its up-tempo, bright and energetic dance numbers and memorable melodies won the nation's heart. Later in 1989 she released ''Kamasutra'', an album that was very similar to ''Madonna'' and that earned the singer a double platinum disc.}}</ref> | 200,000 |- | 1986 | ''[[Aah... Alisha!]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref name="Jeffries"/> | 400,000 |- | 1988 | ''[[Babydoll (album)|Babydoll]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref name="Jeffries"/> | 400,000 |- | 1989 | ''[[Madonna (Alisha Chinai album)|Madonna]]'' | 3× Platinum<ref name="Jeffries"/> | 600,000 |- | 1990 | ''[[Kamasutra (Alisha Chinai album)|Kamasutra]]'' | 2× Platinum<ref name="Jeffries"/> | 400,000 |- | 1992 | ''[[Alisha - Madonna of India]] | Multi{{ndash}}Platinum<ref>{{Cite web |url=http://www.rajeshjhaveri.com/music-director-producer/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-09-03 |archive-date=2020-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622041506/http://www.rajeshjhaveri.com/music-director-producer/ |url-status=dead }}</ref> | |- | 1993 | ''[[Bombay Girl]]'' | 3× Platinum<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980-2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=9780313315473 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=The result was Bombay Girl, (1993), another huge success that went triple platinum.}}</ref> | 600,000 |- | 1995 | ''[[Made in India (album)|Made in India]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980-2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=9780313315473 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff|url-access=registration }}</ref> | 5,000,000<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980-2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=9780313315473 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=All of Chinai's previous success was eclipsed with the 1995 release of ''Made in India''. A series of uptempo songs indebted to traditional Indian music but revealing a definite Western influence, the album reached #1 in the Indian charts and stayed there for over a year as it sold over 5 million copies.}}</ref> |- ! Total known sales ! ! ! 7,200,000 |} ===ਸਾਉਂਡ ਟਰੈਕ ਐਲਬਮਾਂ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Album ! Year ! Sales ! {{Abbr|Ref|Reference}} |- | 1991 | ''[[Phool Aur Kaante]]'' | 6,000,000 | rowspan="5" |<ref>{{cite web |title=Music Hits 1990-1999 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042906/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |url-status=dead |archive-date=5 February 2010 |website=[[Box Office India]] |accessdate=5 February 2010}}</ref> |- | 1992 | ''[[Khiladi (1992 film)|Khiladi]]'' | 2,500,000 |- | rowspan="2" | 1994 | ''[[Main Khiladi Tu Anari]]'' | 3,000,000 |- | ''[[Khuddar]]'' | 2,800,000 |- | 1997 | ''[[Aflatoon (film)|Aflatoon]]'' | 2,500,000 |- | 2002 | ''[[Mujhse Dosti Karoge]]'' | 1,200,000 | rowspan="9" |<ref>{{cite web |title=Music Hits 2000-2009 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042845/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5 |url-status=dead |archive-date=5 February 2010 |website=[[Box Office India]] |accessdate=5 February 2010}}</ref> |- | 2003 | ''[[Ishq Vishk]]'' | 1,200,000 |- | rowspan="2" | 2004 | ''[[Murder (2004 film)|Murder]]'' | 2,200,000 |- | ''[[Fida]]'' | 1,400,000 |- | 2005 | ''[[Bunty Aur Babli]]'' | 1,900,000 |- | rowspan="2" | 2006 | ''[[Dhoom 2]]'' | 2,000,000 |- | ''[[Don (soundtrack)|Don: The Chase Begins Again]]'' | 1,500,000 |- | rowspan="2" | 2007 | ''[[Jhoom Barabar Jhoom]]'' | 1,700,000 |- | ''[[Namastey London]]'' | 1,400,000 |- ! ! Total sales ! 30,800,000 ! |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.alishachinai.com/ The Official Alisha Chinai Website] * {{IMDb name|0157958}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rksweu0i0yt3v3ctv7qqab9yuqawp1u 0 97369 841290 754518 2026-06-20T19:32:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841290 wikitext text/x-wiki {{hatnote|[[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ (ਗੁੰਝਲ ਖੋਲ੍ਹ)|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ]] ਨਾਲ ਗਹਲਵਹਿਮੀ ਨਾ ਪਾਲੋ। ਹੋਰ ਵਰਤੋਂਆਂ ਲਈ ਦੇਖੋ [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ (ਗੁੰਝਲ ਖੋਲ੍ਹ)]]।}} {{Multiple issues| {{one source|date=April 2013}} {{refimprove|date=November 2016}} }} ਇੱਕ '''ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ''' ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਾਓ ਜਾਂ ਇਲੈੀਊਏਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਕਨੂੰਨ]] ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ [[ਲੀਗਲ ਲਾਅ|ਕਨੂੰਨ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਛਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜਾਈਨਿੰਗ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਰਦਾਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਰਹਿੰਦੀ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਖੋਂ-ਉਹਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।<ref>Alpa, Guido (1994) [http://digitalcommons.law.ggu.edu/annlsurvey/vol1/iss1/2/ General Principles of Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108174808/https://digitalcommons.law.ggu.edu/annlsurvey/vol1/iss1/2/ |date=2018-01-08 }}, ''Annual Survey of International & Comparative Law'', Vol. 1: Is. 1, Article 2. from [[Golden Gate University School of Law]]</ref> ਕੋਈ ਸਿਸਟਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ IBM ਦੇ [[IBM ਸਿਸਟਮ/360 ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ|360/370]] ''ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਔਫ ਓਪਰੇਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ (ਗੁੰਝਲ ਖੋਲ੍ਹ)|ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ [[ਲੀਸਟ ਐਕਸ਼ਨ]], ਵੇਰਵਾਤਮਿਕ ਸਮਝਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਨ: ਸਟੇਟਕ੍ਰਾਫਟ ਵਿੱਚ [[ਚਰਚ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ]], ਵਰਤਣ ਦੇ ਮਾਨਕੀ ਨਿਯਮ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖੇ ਜਾਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ, [[ਮੌਲੀਕਿਊਲਰ ਬਾਇਲੋਜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਡੋਗਮਾ]], ਐਥਿਕਸ ਵਿੱਚ [[wikt:fairness|ਫੇਅਰਨੈੱਸ]] ਆਦਿ। ਸਾਂਝੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ ਨਿਯਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ, ਗੈਰ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਗਲਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ਆਦਰਸ਼ ਜਾਂ ਨੌਰਮ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ "ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮੁਤਾਬਿਕ" ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਤੱਥ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਹੀਂ। == ਕਾਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ == ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ|ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਓਹ [[ਕਾਰਣ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਓਸ ਕਾਰਣ ਰੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮ ਆਪਣੀ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਿਰਾਲਾਪਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਾਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰਣ ਓਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਰੂਰੀ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਧੀ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੇਰਵਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਬਦੀਲੀ-ਅਸਰ ਕਿਹੜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੈਕਟਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਹੋਂਦ ਰੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਰੂਰ ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਰੱਖਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਿਸਟੋਟਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ: "ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕਿ ਕੋਈ ਅਨੰਤ [[ਰੀਗ੍ਰੈੱਸ]] (ਵਾਪਸੀ) ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਾਸਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ, ਕਾਫੀ ਕਾਰਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ। === ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਣ ਅੰਤ, ਜਾਂ ਟੀਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀ ਯੋਗਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹਿਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਕਾਰਜ ਜਰੂਰ ਹੀ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਵਿਗਿਆਨ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਅੰਤਾਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ। ਇਸਲਈ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਰਤਾਓ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਰਮ ਜਾਂ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕੰਨੂਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ == === ਮੋਰਲ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {{main|ਐਥਿਕਸ}} ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਓਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਜੀਕਰਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਵਧਾਰਨਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ; [[ਪਹਿਲਾ, ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਓ]], [[ਸੁਨਹਰੀ ਨਿਯਮ]] ਅਤੇ [[ਔਸਤ ਦਾ ਨੁਸਖਾ]] === ਇੱਕ ਕੰਨੂਨੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {{Main|ਕਨੂੰਨਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ}} ਇਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੈੱਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਿਖਤ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਥੌਰਟੀ (ਸੱਤਾ), ਅਮਤੌਰ ਤੇ [[ਰਾਜ]] ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਨੂੰਨ ਇੱਕ ਬਲਪੂਰਵਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਤੱਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਦੇ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ|ਸ਼ਰਤ]] ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੇਖੋ [[ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਕ ਸਿਧਾਂਤ]], [[ਰਿਆਸਤ ਸਿਧਾਂਤ]], ਅਤੇ [[ਅਹਿਤਿਆਤੀ ਸਿਧਾਂਤ]]। === ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === [[ਆਰਕੀਮੀਡੀਜ਼ ਸਿਧਾਂਤ]], ਜੋ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ [[ਬਾਇਓਐਂਸੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ [[ਨਿਯਮ (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ)|ਨਿਯਮ]] ਦੀ ਇੱਕ ਅਰੰਭਿਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਦਾਹਰਨ ਜੋ [[ਮਾਲਥਸ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਮਾਲਥੁਸੀਅਨ ਸਿਧਾਂਤ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰੀਔਡ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ [[ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਧਾਂਯ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ)|ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ [[ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਉੱਤੇ। ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ]] ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਸਤੇ [[ਤਰਜੀਹ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਅਤੇ [[ਬਾਇਨੋਮੀਕਲ ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਵਰਤਦੇ ਹਨ। [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ [[ਮੱਧਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]], [[ਐਂਥ੍ਰੌਪਿਕ ਸਿਧਾਂਤ]], [[ਸਾਪੇਖਿਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਹਨ; [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ [[ਅਨਸਰਟਨਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ]] ਅਤੇ [[ਗਣਿਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪਿਜਨਹੋਲ ਸਿਧਾਂਤ]] ਅਤੇ [[ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ]]। == ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਲੌਜੀਕਲ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ == === ਪਰਿਆਪਤ ਕਾਰਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === {{Main|ਪਰਿਆਪਤ ਕਾਰਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ}} ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਨਲ (ਤਰਕਸੰਗਤ) ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਓ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: :ਹਰੇਕ ਇਕਾਈ ''x'' ਲਈ, ਜੇਕਰ ''x'' ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਆਪਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ''x'' ਕਿਉਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। :ਹਰੇਕ ਘਟਨਾ ''e'' ਲਈ, ਜੇਕਰ ''e'' ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਆਪਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ''e'' ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। :ਹਰੇਕ ਪ੍ਰੋਪੋਜੀਸ਼ਨ (ਕਥਨ) ''p'' ਲਈ, ਜੇਕਰ ''p'' ਸੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਰਿਆਪਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ''p'' ਕਿਉਂ ਸੱਚ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਵਾਕ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ "ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ", ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਕ "ਮੌਜੂਦ ਹੋਂਦ ਹੈ" ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।{{Citation needed|date=January 2014}} === ਗੈਰ-ਅੰਤਰਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ=== {{Main|ਗੈਰ-ਅੰਤਰਵਿਰੋਧ ਦਾ ਨਿਯਮ}} "ਕੁੱਝ ਵੀ ਇੱਕੋ ਵਕਤ, ਇੱਕੋ ਪਹਿਲੂ ਅਧੀਨ, ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ"। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਪਲ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। === ਅਪਵ੍ਰਜਿਤ ਮੱਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === {{Main|ਅਪਵ੍ਰਜਿਤ ਮੱਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ}} ਤੀਜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ [[ਗੌਟਫਰਾਇਡ ਵਿਲਹੈਲਮ ਲੈਬਨਿਜ਼|ਲੈਬਨਿਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ ਤਰਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਜਾਂ A, B ਹੈ ਜਾਂ ਫੇਰ A, B ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: : ਜਾਂ ਤਾਂ ''P'' ਸਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫੇਰ ਇਸਦਾ ਖੰਡਨ ¬''P'' ਸਹੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ "''ਤੀਜੀ ਧਿਰ''" ('ਇੱਕ ਤੀਜੀ (ਚੀਜ਼) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਚ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੁਨਿਅਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਪਛਾਣ, ਗੈਰ-ਅੰਤਰਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਪਰਿਆਪਤ ਤਰਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ)। <!-- == Principle as a criterion of order and classification == --> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ]] * [[ਕੋਰੋਲਰੀ]] * [[ਵਿਯੋਜਿਕ ਤਰਕ|ਵਿਯੋਜਨ]] * [[ਨਿਯਮ (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ)]] * [[ਲੌਜੀਕਲ ਨਤੀਜਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{wiktionary-inline|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ}} {{Ethics}} {{Metaphysics}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ| ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਥਿਕਸ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] bnn7ly7z0r8ebg3u7q5agdqyk8v32gt 0 104233 841337 814222 2026-06-21T03:40:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841337 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=February 2016}} {{Use dmy dates|date=February 2016}} {{Infobox person | name = ਅਨਾਹਿਤਾ ਓਬੇਰੋਏ | image = anahita03.jpg | alt = | caption = | birth_name = |birth_date= {{Birth year and age|1967}}<ref name=today/> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਇੰਡੀਆ]] | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = ਅਨਾਹਿਤਾ ਓਬੇਰੋਏ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = }} '''ਅਨਾਹਿਤਾ ਓਬੇਰੋਏ '''(ਜਨਮ 1967) ਥੀਏਟਰ ਸਮਾਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਓਬੇਰੋਏ ਨੇ ਕੁਝ [[ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਓਬੇਰੋਏ [[ਥੀਸੀਆ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਜੈ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਫਰੂਖ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਹੈ। ਓਬੇਰੋਏ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਟਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਓਬੇਰੋਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਦ ਕੈਥਡ੍ਰਲ ਐਂਡ ਜੋਨ ਕਨੋਨ ਸਕੂਲ]], ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸਟ.ਜੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ]], [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਹਰਬਰਟ ਬੇਰਗੋਫ ਸਟੂਡਿਓ]], [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰੌਡਵੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="today">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/future-faces-from-the-world-of-dance-and-theatre-in-india/1/254701.html|title=Future faces from the world of dance and theatre in India: Quiet Fire|author=Stephen David|date=6 December 1999|work=India Today|accessdate=2014-10-27}}</ref><ref>[http://www.verveonline.com/73/people/anahita.shtml Powerhouse Performer]. Verve. Meher Marfatya. 5 May 2009.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == '''ਅਨਾਹਿਤਾ ਓਬੇਰੋਏ''' ਨੇ ਕਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Rupert's Birthday, Going Solo, ਗਲਾਸ ਮੇਜੈਰੀ, ਸੀਜ਼ਰਸਪੇਸ ਵਿਦ ਸ਼ਾਰਕਜ਼ ਐਂਡ ਡਾਂਸਰਜ਼ ਅਤੇ ਇਫ ਵਿਸ਼ਜ਼ ਵਰ ਹੋਰਸਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.indiatoday.in/story/anahita-uberoi-infuses-vitality-into-english-theatre/1/264792.html Anahita Uberoi infuses vitality into English theatre]{{dead link|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. [//en.wikipedia.org/wiki/India_Today India Today]. Farah Baria, 24 August 1998.</ref> ਓਬੇਰੋਏ ਨੇ [[ਗਲੋਰੀਆ ਮੁਜ਼ਿਓ]] ਅਤੇ [[ਜੋਅ ਡੋਲਿੰਗ]] ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਮਰੀਕਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੇਸਨ ਰੌਬਰਡਜ਼]],[[ਏਲੀ ਵਾਲਾਚ]], [[ਰਾਬਰਟ ਸੀਨ]], [[ਲਿਯੋਨਾਰਡ]], [[ਜੁਡ ਹਿਰਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮੈਰੀ ਸਟੀਨੇਬਰਗਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>[http://ragetheatre.co.in/content/anahita-uberoi Anahita Uberoi at Rage Theaters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224700/http://ragetheatre.co.in/content/anahita-uberoi |date=3 ਮਾਰਚ 2016 }}. Rage Theaters. Retrieved 23 October 2014.</ref> ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜਿਸਮ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਕਪੂਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ।  == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5xszaojoeswksvir19zwaex2le1rh3a 0 105531 841375 825860 2026-06-21T09:52:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841375 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name= ਆਈਕਰ ਕੈਸੀਲਸ |image=DK-Porto15 (9).jpg |image_size= |caption=2015 ਵਿੱਚ ਐਫਸੀ [[ਪੋਰਟੋ]] ਨਾਲ ਕਸੀਲਸ |fullname=ਆਈਕਰ ਕੈਸੀਲਸ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼ }} '''ਆਈਕਰ ਕੈਸੀਲਸ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''''Iker Casillas Fernández''''', ਸਪੇਨੀ ਉਚਾਰਨ: iker kasiʎas fernandeθ]; ਜਨਮ 20 ਮਈ 1981) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਲੱਬ ਪੋਰਟੋ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://sports.terra.com/soccer/iker-casillas-named-worlds-best-goalkeeper-by-iffhs,2c8f27e84a60c310VgnVCM4000009bcceb0aRCRD.html|title=Iker Casillas named World's Best Goalkeeper by IFFHS|date=4 January 2013|work=Terra Sport|access-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=9 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109203349/http://sports.terra.com/soccer/iker-casillas-named-worlds-best-goalkeeper-by-iffhs,2c8f27e84a60c310VgnVCM4000009bcceb0aRCRD.html|url-status=dead}}</ref><ref name="25 Greatest Goalkeepers in Football History">{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/1516455-25-greatest-goalkeepers-in-football-history/page/26|title=25 Greatest Goalkeepers in Football History|last=Morgan|first=Richard|date=5 February 2013|website=Bleacher Report|accessdate=9 May 2015}}</ref> ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਐਚ.ਐਸ '''ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੋਲਕੀਪਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ''' 2008 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੈਸਿਲਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਗੋਲਕੀਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ਼.ਐਚ.ਐਸ. ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੋਲਕੀਪਰ ਵਿੱਚ [[ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬੁਫੋਨ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Top five: Greatest goalkeepers of all-time">{{cite web|url=http://www.givemesport.com/352480-top-five-greatest-goalkeepers-of-alltime|title=Top five: Greatest goalkeepers of all-time|last=Mundie|first=Adam|date=|website=Give Me Sport|accessdate=9 May 2015|archive-date=7 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507233748/http://www.givemesport.com/352480-top-five-greatest-goalkeepers-of-alltime|dead-url=yes}}</ref><ref name="The 20 greatest goalkeepers of all time">{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/football/football-the-20-greatest-goalkeepers-of-all-time/|title=Football: The 20 greatest goalkeepers of all time|last=Fernandes|first=Nitin|date=22 July 2013|website=Sports Keeda|accessdate=19 June 2014|archive-date=10 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610115158/http://www.sportskeeda.com/football/football-the-20-greatest-goalkeepers-of-all-time/|url-status=dead}}</ref><ref name="The best football goalkeepers">{{cite web|url=http://bestfootballplayersever.com/top-10-best-football-goalkeepers-ever.php|title=The best football goalkeepers ever|date=|publisher=bestfootballplayersever.com|accessdate=19 June 2014|archive-date=25 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625100316/http://www.bestfootballplayersever.com/top-10-best-football-goalkeepers-ever.php|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ "ਸੈਨ ਇਕਰ" ("'''ਸੇਂਟ ਆਇਕਰ'''") ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਐਥਲੈਟਿਕ ਗੋਲਕੀਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਟ-ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref name="Buffon best world keeper of 25 years">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/29592/buffon-best-world-keeper-25-years|title=Buffon best world keeper of 25 years|date=17 January 2013|publisher=Football Italia|accessdate=21 October 2015}}</ref><ref name="calciomercato">{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/156356/Campioni-ai-Raggi-X-Iker-Casillas-il-capitano-perfetto.html|title=Campioni ai Raggi X: Iker Casillas, il capitano perfetto|date=7 May 2012|publisher=Calcio Mercato|language=Italian|trans-title=Champions X-rayed: Iker Casillas, the perfect captain|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930155417/http://www.calciomercato.it/news/156356/Campioni-ai-Raggi-X-Iker-Casillas-il-capitano-perfetto.html|archivedate=30 September 2015|deadurl=yes|accessdate=21 October 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name="Iker Casillas – ESPN Profile">{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/football/sport/player/73939.html|title=Iker Casillas – Profile|publisher=ESPN|accessdate=21 October 2015|archive-date=5 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505002535/http://en.espn.co.uk/football/sport/player/73939.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Casillas, shot-stopper extraordinaire">{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/04/04/en/football/real_madrid/1396627294.html|title=Casillas, shot-stopper extraordinaire|author1=Pablo Polo|date=4 April 2014|publisher=Marca|accessdate=21 October 2015}}</ref><ref name="miracle saves of 'Saint' Iker Casillas">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/james-lawton-spanish-can-always-have-faith-in-miracle-saves-of-saint-iker-casillas-7897190.html|title=James Lawton: Spanish can always have faith in miracle saves of 'Saint' Iker Casillas|author1=James Lawton|date=29 June 2012|publisher=The Independent|accessdate=21 October 2015}}</ref> ਕੈਸੀਲਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰੀਅਲ ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ 16 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। [[ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] ਕਲੱਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਲਾ ਲਿਗਾ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਕੋਪਾ ਡੈਲ ਰੀ ਟਾਈਟਲ, ਚਾਰ ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਡੀ ਏਪੀਏਏ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਤਿੰਨ ਯੂਈਐੱਪੀਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਯੂਈਐਫਏ ਸੁਪਰ ਕਪ, ਦੋ ਇੰਟਰਕੁੰਟਿਨੈਂਟਲ ਕੱਪ ਅਤੇ [[ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਕਲੱਬ ਲਈ 725 ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਸਿਲਸ [[ਰਾਉਲ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਡਰਿਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। <ref name="Real Madrid Profile">{{Cite news|url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/iker-casillas-fernandez|title=Iker Casillas Fernández|work=Real Madrid C.F.|accessdate=5 April 2016}}</ref> ਕਾਸ਼ੀਲਾਸ ਨੇ ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਕ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ 167 ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਫੁਟਬਾਲਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਲੀਜ਼ ਆਤਾਫੈਜੇਵਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਦੂਜਾ- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਪਡ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬਫੋਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹ 2002 ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣਕਰਤਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਈ ਯੂਰੋ 2004 ਅਤੇ 2006 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਏ. 2008 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਬਣਾਇਆ। ਕੈਸਿਲਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਅਧੀਨ ਸਪੇਨ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। 2014 ਦੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਕੈਸੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੀਮਮੈਟ ਜਾਵੀ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡੋਨੀ ਜ਼ੁਬਿਜ਼ਰੇਟਾ ਅਤੇ ਫਰਨਾਂਡੋ ਹਾਇਰੋ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। 2008 ਵਿੱਚ ਕੈਸੀਲਸ ਨੂੰ [[ਬੈਲੋਨ ਡੀ ਆਰ]] ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। 2012 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੂਐਫਏਐਫਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਫ੍ਰੋ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕੈਸੀਲਜ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਕੈਸਿਲਸ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 19 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਉਹ [[ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇਲਾਂ ਵਾਲਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਕੈਪਡ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ (UEFA) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ 1,000 ਵਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ 167 ਕੈਪਸ ਨਾਲ, ਕੈਸਿਲਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟ੍ਰਾਫੀ, ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਟਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ, ਫਰਾਂਜ ਬੇਕਨਬਰ ਅਤੇ ਡਿਡੀਅਰ ਡੈਸਚੈਂਪਸ ਦੇ ਬਾਅਦ। <ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/sports/football/champions-real-madrid-recover-to-win-10th-european-title-la-decima-2014-05-24-1.550121|title=Champions Real Madrid recover to win 10th European title – 'La Decima'|date=24 May 2014|work=emirates247.com|access-date=2018-04-16|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105500/https://www.emirates247.com/sports/football/champions-real-madrid-recover-to-win-10th-european-title-la-decima-2014-05-24-1.550121|url-status=dead}}</ref> == ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ == === ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ === 2009 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੈਸਿਲਸ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਸਾਰਾ ਕਾਰਬੋਨੇਰੋ]] ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਮਾਰਟਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 20 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ। 2 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ, ਸਰਾ ਨੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ, ਲੂਕਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। === ਚੈਰਿਟੀ === 2011 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮਲੇਨਿਅਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗੋਲਜਿਆਂ ਲਈ ਗੁਡਵਿਲ ਐਂਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਕਾਸੀਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://content.undp.org/go/newsroom/2011/january/le-footballer-iker-casillas--nouvel-ambassadeur-de-bonne-volont--des-nations-unies.en Iker Casillas appointed new UNDP Goodwill Ambassador] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414152718/http://content.undp.org/go/newsroom/2011/january/le-footballer-iker-casillas--nouvel-ambassadeur-de-bonne-volont--des-nations-unies.en|date=14 April 2011}}. Content.undp.org (24 January 2011). Retrieved on 17 March 2012.</ref><ref>[https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=37365&Cr=undp&Cr1= Spain’s goalkeeper Casillas to score poverty reduction goals as UN Goodwill Ambassador]. Un.org (24 January 2011). Retrieved on 17 March 2012.</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |ਕਲੱਬ ! rowspan="2" |ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" |ਲੀਗ ! colspan="2" |ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੱਪ ! colspan="2" |ਕੋਨਟੀਨੇਂਟਲ ! colspan="2" |ਹੋਰ ! colspan="2" |ਕੁੱਲ |- !ਡਿਵੀਜ਼ਨ !ਖੇਡਾਂ !ਗੋਲ !ਖੇਡਾਂ !ਗੋਲ !ਖੇਡਾਂ !ਗੋਲ !ਖੇਡਾਂ !ਗੋਲ !ਖੇਡਾਂ !ਗੋਲ |- | rowspan="17" |[[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰਿਆਲ ਮਾਦਰਿਦ]] |1999–2000 | rowspan="16" |ਲਾ ਲੀਗਾ |27 |0 |5 |0 |12 |0 |3^e |0 |47 |0 |- |2000–01 |34 |0 |0 |0 |11 |0 |2^f |0 |47 |0 |- |2001–02 |25 |0 |5 |0 |9 |0 |1^g |0 |40 |0 |- |2002–03 |38 |0 |0 |0 |15 |0 |2^h |0 |55 |0 |- |2003–04 |37 |0 |2 |0 |9 |0 |2^g |0 |50 |0 |- |2004–05 |37 |0 |0 |0 |10ⁱ |0 | colspan="2" |— |47 |0 |- |2005–06 |37 |0 |4 |0 |7 |0 | colspan="2" |— |48 |0 |- |2006–07 |38 |0 |0 |0 |7 |0 | colspan="2" |— |45 |0 |- |2007–08 |36 |0 |0 |0 |8 |0 |2^g |0 |46 |0 |- |2008–09 |38 |0 |0 |0 |7 |0 |2^g |0 |47 |0 |- |2009–10 |38 |0 |0 |0 |8 |0 | colspan="2" |— |46 |0 |- |2010–11 |35 |0 |8 |0 |11 |0 | colspan="2" |— |54 |0 |- |2011–12 |37 |0 |4 |0 |10 |0 |2^g |0 |53 |0 |- |2012–13 |19 |0 |3 |0 |5 |0 |2^g |0 |29 |0 |- |2013–14 |2 |0 |9 |0 |13 |0 | colspan="2" |— |24 |0 |- |2014–15 |32 |0 |0 |0 |10 |0 |5^j |0 |47 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !510 !0 !40 !0 !152 !0 !23 !0 !725 !0 |- | rowspan="4" |[[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਪੋਰਤੋ|ਪੋਰਟੋ]] |2015–16 | rowspan="3" |ਪ੍ਰਾਈਮਰਾ ਲਿਗਾ |32 |0 |0 |0 |8^k |0 | colspan="2" |— |40 |0 |- |2016–17 |33 |0 |0 |0 |10^l |0 | colspan="2" |— |43 |0 |- |2017–18 |15 |0 |7^m |0 |3 |0 | colspan="2" |— |25 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !80 !0 !7 !0 !21 !0 !0 !0 !108 !0 |- ! colspan="3" |ਕੈਰੀਅਰ ਕੁੱਲ !590 !0 !47 !0 !173 !0 !23 !0 !833 !0 |} {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" autocomplete="off" ! colspan="3" |ਸਪੇਨ |- !ਸਾਲ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ |- |2000 |6 |0 |- |2001 |5 |0 |- |2002 |11 |0 |- |2003 |11 |0 |- |2004 |12 |0 |- |2005 |10 |0 |- |2006 |10 |0 |- |2007 |8 |0 |- |2008 |15 |0 |- |2009 |13 |0 |- |2010 |15 |0 |- |2011 |11 |0 |- |2012 |16 |0 |- |2013 |9 |0 |- |2014 |8 |0 |- |2015 |5 |0 |- |2016 |2 |0 |- !Total !167 !0 |} == ਸਨਮਾਨ == === ਕਲੱਬ === === ਵਿਅਕਤੀਗਤ === <ref name="ikercasillasworld.com" /> * ਬ੍ਰਾਵੋ ਅਵਾਰਡ: 2000<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bravo-awards.html|title=The "Bravo" Award|publisher=RSSSF|accessdate=12 July 2014}}</ref>  * ਲਾ ਲਿਗਾ ਬ੍ਰੇਕਥਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲ: 2000  * ਲਾ ਲਿਗਾ ਬੈਸਟ ਗੋਲਕੀਪਰ: 2009, 2012  * ਬੀਬੀਵੀਏ ਫੇਅਰ ਪਲੇ ਐਵਾਰਡ: 2012-13  * ਜ਼ਮਾਂਰਾ ਟਰਾਫ਼ੀ: 2007-08  * ਬੈਸਟ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਕੀਪਰ: 2010  * ਆਈਐਫਐਫਐਚਐਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੋਲਕੀਪਰ: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012  * ਫੀਫਾ ਫੀਫਾਪਰੋ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012  * ਫੀਫਾ ਫੀਫਾਪਰੋ ਵਿਸ਼ਵ ਇਲੈਵਨ ਦੀ ਟੀਮ: 2013  * ਫੀਫਾ ਫੀਫਾਪਰੋ ਵਿਸ਼ਵ ਇਲੈਵਨ ਤੀਜੀ ਟੀਮ: 2014  * ਫੀਫਾ ਫੀਫਾਪਰੋ ਵਿਸ਼ਵ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਵੇਂ ਟੀਮ: 2015  * ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਵ: 2010  * ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਡ੍ਰੀਮ ਟੀਮ: 2010  * ਯੂਈਐਫਈ ਯੂਰੋ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ: 2008, 2012  * ਯੂਈਈਐਫਏ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਲ: 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012  * ਈਐਮਐਸ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਲ: 2008  * ਸਾਲ ਦੇ ਯੂਈਐਫਏ ਅਖੀਰਟੀ ਟੀਮ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 2015)  * ਗੋਲਡਨ ਫੁੱਟ: 2017 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 22ptp30miie284shloeq3pwlh05diqv 0 106384 841251 762723 2026-06-20T14:47:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841251 wikitext text/x-wiki '''ਸਰਹੱਦਾਂ '''''([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Borders)'' ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਰਾਜਾਂ, ਸੰਘ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ। '''ਬਾਰਡਰ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰਹੱਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੀਮਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਨਗਨ ਏਰੀਏ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ-ਅਕਸਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਾਰਡਰ ਅਧੂਰੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਮਨੋਨੀਤ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀਅਰਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੋਰਡਰ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਹੱਦੀ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|last=Mura|first=Andrea|year=2016|title=National Finitude and the Paranoid Style of the One|url=http://www.palgrave-journals.com/cpt/journal/v15/n1/full/cpt201523a.html|journal=Contemporary Political Theory|volume=15|pages=58–79|doi=10.1057/cpt.2015.23|access-date=2018-05-07|archive-date=2018-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608004653/https://link.springer.com/article/10.1057/cpt.2015.23|url-status=dead}}</ref> == ਬਾਰਡਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Greatwall-SA3.jpg|right|thumb|ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਰਮਿਤ ਸਰਹੱਦ ਹੈ।<br />]] ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਰਡਰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਇਸਦੇ ਬਜਾਏ ਅਕਸਰ ਅਕਸਰ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਰਚਕਲੈਂਡਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ-ਇਰਾਕੀ ਤਟੁਰ ਜ਼ੋਨ ਜੋ 1922 ਤੋਂ 1981 ਤਕ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ-ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖ ਜ਼ੋਨ ਸਨ 1922 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ. ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਚਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸੀਮਾਬੱਧ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਰਡਰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਾਰਡਰ ਵੀ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਸਰਹੱਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ, ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਬਾਰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪਾਸਪੋਰਟ|ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ]] ਅਤੇ [[ਵੀਜ਼ਾ]] ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਛਾਣ [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ]] ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ) ਲਈ ਖਾਸ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪਰਮਿਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਇਹ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਮਾਲ ਨੂੰ ਮੂਵ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਆਬਕਾਰੀ ਕਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਕਸਟਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਛੂਤ ਵਾਲੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ (ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨੁੱਖੀ) ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸਾਮਾਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਾਰ ਦੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਬੀਮਾ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਰਹੱਦ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: * ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ। * ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ। * ਤੀਜੀ ਧਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ. ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੁਆਰਾ। * ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ, ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ  * ਸਾਬਕਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਰ। * ਕਦੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। == ਵਰਗੀਕਰਨ == ਮਨੁੱਖੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਹੱਦ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸਰਹੱਦ ਇੱਕ ਨਦੀ ਜਾਂ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੌਤਿਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਕੁਦਰਤੀ ਬਾਰਡਰ === [[ਤਸਵੀਰ:City_Lights_at_Night_along_the_France-Italy_Border.JPG|thumb|ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ-ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਐਲਪਸ ਦਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਅੰਤ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।<br />]] ਕੁਝ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: * '''[[ਸਾਗਰ]]''': ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਰੋਤ-ਅਮੀਰ ਸੂਬਿਆਂ ਸਮੁਦਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * '''[[ਨਦੀਆਂ]]''': ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਾਰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ: ਨਿਆਗਰਾ ਦਰਿਆ (ਕੈਨੇਡਾ-ਅਮਰੀਕਾ), ਰਿਓ ਗ੍ਰਾਂਡੇ (ਮੈਕਸੀਕੋ-ਅਮਰੀਕਾ), ਰਾਈਨ (ਫਰਾਂਸ-ਜਰਮਨੀ), ਅਤੇ ਮੇਕਾਂਗ (ਥਾਈਲੈਂਡ-ਲਾਓਸ). ਜੇ ਇੱਕ ਸਟੀਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਕਸਰ ਥੈਲਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਲਾਈਨ। ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਮੂਸਾ ਨੇ ਅਰਨੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮੋਆਬ ਅਤੇ ਯਰਦਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇਸਰਾਏਲੀਆਂ (ਬਿਵਸਥਾ ਸਾਰ 3:16) ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 1910 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਆਨਾ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪੋਟੋਮੈਕ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।  * '''[[ਝੀਲ|ਝੀਲਾਂ]]''': ਵੱਡੇ ਝੀਲਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਬਾਰਡਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲੇਕ ਤੈਂਗਨਯੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਡੈਮੋਯੇਟਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ ਕਾਂਗੋ ਅਤੇ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਤਨਜਾਨੀਆ ਅਤੇ ਬੁਰੂੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ। * '''[[ਜੰਗਲਾਤ]]''': ਘਟੀਆ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੁਦਰਤੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲਾਤ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਬਾਰਨੂਰਸਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੇਰੂ, ਕੋਲੰਬੀਆ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਤੇ ਗੁਆਨਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। * '''[[ਪਹਾੜ|ਪਹਾੜੀ]]''' '''ਸੀਮਾਵਾਂ''': ਬਾਰਡਰਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਡਰੇਨੇਜ ਵੰਡਣ ਦੇ ਨਾਲ. === ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਬਾਰਡਰ === ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਸਿੱਧੇ ਰੇਖਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਲੰਬਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਰਕਸ (ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ / ਡੈਲਵੇਅਰ) ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਹੱਦਾਂ ਅਕਸਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2017}} === ਫੀਅਟ ਬਾਰਡਰ === ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨਾਕਰਨ ਫੀਅਟ ਸੀਮਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਘਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਟਰੈਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਆਟ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਣਕਾਰ ਜਿਲਿਆਂ ਜਾਂ ਡਾਕ ਜਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ।<ref>Smith, Barry, 1995, "[http://ontology.buffalo.edu/smith/articles/drawing.html On Drawing Lines on a Map]" in A. U. Frank, W. Kuhn and D. M. Mark (eds.), ''Spatial Information Theory. Proceedings of COSIT 1995'', Berlin/Heidelberg/Vienna/New York/London/Tokyo: Springer Verlag, 475–484.</ref> === ਰੇਲਿਕਟ ਬਾਰਡਰ === ਇਕ ਸਿੱਟਾ ਬਾਰਡਰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੀਮਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਰਕਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵੰਡ ਹੈ। == ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ == ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਲੱਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।<gallery class="center" caption="Borders of the World"> File:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ। File:Tijuana-san diego border deaths.jpg|ਟਿਜੂਆਨਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਸੈਨ ਯੈਸਿਡਰੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ-ਲਾਈਨ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। File:Lo Wu Restricted Area Sign.JPG|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮੇਨਲਡ ਚਾਈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ-ਪੱਖ ਨਾਲ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ² ਦੇ ਖੇਤਰ, ਫਰੰਟੀਅਰ ਕਲੱਸਡ ਏਰੀਆ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ। File:Karigasniemi Finland Bridge over Inarijoki.jpg|ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ, ਕਰੀਗੈਸਨੀਈਮੀ ਵਿੱਚ ਅਨਰਜੋਹਕਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੁਲ। File:Argentina-Brazil border.jpg|ਇਗਜੂਜ਼ੁ ਰਿਵਰ ਉੱਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ (ਪੋਰਟੋ ਈਗਾਜ਼ੂ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (ਫੋਜ ਦੁਆਈ ਇਗੂਜੂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾ। File:Peace Arch, U.S.-Canada border.jpg|ਕੈਨੇਡਾ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਪੀਸ ਆਰਚ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸਾਂਝੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ। File:OffeneGrenzeNiederndorf-Oberaudorf.jpg|ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ੈਨਜੈਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਹੱਦ (ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਆੱਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਫਸਟੈਨ ਦੇ ਨੇੜੇ): ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟਾਪੂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪੋਸਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਇਸਨੂੰ 2000 ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। File:Border flower pot.jpg|ਬੁਰਗੂਜ਼ਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸੇਲਜ਼ਾਚ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਰਡਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸੁਰਾਗ ਭਰਨਾ। File:GrenzeVaalsMitteRoteLinie.JPG|ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਆਚੇਨ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਾਰਡਰ - ਫੋਟੋ: ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਲਾਲ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। File:Baarle-Nassau frontière café.jpg|ਬਰੇਲੇ ਨਸਾਓ ਅਤੇ ਬਾਰਲੇ ਹਾਰਟੋਗ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦੇ ਕੈਫੇ ਦੇ ਕੋਲ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਰਡਰ ਕੁਝ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸਾਈਂਡਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। File:EBC-Grenze.JPG|ਯੂਰੋਡ ਬਿਜਨਸ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਧਾਤ ਦੀ ਪੱਟੀ ਕੇਰਕਰੇਡ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੋਨੈਗਰਰਾਥ ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। File:Neustrasse, Herzogenrath.jpg|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਇਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ। File:Border stone.JPG|ਪਾਸੋ ਸਾਨ ਗਿਸੀਮੋ ਤੇ ਇਟਲੀ / ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਪੱਥਰ ਕੁਝ ਹੱਦਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣਕਰਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਲਾਈਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਗੇ। File:Puente sobre el Guadiana.JPG|ਪੁਰਤਗਾਲ-ਸਪੇਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਗੀਡਿਆਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰਿਜ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੀਮਾ 1297 ਵਿੱਚ ਅਲਕਾਇਸਿਜ਼ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਹੈ। File:Treriks.jpg|ਟ੍ਰੇਰੀਕਰੋਸੇਟ ਕੈਰਨ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਵੀਡਨ, ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। File:Indonesia-Timor Leste border.jpg|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਈਸਟ ਤਿਮੋਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਨੂਸਾ ਤੈਂਗਰਾ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਗੇਟ। File:USCanadaBorderByPhilKonstantin.jpg|ਵਾਟਰਟਨ-ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਰਕਰ। File:China - Russia Railway.jpg|ਚਾਈਨਾ-ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੇਲਗੱਡੀ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਬਕਲਸਕ ਤੋਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ਹਲੀ। India-Pakistan Border at Night.jpg|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਡਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬੁਝਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20080104025114/http://www.grenzen.150m.com/border.htm Collection of pictures of European borders, mainly intra-Schengen borders] * [http://www.culture-routes.lu/php/fo_index.php?lng=en&back=%252Fphp%252Ffo_index.php%253Flng%253Den%2526dest%253Dbd_ac_lst&dest=bd_ac_det&id=00002600 Institut Européen des Itinéraires Culturels homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222234042/http://www.culture-routes.lu/php/fo_index.php?lng=en&back=%2Fphp%2Ffo_index.php%3Flng%3Den%26dest%3Dbd_ac_lst&dest=bd_ac_det&id=00002600 |date=2008-02-22 }} * [http://www.borderireland.info Border Ireland – database of activities and publications on cross-border co-operation on the island of Ireland since 1980's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927191600/http://borderireland.info/ |date=2017-09-27 }} * [http://www.pillandia.blogspot.it Gallery of 1100 borderpoints in the world] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਹੱਦ]] l7tq69bjrdmdyo235n1kbduttw77wwn 0 106394 841295 818178 2026-06-20T20:21:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841295 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:C.S.Chandrika.jpg|thumb|ਸੀ ਐਸ ਚੰਦਰਿਕਾ]] '''ਸੀ ਐਸ ਚੰਦਰਿਕਾ'''  ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ|ਮਲਿਆਲੀ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀਸ਼ੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਐਗਰੋ-ਬਾਇਓਡਿਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਆਫ ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਐਮ ਐਸ ਐੱਸ ਆਰ ਐੱਫ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਇੰਟਿਸਟ (ਟੀਮ ਲੀਡਰ - ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://mssrfcabc.res.in/our-team/team-cabc/new-page-2/|title=» MSSRF CABC|publisher=Mssrfcabc.res.in|access-date=30 November 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਤਕ ਬੌਧਿਕ ਹਸਤੀ ਹੈ।  ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ. ਉਹ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿਕਾਸ, ਭੋਜਨ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ' ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਜੈਂਡਰ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹੈ। ਸੀ. ਐਸ. ਚੰਦਰਿਕਾਦਾ ਕੰਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੈਂਡਰ-ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਵੁਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਖੀ ਵਿਮੈਨਸ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰ-ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕਾਲੀਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। 1988 - 2008 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦਰਿਕਾ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਖੋਜ, ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਕਾਲਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ 20 ਸਾਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।1997 ਤੋਂ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਭੂਮੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ 10 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ, ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੀ.ਐਚ. ਚੰਦਰਿਕਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਥੁਕੁੱਲਮ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 1997 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਥਾਪਿੱਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਡਾ. ਸੀ.ਐਸ. ਚੰਦਰਿਕਾ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਗਲਪਨਿਕ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਇੰਡੀਆ ਐਨਥੋਲੋਜੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-collection-of-voices-that-break-the-silence/article2693720.ece|title=A collection of voices that break the silence|last=Mohamed Nazeer|website=The Hindu|access-date=30 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl3001/stories/20130125300107700.htm|title=Mainstreaming the subaltern|publisher=Frontline.in|access-date=30 November 2014}}</ref>  ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਲੇਪਟੋਮੈਨੀਆ' ਲਈ ਥਾਪਿੱਲ ਰਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/cs-chandrika-bags-thoppil-ravi-award-119660.html|title=CS Chandrika bags Thoppil Ravi award, Kerala - Mathrubhumi English News Online|publisher=Mathrubhumi.com|access-date=30 November 2014|archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204154527/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/cs-chandrika-bags-thoppil-ravi-award-119660.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਮਾਲਿਆਲਾਥਿੰਤੇ ਕਥਾਕਾਰੀਕਲ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/top-10/article3689663.ece|title=Top 10|website=The Hindu|access-date=30 November 2014}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਮਲਿਆਲਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * "ਪਿਰਾ" (ਮਥੁਭੂਮੀ ਸਪਤਾਹਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ (ਨਾਵਲ)<ref>{{Cite web |url=https://www.amazon.in/PIRA-MBI-CHANDRIKA-C-S/dp/8182640040/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1417205640&sr=1-1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=7 ਮਈ 2018 |archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125091820/https://www.amazon.in/PIRA-MBI-CHANDRIKA-C-S/dp/8182640040/ref%3Dsr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1417205640&sr=1-1 |url-status=dead }}</ref> * "ਭੂਮੀਯੁਦੇ ਪਤਾਕਾ"<ref>{{Cite web |url=https://www.amazon.com/Bhoomiyude-pathaka-C-S-Chandrika/dp/B007E4XS0Y/ref=sr_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1417206014&sr=1-2 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-07 |archive-date=2025-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425201919/https://www.amazon.com/Bhoomiyude-pathaka-C-S-Chandrika/dp/B007E4XS0Y/ref=sr_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1417206014&sr=1-2 |url-status=dead }}</ref> * "ਲੇਡੀਜ਼ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ"<ref>{{Cite web|url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/content/books/html/utf8/2785.html|title=Puzha Books - ലേഡീസ്‌ കമ്പാര്‍ട്ട്‌മെന്റ്‌ - സി.എസ്‌. ചന്ദ്രിക - ഡി.സി. ബുക്ക്‌സ്‌|publisher=Puzha.com|access-date=30 November 2014|archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204213249/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/content/books/html/utf8/2785.html|dead-url=yes}}zero width joiner character in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> at position 30 ([[ਮਦਦ:CS1 errors#invisible char|help]])</ref> *ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ (ਅਧਿਐਨ), ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ *ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ (ਲੇਖ) *ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਵਜ (ਕਹਾਣੀਆਂ) * "ਕਲੇਟੇਮੈਨਿਆ"<ref>http://www.amazon.com/Kleptomania-C-S-Chandrika/dp/B0079DJMEG</ref> * "The Oxford India Anthology of Malayalam Dalit Writing"<ref>http://www.oup.co.in/author/3599</ref> <ref>http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20130125300107700.htm&date=fl3001/&prd=fline&{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-collect</ref> ਉਸਨੇ ਕੇ. ਸਰਸਵਤੀ ਅਮਮਾ ਤੇ ਇੱਕ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://samyukta.info/site/node/57|title=K. Saraswathiamma - sahithya Academy - Samyukta:: A Journal of Women’s Studies|last=Deepu Balan|publisher=Samyukta.info|access-date=30 November 2014|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207023341/http://samyukta.info/site/node/57|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: invisible characters]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nts7bjs50i1okt8wownlrmusz32x7zp 0 108100 841372 709507 2026-06-21T06:59:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841372 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਕੋਰਟ''' (ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ)<ref>International Criminal Court is sometimes abbreviated as ICCt to distinguish it from several other organisations abbreviated as ICC. However the more common abbreviation ICC is used in this article.</ref> ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਹੈ ਜੋ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਹੈਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ, [[ਮਨੁੱਖਤਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪਰਾਧ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਕੋਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਆਂਇਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਦ ਕੌਮੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰਾਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਜਦੋਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਭਾ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ ਕੋਰਟ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 2002 ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਰੋਮ ਸਟੈਚਿਊਟ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਰੋਮ ਸਟੈਟਿਊਟ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸੰਧੀ ਹੈ ਜੋ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਂ ਜੋ ਰੋਮ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਸਦੱਸ ਰਾਜ ਬਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 123 ਰਾਜ ਹਨ ਜੋ ਰੋਮ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ। ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅੰਗ ਹਨ: ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ, ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ, ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਹਨ ਜੋ ਜੂਡੀਸ਼ੀਅਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦਾਲਤ ਅੱਗੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਦਾ ਦਫਤਰ ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਜਿਸਟਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜੋ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ, ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਇਕਾਈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਬਚਾਅ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੇ ਦਸ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਜਾਂਚਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ 11 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 39 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੇ ਬਾਗੀ ਆਗੂ ਜੋਸਫ਼ ਕੌਨੀ, ਸੁਡਾਨਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਓਮਾਰ ਅਲ ਬਸ਼ੀਰ, ਕੇਨਿਯਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਹਰੂ ਕੇਨਿਆਟਾ, ਲੀਬਿਯਨ ਲੀਡਰ ਮੁਖੀ ਗੱਦਾਫੀ, ਆਈਵੋਰੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੌਰੇਂਟ ਜੀਬਾਗਬੋ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀਨ ਪੇਰੇਰੇ ਬੱਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਢਾਂਚਾ == ਆਈਸੀਸੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੋਮ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹਨ।<ref name="assembly">International Criminal Court. {{Cite web|url=http://www.icc-cpi.int/asp.html|title=''Assembly of States Parties''|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118093007/http://www.icc-cpi.int/asp.html|archive-date=18 January 2008|dead-url=bot: unknown|access-date=3 January 2008}}. Retrieved 2 January 2008.</ref> ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਮ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਰਟ ਆਪ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ, ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ, ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰੀ।<ref name="structure">International Criminal Court. [http://www.icc-cpi.int/Menus/ICC/Structure+of+the+Court/ Structure of the Court] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813235740/http://www.icc-cpi.int/Menus/ICC/Structure+of+the+Court |date=13 ਅਗਸਤ 2010 }}, ICC website. Retrieved 16 June 2012</ref> == ਅਧਿਕਾਰਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ == ਰੋਮ ਸਟੈਟਿਊਟ ਨੂੰ ਇਹ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਪਦੰਡ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਾਖਲਾ ਲੋੜਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰੋਮ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਦਾਲਤੀ ਲੋੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ: (1) ਵਿਸ਼ੇ-ਅਧਿਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ (ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਅਪਰਾਧ ਹਨ), (2) ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ (ਜਿੱਥੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ), ਅਤੇ (3) ਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ (ਜਦੋਂ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ==== ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ==== ਅਨੁਛੇਦ 7 ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਹਮਲੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ"।<ref>Rome Statute, Article 7.</ref> ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ 16 ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਪਰਾਧ:<ref name="Elements of Crimes">{{Cite web|url=http://www.icc-cpi.int/nr/rdonlyres/336923d8-a6ad-40ec-ad7b-45bf9de73d56/0/elementsofcrimeseng.pdf|title=Elements of Crimes|year=2011|publisher=ICC|format=PDF|access-date=28 September 2014|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923132736/http://www.icc-cpi.int/nr/rdonlyres/336923d8-a6ad-40ec-ad7b-45bf9de73d56/0/elementsofcrimeseng.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਕਤਲ, ਬਰਬਾਦੀ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਂ ਜਬਰੀ ਤਬਾਦਲੇ ਕੈਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ, ਅਤਿਆਚਾਰ, ਤਸ਼ੱਦਦ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਜਿਨਸੀ ਗੁਲਾਮੀ, ਵੇਸਵਾ ਜਬਰਦਸਤ ਗਰਭ, ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੈਕਟੀਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ, ਜ਼ੁਲਮ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਗੁਪਤ, ਨਸਲਵਾਦ, ਹੋਰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ। {{reflist|group="note"}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] 93cqsbekokjdwjsjxk66xep35gziwgw 0 113281 841298 830902 2026-06-20T20:47:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841298 wikitext text/x-wiki {{Infobox East Asian | title=Comfort women | img=File:Memorare Comfort Women Statue and Historical Marker, Roxas Boulevard.jpg | caption = Memorial to comfort women, Philippines | sort=japanese3 | kanji=慰安婦 | romaji=ianfu | hiragana=いあんふ | kanji2=従軍慰安婦 | romaji2=jūgun-ianfu | tradchi=慰安婦 | simpchi=慰安妇 | pinyin=Wèiān Fù | wg=Wei-An Fu | hangul=위안부 | hanja=慰安婦 | rr=wianbu | mr=wianbu }} '''ਸੁਖਾਵੀਂਆਂ ਔਰਤਾਂ''' [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਧਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗੀ ਗੁਲਾਮੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.awf.or.jp/e1/facts-01.html|title=Who were the Comfort Women?-The Establishment of Comfort Stations|last=The Asian Women's Fund|website=Digital Museum The Comfort Women Issue and the Asian Women's Fund|publisher=The Asian Women's Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20140807180256/http://www.awf.or.jp/e1/facts-01.html|archive-date=August 7, 2014|dead-url=no|access-date=August 8, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://awf.or.jp/e1/facts-00.html|title=Hall I: Japanese Military and Comfort Women|last=The Asian Women's Fund|website=Digital Museum The Comfort Women Issue and the Asian Women's Fund|publisher=The Asian Women's Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315032343/http://awf.or.jp/e1/facts-00.html|archive-date=March 15, 2013|dead-url=no|access-date=August 12, 2014|quote=The so-called 'wartime comfort women' were those who were taken to former Japanese military installations, such as comfort stations, for a certain period during wartime in the past and forced to provide sexual services to officers and soldiers.}}</ref><ref>{{harvnb|Argibay|2003}}</ref> "ਸੁਖਾਵੀਂਆਂ ਔਰਤਾਂ" ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਇਆਂਫੁ (慰安婦) ਹੈ,<ref>{{harvnb|Soh|2009|loc=p. 69 "It referred to adult female (fu/bu) who provided sexual services to "comfort and entertain" (ian/wian) the warrior...}}</ref> ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, ਜੋ "[[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ]] (ਵੇਸਵਾਵਾਂ)" ਲਈ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=b0UzAAAAMAAJ&q=%E6%85%B0%E5%AE%89%E5%A9%A6%E3%80%80%E5%A9%89%E6%9B%B2&dq=%E6%85%B0%E5%AE%89%E5%A9%A6%E3%80%80%E5%A9%89%E6%9B%B2|last=Fujioka|first=Nobukatsu|publisher=Tokuma Shoten|year=1996|page=39|language=Japanese|script-title=ja:污辱の近現代史: いま、克服のとき|trans-title=Attainder of modern history|quote=''慰安婦は戦地で外征軍を相手とする娼婦を指す用語(婉曲用語)だった。'' (''Ianfu'' was a euphemism for the prostitutes who served for the Japanese expeditionary forces outside Japan)}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]]) </ref> ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 20,000 (ਜਪਾਨੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਖੁਹੀਕੋ ਹੱਤਾ ਦੁਆਰਾ<ref name="AWF_CW10-11">{{Harvnb|Asian Women's Fund|pp=10–11|Ref=AWF-CW}}</ref>) ਤੋਂ 360,000 ਤੋਂ 410,000 (ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਆਰਾ<ref>{{harvnb|Huang|2012|loc=p. 206 "Although Ianfu came from all regions or countries annexed or occupied by Japan before 1945, most of them were Chinese or Korean. Researchers at the Research Center of the Chinese Comfort Women Issue of Shanghai Normal University estimate that the total number of comfort women at 360,000 to 410,000."}}</ref>);) ਜਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਸੀ; ਸਹੀ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Harvnb|Rose|2005|p=[https://books.google.com/books?id=W2nU1Xu0XdkC&pg=PA88 88]}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਕੋਰੀਆ, [[ਚੀਨ]], ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://womenshistory.about.com/od/warwwii/a/comfort_women.htm|title=Women and World War II – Comfort Women|publisher=Womenshistory.about.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329200934/http://womenshistory.about.com/od/warwwii/a/comfort_women.htm|archive-date=March 29, 2013|dead-url=no|access-date=March 26, 2013}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ [[ਬਰਮਾ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]], [[ਵੀਅਤਨਾਮ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ|ਮਲਾਇਆ]], [[ਤਾਈਵਾਨ]] (ਫਿਰ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਨਿਰਭਰਤਾ), ਡਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼, ਪੁਰਤਗਾਲ ਤਿਮੋਰ,<ref>{{Cite news|url=http://www.japanfocus.org/-Stephanie-Coop/2300|title=Japan's Wartime Sex Slave Exhibition Exposes Darkness in East Timor|last=Coop|first=Stephanie|date=December 23, 2006|work=Japan Times|access-date=June 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326043304/http://www.japanfocus.org/-Stephanie-Coop/2300|archive-date=March 26, 2009|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਟਰੀ "ਆਰਾਮ ਕੇਂਦਰਾਂ" ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਪਾਨ, ਚੀਨ, [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]], ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਫਿਰ ਮਲਾਇਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਬਰਮਾ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ, [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]], ਮਕਾਊ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਡੋਚਿਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ।<ref>{{Harvnb|Reuters 2007-03-05}}.</ref>  ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਜਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇਣ ਦੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਜਾਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਰਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮਦੇਹ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Harvnb|Yoshimi|2000|pp=100–101, 105–106, 110–111}};<br />{{Harvnb|Fackler 2007-03-06|Ref=CITEREFNY Times2007-03-06}};<br />{{Harvnb|BBC 2007-03-02}};<br />{{Harvnb|BBC 2007-03-08}};<br />{{Harvnb|Pramoedya|2001}}.</ref> == ਸੁਖਾਵੀਂ ਔਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ == [[ਤਸਵੀਰ:The_Allied_Reoccupation_of_the_Andaman_Islands,_1945_SE5226.jpg|thumb|ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ  ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ [[ਪੀਨਾਂਗ]] ਤੋਂ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ 'ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਔਰਤਾਂ' ਦੇ ਮਕਸੱਦ ਲਈ  ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205208397|title=THE ALLIED REOCCUPATION OF THE ANDAMAN ISLANDS, 1945|publisher=[[Imperial War Museums]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504044521/http://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205208397|archive-date=2015-05-04|dead-url=no|access-date=2016-01-07}}</ref>]] [[ਤਸਵੀਰ:Jan_O'Herne.jpg|thumb|ਜੈਨ ਰੂਫ਼ ਓ'ਹੇਰਨੇ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਚਿੱਤਰ, ਅਮਬਰਾਵਾ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਡੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲੈਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਓ'ਅਰਨ ਅਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਡੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆਅਤੇ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।<ref name="AlliesAdversity">{{Cite web|url=https://www.awm.gov.au/visit/exhibitions/alliesinadversity/prisoners/women|title=Allies in adversity, Australia and the Dutch in the Pacific War: Comfort women|publisher=[[Australian War Memorial]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213143616/https://www.awm.gov.au/visit/exhibitions/alliesinadversity/prisoners/women|archive-date=13 December 2017|dead-url=no|access-date=12 December 2017}}</ref>]] == ਨਾਮਵਰ ਸਾਬਕਾ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਔਰਤਾਂ == ਕਈ ਸਾਬਕਾ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ: * ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ – ਜੈਨ ਰੂਫ਼ ਓ'ਹੇਰਨੇ (1923–); ਏਲਨ ਵੈਨ ਡੇਰ ਪਲੋਏਗ  * ਕੋਰੀਆ – ਕਿਲ ਵੋਨ-ਓਕ (1928–); ਕਿਮ ਹਕ-ਸਨ (1924-1997);<ref>{{Cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/12/14/2011121401645.html|title=Former 'Comfort Women' Hold 1,000th Protest at Japanese Embassy|publisher=''[[The Chosun Ilbo]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401094118/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/12/14/2011121401645.html|archive-date=1 April 2012|dead-url=no|access-date=12 September 2013}}</ref> ਲੀ ਯੋਂਗ-ਸੂ (1929–);<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/28/yong-soo-lee-japan-world-war-ii-comfort-woman-dema/|title=WWII 'comfort woman' demands apology from Japan|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228160635/http://www.washingtontimes.com/news/2015/apr/28/yong-soo-lee-japan-world-war-ii-comfort-woman-dema/|archive-date=2015-12-28|dead-url=no|publisher=Washington Times}}</ref> ਸੋਂਗ ਸੀਨ-ਡੂ (1922-2017);<ref>{{Cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/04/141_41520.html|title=Comfort Woman Film Touches Japan|date=2009-03-18|publisher=''[[The Korea Times]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226082246/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/04/141_41520.html|archive-date=26 December 2013|dead-url=yes|access-date=12 September 2013}}</ref> ਯੂ ਹੀ-ਨਾਮ (1927–) *<ref>{{Cite news|url=http://www.koreatimesus.com/former-korean-comfort-woman-prepares-lawsuit-against-japan-in-us-court/|title=Former Korean ‘comfort woman’ prepares lawsuit against Japan|archive-url=https://web.archive.org/web/20151226034200/http://www.koreatimesus.com/former-korean-comfort-woman-prepares-lawsuit-against-japan-in-us-court/|archive-date=2015-12-26|dead-url=no|publisher=Korea Times}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ – ਰੋਸਾ ਹੇਨਸਨ[[Rosa Henson|<nowiki/>]] (1927-97); ਰੇਮੇਡਿਓਸ ਫੇਲਿਆਸ (1928–)<ref>{{Cite web|url=http://rodhall.filipinaslibrary.org.ph/items/show/1094|title=The hidden battle of Leyte: the picture diary of a girl taken by the Japanese military / Remedios Felias|website=filipinaslibrary.org.ph|publisher=FILIPINAS HERITAGE LIBRARY|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807022001/http://rodhall.filipinaslibrary.org.ph/items/show/1094|archive-date=7 August 2017|dead-url=yes|access-date=6 August 2017}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ – ਲਿਊ ਹੁਆਂਗ ਏ-ਤਾਓ (1923-2011)<ref>{{Cite news|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2011/09/06/2003512594/1|title=Profile: Taiwanese former ‘comfort woman’ dies before apology|date=2011-09-06|work=[[Taipei Times]]|access-date=2011-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011045128/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2011/09/06/2003512594/1|archive-date=2012-10-11|dead-url=no}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ === : '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ''' * {{Cite web|url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/7fba5363523b20cdc12565a800312a4b/3d25270b5fa3ea998025665f0032f220?OpenDocument#Appendix|title=Contemporary Forms of Slavery – Systematic rape, sexual slavery and slavery-like practices during armed conflict|last=McDougall|first=Gay J.|date=June 22, 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921114929/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/7fba5363523b20cdc12565a800312a4b/3d25270b5fa3ea998025665f0032f220?OpenDocument|archive-date=21 September 2013|access-date=November 12, 2007}} : '''ਜਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ''' * {{Citation|last=Kono|first=Yohei|url=http://www.mofa.go.jp/policy/women/fund/state9308.html|title=Statement by the Chief Cabinet Secretary Yohei Kono on the result of the study on the issue of "comfort women"|date=August 4, 1993|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140709022903/http://www.mofa.go.jp/policy/women/fund/state9308.html|archivedate=2014-07-09|df=}}. * {{Citation|ref=JapanEmbassy2007|url=http://www.us.emb-japan.go.jp/english/html/cw1.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010011236/http://www.us.emb-japan.go.jp/english/html/cw1.htm|archivedate=October 10, 2007|work=us.emb-japan.go.jp|title=The Comfort Women Issue|accessdate=July 4, 2008}} : '''ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ''' * {{Cite journal|last=Ministerie van Buitenlandse zaken|date=January 24, 1994|title=Gedwongen prostitutie van Nederlandse vrouwen in voormalig Nederlands-Indië [Enforced prostitution of Dutch women in the former Dutch East Indies]|journal=Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal [Hansard Dutch Lower House]|language=Dutch|volume=23607|issue=1|issn=0921-7371|lay-source=Nationaal Archief (Dutch National Archive)|lay-date=March 27, 2007|ref={{harvid|Ministerie van Buitenlandse zaken|1994}}}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]]) <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to an article in a magazine or journal, using the provided source information (e.g. journal name, author, title, issue, URL) and various formatting options.">Cite journal</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-last-" style="position: relative;">Ministerie van Buitenlandse zaken</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Date of the source; do not wikilink. As listed in the publication" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-date-" style="position: relative;">January 24, 1994</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the article; can be wikilinked to an existing Wikipedia article or url may be used to add an external link, but not both. Displays in quotes." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-title-" style="position: relative;">Gedwongen prostitutie van Nederlandse vrouwen in voormalig Nederlands-Indië [Enforced prostitution of Dutch women in the former Dutch East Indies]</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="journal" class="cx-template-editor-param-key">Journal</span><span data-key="journal" title="Name of the source journal; may be wikilinked; displays in italics; alias of 'work'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="journal" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-journal-" style="position: relative;">Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal [Hansard Dutch Lower House]</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="language" class="cx-template-editor-param-key">Language</span><span data-key="language" title="The language in which the source is written, if not English; use the full language name; do not use icons or templates" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="language" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-language-" style="position: relative;">Dutch</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="volume" class="cx-template-editor-param-key">Volume</span><span data-key="volume" title="For one publication published in several volumes" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="volume" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-volume-" style="position: relative;">23607</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issue" class="cx-template-editor-param-key">Issue</span><span data-key="issue" title="Issue identifier when the source is part of a series that is published periodically" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issue" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-issue-" style="position: relative;">1</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issn" class="cx-template-editor-param-key">ISSN</span><span data-key="issn" title="International Standard Serial Number (print); 8 characters; usually split into two groups of four using a hyphen" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issn" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-issn-" style="position: relative;">0921-7371</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="lay-source" class="cx-template-editor-param-key">Lay source</span><span data-key="lay-source" title="Name of the source of the laysummary; displays in italics, preceded by an en dash" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="lay-source" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-lay-source-" style="position: relative;">Nationaal Archief (Dutch National Archive)</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="lay-date" class="cx-template-editor-param-key">Lay date</span><span data-key="lay-date" title="Date of the summary; displays in parentheses" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="lay-date" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-lay-date-" style="position: relative;">March 27, 2007</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="ref" class="cx-template-editor-param-key">Ref</span><span data-key="ref" title="An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ref" id="CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994-ref-" style="position: relative;">CITEREFMinisterie_van_Buitenlandse_zaken1994</div></div></div></div> : '''ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ''' * {{Cite web|url=http://www.house.gov/apps/list/press/ca15_honda/comfortwomentestimony.html|title=Honda Testifies in Support of Comfort Women|last=Honda|first=Mike|date=February 15, 2007|publisher=U.S. House of Representatives|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604220640/http://www.house.gov/apps/list/press/ca15_honda/comfortwomentestimony.html|archive-date=June 4, 2011|access-date=March 23, 2007}} <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Formats a citation to a website using the provided information such as URL and title. Used only for sources that are not correctly described by the specific citation templates for books, journals, news sources, etc.">Cite web</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;"><nowiki>http://www.house.gov/apps/list/press/ca15_honda/comfortwomentestimony.html</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the source page on the website; will display with quotation marks added. Usually found at the top of your web browser. Not the name of the website." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Honda Testifies in Support of Comfort Women</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Honda</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">Mike</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Full date when the source was published; if unknown, use access-date instead; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" style="position: relative;">February 15, 2007</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; may be wikilinked. Having both 'Publisher' and 'Website' is redundant in most cases. " class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">U.S. House of Representatives</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="archive-url" class="cx-template-editor-param-key">Archive URL</span><span data-key="archive-url" title="The URL of an archived copy of a web page, if or in case the URL becomes unavailable; requires 'archive-date'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="archive-url" style="position: relative;"><nowiki>https://web.archive.org/web/20110604220640/http://www.house.gov/apps/list/press/ca15_honda/comfortwomentestimony.html</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="archive-date" class="cx-template-editor-param-key">Archive date</span><span data-key="archive-date" title="Date when the original URL was archived; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="archive-date" style="position: relative;">June 4, 2011</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="access-date" class="cx-template-editor-param-key">URL access date</span><span data-key="access-date" title="The full date when the original URL was accessed; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="access-date" style="position: relative;">March 23, 2007</div></div></div></div> * {{Citation|last=O'Herne|first=Jan Ruff|date=February 15, 2007|url=http://foreignaffairs.house.gov/110/ohe021507.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070228195049/http://foreignaffairs.house.gov/110/ohe021507.htm|archivedate=February 28, 2007|title=Statement of Jan Ruff O'Herne AO, Subcommittee on Asia, Pacific and the Global Environment|publisher=Committee on Foreign Affairs, U.S. House of Representatives|accessdate=March 23, 2007}} * {{Cite web|url=http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-121|title=H. Res. 121: Expressing the sense of the House of Representatives that the Government of Japan should formally..|last=GovTrack.us|year=2007–2008|access-date=March 23, 2007|archive-date=ਸਤੰਬਰ 30, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930032535/http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=hr110-121|url-status=dead}} : '''ਕਿਤਾਬਾਂ''' * {{Citation|last=Bix|first=Herbert P.|authorlink=Herbert P. Bix|title=Hirohito and the Making of Modern Japan|publisher=HarperCollins|year=2000|isbn=978-0-06-019314-0|title-link=Hirohito and the Making of Modern Japan}} * {{Citation|last=Drea|first=Edward|title=Researching Japanese War Crimes Records. Introductory Essays|year=2006|url=https://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf|format=PDF|accessdate=July 1, 2008|publisher=Nazi War Crimes and Japanese Imperial Government Records Interagency Working Group|location=Washington DC|isbn=978-1-880875-28-5|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303190336/http://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf|archivedate=March 3, 2016|df=}} * {{Citation|last1=Gamble|first1=Adam|last2=Watanabe|first2=Takesato|title=A Public Betrayed|publisher=Regnery Publishing|year=2004|isbn=978-0-89526-046-8|url=https://books.google.com/?id=gKUUuK0ym_oC}} * {{Citation|last=Fujiwara|first=Akira (藤原彰)|title=The Three Alls Policy and the Northern Chinese Regional Army (「三光作戦」と北支那方面軍)|publisher=Kikan sensô sekinin kenkyû 20|year=1998}} * {{Citation|last=Hata|first=Ikuhiko|authorlink=Ikuhiko Hata|title=Ianfu to senjo no sei (Shinchōsha)|trans-title=Comfort women and sex in the battlefield|year=1999|isbn=978-4106005657|language=Japanese}} * {{Cite book|title=The Japanese Wartime Empire, 1931-1945|last=Hicks|first=George|date=1996|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691043821|editor-last=Duus|editor-first=Peter|pages=305–323|language=en|chapter=The 'Comfort Women|ref=harv|editor-last2=Myers|editor-first2=Ramon Hawley|editor-last3=Peattie|editor-first3=Mark R.|chapter-url=https://books.google.co.uk/books/about/The_Japanese_Wartime_Empire_1931_1945.html?id=zGeGQgAACAAJ&source=kp_book_description&redir_esc=y}} * {{Citation|last=Himeta|first=Mitsuyoshi (姫田光義)|title=Concerning the Three Alls Strategy/Three Alls Policy By the Japanese Forces (日本軍による『三光政策・三光作戦をめぐって』)|publisher=Iwanami Bukkuretto|year=1996}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=DmVz_FRmrc8C&printsec=frontcover&dq=0786488344#v=onepage&q=0786488344&f=false|title=The Missing Girls and Women of China, Hong Kong and Taiwan: A Sociological Study of Infanticide, Forced Prostitution, Political Imprisonment, "Ghost Brides," Runaways and Thrownaways, 1900–2000s|last=Huang|first=Hua-Lun|date=2012|publisher=McFarland|isbn=9780786488346|language=en|ref=harv}} * {{Citation|last=Rose|first=Caroline|title=Sino-Japanese relations: facing the past, looking to the future?|publisher=Routledge|year=2005|url=https://books.google.com/?id=W2nU1Xu0XdkC|isbn=978-0-415-29722-6}}. * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=GIHcaFVxXf0C&pg=PA69&dq=%22comfort+women%22#v=onepage&q=%22comfort%20women%22&f=false|title=The Comfort Women: Sexual Violence and Postcolonial Memory in Korea and Japan|last=Soh|first=C. Sarah|publisher=University of Chicago Press|year=2009|isbn=978-0-226-76777-2|ref=harv}} * {{Citation|author=Pramoedya Ananta Toer|authorlink=Pramoedya Ananta Toer|title=Perawan Remaja dalam Cengkraman Militer|trans-title=Young Virgins in the Military's Grip|language=Indonesian|url=|year=2001|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|isbn=9789799023483|ref={{SfnRef|Pramoedya|2001}}}} * {{Citation|last=Yoshimi|first=Yoshiaki|others=translation: Suzanne O'Brien|title=Comfort Women. Sexual Slavery in the Japanese Military During World War II|year=2000|series=Asia Perspectives|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0-231-12033-3|ref={{harvid|Yoshimi|2000}}}} : '''ਜਰਨਲ ਲੇਖ''' * {{Cite journal|last=Argibay|first=Carmen|date=2003|title=Sexual Slavery and the Comfort Women of World War II|url=http://scholarship.law.berkeley.edu/bjil/vol21/iss2/6|journal=Berkeley Journal of International Law|volume=21|issue=2|ref=harv|access-date=2018-11-28|archive-date=2017-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171111094825/http://scholarship.law.berkeley.edu/bjil/vol21/iss2/6/|url-status=dead}} * {{Citation|jstor=2170934|last=Mitchell|first=Richard H.|title=George Hicks. The Comfort Women: Japan's Brutal Regime of Enforced Prostitution in the Second World War|journal=The American Historical Review|volume=102|issue=2|pages=503|date=April 1997|doi=10.2307/2170934}} (ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ {{Harvnb|Hicks|1997}}). ਰਾਹੀ JSTOR * {{Citation|last=Yoneyama|first=Lisa|year=2002|url=http://www.asiaquarterly.com/index.php?option=com_content&task=view&id=110&Itemid=5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827015915/http://www.asiaquarterly.com/index.php?option=com_content&task=view&id=110&Itemid=5|archivedate=August 27, 2006|title=NHK's Censorship of Japanese Crimes Against Humanity|work=Harvard Asia Quarterly|volume=VI|issue=1}} * {{Cite journal|last=Wender|first=Mellisa|date=2003|title=Military Comfort Women: Doing Justice to the Past|journal=Critican Asian Studies|volume=35|issue=1|pages=139–145|doi=10.1080/14672710320000061514|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Watanabe|first=Kazuko|date=1999|title=Trafficking in Women's Bodies, Then and Now: The Issue of Military "Comfort Women"|journal=Women's Studies Quarterly|volume=27|issue=1/2|pages=19–31|jstor=40003395|ref=harv}} : '''ਖਬਰ ਲੇਖ''' * {{Cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5g2W6b2AKn18yWn-ZEnS9YdknaDBg|title=Canada MPs demand Japan apologize to WWII 'comfort women'|date=November 28, 2007|access-date=July 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214090003/http://afp.google.com/article/ALeqM5g2W6b2AKn18yWn-ZEnS9YdknaDBg|archive-date=December 14, 2007|publisher=AFP}} * {{Citation|ref=BBC2000-12-08|url=http://news.bbc.co.uk/1/low/world/asia-pacific/1061599.stm|title=Sex slaves put Japan on trial|date=December 8, 2000|publisher=BBC News|accessdate=July 1, 2008}} * {{Citation|ref=CITEREFBBC 2007-03-02|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6411471.stm|title=Abe questions sex slave 'coercion'|date=March 2, 2007|publisher=BBC News|accessdate=March 23, 2007}} * {{Citation|ref=CITEREFBBC 2007-03-08|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6431011.stm|title=Japan party probes sex slave use|date=March 8, 2007|publisher=BBC News|accessdate=March 23, 2007}} * {{Citation|ref=ChinaDaily2005-07-13|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-07/13/content_459772.htm|title='Comfort women' distortion stirs indignation|date=July 13, 2005|accessdate=May 20, 2008|publisher=[[China Daily]]}} * {{Citation|ref=ChinaDaily2007-07-06|url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-07/06/content_911759.htm|title=Memoir of comfort woman tells of 'hell for women'|author=Associated Press|publisher=China Daily|date=July 6, 2007|accessdate=August 29, 2007}} * {{Citation|ref=CNN2001-03-29|title=Japan court rules against 'comfort women'|date=March 29, 2001|url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html|publisher=CNN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html|archivedate=2006-09-22}} * {{Cite news|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200702/200702020014.html|title="Comfort Women" Resolution Likely to Pass U.S. Congress|date=February 2, 2007|access-date=March 30, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313210236/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200702/200702020014.html|archive-date=March 13, 2007|publisher=Digital Chosunibuto (English edition)}} * {{Citation|ref=CITEREFchosun.com 2007-03-19|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200703/200703190023.html|title=Comfort Women Were 'Raped': U.S. Ambassador to Japan|publisher=Digital Chosunibuto (English edition)|date=March 19, 2007|accessdate=July 2, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605004220/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200703/200703190023.html|archivedate=June 5, 2008}}\ * {{Cite news|url=http://www.europarl.europa.eu/news/expert/infopress_page/015-14857-344-12-50-902-20071211IPR14818-10-12-2007-2007-false/default_nl.htm|title=Human rights: Chad, women's rights in Saudi Arabia, Japan's wartime sex slaves|date=December 13, 2007|access-date=July 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519070159/http://www.europarl.europa.eu/news/expert/infopress_page/015-14857-344-12-50-902-20071211IPR14818-10-12-2007-2007-false/default_nl.htm|archive-date=May 19, 2008|dead-url=yes|publisher=Europees Parlement|format=– ^{[https://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3AHuman+rights%3A+Chad%2C+women%27s+rights+in+Saudi+Arabia%2C+Japan%27s+wartime+sex+slaves&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]}}} * {{Citation|ref=HillTimes2007-11-28|url=http://www.embassymag.ca/html/index.php?display=story&full_path=/2007/november/28/comfortwomen/|author=Jeff Davis|title=MPs Moved to Tears by Comfort Women|publisher=Hill Times|date=November 28, 2007|accessdate=July 4, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518161650/http://www.embassymag.ca/html/index.php?display=story&full_path=%2F2007%2Fnovember%2F28%2Fcomfortwomen%2F|archivedate=May 18, 2008|df=}} * {{Citation|ref=IE2007-03-08|url=http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2007/03/08/story27265.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326030536/http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2007/03/08/story27265.asp|archivedate=March 26, 2009|title=Japan refuses to apologise for WW2 brothel scandal|publisher=Irish Examiner|date=March 8, 2007|accessdate=June 1, 2008}} * {{Citation|ref=IHT2007-03-07|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/03/07/asia/AS-GEN-Asia-Sex-Slaves.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070309150047/http://www.iht.com/articles/ap/2007/03/07/asia/AS-GEN-Asia-Sex-Slaves.php|archivedate=March 9, 2007|title=Japanese opposition calls on prime minister to acknowledge WWII sex slaves|date=March 7, 2007|accessdate=June 1, 2008|publisher=International Herald Tribune}} * {{Citation|ref=JapanTimes2006-12-23|last=Coop|first=Stephanie|date=December 23, 2006|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20061223f2.html|title=Sex slave exhibition exposes darkness in East Timor|accessdate=December 23, 2006|publisher=[[The Japan Times]]|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929120538/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20061223f2.html|archivedate=September 29, 2007|df=}} * {{Citation|ref=JapanTimes2007-03-11|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070311f1.html|title=Sex slave history erased from texts; '93 apology next?|author=Reiji Yoshida|date=March 11, 2007|publisher=[[The Japan Times]]|accessdate=May 20, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080317032702/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070311f1.html|archivedate=March 17, 2008|df=}} * {{Citation|ref=JapanTimes2007-03-20|last=Nakamura|first=Akemi|title=Were they teen-rape slaves or paid pros?|date=March 20, 2007|publisher=The Japan Times|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html|accessdate=March 23, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704003713/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html|archivedate=July 4, 2007|df=}} * {{Citation|ref=JapanTimes2007-04-18|author=Reiji Yoshida|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070418a5.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929125427/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070418a5.html|dead-url=yes|archive-date=September 29, 2007|title=Evidence documenting sex-slave coercion revealed|date=April 18, 2007|publisher=[[The Japan Times]]}} * {{Citation|ref=JapanTimes2007-04-28|date=April 28, 2007|title=East Timor former sex slaves start speaking out|author=Keiji Hirano|publisher=Japan Times|accessdate=August 29, 2007|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070428f1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120613/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070428f1.html|dead-url=yes|archive-date=September 29, 2007}} * {{Citation|ref=CITEREFJapanTimes2007-05-12|title=Files: Females forced into sexual servitude in wartime Indonesia|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070512a6.html|date=May 12, 2007|publisher=Japan Times|accessdate=August 29, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926221945/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070512a6.html|archivedate=September 26, 2007|df=}} * {{Citation|ref=Japan Times2007-11-09|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20071109a2.html|title=U.S. got Abe to drop denial over sex slaves|publisher=Japan Times|date=November 9, 2007|accessdate=July 4, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917150108/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20071109a2.html|archivedate=September 17, 2008|df=}} * {{Citation|ref=Japan Times2011-10-18|url=http://alpha-la.org/2011/11/03/comfort-women-issue-resolved-noda-65-treaty-cited-on-eve-of-first-seoul-trip/|title='Comfort women' issue resolved: Noda '65 treaty cited on eve of first Seoul trip|author=Masami Ito|date=October 18, 2011|publisher=The Japan Times (via the Alliance to Preserve the History of WWII in Asia – Los Angeles)|accessdate=January 7, 2016|archivedate=ਮਾਰਚ 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304075652/http://alpha-la.org/2011/11/03/comfort-women-issue-resolved-noda-65-treaty-cited-on-eve-of-first-seoul-trip/}} * {{Citation|ref=KoreaTimes2007-09-17|author=Bae Ji-sook|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/nation_view.asp?newsIdx=10320&categoryCode=117|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211004340/https://www.koreatimes.co.kr/www/index.asp|archivedate=December 11, 2013|title=202 Pro-Japanese Collaborators Disclosed|publisher=[[The Korea Times]]|date=September 17, 2007|accessdate=July 1, 2008}} * {{Cite news|url=http://home.kyodo.co.jp/modules/fstStory/index.php?storyid=349822|title=FOCUS: Amnesty's European 'comfort women' campaign makes steady progress|date=November 24, 2007|access-date=July 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080522121358/http://home.kyodo.co.jp/modules/fstStory/index.php?storyid=349822|archive-date=May 22, 2008|dead-url=yes|publisher=Kyodo News}} * {{Citation|ref=SFChronicle2007-07-31|author=Edward Epstein|title=House wants Japan apology|date=July 31, 2007|publisher=San Francisco Chronicle|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/07/31/MN5KR9UB32.DTL|accessdate=August 1, 2007|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013194406/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/07/31/MN5KR9UB32.DTL|url-status=dead}} * {{Citation|ref=NY Times2001-03-02|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70916FE3C5F0C718CDDAA0894D9404482&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fW%2fWorld%20War%20II%20%281939%2d45%29|title=Cartoon of Wartime 'Comfort Women' Irks Taiwan|author=Mark Landler|publisher=The New York Times|date=March 2, 2001|accessdate=July 5, 2008}}{{Dead link|date=August 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * {{Citation|ref=CITEREFNY Times2007-03-06|first=Martin|last=Fackler|title=No Apology for Sex Slavery, Japan's Prime Minister Says|date=March 6, 2007|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/world/asia/06japan.html?_r=0|accessdate=March 23, 2007}} * {{Citation|ref=CITEREFNY Times2007-03-08|url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00C10FF39550C7B8CDDAA0894DF404482|first=Norimitsu|last=Onishi|title=Denial Reopens Wounds of Japan's Ex-Sex Slaves|date=March 8, 2007|publisher=The New York Times|accessdate=March 23, 2007}} * {{Cite news|url=http://www.theparliament.com/EN/News/200712/303a08a6-197b-42df-9425-bc36e5c8de3b.htm|title=EU passes resolution on Japanese-enslaved 'comfort women'|date=December 14, 2007|access-date=July 4, 2008|archive-url=https://archive.today/20080108102018/http://www.theparliament.com/EN/News/200712/303a08a6-197b-42df-9425-bc36e5c8de3b.htm|archive-date=January 8, 2008|dead-url=yes|publisher=''The Parliament'' News magazine}} * {{Citation|ref=CITEREFReuters 2007-03-05|url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSP21646220070305|title=FACTBOX-Disputes over Japan's wartime "comfort women" continue|date=March 5, 2007|publisher=Reuters|accessdate=March 5, 2008|newspaper=Reuters|archive-date=ਦਸੰਬਰ 16, 2012|archive-url=https://archive.today/20121216121615/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSP21646220070305|url-status=dead}} * {{Citation|ref=NYTimes2007-03-06|title=No Comfort|date=March 6, 2007|publisher=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/opinion/06tues3.html|accessdate=March 23, 2007|newspaper=The New York Times}} * {{Citation|ref=TheAge2007-03-03|url=http://www.theage.com.au/news/world/abe-ignores-evidence-say-australias-comfort-women/2007/03/02/1172338881441.html|title=Abe ignores evidence, say Australia's 'comfort women'|author=Stephen Moynihan|date=March 3, 2007|publisher=The Age|publication-place=Australia|accessdate=July 2, 2008|location=Melbourne}} * {{Citation|ref=TaipeiTimes2000-12-18|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2000/12/18/66017|title=WWII sex slaves want Japan to wake up|author=Irene Lin|publisher=Taipei Times|date=December 18, 2000|accessdate=July 4, 2008}} * {{Citation|ref=WPost2007-03-01|last=Tabuchi|first=Hiroko|title=Japan's Abe: No Proof of WWII Sex Slaves|date=March 1, 2007|publisher=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/01/AR2007030100578.html|accessdate=March 23, 2007}} * {{Citation|ref=WPost2007-03-23|last=Coleman|first=Joseph|publisher=The Washington Post|title=Ex-Japanese PM Denies Setting Up Brothel|date=March 23, 2007|accessdate=July 1, 2008|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/23/AR2007032300304.html}} * {{Cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/21/content_7119543.htm|title=Dutch parliament demands Japanese compensation for "comfort women"|date=November 21, 2007|access-date=July 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225101859/http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/21/content_7119543.htm|archive-date=February 25, 2008|dead-url=yes|publisher=Xinhau}} * {{Citation|ref=YomoriShimbun2007-03-31|url=http://studyofenglish.wordpress.com/2007/04/01/ianfu-comfort-woman-sex-slave-korea-korean-japan-5/|title=Comfort station originated in govt-regulated <nowiki>'civilian prostitution'</nowiki>|date=March 31, 2007|publisher=[[The Daily Yomiuri]]|page=15|accessdate=June 14, 2008}} * {{Citation|ref=The Guardian2007-05-03|url=https://www.theguardian.com/world/2007/mar/05/secondworldwar.japan|title=Japan rules out new apology to <nowiki>'comfort women'</nowiki>|date=May 3, 2007|last=McCurry|first=Justin|publisher=The Guardian|pages=|accessdate=August 17, 2008|location=London|newspaper=The Guardian}} * {{Citation|ref=Sankei Shimbun2012-06-09|url=http://sankei.jp.msn.com/politics/news/120609/plc12060909440008-n1.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702134023/http://sankei.jp.msn.com/politics/news/120609/plc12060909440008-n1.htm|archivedate=July 2, 2012|title=慰安婦問題、敗北主義に陥るな　外務省「韓国は確信犯的にやっている」(Comfort women issue – Do not be influenced by defeatism. Foreign Ministry Staff say "South Korea is doing a criminal conviction".)|date=June 9, 2012|publisher=[[MSN Sankei News]]|page=2|accessdate=June 14, 2012}} * {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/12/19/world/asia/south-korea-comfort-women-park-yu-ha.html|title=Disputing Korean Narrative on 'Comfort Women,' a Professor Draws Fierce Backlash|last=Sang-Hun|first=Choe|date=2015-12-18|work=The New York Times|access-date=20 December 2015|publisher=The New York Times}} '''ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ''' * {{Cite web|url=http://www.amnesty-eu.org/static/html/pressrelease.asp?cfid=12&id=340&cat=4&l=1|title=European Parliament speaks out on sexual slavery during WWII|date=December 13, 2007|publisher=Amnesty international|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219052753/http://www.amnesty-eu.org/static/html/pressrelease.asp?cfid=12&id=340&cat=4&l=1|archive-date=December 19, 2007|dead-url=yes|access-date=July 4, 2008}}. * {{Citation|ref=CITEREFkorea.net 2007-11-30|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2015/10/117_14697.html|title=Comfort women used to prevent military revolt during war: historian|publisher=Korea Times|date=November 30, 2007|accessdate=2015-12-30}} * {{Citation|ref=AWF-CW|title=The "Comfort Women" Issue and the Asian Women's Fund|publisher=Asian Women's Fund|url=http://www.awf.or.jp/woman/pdf/ianhu_ei.pdf|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070628152156/http://www.awf.or.jp/woman/pdf/ianhu_ei.pdf|archivedate=June 28, 2007|deadurl=yes|df=}}, archived from on 2007-06-28. * {{Citation|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html|title=International Military Tribunal for the Far East (Chapter 8) – Judgment|editor-last=Clancey|editor-first=Patrick|publisher=|date=November 1, 1948|work=Hyperwar, a hypertext history of the Second World War}}. * {{Cite book|url=http://hassin.sejp.net/Hata-Ianfu_text.pdf|title=No Organized or Forced Recruitment: Misconceptions about Comfort Women and the Japanese Military|last=Hata|first=Ikuhiko|publisher=hassin.sejp.net|format=pdf|quote=None of them was forcibly recruited.|ref={{harvid|Hata undated}}|author-link=Ikuhiko Hata|access-date=November 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904020445/http://hassin.sejp.net/Hata-Ianfu_text.pdf|archive-date=September 4, 2008}} * {{Citation|last=Horn|first=Dottie|title=Comfort Women|url=http://research.unc.edu/endeavors/win97/comfort.html|publisher=Endeavors Magazine|date=January 1997|issue=winter|accessdate=October 5, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625101655/http://research.unc.edu/endeavors/win97/comfort.html|archivedate=June 25, 2008}}. * {{Citation|last=Soh|first=C.Sarah|url=http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html|title=Japan's Responsibility Toward Comfort Women Survivors|publisher=Japan Policy Research Institute (JPRI)|date=May 2001|accessdate=July 1, 2008|archivedate=ਜੂਨ 28, 2012|archiveurl=https://archive.today/20120628222046/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html}}. * {{Cite web|url=http://www.comfort-women.org/v2/faqs.html|title=Comfort-Women.org FAQ|last=WCCW|year=2004|publisher=Washington Coalition for Comfort Women Issues|archive-url=https://web.archive.org/web/20070615011715/http://www.comfort-women.org/v2/faqs.html|archive-date=June 15, 2007|dead-url=yes|access-date=June 20, 2007}} (archived on 2007-06-15). * {{Citation|url=http://www.japanfocus.org/-H_R__759-/1908|last=Dudden|first=Alexis|title=US Congressional Resolution Calls on Japan to Accept Responsibility for Wartime Comfort Women|date=April 25, 2006|publisher=www.japanfocus.org|accessdate=March 30, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330022133/http://www.japanfocus.org/-H_R__759-/1908|url-status=dead}}. * {{Citation|last=Nelson|first=Hank|url=http://rspas.anu.edu.au/papers/pah/Nelson_COMFORT_WOMEN_RABAUL.pdf|title=The Consolation Unit: Comfort Women at Rabaul|date=May 17, 2007|accessdate=November 26, 2007|format=PDF|publisher=The Australian National University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610042634/http://rspas.anu.edu.au/papers/pah/Nelson_COMFORT_WOMEN_RABAUL.pdf|archivedate=2007-06-10}}. * {{Citation|ref=VAWWSexualSlavery|url=http://www1.jca.apc.org/vaww-net-japan/english/sexualslavery/courtcase.html|title=Lawsuits against the Government of Japan filed by the survivors in Japanese Courts|accessdate=March 23, 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209000914/http://www1.jca.apc.org/vaww-net-japan/english/sexualslavery/courtcase.html|archivedate=December 9, 2006|df=}}. * {{Citation|ref=WCCWI-History|url=http://www.comfort-women.org/history.html|title=History of Comfort Women by the Washington Coalition for Comfort Women Issues – History|accessdate=May 28, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724185010/http://www.comfort-women.org/history.html|archivedate=July 24, 2008|df=}}. * {{Citation|last=Asian Women's Fund|year=1996|url=http://www.awf.or.jp/english/about/archives/1996_2.html|title=Letter from Prime Minister to the former comfort women, since 1996|accessdate=March 23, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070516012746/http://www.awf.or.jp/english/about/archives/1996_2.html|archivedate=May 16, 2007|deadurl=yes|df=}}, archived from on 2007-05-16. * {{Citation|last=Nozaki|first=Yoshiko|date=August 1, 2005|url=http://hnn.us/articles/13533.html|title=The Horrible History of the "Comfort Women" and the Fight to Suppress Their Story|publisher=History news Network|accessdate=July 4, 2008}}. '''ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ''' * Drinck, Barbara and Gross, Chung-noh. ''Forced Prostitution in Times of War and Peace'', Kleine Verlag, 2007. {{ISBN|978-3-89370-436-1}}978-3-89370-436-1. * Hayashi, Hirofumi. "Disputes in Japan over the Japanese Military 'Comfort Women' System and Its Perception in History," ''Annals of the American Academy of Political & Social Science,'' May 2008, Vol. 617, pp 123–132 * Henson, Maria Rosa "Comfort woman: Slave of destiny", Philippine Center for Investigative Journalism: 1996. {{ISBN|971-8686-11-8}}971-8686-11-8. * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=blKwRjW5dHEC&printsec=frontcover&dq=maria+rosa+henson#v=onepage&q&f=false|title=Comfort Woman: A Filipina's Story of Prostitution and Slavery Under the Japanese Military|last=Henson|first=Maria Rose|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=1999|isbn=978-0-8476-9149-4}} * {{citation|last=Hicks|first=George|title=The Comfort Women: Japan's Brutal Regime of Enforced Prostitution in the Second World War|url=https://books.google.com/books?id=Z2dUF4gcnT8C|year=1997|publisher=W W Norton & Company Incorporated|isbn=978-0-393-31694-0}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CD5nAAAAMAAJ|title=True stories of the Korean comfort women: testimonies|last=Howard|first=Keith|last2=Hanʼguk Chŏngsindae Munje Taechʻaek Hyŏbŭihoe|last3=Research Association on the Women Drafted for Military Sexual Slavery by Japan|publisher=Cassell|year=1995|isbn=978-0-304-33262-5}} * Keller, Nora Okja "Comfort Woman", London, Penguin: 1998. {{ISBN|0-14-026335-7}}0-14-026335-7. * Kim-Gibson, D. ''Silence Broken: Korean Comfort Women'', 1999. {{ISBN|0-931209-88-9}}0-931209-88-9. * Levin, Mark, [http://ssrn.com/abstract=1542727 Case Comment: Nishimatsu Construction Co. v.] [http://ssrn.com/abstract=1542727 Song Jixiao Et Al., Supreme Court of Japan (2d Petty Bench)], April 27, 2007, and Ko Hanako Et Al. V. Japan, Supreme Court of Japan (1st Petty Bench), April 27, 2007 (January 1, 2008). American Journal of International Law, Vol. 102, No. 1, pp.&nbsp;148–154, January 2008. Available at SSRN: * Molasky, Michael S. ''American Occupation of Japan and Okinawa'', Routledge, 1999. {{ISBN|0-415-19194-7}}0-415-19194-7, {{ISBN|0-415-26044-2}}0-415-26044-2. * {{Cite journal|last=Przystup|first=James|date=July 2007|editor-last=Glosserman|editor-first=Brad|editor2-last=Namkung|editor2-first=Sun|title=Japan-China Relations: Wen in Japan: Ice Melting But..|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/0702q.pdf|format=PDF|journal=Comparative Connections, A Quarterly e-Journal on East Asian Bilateral Relations|volume=9|issue=2|pages=131–146|issn=1930-5370|access-date=July 10, 2010|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402220343/http://csis.org/files/media/csis/pubs/0702q.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oflmAAAAMAAJ|title=Comfort Women Speak: Testimony by Sex Slaves of the Japanese Military: Includes New United Nations Human Rights Report|last=Schellstede|first=Sangmie Choi|last2=Yu|first2=Soon Mi|publisher=Holmes & Meier Publishers, Inc.|year=2000|isbn=978-0-8419-1413-1}} * Tanaka, Yuki. ''Japan's Comfort Women: Sexual Slavery and Prostitution During World War II and the US Occupation'', London, Routledge: 2002. {{ISBN|0-415-19401-6}}0-415-19401-6. * Wakabayashi, Bob Tadashii "Comfort Women: Beyond Litigious Feminism" == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.asahi.com/topics/ianfumondaiwokangaeru/en/ Thinking about the comfort women issue, Look squarely at essence of 'comfort women' issue.] on August 22, 2014 Asahi Shimbun ** [http://www.asahi.com/articles/SDI201408213563.html Testimony about 'forcible taking away of women on Jeju Island': Judged to be fabrication because supporting evidence not found] on August 22, 2014 Asahi Shimbun * [https://web.archive.org/web/20070202081635/http://www.awf.or.jp/english/index.html Asian Women's Fund web site] (archived from [https://web.archive.org/web/20070202081635/http://www.awf.or.jp/english/index.html the original] on 2007-02-02) * [http://www.comfort-women.org/ Comfort-Women.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ |date=2009-11-03 }} * [http://www.awf.or.jp/index.html Digital Museum of The Comfort Women Issue and the Asian Women's Fund](in Japanese) * {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027084856/http://geocities.com/jugunianfuindonesia/|date=October 27, 2009|title=Jugun Ianfu Indonesia}}Wayback Machine{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027084856/http://geocities.com/jugunianfuindonesia/|date=October 27, 2009|title=Jugun Ianfu Indonesia}} * [http://koreadutchindiesproject.blogspot.com/ Korea Dutch Indies Sex Slavery Translation Project] * [http://www.support121.org/ 121 Coalition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126032856/http://www.support121.org/ |date=2019-01-26 }} * [https://web.archive.org/web/20061024233813/http://www.mogef.go.kr/english/dev/victims/index.jsp "The Victims"] (from the South Korean Ministry of Gender and Family Equality){{dead link|date=March 2014}} * {{YouTube|-YMUjvtt7Gg|Japanese Military Sex Slaves}}, CBS Report featuring Mike Honda and Nariaki Nakayama's infamous comment comparing "comfort houses" and cafeterias * {{YouTube|il0xCjBXTmM|Japan forced women to work as sex slaves during World War II}} * [http://theseoultimes.com/ST/photo_gallery/photo_gallery.php?name=Comfort_Woman_Picture_Gallery Photo gallery] at the Seoul Times. * [https://web.archive.org/web/20070403184608/http://www.apublicbetrayed.com/case_studies/case_study5.htm A Public Betrayed – Comfort Women—The Asian Sex Slaves of World War II] * {{Cite web|url=https://www.awm.gov.au/visit/exhibitions/alliesinadversity/prisoners/women|title=''Allies in adversity, Australia and the Dutch in the Pacific War: Comfort women''|year=2006|publisher=[[Australian War Memorial]]|format=Web page|access-date=12 December 2017}} – describes the experience of Jan O'Herne in Java * {{Cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html|title=Comfort Women: Were they teen-rape slaves or paid pros?|last=Nakamura|first=Akemi|last2=Ikuhiko Hata|date=March 20, 2007|website=The Japan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704003713/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070320i1.html|archive-date=July 4, 2007|dead-url=yes|access-date=March 23, 2006|last3=Yoshiaki Yoshimi}} * [https://web.archive.org/web/20101209170437/http://fcwa.org.au/ Friends of “Comfort Women” Australia (FCWA)] – not-for-profit organisation focusing on the plight of the Japanese military “Comfort Women” of World War II. * {{YouTube|R7aMMlMN1XM|''Mourning''}}, song about comfort women composed by Mu Ting Zhang and directed by Po En Lee * [http://www.nanum.org/eng/ House of Sharing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190217173712/http://www.nanum.org/eng/ |date=2019-02-17 }} The "House of Sharing" is a South Korean home for surviving comfort women and incorporates "The Museum of Sexual Slavery". * [https://justiceforcomfortwomen.org/ Justice For Comfort Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117102715/https://justiceforcomfortwomen.org/ |date=2018-11-17 }} '''ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ''' * {{Cite web|url=http://online.sfsu.edu/~soh/comfortwomen.html|title=The Comfort Women project|archive-url=https://web.archive.org/web/20061209130115/http://online.sfsu.edu/~soh/comfortwomen.html|archive-date=2006-12-09|dead-url=yes|access-date=2005-04-22}} <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Formats a citation to a website using the provided information such as URL and title. Used only for sources that are not correctly described by the specific citation templates for books, journals, news sources, etc.">Cite web</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;"><nowiki>http://online.sfsu.edu/~soh/comfortwomen.html</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the source page on the website; will display with quotation marks added. Usually found at the top of your web browser. Not the name of the website." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">The Comfort Women project</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="archive-url" class="cx-template-editor-param-key">Archive URL</span><span data-key="archive-url" title="The URL of an archived copy of a web page, if or in case the URL becomes unavailable; requires 'archive-date'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="archive-url" style="position: relative;"><nowiki>https://web.archive.org/web/20061209130115/http://online.sfsu.edu/~soh/comfortwomen.html</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="archive-date" class="cx-template-editor-param-key">Archive date</span><span data-key="archive-date" title="Date when the original URL was archived; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="archive-date" style="position: relative;">2006-12-09</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="dead-url" class="cx-template-editor-param-key">Dead URL</span><span data-key="dead-url" title="If set to 'no', the title display is adjusted; useful for when the URL is archived preemptively but still live" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="dead-url" style="position: relative;">yes</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="access-date" class="cx-template-editor-param-key">URL access date</span><span data-key="access-date" title="The full date when the original URL was accessed; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="access-date" style="position: relative;">2005-04-22</div></div></div></div> * [https://web.archive.org/web/20050408103521/http://www32.ocn.ne.jp/~modernh/13eng.htm Hayashi Hirofumi's papers on comfort women] * [http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html Responsibility Toward Comfort Women Survivors]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208153048/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp77.html |date=2018-12-08 }}: Japan Policy Research Institute Working Paper 77. * [http://www.jpri.org/publications/critiques/critique_IX_2.html Japan's Comfort Women, Theirs and Ours] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901225737/http://www.jpri.org/publications/critiques/critique_IX_2.html |date=2018-09-01 }}: Book review, Japan Policy Research Institute ''Critique'' 9:2. * [http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_asian_american_studies/toc/jaas6.1.html Journal of Asian American Studies 6:1, February 2003], issue on American studies of comfort women, Kandice Chuh, ed. '''ਜਪਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਿਆਨ''' * [http://www.mofa.go.jp/policy/women/fund/state9507.html Statement by Prime Minister Tomiichi Murayama on the occasion of the establishment of the "Asian Women's Fund"] (1995, Japan Ministry of Foreign Affairs) * [http://www.mofa.go.jp/policy/women/fund/pmletter.html Letter from Prime Minister Junichiro Koizumi to the former comfort women] (2001, Japan Ministry of Foreign Affairs) '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼''' * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c108:H.+Con.+Res.+226: House Concurrent Resolution 226] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041106160915/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c108:H.+Con.+Res.+226: |date=2004-11-06 }} (June 23, 2003, 108th United States Congress), introduced by Rep. Lane Evans (Illinois 17), referred to House Committee on International Relations; not passed. * [http://www.exordio.com/1939-1945/codex/Documentos/report-49-USA-orig.html Japanese Comfort Women] (1944, United States Office of War Information) * [http://www.hermuseum.go.kr/ Korea official website for sex slaves victims]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 uses Japanese-language script (ja)]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਬਰਨ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] 1dd0peitvbpwcw8m8bubj73p7fn4jlr 0 117137 841299 743628 2026-06-20T21:01:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841299 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = | width = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | alt = | caption = | order = | office = | termstart = | termend = | alongside = <!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.)--> | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | monarch = | president = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = | governor-general = | succeeding = <!--For President-elect or equivalent--> | predecessor = | successor = | constituency = | majority = | order2 = | office2 = | termstart2 = | termend2 = | alongside2 = | vicepresident2 = | viceprimeminister2 = | deputy2 = | lieutenant2 = | monarch2 = | president2 = | primeminister2 = | governor2 = | succeeding2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency2 = | majority2 = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1963|05|01}} | birth_place = ਓਲੀਪੁਰ ਲਾਖੀਸਰਾਈ, [[ਬਿਹਾਰ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | birth_name = | citizenship = | nationality = {{IND}} | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = ਸੰਜੈ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | blank1 = | data1 = }} '''ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ''' (1 ਮਈ 1963-7 ਜੁਲਾਈ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ,<ref>PARD http://ngo.india.gov.in/sector_ngolist_ngo.php?page=67&psid=wom&records=200{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved on 11/11/2013</ref> ਪਟਨਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐੱਨ. ਜੀ. ਓ. ਦੀ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨਵਾਦਾਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਫੰਡ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ==ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ== ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਸ.ਕੇ. ਸਿੰਘ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੀ।<ref>State Minister of Rural Development http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/patna/28256563_1_floral-tributes-congress-leaders-sanjay-singh {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112150406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/patna/28256563_1_floral-tributes-congress-leaders-sanjay-singh |date=2013-11-12 }} Retrieved on12/11/13</ref> ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ<ref>Bihar Assembly Elections 2010 http://biharelection2010.wordpress.com/2010/11/12/sheikhpura-barbigha/</ref> ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੋ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।<ref>Election Result 2005 http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/result-constituencies.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045230/http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/result-constituencies.html |date=2016-03-04 }} Retrieved on 11/11/2013</ref><ref>Election Result of Sheikhpura Constituency http://www.mapsofindia.com/assemblypolls/bihar/sheikhpura.html Retrieved on 11/11/2013</ref> ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਦੇ ਮੁੜ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ<ref>List of Winning Candidates of Indian National Congress (INC) in Bihar http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/partywise-candidate-list3-05.html#inc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034316/http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/partywise-candidate-list3-05.html#inc |date=2015-09-24 }} Retrieved on 11/11/2013</ref> ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਯਮਤ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>President Bihar Pradesh Mahila Congress http://biharcongressnews.blogspot.in/2010_07_01_archive.html Retrieved on 11/11/2013</ref><ref>All India Mahila Congress State Presidents .http://www.dpcc.co.in/StateMahilaCongressPresident.pdf Retrieved on 02 May 2014</ref> ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਨੀਤਾ ਵਿਜੈ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੌਂਪੀ<ref>Shrimati Vinita Vijay http://zeenews.india.com/news/bihar/vinita-vijay-new-president-of-bihar-pradesh-mahila-cong_640623.html</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਨਵਾਦਾਹ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ।<ref>INC Candidate of Lok Sabha http://congressmedia.net/articles/newsandmedia/pressreleases/21mar2009-5.rst {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111181558/http://congressmedia.net/articles/newsandmedia/pressreleases/21mar2009-5.rst |date=2013-11-11 }} Retrieved on 11/11/2013</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਤੋਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜ.ਡੀ.ਯੂ. ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਣਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਸੋਨੀ<ref>Bihar Assembly Election Results in 2010 http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/2010-election-results.html Retrieved on 02 May 2014</ref> ਦੁਆਰਾ ਸੰਖੇਪ ਮਾਰਜਿਨ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਸੁਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ 7 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://hindi.news18.com/bihar/patna-news-former-mla-of-congress-sunila-devi-passes-away-1037436.html|title=पूर्व विधायक सुनीला देवी का निधन, कांग्रेस के महिला प्रकोष्ठ की भी रह चुकी थीं अध्यक्ष– News18 हिंदी|website=News18 India|access-date=4 August 2017|archive-date=10 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510073756/https://hindi.news18.com/bihar/patna-news-former-mla-of-congress-sunila-devi-passes-away-1037436.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] a4sfsebk0x40cry26o83p10banboflq 0 117562 841353 840924 2026-06-21T06:13:12Z Gurtej Chauhan 27423 841353 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ|ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ, 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ, ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ, 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> === 16. ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ<ref>https://malerkotla.nic.in/history/</ref> ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://ranasafvi.com/dargah-of-baba-hazrat-haider-sheikh-in-malerkotla/</ref> ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਈ-ਜੂਨ (ਜੇਠ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=103</ref><ref>https://www.theislamicheritage.com/detail/Dargah-Baba-Hazrat-Sheikh-Malerkotla-</ref> ===ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ=== ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ (24 ਘੰਟੇ) ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ (ਚਾਦਰ), ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਬਤਾਸੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.sufipost.com/2016/06/hazrat-baba-haider-sheikh-malerkotle.html</ref> === 17. ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ) ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '''ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲਾ''' ਹਰ ਸਾਲ 5 ਅਤੇ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ, ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਾਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ<ref>https://grokipedia.com/page/kaunke_kalan#:~:text=Kaunke%20Kalan%20is%20situated%20in,kilometers%20west%20of%20Ludhiana%20city.</ref><ref>https://www.instagram.com/reel/CxratrBvLgS/</ref> ===18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ=== [[File:Chamkaur sahib.jpg|thumb|garhi sahib]] ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ [[ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ—ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/martyrdom-gathering-of-chamkaur-sahib-from-today/</ref> ====ਇਤਿਹਾਸ==== ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਸ ਕੱਚੀ ਹਵੇਲੀ (ਗੜ੍ਹੀ) ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਤੜਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ. (CCTV) ਕੈਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 19.ਸਰਸ ਮੇਲਾ === ਸਰਸ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]],<ref>https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ludhiana-all-set-to-host-saras-mela-from-october-27-onwards-8976850/</ref>[[ਸੰਗਰੂਰ]] [[ਪਟਿਆਲਾ]],<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/saras-mela-2025-patiala-begins-artisans-from-different-countries-and-states-set-up-stalls-punjab-news-pbs25021500523</ref>[[ਮਾਨਸਾ]],<ref>https://mansa.nic.in/pa/%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE-2026/</ref> [[ਸਰਹਿੰਦ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref>https://punjabi.abplive.com/district/amritsar/amritsar-saras-mela-in-300-artisans-from-17-states-will-set-up-stalls-of-handmade-selling-goods-685754</ref> ਵਿਖੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਾਲੀ [[ਜਲੇਬੀ]] ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਸਤ ਕਲਾ,ਆਚਾਰ,ਮੁਰੱਬੇ,ਭਾਂਡੇ,ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਸਮਾਂਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰੀ ਫੀਸ 20 ਰੁਪੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ,ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ,ਸਾਇਕਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>https://mansa.nic.in/notice/open-bidding-for-food-court-parking-and-swings-in-anaj-mandi-from-13-03-2026-to-22-03-2026-for-saras-mela/</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] b9qf89o4gvxgv742fqhfavaf1dljax5 841358 841353 2026-06-21T06:18:05Z Gurtej Chauhan 27423 /* 18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ */ 841358 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ|ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ, 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ, ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ, 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> === 16. ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ<ref>https://malerkotla.nic.in/history/</ref> ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://ranasafvi.com/dargah-of-baba-hazrat-haider-sheikh-in-malerkotla/</ref> ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਈ-ਜੂਨ (ਜੇਠ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=103</ref><ref>https://www.theislamicheritage.com/detail/Dargah-Baba-Hazrat-Sheikh-Malerkotla-</ref> ===ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ=== ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ (24 ਘੰਟੇ) ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ (ਚਾਦਰ), ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਬਤਾਸੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.sufipost.com/2016/06/hazrat-baba-haider-sheikh-malerkotle.html</ref> === 17. ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ) ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '''ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲਾ''' ਹਰ ਸਾਲ 5 ਅਤੇ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ, ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਾਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ<ref>https://grokipedia.com/page/kaunke_kalan#:~:text=Kaunke%20Kalan%20is%20situated%20in,kilometers%20west%20of%20Ludhiana%20city.</ref><ref>https://www.instagram.com/reel/CxratrBvLgS/</ref> ===18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ=== [[File:Chamkaur sahib.jpg|thumb|garhi sahib]] ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]]]] ਜੀ—ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/martyrdom-gathering-of-chamkaur-sahib-from-today/</ref> ====ਇਤਿਹਾਸ==== ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਸ ਕੱਚੀ ਹਵੇਲੀ (ਗੜ੍ਹੀ) ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਤੜਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ. (CCTV) ਕੈਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 19.ਸਰਸ ਮੇਲਾ === ਸਰਸ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]],<ref>https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ludhiana-all-set-to-host-saras-mela-from-october-27-onwards-8976850/</ref>[[ਸੰਗਰੂਰ]] [[ਪਟਿਆਲਾ]],<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/saras-mela-2025-patiala-begins-artisans-from-different-countries-and-states-set-up-stalls-punjab-news-pbs25021500523</ref>[[ਮਾਨਸਾ]],<ref>https://mansa.nic.in/pa/%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE-2026/</ref> [[ਸਰਹਿੰਦ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref>https://punjabi.abplive.com/district/amritsar/amritsar-saras-mela-in-300-artisans-from-17-states-will-set-up-stalls-of-handmade-selling-goods-685754</ref> ਵਿਖੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਾਲੀ [[ਜਲੇਬੀ]] ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਸਤ ਕਲਾ,ਆਚਾਰ,ਮੁਰੱਬੇ,ਭਾਂਡੇ,ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਸਮਾਂਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰੀ ਫੀਸ 20 ਰੁਪੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ,ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ,ਸਾਇਕਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>https://mansa.nic.in/notice/open-bidding-for-food-court-parking-and-swings-in-anaj-mandi-from-13-03-2026-to-22-03-2026-for-saras-mela/</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] gqvq3zzmu1bj033gb4mzjb2itu784ac 841360 841358 2026-06-21T06:18:30Z Gurtej Chauhan 27423 /* 18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ */ 841360 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ|ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ, 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ, ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ, 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> === 16. ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ<ref>https://malerkotla.nic.in/history/</ref> ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://ranasafvi.com/dargah-of-baba-hazrat-haider-sheikh-in-malerkotla/</ref> ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਈ-ਜੂਨ (ਜੇਠ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=103</ref><ref>https://www.theislamicheritage.com/detail/Dargah-Baba-Hazrat-Sheikh-Malerkotla-</ref> ===ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ=== ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ (24 ਘੰਟੇ) ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ (ਚਾਦਰ), ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਬਤਾਸੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.sufipost.com/2016/06/hazrat-baba-haider-sheikh-malerkotle.html</ref> === 17. ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ) ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '''ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲਾ''' ਹਰ ਸਾਲ 5 ਅਤੇ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ, ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਾਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ<ref>https://grokipedia.com/page/kaunke_kalan#:~:text=Kaunke%20Kalan%20is%20situated%20in,kilometers%20west%20of%20Ludhiana%20city.</ref><ref>https://www.instagram.com/reel/CxratrBvLgS/</ref> ===18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ=== [[File:Chamkaur sahib.jpg|thumb|garhi sahib]] ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]]]] ਜੀ—ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/martyrdom-gathering-of-chamkaur-sahib-from-today/</ref> ====ਇਤਿਹਾਸ==== ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਸ ਕੱਚੀ ਹਵੇਲੀ (ਗੜ੍ਹੀ) ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਤੜਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ. (CCTV) ਕੈਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 19.ਸਰਸ ਮੇਲਾ === ਸਰਸ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]],<ref>https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ludhiana-all-set-to-host-saras-mela-from-october-27-onwards-8976850/</ref>[[ਸੰਗਰੂਰ]] [[ਪਟਿਆਲਾ]],<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/saras-mela-2025-patiala-begins-artisans-from-different-countries-and-states-set-up-stalls-punjab-news-pbs25021500523</ref>[[ਮਾਨਸਾ]],<ref>https://mansa.nic.in/pa/%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE-2026/</ref> [[ਸਰਹਿੰਦ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref>https://punjabi.abplive.com/district/amritsar/amritsar-saras-mela-in-300-artisans-from-17-states-will-set-up-stalls-of-handmade-selling-goods-685754</ref> ਵਿਖੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਾਲੀ [[ਜਲੇਬੀ]] ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਸਤ ਕਲਾ,ਆਚਾਰ,ਮੁਰੱਬੇ,ਭਾਂਡੇ,ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਸਮਾਂਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰੀ ਫੀਸ 20 ਰੁਪੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ,ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ,ਸਾਇਕਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>https://mansa.nic.in/notice/open-bidding-for-food-court-parking-and-swings-in-anaj-mandi-from-13-03-2026-to-22-03-2026-for-saras-mela/</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] r5d16ur620v7daef432aos1kz4dcq8f 841364 841360 2026-06-21T06:21:54Z Gurtej Chauhan 27423 /* 19.ਸਰਸ ਮੇਲਾ */ 841364 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''', [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-16 |title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ {{!}} Festivals of Punjab - Punjabi Story |url=https://punjabistory.com/punjabi-essay-on-punjabi-mele-te-tyohar-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%93/ |access-date=2025-04-02 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == * [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ|ਡਾ.ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਅਨੁਸਾਰ "ਮੇਲਾ ਕਿਸੇ ਤਿਓਹਾਰ, ਰੀਤ ਜਾਂ ਕਥਾ ਦਾ ਤੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਹ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਕੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" * [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ|ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੱਧਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਿਖਰਦੀ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-174 </ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ == [[File:Kothe-da-mela.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kothe-da-mela.jpg|thumb|ਮੇਲਾ ]] === [[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]: === ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)|ਛਪਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਦੋਂ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ]] ਦੇ ਭਗਤ ਮਾੜੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਪ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਛਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾੜੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੋਲ ਲਿਟਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ==== ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਬੋਲੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ...<ref>ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-177</ref> ਇਹ ਮੇਲਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਗੁੱਗਾ|ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾੜੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-138 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਗੁੱਗਾ]] ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਗੁੱਗਲ ਸੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ [[ਰਾਣਾ ਰੈਮਲ|ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ]] ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਬਾਂਛਲ, ਜੋ [[ਗੋਰਖਨਾਥ|ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨਾਥ]] ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਜੋ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹੁਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਾਗ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ ਸਿਲੀਅਰ ਨੂੰ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡੰਗ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਭ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਲੀਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਓਧਰ ਗੁੱਗਾ ਸਿਲੀਅਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਲੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁੱਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਲੱਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਾਰਨ ’ਤੇ ਗੁੱਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਂਛਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਪੁੱਤ ਗੁੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਕ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰ ਲਈ। ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਾਜੀਰਤਨ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਆਇਆ। [[ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਹਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਗੁੱਗਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਐਨਾ ਕਮਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੱਲੇ ਮੇਰੇ ਛੱਲੀਆਂ, ਮੈਂ ਗੁੱਗਾ ਮਨਾਵਣ ਚੱਲੀ ਆਂ। ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗਾ ਜੀ! ਰੋਹੀ ਵਾਲਿਆ ਗੁੱਗਿਆ ਵੇ, ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਦਾ, ਨੀਂ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਗੁੱਗੇ ਤੋਂ... ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਈ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੁੜਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਇਆ ਲੱਗੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਣੀਆਂ, ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਮੁੱਲ ਲੈਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। ਕੱਠ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਬੋਤਲਾਂ ਮੰਗਾ ’ਲੀਆਂ ਚਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਸੇਰ ਸੋਨਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਨ ਚੁੱਕ ਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ, ਜੀਹਤੇ ਚੱਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਾਲੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਗੇ, ਨਾਲੇ ਪੁਲੀਸ ਚੜ੍ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਈਸੂ ਧੂਰੀ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਡਾਂਗ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰੀ, ਮੰਗੂ ਖੇੜੀ ਦਾ, ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ, ਠਾਣੇਦਾਰ ਇਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਲ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੰਜਾਲੀ, ਕਾਹਨੂੰ ਛੇੜੀ ਸੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ… ਮੇਲਾ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਲੱਗਦਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ। === 2. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg|thumb|Gurdwara Fatehgarh Sahib]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> ਵਿਖੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-fatehgarh-sahib-sahidi-jod-mela-starts-in-sri-fatehgarh-sahib-8734600.html</ref><ref>https://www.sikhsiyasat.info/news-about-shaheedi-jor-mela-fatehgarh-sahib/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। 26 ਦਸੰਬਰ, 1705 ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੌਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ [[ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ]] ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://fatehgarhsahib.nic.in/pa/tourist-place/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A8%A4%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%B8/</ref> === 3. ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ === ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 135 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਗੁਰੂ ਸਵਾਮੀ ਤਲਜਾ ਗਿਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰਬੱਲਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚੋ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਹ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/inauguration-of-the-square-dedicated-to-harivallabh-sangeet-sammelan/amp</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-harivallabh-sangeet-samelln-8845034.html</ref> === 4. ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:ਮੰਦਰ ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]] [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਵਿਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/the-traditional-jharg-festival/</ref><ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-the-first-fair-of-jarg-on-the-22nd-and-the-second-on-the-29th-9037269.html</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਹਿੜੀਏ' ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-175</ref> [[ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਕ ਮਟੀਲਾ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਹਿੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬੇਹੇ [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤੋਂ, ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ, ਮਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਲਈ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਾਹਨ, ਖੋਤੇ ਨੂੰ, [[ਗੁਲਗੁਲੇ]] ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੰਡੇ ਤੇ ਕੁਝ ਆਪ ਖਾਂਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176</ref> ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਤਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਤੇ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੁਮਿਆਰ ਆਪੋ - ਆਪਣੇ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਜਾ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੋਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਘੋਗਿਆਂ, ਕੋਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਝੁੱਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ।<ref> ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ , ਲੋਕਧਾਰਾ ,ਪੰਨਾ-176 </ref> ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜਰਗ]] ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਸ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 6 ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੀਤਲਾ ਮਸਾਣੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ, ਬਸੰਤੀ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਮਦਾਨਦ , ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੇ ਹਨ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ==== ਮੇਲੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੇਹਾ ਅੰਨ੍ਹ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਗੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਗਰਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਂਡ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ‘ਸੁੱਖਣਾ’ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ‘ਥਾਨ’ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ’ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ‘ਜਰਗ ਵਾਲੀ ਮਾਈ, ਦੁਖੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ’ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === 5. ਮੁਕਤਸਰ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ === [[File:ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬ]] [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਦੀ ਮਾਘੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ '[[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ']] ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://muktsar.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਥਵਾ ਮਾਘ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 13 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖਿਦਰਾਣਾ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨ ਸ਼ੇਰੇਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ [[ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ|ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/mela-maghi-history-of-the-gurdwaras-of-sri-muktsar-sahib/</ref> 1.ਲੈ ਚੱਲ ਵੇ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ....... 2.ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੱਲੀਆਂ, ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਦ ਸੁਣੀਦੇ ਗਲ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਮੇਲੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ... ==== ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ==== ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਮਾਘੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਅੰਕਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਦੀ [[ਸੰਗਰਾਂਦ]] ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ]] ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। === 6. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ === ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰਲ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਲ ਤੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/prof-mohan-singh-mela-ends-with-sweet-memories/</ref> === 7. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ === ਹਰ ਸਾਲ [[23 ਮਾਰਚ]] ਨੂੰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,]] [[ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਖਦੇਵ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-asr-news-shaheed-bhagat-singh-sukhdev-rajguru-punjab-news-punjabi-jagran-9045066.html</ref><ref>https://www.etvbharat.com/pa/state/shaheed-diwas-2026-martyrdom-of-shaheed-bhagat-singh-rajguru-and-sukhdev-martyrs-day-history-punjab-news-pbs26032300349</ref> ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ – 'ਦਿਲੋਂ ਨਿੱਕਲੇਗੀ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਵਤਨ ਦੀ ਉਲਫ਼ਤ 'ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ-ਏ-ਵਤਨ ਆਏਗੀ………….' === 8. ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਮੇਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-sri-sidh-baba-sodhal-fulfills-the-wishes-9405556.html</ref> ਇਹ ਸੁੱਕਲਾ ਪਾਕ ਦੇ 14 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਬਣ ਗਏ। ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸੌਡਲ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/doaba/news/baba-sodal-mela-has-started-1509659</ref> === 9.ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਚਾਹਲ]] ਚਾਹਲ, ਚਹਿਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਾਬਾ [[ਜੋਗੀ ਪੀਰ]] ਚਾਹਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਜੋਗਾ]] ਰੱਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਖਾਨਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)]] ਅਤੇ ਹੀਰੋਂ ਖੁਰਦ<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵੱਲ੍ਹੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਖੀਰ, ਮਿੱਠਾ ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrurbarnala-jud-mela-in-memory-of-baba-jogi-pir-9128838.html</ref> ===10. ਨਮਾਦਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਨਮਾਦਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=QJjYjh8saJk</ref> ===11. ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਓਂ=== ਜਗਰਾਓਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ : ਜਗਰਾਓਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਅਲੀ ਅੱਲਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਰ ਅਤੇ 48 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਪੀਰ, ਪੀਰ ਲੱਪੇ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਪੀਰ ਜਾਮਨ ਸ਼ਾਹ, ਪੀਰ ਟੁੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿੰਦੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ। ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ’ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਵੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗਲੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾ।<ref>https://www.ptcpunjabi.co.in/history-of-dargah-baba-mohakam-din-mela-roshni-mela-jagraon</ref><ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/ludhiana/three-day-light-festival-of-jagraon-begins-today/</ref> === 12. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ=== ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੰਧ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ<ref>https://gurdaspur.nic.in/pa/%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0/</ref> === 13.ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ === ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ<ref>https://gurdaspur.nic.in/fair-and-festivals/</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨੋ-ਸੌਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1 ਸਤੰਬਰ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਛਿੰਝ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਸ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ 300 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖ ਦਾਤਾ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਵਿਚ ਵਸੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ 30, 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲੱਖਦਾਤਾ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਛਿੰਝ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ। ਬਾਬਾ ਸੱਤੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਮੇਲੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵੇਕੋਟ ਅਮਰਜੋਤ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।<ref>https://theunmute.com/tag/babbehali-chhinj-mela/</ref> === 14. ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਈਸੜੂ ਦਾ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ 2.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਸ਼ਹੀਦ ਸ:[[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |date=9 August 2022 |title=State level function to mark ‘Martyrdom Day' of Shaheed Karnail Singh Isru at his native village on August 15 |trans-title=ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਸਬੰਧੀ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjabs-august-15-function-at-isru-in-khanna-420392 |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=4 September 2023 |language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਈਸੜੂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਪਤਰਾਦੇਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਈਸਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਜੱਗਾ |first=ਰਾਖੀ |date=15 August 2023 |title=Who was Karnail Singh Isru, the Punjabi leader who died during the Goa Liberation Movement? |trans-title=ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਗੂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ ਕੌਣ ਸਨ? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/punjab-karnail-singh-isru-goa-liberation-movement-8894007/ |work=[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] |language=en |access-date=4 September 2023}}</ref> === 15.ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ=== [[File:ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ.jpg|thumb|ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ,ਢਢੋਗਲ]] ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਜੇਹਲ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਓਥੇ ਆਪਜੀ ਨੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ 13 ਮਹੀਨੇ 13 ਦਿਨ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਡਰ ਚੁੱਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਠੀਕਰਾ ਜਾਲਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਕੇ 10 ਅਗਸਤ, 1938 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ 8 ਤੋਂ 10 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਪਿੰਡ [[ਢਢੋਗਲ]] ਨੇੜੇ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਧੂਰੀ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿਖੇ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.facebook.com/reel/1466124368169953</ref> === 16. ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਹੈਦਰ ਸੇਖ ਦਾ ਮੇਲਾ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ<ref>https://malerkotla.nic.in/history/</ref> ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref>https://ranasafvi.com/dargah-of-baba-hazrat-haider-sheikh-in-malerkotla/</ref> ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮਈ-ਜੂਨ (ਜੇਠ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਵੀਰਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਬਾਦਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>https://dargahinfo.com/Dargah_History.aspx?HID=103</ref><ref>https://www.theislamicheritage.com/detail/Dargah-Baba-Hazrat-Sheikh-Malerkotla-</ref> ===ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ=== ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ (24 ਘੰਟੇ) ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ (ਚਾਦਰ), ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਬਤਾਸੇ ਅਤੇ ਗੁਲਗੁਲੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.sufipost.com/2016/06/hazrat-baba-haider-sheikh-malerkotle.html</ref> === 17. ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਦਾ ਮੇਲਾ === ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ) ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '''ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲਾ''' ਹਰ ਸਾਲ 5 ਅਤੇ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਚੌਂਕੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ, ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਾਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ<ref>https://grokipedia.com/page/kaunke_kalan#:~:text=Kaunke%20Kalan%20is%20situated%20in,kilometers%20west%20of%20Ludhiana%20city.</ref><ref>https://www.instagram.com/reel/CxratrBvLgS/</ref> ===18.ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ=== [[File:Chamkaur sahib.jpg|thumb|garhi sahib]] ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]]]] ਜੀ—ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/punjab/martyrdom-gathering-of-chamkaur-sahib-from-today/</ref> ====ਇਤਿਹਾਸ==== ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ: ਇਹ ਉਸ ਕੱਚੀ ਹਵੇਲੀ (ਗੜ੍ਹੀ) ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਤੜਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ: ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ. (CCTV) ਕੈਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 19.ਸਰਸ ਮੇਲਾ === ਸਰਸ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ੍ਹੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]],<ref>https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ludhiana-all-set-to-host-saras-mela-from-october-27-onwards-8976850/</ref>[[ਸੰਗਰੂਰ]]<ref>https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/punjab-10-day-saras-mela-kickstarts-on-a-grand-note-in-sangrur-8198198/</ref> [[ਪਟਿਆਲਾ]],<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/saras-mela-2025-patiala-begins-artisans-from-different-countries-and-states-set-up-stalls-punjab-news-pbs25021500523</ref>[[ਮਾਨਸਾ]],<ref>https://mansa.nic.in/pa/%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%B8-%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE-2026/</ref> [[ਸਰਹਿੰਦ]],<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/patiala/saras-mela-the-play-sirhind-di-deewar-brought-tears-to-the-eyes-of-the-audience/</ref> [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref>https://punjabi.abplive.com/district/amritsar/amritsar-saras-mela-in-300-artisans-from-17-states-will-set-up-stalls-of-handmade-selling-goods-685754</ref> ਵਿਖੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਾਲੀ [[ਜਲੇਬੀ]] ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਸਤ ਕਲਾ,ਆਚਾਰ,ਮੁਰੱਬੇ,ਭਾਂਡੇ,ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਸਮਾਂਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰੀ ਫੀਸ 20 ਰੁਪੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ,ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ,ਸਾਇਕਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>https://mansa.nic.in/notice/open-bidding-for-food-court-parking-and-swings-in-anaj-mandi-from-13-03-2026-to-22-03-2026-for-saras-mela/</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ == === 1. ਲੋਹੜੀ === ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ [[ਗਿੱਧਾ]] – [[ਭੰਗੜਾ]] ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਘਰ ਘਰ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ [[ਮੂੰਗਫਲੀ|ਮੂੰਗਫਲੀ,]] ਰਿਓੜੀਆਂ, [[ਗੁੜ|ਗੁੜ,]] ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕੀ ਧੂਣੀ ਵਾਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਨ [[ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]] ਤੇ [[ਖੀਰ]] ਜਰੂਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਫਲ਼ੌਡ ਕਲ਼ਾਂ]] ਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੇਲਾ [[ਬਾਬਾ ਗੱਜਣਸ਼ਾਹ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.google.com/search?q=+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE+%E0%A8%97%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A8%A3+%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9+%E0%A8%AB%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%8C%E0%A8%A1+%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%82+%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A8%BE&sca_esv=cdb5a6f2b39051e1</ref> === 2. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ === ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਮੋਰਾਂ]] ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਖਉਣੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਤੇ [[ਪਤੰਗ]] ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === 3. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-special-on-baisakhi-know-what-is-the-cultural-and-religious-significance-of-baisakhi-9218091.html</ref> ਇਸ ਦਿਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 13 ਅਪਰੈਲ, 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਏ ਅਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ]] ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>https://www.etvbharat.com/pa/!state/khalsa-sajna-diwas-history-what-is-the-history-behind-vaisakhi-why-is-baisakhi-celebrated-punjab-news-pbs25041300508</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਕਣਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.punjabitribuneonline.com/news/satrang/baisakhi-has-come-since-the-dawn-of-baisakh/</ref> === 4. ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ]] ਤੀਜ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਮ ਹੈ '[[ਤੀਆਂ]]' ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabi-kavita.com/TeeanTeejDeean.php#gsc.tab=0</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਓਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸਾਉਣ]] ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/jalandhar-tiyan-festival-celebrated-in-jalandhar-8933735.html</ref> === 5. ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ === [[ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ]] ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਠਾਕੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਜੀ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref>https://en.everybodywiki.com/Rath_Yatra_(Nabha)</ref> ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ, ਬਾਲਭੱਦਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਦਰਾ]] ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਵੀ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹੂਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/jagannath-rath-yatra-in-ludhiana-1491305#google_vignette</ref> === 6. ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Still From Hola Mohalla.jpg|thumb|Still From Hola Mohalla]] ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://rupnagar.nic.in/pa/%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%BE/</ref> ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੈਲਾਨੀ ਪੰਗਤਾਂ (ਕਤਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਦਾ ਲੈਕਟੋ-ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, "ਫੌਜੀ ਸ਼ੈਲੀ" ਦੇ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ "ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>https://sgpc.net/%E0%A8%94%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%AE-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A5%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AE/</ref> === 7. ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:The Rangoli of Lights.jpg|thumb|The Rangoli of Lights]] ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਸਨ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ‘ਚ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref>https://www.kuksamachar.co.nz/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80/</ref> == ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: * [[ਹੋਲੀ]] - ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ * [[ਰੱਖੜੀ]] - ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ * [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] - ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਹ * [[ਦੁਸਹਿਰਾ]] - ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] h1xay8gex032ns2j0cql3x13xltcs8s 0 118976 841291 834369 2026-06-20T19:41:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841291 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 1995) [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੌਕੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=12517|title=Indian Boxing Federation Boxer Details|website=www.indiaboxing.in|access-date=2018-11-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2018 ਏਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 64 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ [[ਤੁਰਕੀ|ਤੁਰਕੀ ਦੇ]] [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਅਹਮੇਟ ਕਾਮਰੇਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/boxers-simranjit-kaur-monika-bhagyabati-kachari-clinch-three-gold-medals-at-ahmet-comert-tournament-5194021.html|title=Boxers Simranjit Kaur, Monika, Bhagyabati Kachari clinch three gold medals at Ahmet Comert Tournament - Firstpost|website=www.firstpost.com|access-date=2018-11-17}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1995 ਨੂੰ ਕਮਲ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਚਕਰ|ਚਕਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://thebridge.in/the-womens-world-boxing-cship-in-numbers-simranjit-kaur/|title=Women's World Boxing C'ship in Numbers: Simranjit Kaur|date=2018-11-13|work=The Bridge|access-date=2018-11-17|language=en-US}}</ref> == ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਸਿਮਰਨ ਨੇ [[ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ]] ਵਿੱਚ 6ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":0"/> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਅੰਤਰ-ਜ਼ੋਨਲ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 8 ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":0"/> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ|ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ]] ਨਿਊ ਬੰਗਾਗਾਓਂ ਵਿੱਚ 16 ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ (ਐਲੀਟ) ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":0"/> 2018 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ 64 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ ਅਹਮੇਟ ਕਾਮਰਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮੋਨਿਕਾ ਅਤੇ ਭਾਗਿਆਬਤੀ ਕਚਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 48 ਕਿਲੋ ਅਤੇ 81 ਕਿਲੋ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name=":1"/> ਕੌਰ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ]], ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ 2018 ਏਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 10 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-bfi-2018-aiba-women-s-world-boxing-championships-1379798-2018-10-31|title=Mary Kom named brand ambassador of 2018 Women's World Boxing Championships|website=India Today|language=en|access-date=2018-11-17}}</ref> and she went on to win the bronze medal at the Light welterweight category for India.<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/boxing/aiba-womens-world-championships-sonia-to-vie-for-gold-bronze-for-simranjit-kaur-1952444|title=Sonia To Vie For Women's World Boxing Championships Gold, Bronze For Simranjit Kaur|website=sports.ndtv.com|publisher=NDTV|access-date=23 November 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 01a5m03vxdt6p4ug22zb99q23vlk479 0 125295 841256 709607 2026-06-20T16:29:49Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353012329|Balasaraswati]]" 841256 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ | Name = ਤਨਜੋਰ ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ | image = Balasaraswati 2010 stamp of India.jpg | caption = ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ 1949 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ | Background = ਨਾਨ_ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ_ਪਰਸਨਲ | birth_date = 13 ਮਈ 1918 | birth_place = ਮਦਰਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = 9 ਫਰਵਰੀ 1984 (65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) | death_place = ਮਦਰਾਸ, ਭਾਰਤ | Origin = [[ਤਨਜੋਰ]] | Genre = [[ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] | Occupation = [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ | ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸਰ]] }} '''ਤਨਜੋਰ ਬਾਲਸਾਰਸਵਤੀ''',<ref name="pa">{{Cite web|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|title=Padma Awards Directory (1954-2007)|date=2007-05-30|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|archive-date=2009-04-10}}</ref> '''ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ''' (13 ਮਈ 1918) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - 9 ਫਰਵਰੀ 1984), ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਸ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] 1957 ਵਿਚ<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=21 July 2015}}</ref> ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] 1977, ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਨਾਗਰਿਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]]।<ref name="pa"/> 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਦਾ ''ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਸੀਖਮਨੀ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਮੁਡਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ([[ਦੇਵਦਾਸੀ]],<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/temple-dancer/920036/|title=Temple Dancer|date=2012-03-05|work=[[Indian Express]]|access-date=2016-11-22}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਮੈਟਰਿਲਾਈਨਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਿੰਗਲ ਰਿਪੋਜ਼ਟਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ [(ਵੀ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਦੁਆਰਾ "ਬਾਲਸਾਰਸਵਤੀ")]। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਪਾਪਮਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਤੰਜਾਵਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ, ਵੀਨਾ ਧਨਮਲ (1867–1938), ਕਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜੈਮਮਲ (1890–1967) ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲਾਸਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ। ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨਾਟਿਯਮ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਂਸ ਅਧਿਆਪਕ ਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਟੀ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ ਅਤੇ ਟੀ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਸਨ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਈਟ (1943-2001), ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ. ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਨੀਰੁਧ ਨਾਈਟ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਾਂਸ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਡਗਲਸ ਐਮ. ਨਾਈਟ, ਜੂਨੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਇੱਕ ਗੁਗਨਹਾਈਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2003) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।   == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਮੰਦਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ (ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ) ਦੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ, [1] ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਉੱਚਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਕਲ ਭੰਡਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਪਾਪਾਮਲ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ, ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ (1867–1938), ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜੈਯਾਮਲ (1890–1967) ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਥੀ ਵੀ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] == ਕਰੀਅਰ == ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1925 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ [[ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ|ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ]] ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵੱਲ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]], ਡੈਮ ਮਾਰਗੋਟ ਫੋਂਟੀਨ, ਮਾਰਥਾ ਗ੍ਰਾਹਮ ਅਤੇ ਮਰਸ ਕਨਿੰਘਮ ਵਰਗੇ ਨਾਚ ਗਰਾਂਟਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਖਿੱਚਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨਾਟਿਯਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਤਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਬਾਲਸਾਰਸਵਤੀ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤਾ ਨਾਟਿਯਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੇਸਲੇਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਮਿਡਲੇਟਾੳਨ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ), ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿ ofਟ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਵੈਲੇਨਸੀਆ) ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਂਵਾਂ ਰੱਖੀਆਂ। ਮਿਲਜ਼ ਕਾਲਜ (ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ), ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਸੀਐਟਲ), ਅਤੇ ਯਾਕੂਬ ਦਾ ਪਿਲੋ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਬੇਕੇਟ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ), ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਸਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ, ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਣਗਿਣਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਾ ਨਾਟਿਯਮ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] (1955) ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਵਾਰਡ, ਵੱਖਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ (1977) ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨੀਧੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। (1973)। 1977 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਚ, ਨ੍ਯੂ ਯੋਕ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਡਾਂਸ ਆਲੋਚਕ ਅੰਨਾ ਕਿੱਸਲਗੋਫ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ" ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ। [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]], ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 100 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਡਾਂਸ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੱਠਜੋੜ, "ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਰਟਪਲੇਸਟੇਬਲ ਡਾਂਸ ਟ੍ਰੈਜ਼ਰਜ਼: ਦ ਫਰਸਟ 100" (2000) ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਗੈਰ-ਪੱਛਮੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣਾ * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] * [[ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ|ਮਨੀ ਮਾਧਵਾ ਚਾਕੀਅਰ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]] ਨੇ ''ਬਾਲਾ'' (1976) ਨਾਮਕ ਬਾਲਸਾਰਵਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ]] ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.satyajitray.org/films/bala.htm|title=Bala: A film by Satyajit Ray|last=S. K. Singh|date=|website=SatyajitRay.org|access-date=2016-11-22|archive-date=2012-09-11|archive-url=https://archive.today/20120911121224/http://www.satyajitray.org/films/bala.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == * == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://www.balasaraswati.com/|title=1918-1984|date=|website=Balasaraswati.com|access-date=2016-11-22|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104124053/http://www.balasaraswati.com/|dead-url=yes}} * {{Cite web|url=http://www.kpoursine.com/my-inspiration|title=The Inspiration|website=Kpoursine.com|access-date=2016-11-22}} * {{Cite web|url=http://centerforworldmusic.org/schools/three.html|title=World Music In the Schools|date=|publisher=Center for World Music|access-date=2016-11-22}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] l5bimxtorv1pnsdz7i46tucznjc3sy4 0 125639 841274 813677 2026-06-20T17:11:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841274 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ''' (ਹੋਰ ਨਾਂ: ''ਸੁਮਨ ਸਿਨਹਾ)'' ([[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]: সুমনা সিনহা, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]], 27 ਜੂਨ 1973) [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lemonde.fr/livres/article/2011/09/15/shumona-sinha-et-la-trahison-de-soi_1572512_3260.html|title=Shumona Sinha et la trahison de soi|publisher=Le Monde|language=French|access-date=30 July 2016}}</ref> ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਨਾਹਗੀਰ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰੂਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੂਰੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.nzz.ch/feuilleton/buecher/shumona-sinha-im-gespraech-im-text-gibt-es-keine-kompromisse-ld.108308 ''Shumona Sinha im Gespräch «Im Text gibt es keine Kompromisse»'']. nzz.ch.</ref> ਫਰੈਂਚ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਤਨ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਫਰਾਂਸ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦਾ ''ਸਰਬੋਤਮ ਯੰਗ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ [[ਪੈਰਿਸ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਰਬਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ੍ਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਐਮ - ਫਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਫੇਨੇਟਰੇ ਸੁਰ ਲਬਮੇ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ, ਲੇਖਕ ਲਿਓਨੇਲ ਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[http://www.babelio.com/auteur/Shumona-Sinha/149653 Biography]. babelio.com.</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਅਸਾਮੋਂਸ ਲੇਸ ਪਾਵਰੇਸ!'', ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਡੀ ਲ ਓਲੀਵੀਅਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਪੋਨੋਮਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀ [[ਕਵਿਤਾ]] [[ਸ਼ਾਰਲ ਬੌਦੇਲੈਰ|ਚਾਰਲਸ ਬਾਓਦਲੇਅਰ]] ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਅਸੋਸਮੋਨਸ ਲੈਸ ਪਾਵਰਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਨੋਟਰ ਡੈਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ, ਐਲੀਸਨ ਰਾਇਸ ਦੁਆਰਾ ਐਨੀ-ਮੈਰੀ ਪਿਕਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਅਮੇਰਿਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੇਸ ਲਾਂਗਜ਼ ਅਤੇ ਤੀਰਥੰਕਰ ਚੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਸਭਿਅਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਪਛਾਣ, ਗ਼ੁਲਾਮੀ, ਔਰਤ ਵਜੋਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ, ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਨਾਵਲ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਡੂ ਰੋਮਨ ਡੀ ਲਾ ਸੋਸਿਟੀ ਡੇਸ ਗੇਂਸ ਡੀ ਲੈਟਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਕਸ ਡੂ ਰੇਯੋਨਮੈਂਟ ਡੀ ਲਾ ਲੈਂਗੂ ਐਟ ਡੀ ਲਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫ੍ਰਾਂਸਾਈਜ਼ ਡੀ ਐਲ ਅਕਾਦਮੀ ਫ੍ਰਾਨੈਸਸ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.lexpress.fr/culture/livre/le-prix-larbaud-remis-a-shumona-sinha_1125612.html |title=Le prix Larbaud remis à Shumona Sinha |publisher=L'EXPRESS |date=2012-06-12 |language=French |accessdate=2013-12-15}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/french-honour-for-city-girl/cid/1609615#.VKgVgCuUc5A | title=French honour for city girl| newspaper=The Telegraph | location=India | date=3 January 2015 | first=Sudeshna | last=Banerjee | language=English|accessdate=18 October 2018 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=axNFwNgxSjA|title=Writer Shumona Sinha's Grand Success Contributing to French Literature|publisher=Youtuble|language=Bengali|accessdate=30 July 2016}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ "ਅਪੈਟ੍ਰਾਈਡ"/ਸਟੇਟਲੈੱਸ, ਜਨਵਰੀ, 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਬੰਗਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰਾਲੇਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹੈ, ਇੱਕ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਦੁਹੀ ਕਿਸਾਨੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ, ਚਾਰਲੀਹੈਬੋਡੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ, ਖੰਡਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਨਸਲਵਾਦ ਹੈ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZGP7Xr6S3OA],''La Grande Librairie'', 2017.</ref> ਲੀ ਨੇਮ ਰਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ, ਗੈਲਮਰਡ (ਬਲੈਂਚੇ) ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਤਾਨੀਆ, ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਯਹੂਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਮੋਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਕਿ ਰਾਦੁਗਾ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। <ref>Claire Devarrieux, [https://next.liberation.fr/livres/2020/04/24/la-bengalie-de-la-neva_1786360 « La Bengalie » de la Neva : Une échappée russe par Shumona Sinha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920180121/https://next.liberation.fr/livres/2020/04/24/la-bengalie-de-la-neva_1786360 |date=2020-09-20 }}, ''liberation.fr'', 24 avril 2020.</ref><ref>Nicolas Julliard, [https://www.rts.ch/info/culture/livres/11268122--le-testament-russe-reveille-les-fantomes-d-une-inde-a-l-ame-slave.html?fbclid=IwAR3uCb2kp3Rsr44kwPRCNwV3eqR3RIifrplBWAaHIZ6pqnpZjvnFnhbWxNE "Le testament russe" réveille les fantômes d'une Inde à l'âme slave], ''rts.ch'', 23 avril 2020.</ref><ref>[https://www.france.tv/france-5/la-grande-librairie/la-grande-librairie-saison-12/1463279-destins-de-femmes.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},''La Grande Librairie'', 2020.</ref> ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨ, ਇਤਾਲਵੀ, ਹੰਗਰੀਅਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; “ਕਲਕੱਤਾ” ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ., ਦਿੱਲੀ, ਨਵੰਬਰ, 2019 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। “ਐਸੋਮੋਨਸ ਲੇਸ ਪਾਵਰੇਸ” ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥੀਏਟਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਮਬਰਗ ਤੇ ਥਲਿਆ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕੋਲੋਨ ਵਿਖੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਵਰਕਸਟੱਟ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ef>[https://www.thalia-theater.de/stueck/erschlagt-die-armen--2016 ''Erschlagt die Ar men!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222122853/https://www.thalia-theater.de/stueck/erschlagt-die-armen--2016 |date=2025-02-22 }}, Thalia Theater, Hambourg, septembre 2016.</ref> and the Freies Werkstatt theater at Cologne<ref>[https://theatergemeinde-koeln.de/newsdetail.php?InfoNr=4401 ''Erschlagt die Armen!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301073141/https://theatergemeinde-koeln.de/newsdetail.php?InfoNr=4401 |date=2021-03-01 }}, Freies Werkstatt Theater, Cologne, novembre 2016.</ref> ==ਕਾਰਜ== *''Fenêtre sur l'abîme''; 2008, Éditions de La Difference *''Assommons les pauvres !''; 2011, Éditions de l'Olivier *''Calcutta'', 2014; Éditions de l'Olivier *''Apatride'', 2017; Éditions de l'Olivier *''Le Testament russe'', 2020; Gallimard (Blanche) == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * [[2012 en littérature|2012]] : [[Prix Valery-Larbaud]] * [[Prix littéraires 2011|2011]] : [[Prix Eugène Dabit du roman populiste]] * [[2014 en littérature|2014]] : Grand prix du roman de la [[Société des gens de lettres]] * [[2014 en littérature|2014]] : [[Prix du rayonnement de la langue et de la littérature françaises]] de l'[[Académie française]] * 2016 : [[Internationaler Literaturpreis]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] ka0c6398l5kyixvlgaq582fxnmrr525 0 126289 841276 717648 2026-06-20T17:17:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841276 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੇਲੀਆ ਮੈਰੀ ਗੋਸ''' (ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ, 1968) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਲੇਖਕ]], ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਸਕਰੀਨਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਸ਼ੇਲੀਆ ਗੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲੂਸੀਆਨਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਵਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਬੈਟਨ ਰੂਜ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਐਲਏ ਸ਼ੇਲੀਆ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੋਸ ਬਲੈਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਨਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਿੰਗ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਸੇਸੈਂਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ 'ਮਾਈ ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਹਸਬੈਂਡ', 'ਰੋਜ਼ਸ ਆਰ ਥੋਰਨਸ', ਵਾਇਲਟਸ ਆਰ ਟਰੂ' ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ "ਸਾਹਿਤਕ ਦਿਵਸ: ਦ ਸਿਖਰ 100+ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਲਿਟਰੇਚਰ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.literarydiva.com/reviewslinks.html Literary Diva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723102312/http://www.literarydiva.com/reviewslinks.html |date=2008-07-23 }}, Retrieved on January 12, 2008</ref> ਗਲਪ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੇਲੀਆ [http://www.e-spire.blogspot.com ਈ-ਸਪਾਇਰ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨਿਉਜ਼] ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>Author Shelia M. Goss [http://literarydish.wordpress.com/2007/03/22/new-hot-book-alert-shelia-m-goss-is-back-with-roses-are-thorns-violets-are-true-controversial-hotseller/ Daily LiteraryDish News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327073144/https://literarydish.wordpress.com/2007/03/22/new-hot-book-alert-shelia-m-goss-is-back-with-roses-are-thorns-violets-are-true-controversial-hotseller/ |date=2020-03-27 }}, Retrieved on 7 February 2008</ref> ਫ਼ਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਗੋਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ, ''ਡਬਲ ਪਲੈਟੀਨਮ'' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ == * 2009 ਈਡੀਸੀ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨਜ਼ ਟਾਪ ਬੁੱਕਸ ਅਵਾਰਡ - 'ਹਿਜ਼ ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਵਾਈਫ' ਲਈ। * 2009 ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਕਰੇਤਾ - ਹਿਜ਼ ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਵਾਈਫ, ਦਿ ਅਲਟੀਮੇਟ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲੇ * 2008 ਬਲੈਕਵੈਬਆਵਰਡਸ.ਕਾੱਮ - ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਲੇਖਕ ਸਾਈਟ * ਡਿਸਿਲਗੋਲਡਸੋਲ 2007 ਯੂਯੂਨੀਟੀ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ - ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੁੱਕ ਡੈਬਿਉ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ- "ਪਾਈਜ'ਜ ਵੈੱਬ" * ਇਨਫਿਨੀ'ਜ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੇਖਕ 2006 * ਸਾਹਿਤਕ ਦਿਵਸ: ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ 100+ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ .ਰਤ * ਏਸੇਂਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਸੂਚੀ * # 1 ਬਲੈਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਨ ਡਾਟ ਕਾਮ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ * ਨਿਉ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਡਾਈਜੈਸਟ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ * 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਵਨਸਵਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ * ਰੋਮਾਂਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਰੀਡਰ ਦੇ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਡ * ਡੱਲਾਸ ਮਾਰਨਿੰਗ ਨਿਉਜ਼ ਬੈਸਟਸੈਲਰ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.sheliagoss.com/ ਸ਼ੇਲੀਆ ਗੋਸ ਵੈਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] 0wa1geythoqdcbmuvj3tmqy3hkeh6zn 0 126853 841248 766259 2026-06-20T13:52:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841248 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:It-wikibooks-antispam.png|thumb| ਬੋਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੈਪਟਚਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ [[ਵਿਕੀਬੁਕਸ|ਵਿਕੀਬੁੱਕ]] ਦੇ ਲੌਗਇਨ ਪੇਜ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ ]] '''ਸਪੈਮਬੋਟ''' ਇੱਕ '''ਕੰਪਿਊਟਰ''' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੈਮ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.news.com.au/technology/online/tinder-is-being-taken-over-by-spambots-posing-as-humans/story-fnjwnhzf-1227191634229|title=Tinder Is Being Taken Over by Spambots Posing as Humans|date=21 January 2015|access-date=2 July 2015|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105054435/http://www.news.com.au/technology/online/tinder-is-being-taken-over-by-spambots-posing-as-humans/story-fnjwnhzf-1227191634229|dead-url=yes}}</ref> ਵੈਬ ਹੋਸਟਾਂ ਅਤੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਨੇ ਸਪੈਮਰਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਪੈਮਮਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੈਮਮਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਪੈਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2015-03/31/tinder-spam|title=Tinder Cuts Sexy Spambot Traffic by 90 Percent|last=Temperton|first=James|date=31 March 2015|work=Wired|access-date=2 July 2015|archive-date=15 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515012802/http://www.wired.co.uk/news/archive/2015-03/31/tinder-spam|url-status=dead}}</ref> == ਈ - ਮੇਲ == [[ਈ-ਮੇਲ|ਈਮੇਲ]] ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਅਣਚਾਹੇ ਈਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ|ਇੰਟਰਨੈਟ]] ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੈਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਵੈਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ, ਖ਼ਬਰਸਮੂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਮੂਹ (ਸਿਗ) ਦੀਆਂ ਪੋਸਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਚੈਟ-ਰੂਮ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਾਰਮੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਪੈਮਬੋਟ ਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ''[[ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ|ਐਡਰੈਸ ਮੂੰਗਿੰਗ ਹੈ]]'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਠਕ (ਅਤੇ / ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ [[ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ|ਵੈੱਬ]] ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ) ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਸਪੈਮਬਟਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸਪੈਮਬੋਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਖਰ ਸਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ [[ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ|ਵਿਕਲਪਕ]] ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪੇਜ ਤੇ ਈਮੇਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਲੋਗੋ ਇਨਲਾਈਨ ਇਨ [[ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ|ਸੀਐਸ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਧਾਰਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ, ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਐੱਸ.ਐੱਸ (CSS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਫੋਰਮ == ''ਫੋਰਮ ਸਪੈਮਬੋਟਸ'' ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਦੇ [[ਵਿਕੀ|ਹਨ]], ਗੈਸਟਬੁੱਕਾਂ, [[ਵਿਕੀ|ਵਿਕੀਜ਼]], [[ਬਲਾਗ|ਬਲੌਗਜ਼]], ਫੋਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੈਬ ਫਾਰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਫਿਰ ਜਾਅਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਕੈਪਟਚਾ([[:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]]) ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ [[ਓਸੀਆਰ]] ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਜਾਂ [[ਫਿਸ਼ਿੰਗ]] ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬੋਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਪੋਸਟਾਂ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਖੋਜ ਇੰਜਨ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟਰ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਪੈਮਬੋਟ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਈਮੇਲ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਣ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਡਰੈਸ ਇੱਕ ਠੀਕ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਵੇਗਾ ਵੈਬਮੇਲ ਸੇਵਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਪੈਮਬਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ' ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੋਰਮਾਂ 'ਤੇ, ਸਪੈਮ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ' ਸਪੈਮਬੋਟ 'ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਵੇਗਾ। == ਟਵਿੱਟਰ == ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਮਾਈਕਰੋਬਲੌਗਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਤੇ ਸਵੈਚਾਲਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tc">{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2010/01/22/twitter-bot-love/|title=All Your Twitter Bot Needs Is Love|last=Jason Kincaid|date=January 22, 2010|work=[[TechCrunch]]|access-date=May 31, 2012}}</ref><ref name="forbes">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2012/08/09/the-invasion-of-the-twitter-bots/|title=The Invasion of the Twitter Bots|last=Kashmir Hill|date=August 9, 2012|work=[[Forbes]]|access-date=December 28, 2012}}</ref> ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਪੈਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਕਾਂ 'ਤੇ ਕਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="newyorker">{{Cite web|url=http://www.newyorker.com/online/blogs/elements/2013/11/the-rise-of-twitter-bots.html|title=The Rise of Twitter Bots|last=Dubbin|first=Rob|publisher=The New Yorker|access-date=9 March 2014}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ @ਰੀਪਲਾਈਜ([[:en:Mention (blogging)|@replies]])ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ " ਰੀਟਵੀਟ "<ref name="thenextweb">{{Cite news|url=https://thenextweb.com/2009/08/11/12-weird-and-wonderful-twitter-retweet-bots/|title=12 weird and wonderful Twitter Retweet Bots|last=Bryant|first=Martin|date=August 11, 2009|work=TNW|access-date=August 1, 2014}}</ref> ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟਵੀਟ ਅਕਸਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਬੇਵਕੂਫ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="mashable">{{Cite news|url=http://mashable.com/2012/07/22/funny-twitter-bots/|title=Don't Block These 10 Hilarious Twitter Bots|last=Christine Erickson|date=July 22, 2012|work=[[Mashable]]|access-date=December 28, 2012}}</ref> ਕੁਝ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਟਵਿੱਟਰਬੋਟਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯਾਦ-ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="pc">{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/242338/10_twitter_bot_services_to_simplify_your_life.html|title=10 Twitter Bot Services to Simplify Your Life|last=David Daw|date=October 23, 2011|work=[[PCWorld (magazine)|PCWorld]]|access-date=May 31, 2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20080906122251/http://www.whitestar.linuxbox.org/mailman/listinfo/botnets ਬੋਟਨੈੱਟ ਗੱਲਬਾਤ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ] * [http://www.spamhelp.org/harvesterkiller/ ਹਾਰਵੇਸਟਰ ਕਾਤਲ - ਸਪੈਮਬੌਟਸ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੜੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411142943/http://www.spamhelp.org/harvesterkiller/ |date=2008-04-11 }} * [http://www.byteplant.com/products/cleanmail/spambot-trap.html ਸਪੈਮ ਫਾਈਟ - ਬਾਈਟਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸਪੈਮਬੋਟ ਹਨੀਪੋਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ] * [http://www.botscout.com/ ਬੋਟਸਕਾਉਟ: ਐਂਟੀ-ਬੋਟ ਸੇਵਾ ਫੋਰਮ ਸਪੈਮ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ] * [http://www.turnstep.com/Spambot/ ਸਪੈਮਬੋਟ ਸਾਵਧਾਨ! - ਸਪੈਂਬੋਟਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਣਾ, ਖੋਜਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518062937/http://www.turnstep.com/Spambot/ |date=2020-05-18 }} * [http://danielwebb.us/software/bot-trap/ ਬੋਟ-ਫੰਦਾ - ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਵੈੱਬ-ਰੋਬੋਟ ਬਲਾਕਰ] hdcx6b4hrh5xg11ak8odkc12iqgu1iu 0 133272 841285 772723 2026-06-20T19:00:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841285 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਰਾ ਫਰੀਜ਼ਾਨ''' ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>[https://www.motherjones.com/media/2014/10/sara-farizan-you-could-be-mine-tell-me-again-how-crush-should-feel/ "This Author’s Juicy YA Novels Would Be Banned in Her Parents’ Homeland"]. ''[[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]]'', September/October 2014.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.workman.com/authors/sara-farizan|title=Workman Publishing|website=Workman Publishing|language=en-US|access-date=October 14, 2019|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014183652/https://www.workman.com/authors/sara-farizan|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, 'ਇਫ ਯੂ ਕੁੱਡ ਬੀ ਮਾਈਨ' ਨੇ ਫੇਰੋ-ਗਰੂਮਲੀ ਅਵਾਰਡ,<ref>[https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/authors/interviews/article/62468-lgbtq-publishing-pw-talks-with-sara-farizan.html "LGBTQ Publishing: PW Talks with Sara Farizan"]. ''[[Publishers Weekly]]'', May 23, 2014.</ref> ਐਡਮੰਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ / ਯੰਗ ਬਾਲਗ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲਾਂਬਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ <ref>[https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2014/06/02/lambda-literary-awards/ "Lambda Awards honor best lesbian, gay, bisexual and transgender books"]. ''[[Washington Post]]'', June 2, 2014.</ref> ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਰੈਂਬੋ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਲਜੀਬੀਟੀ-ਥੀਮਡ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ''ਟੇਲ ਮੀ ਅਗੇਨ ਹਾਉ ਏ ਕ੍ਰਸ਼ ਸ਼ੁੱਡ ਫੀਲ'' ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ 2015 ਲਈ ਰੈਂਬੋ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>[https://www.bustle.com/articles/63971-the-rainbow-project-released-its-2015-rainbow-list-and-its-great-news-for-lgbtq-voices-in "The Rainbow Project Released Its 2015 Rainbow List and It's Great News for LGBTQ Voices in YA Literature"]. ''[[Bustle (magazine)|Bustle]]'', February 12, 2015.</ref> ਅਤੇ ''ਹੇਅਰ ਟੂ ਸਟੇ'' ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Workman Publishing |url=https://www.workman.com/authors/sara-farizan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014183652/https://www.workman.com/authors/sara-farizan |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 14, 2019 |access-date=October 14, 2019 |website=Workman Publishing |language=en-US}}</ref> == ਕਿਤਾਬਚਾ == === ਨਾਵਲ === * ਇਫ ਯੂ ਕੁੱਡ ਬੀ ਮਾਈਨ(2013)<ref>{{Cite web|url=https://www.workman.com/products/if-you-could-be-mine|title=If You Could Be Mine|website=Workman Publishing|language=en-US|access-date=October 14, 2019}}</ref> * ''ਟੇਲ ਮੀ ਅਗੇਨ ਹਾਉ ਏ ਕ੍ਰਸ਼ ਸ਼ੁੱਡ ਫੀਲ'' (2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.workman.com/products/tell-me-again-how-a-crush-should-feel|title=Tell Me Again How a Crush Should Feel|website=Workman Publishing|language=en-US|access-date=October 14, 2019}}</ref> * ''ਹੇਅਰ ਟੂ ਸਟੇ'' (2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.workman.com/products/here-to-stay|title=Here to Stay|website=Workman Publishing|language=en-US|access-date=October 14, 2019}}</ref> === ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ === * "ਵਾਏ ਆਈ ਲਰਨਡ ਟੂ ਕੁੱਕ" ਫ੍ਰੇਸ਼ ਇੰਕ ''ਵਿਚ'' , ਲਾਮਰ ਗਾਈਲਸ (2018) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ<ref>{{Cite web|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/555314/fresh-ink-by-lamar-giles/|title=Fresh Ink: 9781524766313 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|website=PenguinRandomhouse.com|language=en-US|access-date=October 14, 2019}}</ref> * ਰੈਡੀਕਲ ਐਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ "ਟੇਕ ਮੀ ਵਿਦ ਯੂ" '': ਡੇਅਰੇਡੇਵਿਲਜ਼, ਡੈਬਿਉਨਟੇਂਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਡੌਨਲੈਸ ਗਰਲਜ਼ 12 ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਜੈਸਿਕਾ ਸਪੋਟਸਵੁੱਡ (2018) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ<ref>{{Cite web|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/567879/the-radical-element-by-various/|title=The Radical Element: 9780763694258 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|website=PenguinRandomhouse.com|language=en-US|access-date=October 14, 2019}}</ref> * ਆਲ ਆਉਟ ਵਿੱਚ "ਦ ਐਂਡ ਆਫ ਦ ਵਰਲਡ ਐਜ਼ ਵੀ ਨੋ": ਸੌਂਡਰ ਮਿਸ਼ੇਲ (2018) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ। ''ਸਮੁੱਚੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਈਰ ਟੀਨਜ਼ ਦੀ ਨੋ-ਲੋਂਗਰ-ਸੀਕਰੇਟ ਸਟੋਰੀਜ਼''<ref>{{Cite web|url=https://www.harlequin.com/shop/books/9781488030451_all-out-the-no-longer-secret-stories-of-queer-teens-throughout-the-ages.html|title=All Out: The No-Longer-Secret Stories of Queer Teens throughout the Ages|website=www.harlequin.com|language=en|access-date=October 14, 2019|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014180225/https://www.harlequin.com/shop/books/9781488030451_all-out-the-no-longer-secret-stories-of-queer-teens-throughout-the-ages.html|url-status=dead}}</ref> * ਹੰਗਰੀ ਹਾਰਟਸ ਵਿਚ "ਸਾਈਡ ਵਰਕ": ਕੈਰਲਿਨ ਤੁੰਗ ਰਿਚਮੰਡ ਅਤੇ ਐਲਸੀ ਚੈਪਮੈਨ (2019) ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''13 ਟੇਡਜ਼ ਆਫ ਫੂਡ ਐਂਡ ਲਵ''<ref>{{Cite book|url=https://www.simonandschuster.com/books/Hungry-Hearts/Elsie-Chapman/9781534421851|title=Hungry Hearts|date=June 18, 2019|isbn=9781534421851|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] 64bzkwlbmok3dmvhiqnacc30nk2rfdq 0 134757 841326 810266 2026-06-21T01:38:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841326 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੇਲੇਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ | birth_name = Sumak Helena Sirén Gualinga | birth_date = 2002-02-27 | birth_place = ਸਾਰਾਯਾਕੂ, ਪਾਸਤਾਜ਼ਾ ਸੂਬਾ, ਇਕਵਾਡੋਰ | occupation = ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ | image = Helena Gualinga.jpg | caption = 2020 ਵਿੱਚ ਹੇਲੇਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ | years_active = 2019–ਮੌਜੂਦ | website = {{unbulleted list|{{Official website|url=https://twitter.com/sumakhelena |name=Twitter}}|{{Official website|url=https://www.instagram.com/helenagualinga/|name=Instagram}}}} | nationality = | other_names = | citizenship = | education = | alma_mater = | organization = | family = }} '''ਸੁਮਕ ਹੇਲੇਨਾ ਸਿਰੇਨ ਗੁਆਲਿੰਗਾ''' (ਜਨਮ 27 ਫਰਵਰੀ, 2002) ਇੱਕ ਮੂਲਨਿਵਾਸੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref name="ElUniverso2019">{{Cite news|url=https://www.eluniverso.com/noticias/2019/12/11/nota/7641980/helena-gualinga-adolescente-ecuador-que-eleva-su-voz-clima|title=Helena Gualinga, la adolescente que desde Ecuador eleva su voz por el clima|date=2019-12-11|work=El Universo|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212090152/https://www.eluniverso.com/noticias/2019/12/11/nota/7641980/helena-gualinga-adolescente-ecuador-que-eleva-su-voz-clima|archive-date=12 December 2019|language=es}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹੇਲੇਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਆਲਿੰਗਾ 27 ਫਰਵਰੀ, 2002 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਸਤਾਜ਼ਾ, ਇਕੂਏਟਰ ਦੇ ਕਿਚਵਾ ਸਰਾਯਕੁ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਨੋਮੀ ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਇਕ ਇਕਵਾਡੋਰ ਦੀ ਕਿਚਵਾ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref name="ElUniverso2019"/> ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਕਾਰਕੁਨ ਨੀਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਪੈਟਰੀਸੀਆ ਗੁਅਲਿੰਗਾ <ref name="Castro2020">{{Cite news|url=https://news.mongabay.com/2020/12/she-goes-and-helps-noemi-gualinga-ecuadors-mother-of-the-jungle/|title='She goes and helps': Noemí Gualinga, Ecuador's mother of the jungle|last=Castro|first=Mayuri|date=2020-12-13|work=Mongabay|access-date=2021-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126035459/https://news.mongabay.com/2020/12/she-goes-and-helps-noemi-gualinga-ecuadors-mother-of-the-jungle/|archive-date=2021-01-26|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Ecoheroes">{{Cite book|title=Ecohéroes: 100 voces por la salud del planeta|last=Carlos Fresneda|first=Puerto|publisher=RBA Libros|year=2020|isbn=9788491877172|quote=En la Amazonia, las guardianas de la Pachamama (Madre Tierra) han sido secularmente las mujeres. Nina Gualinga (nacida en 1994) es la heredera de una largea tradición que viene de su abuela Cristina, de su madre Noemí y de su tía Patricia, amenazada de muerte por defender su tierra frente al hostigamiento de las grandes corporaciones petroleras, mineras or madereras.}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਂਡਰਸ ਸਰਨ ਹਨ ਜੋ ਤੁਰਕੁ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref name="EcuadorTimes2019">{{Cite news|url=https://www.ecuadortimes.net/helena-gualinga-who-is-the-young-voice-against-climate-change/|title=Helena Gualinga: Who is the young voice against climate change?|date=13 December 2019|work=Ecuador Times|access-date=2021-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115211755/https://www.ecuadortimes.net/helena-gualinga-who-is-the-young-voice-against-climate-change/|archive-date=15 January 2021|language=en-US}}</ref> ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਕਾਜ਼ਾ, ਇਕੂਏਟਰ ਦੇ ਸਰਾਯਕੂ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਪਾਰਗਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੁ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਕੈਥੇਡਰਲ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।<ref name="Koutonen2019"/> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।<ref name="ElUniverso2019"/><ref name="Koutonen2019"/> ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਯੇਲ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਵੈਇੱਛਤ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਵਸਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। == ਸਰਗਰਮਤਾ == ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਸਰਾਯਕੂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਬੁਲਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚ [[ਏਕੁਆਦੋਰ|ਏਕਆਦੋਰ]] ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref name="Koutonen2019">{{Cite news|url=https://yle.fi/uutiset/3-11014920|title=Helena Sirén Gualinga, 17, taistelee ilmastonmuutosta vastaan Greta Thunbergin taustalla: "Tämä ei ollut valinta, synnyin tämän keskelle"|last=Koutonen|first=Jouni|date=11 October 2019|work=Yle Uutiset|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106130041/https://yle.fi/uutiset/3-11014920|archive-date=6 November 2019|language=fi}}</ref> ਉਹ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Foggin2020">{{Cite web|url=https://latinamericareports.com/helena-gualinga-voice-indigenous-communities-fight-climate-change/4192/|title=Helena Gualinga is a voice for indigenous communities in the fight against climate change|last=Foggin|first=Sophie|date=2020-01-31|website=Latin America Reports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311153820/https://latinamericareports.com/helena-gualinga-voice-indigenous-communities-fight-climate-change/4192/|archive-date=2021-03-11|access-date=2020-05-06}}</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਮਾਰੂਥਲਕਰਨ, ਸਿੱਧੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੀ ਬਰਫ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੁਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref name="Koutonen2019"/> ਹੇਲੇਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ ਨੇ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]], ਸਪੇਨ ਵਿਚ ਸੀ.ਓ.ਪੀ. 25 ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਏਕਵਾਦੋਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਹੈ।” ਉਸਨੇ ਏਕਵਾਦੋਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ 2019 ਏਕਵਾਦੋਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ।<ref name="ElComercio2019">{{Cite web|url=https://www.elcomercio.com/tendencias/helena-gualinga-sarayaku-ecuador-cop25.html|title=La adolescente Helena Gualinga, activista del pueblo Sarayaku, arremetió contra el Gobierno de Ecuador en la COP25 de Madrid|date=11 December 2019|website=El Comercio|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212103032/https://www.elcomercio.com/tendencias/helena-gualinga-sarayaku-ecuador-cop25.html|archive-date=12 December 2019|access-date=2019-12-12}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 24 ਜਨਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ ਹੋਰ 150 ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [https://pollutersout.org/ "ਪਲੂਟਰਸ ਆਊਟ] " ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Foggin2020"/> ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ "ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੀਸੀਆ ਐਸਪਿਨੋਸਾ , ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਸੰਮੇਲਨ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ. ਸੀ. ਸੀ.) ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੈਕਟਰੀ , ਸੀਓਪੀ 26 ਲਈ ਜੀਵਾਸੀ ਬਾਲਣ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਫੰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੋ!" <ref name=":3">{{Cite web|url=https://pollutersout.org/our-petition|title=Our Petition|website=Polluters Out|language=en-US|access-date=2020-05-06|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504153240/https://pollutersout.org/our-petition|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://pollutersout.org/ Polluters ਆਉਟ],{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421201844/https://pollutersout.org/ |date=2021-04-21 }} s0srfalw6pcn22jjervfl689t8ir9w7 0 136150 841302 729482 2026-06-20T21:18:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841302 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Surme De Daag.jpg|thumb|Surme De Daag]] {{Infobox book|name=ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼|author=[[ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]]|language=[[ਪੰਜਾਬੀ]]|country=[[ਭਾਰਤ]]|isbn=978-81-947370-8-7|published=ਜੁਨ 2021|genre=ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ|publisher=ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ}} '''ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼''' ''(Surme De Daag)'' ਕਿਤਾਬ [[ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 126 ਵਰਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ। == '''ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ''' == * ਸਿਰਲੇਖ - ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ <poem>ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿਉਂ ਤੜਫ਼ੇਂ, ਕਿਉਂ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਘਰੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨ ਸਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਖੇ ਕਿ ਗਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਨੇ। ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਕਿ ਖੈਰਸਲ੍ਹਾ, ਇਹ ਵਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਇਹ ਪੀੜਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਐ। ਮੈਂ ਕਹਿਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪੀੜ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਖੇ ਕਿ ਇਹ ਬਿਰਹਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਐ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਘਾਹ ਚਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਜਰਵਾਣੇ ਵੀ ਹਾਰੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਦੇਖ ਲਵੀਂ ਮੈ ਹਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਹਿੰਦੀ ਇਕ ਦਿਨ ਆਵੇਗਾ, ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ। </poem> == '''ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ''' == * http://www.punjabiinholland.com/news/71064----.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714100836/http://www.punjabiinholland.com/news/71064----.aspx |date=2021-07-14 }} https://voiceofpunjabtv.com/2021/07/03/vopnews-41/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714100837/https://voiceofpunjabtv.com/2021/07/03/vopnews-41/ |date=2021-07-14 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] k50n509lc48nx94wsng16xoscr04jai 0 136913 841282 709346 2026-06-20T18:40:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841282 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Sajjida Shah|column2=[[Women's One Day International cricket|ODI]]|wickets2=51|deliveries2=2,724|top score2=52|100s/50s2=0/1|bat avg2=15.98|runs2=863|matches2=60|catches/stumpings1=0/&ndash;|fivefor2=1|best bowling1=&ndash;|tenfor1=&ndash;|fivefor1=&ndash;|bowl avg1=&ndash;|wickets1=0|deliveries1=6|top score1=98|bowl avg2=28.88|tenfor2=n/a|bat avg1=33.33|wickets3=3|year=2020|date=14 May|catches/stumpings3=3/&ndash;|best bowling3=1/11|tenfor3=n/a|fivefor3=0|bowl avg3=24.00|deliveries3=72|best bowling2=7/4|top score3=27[[not out|*]]|100s/50s3=0/0|bat avg3=12.28|runs3=86|matches3=8|column3=[[Women's Twenty20 International|T20I]]|catches/stumpings2=8/&ndash;|100s/50s1=0/1|runs1=100|female=true|testdebutdate=30 July|odidebutdate=23 July|lasttestagainst=West Indies|lasttestyear=2004|lasttestdate=18 March|testcap=15|testdebutagainst=Ireland|testdebutyear=2000|international=true|odidebutagainst=Ireland|bowling=Right arm [[off spin]]|batting=Right-handed|birth_place=[[Hyderabad, Sindh]], [[Pakistan]]|birth_date={{Birth date and age|1988|2|3|df=yes}}|fullname=Syeda Sajjida Shah|country=Pakistan|image=|odidebutyear=2000|odicap=24|matches1=2|lastT20Iyear=2010|column1=[[Women's Test cricket|Test]]|columns=3|year2=2008&ndash;2009|club2=South Zone (Pakistan) Women|year1=2005&ndash;2008|club1=Hyderabad (Pakistan) Women|lastT20Iagainst=India|lastT20Idate=8 May|lastodidate=26 May|T20Icap=9|T20Idebutagainst=Ireland|T20Idebutyear=2009|T20Idebutdate=25 May|odishirt=12|lastodiagainst=Ireland|lastodiyear=2009|source=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/17/17355/17355.html CricketArchive}} '''ਸਾਜਿਦਾ ਬੀਬੀ ਸ਼ਾਹ''' (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1988 [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚ) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਆਫ਼ ਸਪਿਨ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਹੈ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਦੋ ਟੈਸਟ ਅਤੇ 42 ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ।<ref name="CAP">[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/17/17355/17355.html Cricket Archive profile]</ref> == ਖੇਡਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ == ਸਾਜਿਦਾ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 23 ਜੁਲਾਈ 2000 ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/player/55003.html Cricinfo profile]</ref> ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਵਨਡੇ ਖੇਡੇ,<ref name="ODI">[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/17/17355/Womens_One-Day_International_Matches.html List of Women's ODIs played by Sajjida Shah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001085958/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/17/17355/Womens_One-Day_International_Matches.html |date=2012-10-01 }} at CricketArchive</ref> ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ,<ref name="Test">[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/17/17355/Womens_Test_Matches.html Women's Test matches played by Sajjida Shah] at Cricket Archive</ref> ਜੋ ਕਿ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇਕਲੌਤਾ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਹੈ।<ref>[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/Ireland/WTests/Test_List.html List of Women's Test matches played by Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030041/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/Ireland/WTests/Test_List.html |date=2007-09-30 }} at Cricket Archive</ref> 2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੱਤ ਵਨਡੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਛੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 2003 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਲ ਸੀ।<ref name="ODI"/> [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਵਿੱਚ 2003 ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.ਸੀ. ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ।<ref name="ODI"/> [[ਜਪਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜਾਪਾਨ]] ਖਿਲਾਫ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱ ਉਸਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਾਈਨ-ਅੱਪ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸੱਤ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>[http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/CARDS/JAPPAK.shtml Scorecard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006173656/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/CARDS/JAPPAK.shtml |date=2018-10-06 }} of Pakistan Women v Japan Women match, 21 July 2003 at CricketEurope</ref> ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ <ref>[http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/STATISTICS/bestbowling.shtml Best innings bowling for the 2003 IWCC Trophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006173652/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/STATISTICS/bestbowling.shtml |date=2018-10-06 }} at CricketEurope]</ref> ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਪਾਰੀ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WOdis/Overall/Best_Innings_Bowling.html Best innings bowling in Women's ODIs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611211923/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WOdis/Overall/Best_Innings_Bowling.html |date=2011-06-11 }} at Cricket Archive]</ref> ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/STATISTICS/bowlingaverages.shtml Bowling averages for players who took at least ten wickets in the 2003 IWCC Trophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107050248/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2003/TOURNAMENTS/IWCCT/STATISTICS/bowlingaverages.shtml |date=2009-01-07 }} at CricketEurope</ref> ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਇਤਿਹਾਸ (15 ਸਾਲ ਅਤੇ 168 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/one-day-cup-2013-14/content/records/283790.html|title=Records {{!}} Women's One-Day Internationals {{!}} Bowling records {{!}} Youngest player to take five-wickets-in-an-innings {{!}} ESPN Cricinfo|work=Cricinfo|access-date=2017-05-03}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਤ ਓ.ਡੀ.ਆਈ.<ref name="ODI"/> ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਉਸਦਾ (ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ) <ref>[http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/Pakistan/WTests/Test_List.html List of women's Test matches played by Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611212235/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/Pakistan/WTests/Test_List.html |date=2011-06-11 }} at Cricket Archive</ref> ਆਖਰੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਹੈ।<ref name="Test"/> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="ODI" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] ly0lnp4b3rgxegfbu4dan6bubo8tnnc 0 138583 841271 836196 2026-06-20T16:58:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841271 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Gaura Pant | image = Gaura Pant 'Shivani' (1923 –2003) .jpg | imagesize = 180px | pseudonym = Shivani | birth_date = {{Birth date|df=yes|1923|10|17}} | birth_place = [[Rajkot]], Gujarat, India | death_date = {{Death date and age|df=yes|2003|03|21|1923|10|17}} | death_place = New Delhi, India | occupation = Novelist | nationality = Indian | period = | genre = | subject = | movement = | influences = | influenced = | signature = | website = }} '''ਗੌਰਾ ਪੰਤ''' (17 ਅਕਤੂਬਰ 1923<ref>{{Cite web |url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf |title=A Memoir, Ira Pande |access-date=2021-12-04 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721105520/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf |dead-url=yes }}</ref> – 21 ਮਾਰਚ 2003), '''ਸ਼ਿਵਾਨੀ''' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ-ਆਧਾਰਿਤ ਗਲਪ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="padma">[https://web.archive.org/web/20120205202426/http://www.india.gov.in/myindia/images/ps_awards.pdf Shivani Guara Pant] Official [[Padma Shri]] List.</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਕਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮਯੁਗ ਅਤੇ ਸਪਤਾਹਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20040323000748/http://www.hindu.com/thehindu/lr/2003/05/04/stories/2003050400070100.htm Shivani The Hindu, 4 May 2003]</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਕਰੀਏ ਚੀਮਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਰੰਗਮਾ, ਰਾਤੀਵਿਲਾਪ, ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ, ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਬੇਟਾ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/s/shivani.htm Shivani Profile] ''www.abhivyakti-hindi.org.''</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਗੌਰਾ ਪੰਤ 'ਸ਼ਿਵਾਨੀ' ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1924 ਨੂੰ ਵਿਜਯਾ ਦਸਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਜਕੋਟ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਰਾਜਕੋਟ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਹ ਕੁਮਾਉਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ [[ਲਖਨਊ]] ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ <ref>[http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/2006/07/24/shivani-gaura-pant/ Shivani Gaura Pant – Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230802165657/http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/2006/07/24/shivani-gaura-pant/ |date=2023-08-02 }} Biography at readers-café.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਓਰਛਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮਝ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਲਖਨਊ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਬਣੀ।<ref name="Kumaon">[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47034 The stories of Kumaon..]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=May 2018}} ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|Indian Express]]'', 22 March 2003.</ref> 1935 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਚਿਲਡਰਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਟਖਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm First story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204061624/http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |date=2021-12-04 }} Biography at kalpana.it.</ref> ਇਹ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿਖੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 9 ਸਾਲ ਰਹੀ, 1943 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਅਮਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |title=Calcutta years, kalpana |access-date=2021-12-04 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204061624/http://www.kalpana.it/eng/writer/indian_writers/shivani.htm |url-status=dead }}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ੁਕ ਦੇਵ ਪੰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਅਤੇ [[ਨੈਨੀਤਾਲ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਰੀ ਲਾਜ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ।<ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47034 The stories of Kumaon..]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=May 2018}} [[Category:Articles with dead external links from May 2018]] [[Category:Articles with permanently dead external links]] <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B;''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲਿੰਕ ਰੋਟ|<span title=" Dead link tagged May 2018">permanent dead link</span>]]''&#x5D;</span></sup> ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|Indian Express]]'', 22 March 2003.</ref> ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ, ਸੱਤ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੜਪੋਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ, [[ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਪਾਂਡੇ]] ਅਤੇ ਈਰਾ ਪਾਂਡੇ।<ref>[http://desicritics.org/2006/03/24/000633.php Shivani Gaura Pant: A Tribute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060527163104/http://desicritics.org/2006/03/24/000633.php|date=27 May 2006}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ == 1951 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, ਮੈਂ ਮੁਰਗਾ ਹੂੰ ਧਰਮਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਠ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਲਾਲ ਹਵੇਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਧਰਮਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] 1982 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="padma"/> ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਲੇਖਕ ਸੀ; ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾ ਫੇਰੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਕਾਲੀ, ਲਾਲ ਹਵੇਲੀ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਚੰਪਾ, ਭਰਵੀ, ਰਤੀ ਵਿਲਾਪ, ਵਿਸ਼ਾਕੰਨਿਆ, ਅਪ੍ਰਧਿਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਡਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਯਾਤ੍ਰੀਕੀ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਚਰੇਵਤੀ ਵਰਗੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |url=http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/?p=8 |title=Gaura Pant Shivani, List of works |access-date=2021-12-04 |archive-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802165654/http://www.readers-cafe.net/uttaranchal/?p=8 |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ 21 ਮਾਰਚ 2003 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030322/nation.htm#6 The Tribune, 22 March 2003]</ref> == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਉਸਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ, ਪ੍ਰੈਸ ਸੂਚਨਾ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਹਿੰਦੀ [[ਸਾਹਿਤ]] ਜਗਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ"।<ref>[http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmar2003/21032003/r2103200310.html Obituary, 2003] pib.nic.in.</ref> 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਧੀ, ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਈਰਾ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਯਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਦੀਦੀ! ਮਾਈ ਮਦਰ'ਜ ਵੋਇਸ'' ਸੀ। ''ਕੁਮਾਓਨੀ ਵਿੱਚ ਦੀਦੀ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20060620235226/http://kamlabhattshow.com/content/1080/secondary.html Ira Pande remembers] kamlabhattshow.com.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * ਦੀਦੀ, ਮਾਈ ਮਦਰ'ਜ ਵੋਇਸ। ਇਰਾ ਪਾਂਡੇ, ''ਜਨਵਰੀ 2005, ਪੈਂਗੁਇਨ।'' [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-14-303346-8|0-14-303346-8]] . == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਬਾਗੀ: ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਇੱਕ ਯਾਦ, ''ਇਰਾ ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721105520/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20Files%20147/A%20Conservative%20Rebel%202-5.pdf |date=2011-07-21 }} * [https://web.archive.org/web/20070310023947/http://www.hindu.com/lr/2007/03/04/stories/2007030400150300.htm ''ਇਰਾ ਪਾਂਡੇ'' ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ] ; ਔਨਲਾਈਨ ਕੰਮ * [https://poshampa.org/laati/ ''ਲਾਤੀ'', ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204061624/https://poshampa.org/laati/ |date=2021-12-04 }} * [http://www.abhivyakti-hindi.org/kahaniyan/2000/lalhaveli/lalhaveli1.htm ''ਲਾਲ ਹਵੇਲੀ'', ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ] * [http://www.abhivyakti-hindi.org/kahaniyan/2004/phg/pitihuigot1.htm ''ਪਿਟੀ ਹੂਈ ਗੋਟ'', ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] gr42qnenthfbyjx9nhy2c9oc6bs6bti 0 149915 841338 836427 2026-06-21T04:21:54Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Tiatr_posters_at_Ravindra_Bhavan,_South_Goa.jpg|Tiatr_posters_at_Ravindra_Bhavan,_South_Goa.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Tiatr posters at Ravindra Bhavan, So 841338 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Music_books_from_Goa,_India._Konkani_language.jpg|thumb| ਗੋਆ ਸੰਗੀਤ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।]] '''ਗੋਆ''' ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੱਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia|publisher=Garland Publishing, Inc.|editor-last=Arnold|editor-first=Alison|volume=5|location=United States}}</ref> ਕੋਂਕਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ [[ਵਾਇਲਿਨ|ਵਾਇਲਨ]], ਡਰੱਮ, [[ਗਿਟਾਰ]], [[ਤੂਤਨੀ|ਟਰੰਪ]] ਅਤੇ [[ਪਿਆਨੋ]] ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫਾਡੋ ਦੀ ਵੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਲੋਰਨਾ ਕੋਰਡੇਰੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ''"ਗੋਆ ਦੀ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'' ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ''ਪਿਸੋ, ਬੇਬਡੋ, ਰੈੱਡ ਰੋਜ਼, ਟੂਜ਼ੋ ਮੋਗ'' ਅਤੇ ''ਨੌਕਸੀਬਾਕ ਰੋਡਟਾ ਹਨ।'' ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਥਨੀ ਗੋਂਸਾਲਵੇਸ (ਵਾਇਲਿਨਵਾਦਕ), ਐਂਟੋਨੀਓ ਫੋਰਟੂਨਾਟੋ ਡੀ ਫਿਗੁਏਰੇਡੋ (ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ), ਕ੍ਰਿਸ ਪੇਰੀ (ਅਕਸਰ ਗੋਆ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਹੇਮਾ ਸਰਦੇਸਾਈ]] (ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ), ਇਆਨ ਡੀਸਾ, (ਸਾਬਕਾ ਗਿਟਾਰਿਸਟ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੋਆ ਮੂਲ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬੈਂਡ ਬਿਲੀ ਟੇਲੇਂਟ, ਰੇਮੋ ਫਰਨਾਂਡਿਸ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ), [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ]] (ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ), [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] (ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ), ਅਤੇ ਓਲੀਵਰ ਸੀਨ (ਗਾਇਕ/ਗੀਤਕਾਰ)। ਗੋਆ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਇਕਾ [[ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ]], [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]]। ਗੋਆ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬੈਂਡ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਗੋਆ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਟ੍ਰਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜੋ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ-ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿਖਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.youredm.com/2016/08/31/goa-set-to-ban-two-of-indias-biggest-edm-festivals-due-to-tourist-influxes/|title=Two Of The Biggest EDM Festivals In The World Might Be Getting Banned|last=Rubinstein|first=Peter|date=2016-08-31|website=Youredm.com|access-date=2017-03-14}}</ref> == ਦੇਸੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Codice_Casanatense_Hindu_Marriage_Right.jpg|thumb| ਕੋਡਿਸ ਕੈਸਾਨਾਟੈਂਸ (ਸੀ. 1540) ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਰ]] ਗੋਆ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ''ਢੋਲ'', ''ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ'', ''[[ਤਬਲਾ]]'', ''ਘੁਮਟ'', ''[[ਢੋਲਕੀ|ਢੋਲਕ]]'', ''ਕੰਸਲੇਮ'', ''ਮੁਹਾਦਲੇਮ'', ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'', ''ਸੁਰਤ, ਤੱਸੋ, ਨਗਡੋ'' '','' ''ਚੌਗੁਡੋ'' ''ਅਤੇ'' ''[[ਤੰਬੂਰਾ|ਤੰਬੂਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।]]'' ਘੁਮਾਟ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਗਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋਆ ਦੇ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਖੁੱਲਣ 'ਤੇ ਫਿਟਿੰਗ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗਿੱਲੀ ਚਮੜੀ (ਲੇਸਰਟਾ ਓਸੇਲਾਟਾ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਸੇਪ ਜਾਂ ਗਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੁੱਲਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੁਮਤ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਵਰੀ ਵਦਨ, ਭੀਵਰੀ ਅਤੇ ਮੈਂਡੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ਇੱਕ ਮੁਦਲੇਮ ਇੱਕ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੁਨਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਗੁਡੋ ਵਿੱਚ ਦੋ 'ਢੋਬੇ' ਅਤੇ 'ਜ਼ਿਲ' ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।  <templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles> ''ਸੁਰਪਾਵੋ'' ਅਤੇ ''ਕੋਨਪਾਵੋ'' ਗੋਆ ਦੇ ਧਨਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਬੰਸਰੀ ਹਨ। ''ਸੁਰਪਾਵੋ ਚਰਵਾਹਿਆਂ'' ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਯੰਤਰ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 60-70 ਹੈ&nbsp;ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ।<ref>{{Cite web|url=http://musicartsdance.blogspot.com/2013/03/are-goan-musical-instruments-extinct-by.html|title=M.A.D: Are Goan musical instruments extinct? By Revllone|date=12 March 2013|website=Musicartsdance.blogspot.com}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ‘ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ’ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix">{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/12459/14/14_appendix.pdf|title=Appendices|website=Shodhganga.inflibnet.ac.in|access-date=23 March 2022}}</ref> ''ਕੋਨਪਾਵੋ'' 20-30 ਹੈ&nbsp;ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ।<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=XlmFNXugKJsC|title=Folk Dances of Goa|last=Kheḍekara|first=Vināyaka Vishṇu|year=2010}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ 'ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ' ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix" /> ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਨੇ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://goachitra.com/research.html|title=Goa Chitra: Research|website=Goachitra.com}}</ref> ਸੂਰਤ (ਕੋਣਕਣੀ: ''सूर्त'' ) ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨਲੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਛੇਕਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਨਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix"/> ਇਹ [[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Rajhauns New Generation Konkani English dictionary</ref> ''ਸ਼ਿੰਗ'' ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਕਰਵਡ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਹੈ। ''ਕੋਰਨੋ'' (ਕੋਣਕਣੀ: कोरनो) ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਨਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ''ਬੈਂਕੋ'' ਇੱਕ ਕਰਵ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਪਾਈਪ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਾਈਪਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix" /> ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://digitalgoa.com/fairs-and-festival-of-goa/|title=Fairs and Festival of Goa|date=17 February 2016|website=Digitalgoa.com|access-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303065700/http://digitalgoa.com/fairs-and-festival-of-goa/|url-status=dead}}</ref> 450 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੋਆ ਵਿੱਚ [[ਪਿਆਨੋ]], ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਅਤੇ [[ਵਾਇਲਿਨ|ਵਾਇਲਨ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਡਰੱਮ, [[ਗਿਟਾਰ]] ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਗੋਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਹੈ'', ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਗੋਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕੋਰੀਡੀਨਹੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਕੋਂਕਣੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਫੁਗੜੀ|ਫੁਗਦੀ]]'' ਜਾਂ ''ਢਲੋ'' ਵਿੱਚ; ਦੂਜਾ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਂਕਣੀ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਕਨਿਸ ਵਿੱਚ; ਤੀਜਾ ਜੋ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੁਲਪੌਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਬੋਲ (ਕੋਣਕਣੀ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਉਧਾਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂਡੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਕੋਂਕਣੀ ਗੀਤ ਦੀਆਂ 35<ref>Pereira, José/ Martins, Micael. 1984: Nr. 145, p. 62. Refer also to Rodrigues, Manuel C. 1957. “Folk Songs of Goa “, in : Goan Tribune of 6.10.1957, pp. 9-10.</ref> ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬਨਵਾਰ, ਦਿਖਣੀ, ਢਲੋ, ਦੁਲਪੋੜ, ਦੁਵਾਲੋ, ਡਿੱਗਿਆ'' ਗੀਤ, ''[[ਫੁਗੜੀ]], ਕੁੰਨਬੀ'' ਗੀਤ, ''ਲਉਨੀਮ, ਮੰਡੋ, ਓਵੀ, ਪਲੰਨਮ, ਤਾਲਘੜੀ, ਤਿੱਤਰ'' ਗੀਤ, ''ਜਾਗੋਰ'' ਗੀਤ ਅਤੇ ''ਝੋਟੀ ਸ਼ਾਮਲ'' ਹਨ। ਈਸਾਈ ਭਜਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। * ਬਨਵਰਹ ਇੱਕ ਸੋਗ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * Deknni ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਦੇਜ਼, ਇਲਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਲਸੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। * ਢਲੋ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। * ਡੁਲਪੌਡ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੋਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਲ ਅਤੇ ਥੀਮਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਗੀਤ ਹੈ। * ਡੁਵਾਲੋ ਇੱਕ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। * ਫੈਲ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਟਕਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਜਾਂ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਡਿੱਗਿਆ'' ਗੀਤ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਗੀਤ ਹੈ। * [[ਫੁਗੜੀ|ਫੁਗਰੀ]] ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ [[ਗਣੇਸ਼]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ। * ''ਕੁੰਨਬੀ'', ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਗੋਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਵਾਸੀ ''ਗੌਡੇ'' ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਕੁਨਬੀ ਗੀਤ ਫੁਗਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਲੌਨਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। * ਮੰਡੋ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਨਾਬਾਲਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ, ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧ। * ਓਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਰਸੋਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰੂਟ ''vri'' ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੋਣ ਕਰਨਾ, ਚੁਣਨਾ"। ਓਵੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੁਕਾਂਤ ਰਹਿਤ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਦੋ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਈ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌਂ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਪੰਗਤੀ ਲਈ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਲਈ ਓਵੀ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। * ਪਲੰਨਮ ਇੱਕ ਪੰਘੂੜਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੋਰੀ ਹੈ। * ਤਾਲਗੜ੍ਹੀ ਗੌੜੇ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਗੀਤ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਭਟਕਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ 'ਤੇ ਸੂਖਮ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਜ਼ਗੋਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਘੜੀ"। ਜਾਗੋਰ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕੁੰਨਬੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. * ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ੋਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਈਸਾਈ ਭਜਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗੀਤ ਗੋਆ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸੁਣਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। == ਪੱਛਮੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Local_musician_performing_at_Martins_Corner,_Binwaddo,_Betalbatim,_Salcette,_Goa,_India.webm|thumb|Local musician performing at Martins Corner in [[Betalbatim]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Portuguese_music_and_dance_on_cruise,_Mhadei_River,_Panjim,_Goa.webm|thumb|Portuguese music and dance on cruise, [[ਮਹਾਂਦੇਈ ਨਦੀ|Mandovi River]] in Panjim]] [[ਗੋਆ]], [[ਗੋਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ|1961 ਤੋਂ]] [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, 450 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪੱਛਮੀ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਲਾਈਵ ਬੈਂਡ ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ [[ਡੀਜੇ|ਡਿਸਕ ਜੌਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਗੋਆ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਗੋਆ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਸਿੰਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1952 ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀਓ ਫੋਰਟੂਨਾਟੋ ਡੀ ਫਿਗੁਏਰੇਡੋ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.colaco.net/1/BenAntonioFigueiredo.htm|title=Round & About Goa: Maestro Figueiredo|last=Antao|first=Ben|date=18 August 1963|work=[[Navhind Times]]|access-date=8 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023100052/http://www.colaco.net/1/BenAntonioFigueiredo.htm|archive-date=23 October 2007}}</ref> ਅਤੇ ਗੋਆ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਕੋਇਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲੋਰਡੀਨੋ ਬੈਰੇਟੋ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.goa-world.com/goa/music/lourdino.htm|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20050107171149/http://www.goa-world.com/goa/music/lourdino.htm|archive-date=2005-01-07|access-date=2005-01-07}}</ref> ਲਿਸਬਨ-ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਫੰਡਾਓ ਓਰੀਐਂਟ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਮੋਂਟੇ ਸੰਗੀਤ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਹੋਟਲ ਸਿਡੇਡ ਡੀ ਗੋਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਦੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕੈਪੇਲਾ ਡੋ ਮੋਂਟੇ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਸਟਾਡੋ ਦਾ ਇੰਡੀਆ (ਸਾਬਕਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜ ) ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।<ref name="ScrollGoaClassical">{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/829347/goas-western-classical-music-tradition-is-witnessing-a-revival-500-years-after-its-birth|title=Goa's Western classical music tradition is witnessing a revival, 500 years after its birth|last=Menezes|first=Vivek|work=Scroll.in|access-date=2017-03-14|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਇਲਾਕਾ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਹੈ]]। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਲਾਨਾ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਕੇਤੇਵਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨਾਟਿਕ, ਈਸਾਈ, ਸੂਫੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਯਹੂਦੀ, ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੈਂਟਿਯਾਂਗੋ ਗਿਰੇਲੀ (ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਕੰਡਕਟਰ), ਰੋਸੀਓ ਡੀ ਫਰੂਟੋਸ (ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ) ਅਤੇ ਲੀਓ ਰੋਸੀ (ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ) ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="ScrollGoaClassical"/><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/events/goa/the-fourth-annual-ketevan-world-sacred-music-festival-delights-audiences/articleshow/68228481.cms|title=The fourth annual Ketevan World Sacred Music Festival delights audiences - Times of India|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BF6th-ketevan-sacred-music-festival-to-begin-on-april-6/67818.html|title=6th Ketevan Sacred Music Festival to begin on April 6|work=The Goan EveryDay|language=en}}</ref> == ਤਿਯਾਤ੍ਰ == ਗੋਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦ 'ਟਿਏਟਰੋ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਿਯਾਟਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਥੀਏਟਰ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ ਜੋ ਗੋਆ, ਗੋਆ ਜਾਂ ਬੰਬਈ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿੱਥੇ ਕੋਂਕਣੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਰੋਮਨ ਕੋਂਕਣੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਤਿਯਾਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਟਾਇਟ੍ਰਿਸਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਾਂਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਗਾਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਤਾਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਾਸਰਸ ਜਾਂ ਟੌਪੀਕਲ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗੀਤਕ ਅੰਤਰਾਲ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ। ਗੀਤ ਅਕਸਰ ਗੋਆ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਲਾਈਵ ਬੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਬੋਰਡ, ਟਰੰਪ, ਸੈਕਸੋਫੋਨ, ਬਾਸ ਗਿਟਾਰ ਅਤੇ ਡਰੱਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਥੀਏਟਰ ਉਦਯੋਗ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਡਰੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।<gallery mode="traditional"> ਤਸਵੀਰ:Scene from a tiatr (a popular form of Konkani theatre) in Goa.JPG|A comic scene from a tiatr. ਤਸਵੀਰ:Model of tiatr stage.JPG|Mobile Props that can be used on stage for various scenes. </gallery> == ਕੋਂਕਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕੋਆਇਰ == ਗੋਆ ਕੋਲ ਕੋਂਕਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਹੇਮਨ|ਭਜਨਾਂ]] ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਮਨ ਦੇ ਆਰਕਡਾਇਓਸੀਜ਼ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਭਜਨ ਨੂੰ ''ਗਾਇਓਨਾਚੋ ਜੇਲੋ'' (ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਇਓਸੀਸ ਕੋਂਕਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਸ਼ੀਟ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਦੇਵਚਮ ਭੂਰਗੇਨਚਿਮ ਗੀਤਮ'' (ਰੱਬ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੀਟੁਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੰਗੀਤ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Con2008.jpg|thumb| ਮੇਸਟ੍ਰੋ ਲੋਰਡੀਨੋ ਬੈਰੇਟੋ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ, ਸਾਂਤਾ ਸੇਸੀਲੀਆ ਕੋਇਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਰੇਵ. ਰੋਮੀਓ ਮੋਂਟੇਰੀਓ, ਗੋਆ ਵਿਖੇ (ਅਪ੍ਰੈਲ 2008)।]] ਗੋਆ ਭਰ ਦੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਕੋਇਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੋਆ ਦੇ 400 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਚੋਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ( ''ਸੈਮੀਨਰੀਓ ਡੀ ਰਾਚੋਲ)'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਸਾਂਤਾ ''ਸੇਸੀਲੀਆ ਕੋਇਰ'' (ਕੋਰੋ ਡੀ ਸੈਂਟਾ ਸੇਸੀਲੀਆ) ਦੇ ਸਾਰੇ-ਪੁਰਸ਼ ਸੈਮੀਨਾਰੀਅਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ''।'' ਕੋਇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਈਪ ਅੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਈਪ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਵੇਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। == ਪੌਪ == ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੇਮੋ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ (ਜਨਮ 1953)। ਗੋਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ -ਗੋਆਨ ਬੈਂਡ ਗੋਆ ਅਮੀਗੋਸ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ == ਗੋਆ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਆ ਟ੍ਰਾਂਸ ਨਾਮਕ ਸ਼ੈਲੀ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ [[ਹਿੱਪੀ|ਹਿੱਪੀਆਂ]] ਨੇ ਗੋਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਐਲਨ, ਗੋਆ ਗਿਲ ਅਤੇ [[Fred Disko|ਫਰੇਡ ਡਿਸਕੋ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। === ਗੋਆ ਟ੍ਰਾਂਸ === ਗੋਆ ਟਰਾਂਸ (ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਆ ਜਾਂ ਨੰਬਰ 604 ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਟਰਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਗੋਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਾਂ 'ਤੇ ਗੋਆ ਟ੍ਰਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀਨ ਬੀਟਲਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਟਰਾਂਸ ਨੇ 1994-1998 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖਪਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਥਾਂ ਇਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਸਾਈਕੇਡੇਲਿਕ ਟਰਾਂਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਈਟ੍ਰਾਂਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਗੋਆ ਟਰਾਂਸ ਕਲਾਕਾਰ: ਹੈਲੁਸੀਨੋਜਨ, [[Slinky Wizard|ਸਲਿੰਕੀ ਵਿਜ਼ਾਰਡ]], ਅਤੇ ਟੋਟਲ ਇਕਲਿਪਸ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ "PSY" ਵਜੋਂ ਵੇਖੋ। ਟੀਆਈਪੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਫਲਾਇੰਗ ਰਾਈਨੋ ਰਿਕਾਰਡ, ਡਰੈਗਨਫਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਸਥਾਈ ਰਿਕਾਰਡ, ਫੈਂਟਾਸਮ ਰਿਕਾਰਡ, ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਰਿਕਾਰਡਸ, ਬਲੂ ਰੂਮ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਬੀਚ ਅਤੇ ਸੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ। ਗੋਆ ਟਰਾਂਸ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅੱਧ ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ੍ਰੈਂਸ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਅਕਸਰ ਰਾਏ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਈਟ੍ਰਾਂਸ ਵਧੇਰੇ "ਸਾਈਕੈਡੇਲਿਕ/ਸਾਈਬਰਨੇਟਿਕ" ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਟ੍ਰਾਂਸ ਵਧੇਰੇ "ਜੈਵਿਕ" ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਹੈ)। ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਆਸਟਰੀਆ, ਹੰਗਰੀ, ਰੋਮਾਨੀਆ) ਜਿੱਥੇ ਗੋਆ ਟਰਾਂਸ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸਾਈ-ਟ੍ਰਾਂਸ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ - ਯੂਕੇ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸੱਚ ਹੈ। Psy Trance ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਬਾਸ ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਤੀਹਰੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਬਾਸ ਲਾਈਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਈਸ- ਅਤੇ ਗੋਆ ਟ੍ਰਾਂਸ ਦੋਵੇਂ ਧੁਨੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਟ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭੂਮੀਗਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਪਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2000 ਦੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਆਮ ਪਾਰਟੀ ਸੀਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਡੀਜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਗੋਆ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਬੀਚਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੈਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ। ਉੱਤਰੀ ਗੋਆ ਦੇ ਅੰਜੁਨਾ ਬੀਚ 'ਤੇ ''"ਸ਼ੋਰਬਾਰ'' " ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਟਰਾਂਸ ਸੀਨ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<gallery mode="traditional"> ਤਸਵੀਰ:Goa01.jpg|ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸਜਾਵਟ। ਤਸਵੀਰ:Vagator, Goa, India, Trance party in Goa, Psychedelic art.jpg|ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਪਾਰਟੀ। ਤਸਵੀਰ:Vagator, Goa, India, DJ playing trance music.jpg|DJ ਸੰਗੀਤ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Live band performing at Martin's corner, Betal Patin, Goa.jpg|ਕਰਾਓਕੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਾਈਵ ਬੈਂਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਕੋਨੇ (ਗੋਆ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ। </gallery> == Indigenous traditional music == [[ਤਸਵੀਰ:Codice_Casanatense_Hindu_Marriage_Right.jpg|thumb|ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕ, ਕੋਡਿਸ ਕੈਸਨੇਟੈਂਸ ਤੋਂ (ਸੀ. 1540) ]] ਗੋਆ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ''ਢੋਲ'', ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ''[[ਤਬਲਾ]]'', ਘੁਮਟ, ਢੋਲਕ, ਕੰਸਲਮ, ''ਮਹਾਦਲੇਮ'', ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'', ਸੂਰਟ, ਤਾਸੋ, ਨਗਾੜੋ,ਚੁਗੋੜੋ ਅਤੇ ਤਂਬੂੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਘੁਮਟ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਗਾ ਭਾਂਡੇ ਹੈ ਜੋ ਗੋਆ ਦੇ ਘੁਮਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਂਵੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਛੋਟਾ ਵਿਆਸ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੱਧ ਹਿੱਸਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਟਿੰਗ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗਿੱਲੀ ਚਮੜੀ (ਲੇਜ਼''ਰਟ'' ਓਸੇਲਾਟਾ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਸੈਪ ਜਾਂ ਗਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਕੁਝ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਵਾਰੀ ਵਾਦਨ, ਭੀਵਰੀ ਅਤੇ ਮੰਡੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਘੁਮਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹਾਦਲੇਮ ਇੱਕ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੁੰਬੀ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਗੁਡੋ ਵਿੱਚ ਦੋ 'ਧੋਬੇ' ਅਤੇ 'ਜ਼ਿਲ' ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ   ''ਸੁਰਪਾਵੋ'' ਅਤੇ ''ਕੋਨਪਾਵੋ'' ਗੋਆ ਦੇ ਡਾਂਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ ਹਨ। ''ਸੁਰਪਾਵੋ'' ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 60-70 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2013 |title=M.A.D: Are Goan musical instruments extinct? By Revllone |url=http://musicartsdance.blogspot.com/2013/03/are-goan-musical-instruments-extinct-by.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406122604/http://musicartsdance.blogspot.com/2013/03/are-goan-musical-instruments-extinct-by.html |archive-date=6 April 2019 |access-date=6 April 2019 |website=Musicartsdance.blogspot.com}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ 'ਨਰਮ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix">{{Cite web |title=Appendices |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/12459/14/14_appendix.pdf |access-date=23 March 2022 |website=Shodhganga.inflibnet.ac.in}}</ref> ''ਕੋਨਪਾਵੋ'' 20-30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kheḍekara |first=Vināyaka Vishṇu |year=2010 |title=Folk Dances of Goa |url=https://books.google.com/books?id=XlmFNXugKJsC}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ 'ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ' ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix" /> ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਈਖ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਹਮਲਾਵਰ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Goa Chitra: Research |url=http://goachitra.com/research.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407113758/http://www.goachitra.com/research.html |archive-date=2019-04-07 |access-date=2019-04-06 |website=Goachitra.com}}</ref>&nbsp;&nbsp; ''ਸੁਰਟ'' (ਕੋਂਕਣੀਃ ਸੂਰਟ) ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਟਿਊਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਛੇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਨਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix">{{Cite web |title=Appendices |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/12459/14/14_appendix.pdf |access-date=23 March 2022 |website=Shodhganga.inflibnet.ac.in}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/12459/14/14_appendix.pdf "Appendices"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Shodhganga.inflibnet.ac.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 March</span> 2022</span>.</cite></ref> ਇਹ [[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਸ਼ਿੰਗ'' ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਕਰਵਡ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਤੁਰ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ, ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ''ਕੋਰਨੋ'' (Konkani: Корно) ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸਿੱਧਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਨਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ''ਬੈਂਕੋ'' ਇੱਕ ਕਰਵਡ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਪਾਈਪ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਾਈਪਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="GoanHistoryDocAppendix" /> ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤਿਖੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 February 2016 |title=Fairs and Festival of Goa |url=http://digitalgoa.com/fairs-and-festival-of-goa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303065700/http://digitalgoa.com/fairs-and-festival-of-goa/ |archive-date=3 March 2022 |access-date=6 April 2019 |website=Digitalgoa.com}}</ref> 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੋਆ ਵਿੱਚ [[ਪਿਆਨੋ]], ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਹੋਈ। ਹੋਰ ਸਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਢੋਲ, [[ਗਿਟਾਰ]] ਅਤੇ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਧਨ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਗੋਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਂਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕੋਰੀਡੀਨੋ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਕੋਂਕਣੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਃ ਇੱਕ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁਗਡ਼ੀ ਜਾਂ ਧਲੋ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਂਕਣੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਨੀਸਿ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਜੋ ਮੂਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਲਪੋਦਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਜਿਸਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਂਗੀਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ (ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰ ਲਏ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਡੋ ਵਿੱਚ) ।. ਕੋਂਕਣੀ ਗੀਤ ਦੀਆਂ 35 ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਨਵਰ, ਡੇੱਕਨੀ, ਧਲੋ, ਦੁਲਪੋਦ, ਦੁਵਾਲੋ, ਫਾਲ ਗੀਤ, ਫੁਗਰੀ, ਕੁੰਨੀ ਗੀਤ, ਲੌਨਿੰਮ, ਮੰਡੋ, ਓਵੀ, ਪਲਨਮ, ਤਲਘਾਰੀ, ਤਿਆਤਰ ਗੀਤ, ਜ਼ਾਗੋਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਜ਼ੋਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਈਸਾਈ ਭਜਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਬਨਵਰਧ ਇੱਕ ਸੋਗ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਡੇਚਨੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਡੇਜ਼, ਇਲਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਲਸੀਟੇ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। * ਧਲੋ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। * ਦੁਲਪੋਦ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਲੈਅ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਥੀਮ ਹਨ। * ਦੁਵਾਲੋ ਇੱਕ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਹੈ। * ਫੇਲ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੁਮਕੜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਜਾਂ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਡਿੱਗਿਆ ਗੀਤ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ। * [[ਫੁਗੜੀ|ਫੁਗਰੀ]] ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਗਣੇਸ਼]] ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ। * ''ਕੁੰਨਬੀ'', ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਗੋਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਨੀਕ ਗੌਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਕੁੰਨਬੀ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫੁਗਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੂਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਲੌਨੀਮ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। * ਮੰਡੋ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਨਾਬਾਲਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧ ਹਨ। * ਓਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਰਸੋਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ 'ਵਰ' ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੁਣਨਾ, ਚੁਣਨਾ"। ਓਵੀਆਈ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੁਕਬੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੁਕਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਦੋ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਕਬੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਈ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੌਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨ ਲਈ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਲਈ ਓਵੀਆਈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। * ਪਲਨਮ ਇੱਕ ਪੰਘੂੜਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੋਰੀ। * ਤਲਗਢੀ ਗੌਡ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਗੀਤ ਸਟੇਜ ਪਲੇਅ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਭਟਕਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ ਜਨਤਾ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਖਮ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਜ਼ਾਗੋਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਘਡ਼ੀ"। ਜ਼ਾਗੋਰ ਗੀਤ ਕੁੰਨਬੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਜ਼ੋਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤੀ ਲਈ ਈਸਾਈ ਭਜਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗੀਤ ਗੋਆ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸੁਣਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬੈਲਾ - [[ਪੁਰਤਗਾਲ|ਪੁਰਤਗਾਲੀ]] ਸ਼ੈਲੀ ਗੋਆ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ। * ਅਮਾਨਸੀਓ ਡੀ ਸਿਲਵਾ - ਗੋਆ ਦਾ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜੈਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸਟਾਈਲਿੰਗ ਲਿਆਇਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=U2e2e2SpHBg|title=Musical Instruments Of Goa (video)|date=3 July 2021|website=YouTube|publisher=Sansgiri Mandovi|language=gom|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/U2e2e2SpHBg|archive-date=2021-12-12|access-date=28 August 2021}}{{Cbignore}} 126docuyt6iox6e62e9sqhylu9fibzu 0 150513 841313 786516 2026-06-20T23:36:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841313 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|thumb| ਤਮਕ (ਆਰ.) ਅਤੇ ਤੁਮਡਕ (ਐਲ.) - [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਥਾਲ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਖਾਸ ਢੋਲ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਦਿਨਾਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੇ ਗਏ।]] [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਤਾਲ]] ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹਨ। '''ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ''' ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। [[Onkar Prasad|ਓਂਕਾਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] ਨੇ ਸੰਤਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਆਰਚਰ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਤਾਲ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਸੰਤਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਢੋਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ: ਤਮਕ' ਅਤੇ ਤੁਮਡਕ'। ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਤਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਲ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਯੰਤਰ == ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ; ਮੇਮਬ੍ਰੈਨੋਫੋਨਸ ਸੰਤਾਲ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਝਿੱਲੀ ਹਨ: ਤਮਕ' ਅਤੇ ਤੁਮਡਾਕ' । ਇਹ ਸਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਮਡਾਕ' ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਦੋ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਢੋਲ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਢੋਲ ਦਾ ਸਰੀਰ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਰੰਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਖੱਬਾ ਸਿਰ ਸੱਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿਗਜ਼ੈਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਡਰੱਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਤਣੇ ਦੁਆਰਾ ਢੋਲਕੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਮਕ' ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਕੇਟਲ ਡਰੱਮ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14-16 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਮਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ; ਇਡੀਓਫੋਨਸ ਇਡੀਓਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਿੱਟੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਕੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਝਾਂਜਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਧਮਾਲਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ; ਐਰੋਫੋਨ ਐਰੋਫੋਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੰਸਰੀ ਜਾਂ [[Tiriwaw|ਤਿਰਵਾਵ]] ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਟਿਰਿਓ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਛੇਕ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਬੰਸਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੈਲੀ [[ਵੰਝਲੀ|ਬੰਸੁਰੀ]], ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੇ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਬੰਸਰੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ|ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾਉਂਦੇ]] ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪੰਪ ਅੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਅਸ਼ਟੈਵ ਕੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਓਨਾ ਹੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰ ਹੈ। [[Dhodro banam|ਚੋਰਡੋਫੋਨਜ਼ ਢੋਡਰੋ ਬਨਮ]] ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੂਟ ਹੈ। ਢੋਡਰੋ ਬਾਨਮ ਦੇ ਅਕਸਰ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਉੱਕਰੀ ਹੋਏ ਸਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[Phet banam|ਫੇਟ ਬਨਮ]] ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੂਟ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਈਸਾਈ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[Kabkubi|ਕਬਕੁਬੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ-ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਪਲੱਕਡ ਕੋਰਡੋਫੋਨ ਤਮਕ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਈਸਾਈ ਸੰਤਾਲ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਤਮਕ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਖਾਸ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਕੁਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। == ਧੁਨਾਂ == ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[Santal festivals|ਸੰਤਾਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ]] ਦੌਰਾਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[Sohrae|ਸੋਹਰੇ]] ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧੁਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਉਹਨਾਂ ਖਾਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਪਿੱਚਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀਮੀਓਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਅਤੇ 3 ਦੇ ਭਾਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ਆਰਚਰ, ਡਬਲਯੂ.ਜੀ. ਦ ਹਿੱਲ ਆਫ਼ ਫਲੂਟਸ: ਲਾਈਫ, ਲਵ, ਐਂਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨ ਕਬਾਇਲੀ ਇੰਡੀਆ: ਏ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦ ਸੰਤਾਲਾਂ। ਪਿਟਸਬਰਗ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1974। * ਬੋਡਿੰਗ, ਪੀਓ ਸੰਤਾਲ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਮਾਸ.: ਐਚ. ਐਸਚਹੌਗ; ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1925. * ———। ਸੰਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਲ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ। ਓਸਲੋ: AW Brøggers, 1940. * ਬੋਮਪਾਸ, ਸੇਸਿਲ ਹੈਨਰੀ, ਅਤੇ ਪੀਓ ਬੋਡਿੰਗ। ਸੰਤਾਲ ਪਰਗਨਾ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ। ਲੰਡਨ: ਡੀ. ਨੱਟ, 1909। * ਕੁਲਸ਼ੌ, ਡਬਲਯੂਜੇ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਰਾਸਤ; ਸੰਤਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਲੰਡਨ: ਲਟਰਵਰਥ ਪ੍ਰੈਸ, 1949। * ਪ੍ਰਸਾਦਿ, ਓਂਕਾਰ । ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੀਰੀਜ਼; ਟੀ 115. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇੰਟਰ-ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1985। * ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਇੰਦੂ. ਸੰਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ। 1ਲਾ ਐਡੀ. ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੀਰੀਜ਼, 13. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਟਰਲਿੰਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 1973. == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਤਾਲ]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.aiswacs.org/ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਤਾਲ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ] * [https://web.archive.org/web/20061205015825/http://www.tribalarts.com/feature/santal/ ਸੰਤਾਲ ਕਲਾ] * [http://wesanthals.tripod.com/ ਸੰਤਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੋਰਟਲ] * [https://web.archive.org/web/20120206014832/http://www.frazadelic.com/Santhal.html ਸੰਤਾਲ ਡਾਂਸ] * [http://www.daricha.org/sub_genre.aspx?ID=92&Tribes=Santals&Name=Banam ਬਨਮ ਸੰਤਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼] cd9r8istlp955nv7v9km23i1mjmrm4d 0 151930 841294 810205 2026-06-20T20:11:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841294 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਮੁੱਖ '''ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ''' ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ (ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥ) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਠ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ '''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ( ''ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ'' ) ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦਸ ਗੁਰੂਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੇ ਗਏ ਅਸਲ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ''ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ'' ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://etheses.lse.ac.uk/1443/1/U093328.pdf|title=Religion and Nationalism in India:The Case of Punjab, 1960 -1990|last=Deol|first=Harnik|year=2012|pages=48|quote=Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy scripture, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha.|access-date=2023-02-13|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721221137/http://etheses.lse.ac.uk/1443/1/U093328.pdf|url-status=dead}}</ref> == ''ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ'' (ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਤੱਤ) == === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Illustration_of_Guru_Arjan_with_the_Adi_Granth_before_him_from_'The_Sikh_Religion'_(1909).jpg|thumb| 'ਦਿ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ' (1909) ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦਾ ''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ'' ਦੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ।]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ '''ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ''' ''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ'' (ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸਿੱਖ]] ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ "ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ" ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ " [[ਗੁਰੂ]] ", ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]], ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ'', ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ'' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ''ਗ੍ਰੰਥ'' ਵਿੱਚ 1430 ''ਅੰਗ ਸਾਹਿਬ'' ਹਨ (ਅੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਗ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹੈ) 39 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ'' ਸੰਕਲਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਕੰਮ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1604 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ "ਪੋਥੀ ਸਾਹਿਬ" ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ) ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਜਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 6 ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ 7 ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। === ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ === [[ਤਸਵੀਰ:Japji_Sahib_section_of_a_Guru_Granth_Sahib_manuscript_from_Guru_Ka_Bagh,_Banaras,_now_housed_at_Bhai_Gurdas_Library_G.N.D.U._01.jpg|thumb| ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ, ਬਨਾਰਸ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ]] ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] ਭਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜੀਐਨਡੀਯੂ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।]] '''''ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ''''' ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ''[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]'' ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਬਾਨੀ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ''[[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]]'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ 38 ''ਪਉੜੀਆਂ'' (ਪਉੜੀਆਂ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ]] ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ [[ਸ਼ਲੋਕ]]'' ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 38 ਪਉੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ''ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ'' ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ'' ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਸਾਰਾ ''[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]'' ਹੈ। ਇਹ [[ਨਿਤਨੇਮ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। 'ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕੀ ਹੈ' ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ' ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ "ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਧਿਆਨ ਦੇ ਪਾਠ" ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਰ === '''ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ''' [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ 40 ਵਾਰਾਂ (ਅਧਿਆਇਆਂ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਦੁਆਰਾ "ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁੰਜੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=4|location=Patiala|pages=411–412|oclc=29703420}}</ref> ==== ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ==== ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ: * [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਭਗਤ (ਸੰਤ) ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਅਤੇ ਹੋਰ * [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] - ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ * [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ * [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਅਤੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] - ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ * ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ - ਭਗਤ ਕਬੀਰ * ਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦੀ - ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ * ਪੂਰਬੀ [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]] - ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ * [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] - ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ'' ਦਾ ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਨੁਵਾਦ 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਜੇਠਾਨੰਦ ਬੀ. ਲਾਲਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਨਿੱਜੀ ਬੱਚਤ ਵਰਤੀ ਅਤੇ 500 ਕਾਪੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਲਾਲਵਾਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1963 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਛਾਪਣ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ''[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]'' ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ''[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]'' ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ''ਬੀਰ ਰਸ'' (ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਾਰ) == === ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ === [[ਤਸਵੀਰ:Page_from_the_Bhai_Mani_Singh_bir_(manuscript)_of_the_Dasam_Granth_dated_to_the_early_part_of_the_18th_century.jpg|thumb| 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਬੀੜ (ਖਰੜੇ) ਦਾ ਪੰਨਾ]] ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ''[[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]]'' - ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=1|location=Patiala|pages=514–532|oclc=29703420}}</ref> ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। . ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਚਿੱਠੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਸਿਰਫ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/710992237|title=Debating the Dasam Granth|last=Rinehart|first=Robin|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-984247-6|page=39|oclc=710992237}}</ref> ਇਹ 1711 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ 1428 ਪੰਨੇ ਅਤੇ 16 ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਹੰਗ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 70 ਅਧਿਆਏ ਹਨ। * [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ|ਜਾਪ]] ( [[ਧਿਆਨ]] ) * ਬਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ (ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ) * [[ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ]] (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ) * ਚੰਡੀ ਚਰਿਤਰ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ (ਦੇਵੀ [[ਚੰਡੀ]] ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ) * [[ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ]] (ਦੇਵੀ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਥਾ) * ''ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੋਧ'' (ਗਿਆਨ ਦੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ) * ''ਚਉਬੀਸ ਅਵਤਾਰ'' ( [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਦੇ 24 ਅਵਤਾਰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਹੁਕਮ) * ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਤਾਰ ( [[ਬ੍ਰਹਮਾ]] ਦਾ ਅਵਤਾਰ) * ਰੁਦਰ ਅਵਤਾਰ ( [[ਸ਼ਿਵ]] ਦਾ ਅਵਤਾਰ) * ਸ਼ਬਦ ਹਜ਼ਾਰੇ (ਦਸ ਸ਼ਬਦ) * ਸਵੈਯੇ (33 ਪਉੜੀਆਂ) * ਖਾਲਸਾ ਮਹਿਮਾ (ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ) * ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ (ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ) * ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤਰ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ) * [[ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਪੱਤਰ)|ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ|ਜ਼ਫਰਨਾਮਾਹ]] (ਜਿੱਤ ਦਾ ਪੱਤਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ) * ਹਿਕਾਯਤਾਂ (ਕਹਾਣੀਆਂ) ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਮੁੱਖ [[ਗੁਰਬਾਣੀ|ਬਾਣੀਆਂ]] ਹਨ ਜੋ ਸਮਰਪਤ ''ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ'' ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: # [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] # [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ|ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ]] # [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ|ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵਾਰੀਐ ॥]] # [[ਕਬਿਯੋਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ|ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ]] # [[ਰਹਿਰਾਸ|ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ]] === ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ === [[ਤਸਵੀਰ:Sarbloh_Granth_page.jpg|thumb| 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਫੋਲੀਓ]] '''ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ''' (ਪੰਜਾਬੀ: ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ''ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ'' ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ''"ਸਭ-ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ"'' । ਖਾਲਸਾ ਮਹਿਮਾ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਮਹਿਮਾ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਾਣੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=4|location=Patiala|pages=57–58|oclc=29703420}}</ref> ==== ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ==== * ਖਾਦੀ ਬੋਲੀ * [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ]] * [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] * [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] * ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ * [[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ|ਬ੍ਰਿਜ]] * [[ਅਉਧੀ ਬੋਲੀ|ਅਵਧੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ * [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] * [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ * [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] * [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਸੰਭਾਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Decorated_page_of_the_Dasam_Granth_from_the_Patna_Sahib_bir_(manuscript)_03.jpg|thumb| ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ (ਖਰੜੇ) ਵਿੱਚੋਂ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਸਜਾਇਆ ਪੰਨਾ]] ''ਕਾਰ ਸੇਵਾ'' ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਗੁਪਤ ''<nowiki/>'ਅੰਗੀਠਾ ਸਾਹਿਬ''' ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ "ਸਸਕਾਰ" (ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)<ref>{{Cite book|title=The Making of Sikh Scripture|last=Mann|first=Gurinder Singh|publisher=Oxford Academic|year=2001|pages=121–136|chapter=8 The Guru Granth Sahib|quote=...all old manuscripts were sent to Goindval for “cremation” in the late 1980s}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1258082801|title=Sikh art from the Kapany Collection|date=2021|others=P. M. Taylor, Sonia Dhami, Sikh Foundation, National Museum of Natural History. Asian Cultural History Program|isbn=978-81-949691-2-9|edition=First Indian|location=New Delhi, India|pages=296–302|oclc=1258082801}}</ref> ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/religion/endangered-texts/article4750493.ece|title=Endangered texts|last=Dogra|first=Chander Suta|date=2013-05-27|work=The Hindu|access-date=2023-01-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shivani |date=23 November 2014 |title=For 25 years, a gurdwara near Dehradun has been cremating old copies of sacred texts {{!}} Dehradun News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-25-years-a-gurdwara-near-dehradun-has-been-cremating-old-copies-of-sacred-texts/articleshow/45251949.cms |access-date=2023-01-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਖੋਜ, ਪੁਰਾਲੇਖ, ਮੁਰੰਮਤ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਨ। === ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲੀਕਰਨ === [[ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ]] ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੰਤ ਭਾਸਾ * ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * [[ਸਿੱਖ ਵਾਸਤੂਕਲਾ|ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] * [[ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] * [[ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] * [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] * [[ਨਿਤਨੇਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.sikhs.org/granth.htm www.sikhs.org] * [http://www.sikhphilosophy.net/discourses-in-english/16516-kirtan-with-english-sub-titles-4.html ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ] * [http://archimedespress.co.uk/books ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ: ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੁਸਤਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212051909/http://archimedespress.co.uk/books |date=2015-12-12 }} * [http://www.panjabdigilib.org ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109042728/https://www.panjabdigilib.org/ |date=2020-11-09 }} * [http://www.gurbani.org ਗੁਰਬਾਣੀ] * [https://web.archive.org/web/20080306093437/http://www.gobindsadan.org/dasamgranth/library/1897_report/ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ] * [https://web.archive.org/web/20080308095625/http://www.sridasamgranth.com/ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://gurugranthsahib.gurudwara.net ਗੁਰਦੁਆਰੇ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309033813/http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ |date=2016-03-09 }} [http://gurugranthsahib.gurudwara.net ਨੈੱਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309033813/http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ |date=2016-03-09 }} ਔਨਲਾਈਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ। * [http://www.hrusa.org/advocacy/community-faith/sikh1.shtm www.hrusa.org] * [https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/sikh-prayer-and-worship ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ: ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230213155853/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/sikh-prayer-and-worship |date=2023-02-13 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] 0zw44m9kdr75tzoxefjg3wcpfqgwlst 0 153463 841321 641633 2026-06-21T00:41:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841321 wikitext text/x-wiki '''ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ''' [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ''[[ਹਵੇਲੀ]]'' ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਧਰੁਪਦ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਬ੍ਰਜ]] ਵਿੱਚ [[ਮਥੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਤੀਮਾਰਗ ਸੰਪਰਦਾ ਦੁਆਰਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਰਵੇਖਣਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਣਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਬੰਦਿਸ਼]], ਖਿਆਲ ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਹਨ: * ਵਿੱਠਲਨਾਥ (ਸੀ. 1516-1588) * [[Harirayji Maharaphu|ਹਰਿਰਾਯ ਜੀ ਮਹਾਰਫੁ ॥]] * ਆਚਾਰੀਆ ਡਾ: ਗੋਕੁਲੋਤਸਵਜੀ ਮਹਾਰਾਜ == ਇਤਿਹਾਸ == ''ਹਵੇਲੀਆਂ'' ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ [[ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਨਾਥਦੁਆਰੇ ਦੇ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ|ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਧਰੁਪਦ (ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਧੁਰਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੀਰਤਨ]], ਭਜਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਗਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਸ਼ੈਲੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਧਮਰ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ|ਵਰੰਦਾਬਨ]] ਦੇ ਰਾਧਾ ਵੱਲਭ, ਨੰਦਗਾਓਂ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਨਾਥਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਨਾਥਜੀ, ਕੁਝ ਨਾਮ ਕਰਨ ਲਈ।<ref name="Indian">{{Cite web |title=Dhrupad and Haveli Sangeet |url=http://indianraga.wordpress.com/2009/10/12/dhrupad-and-haveli-sangeet/ |access-date=15 June 2013 |publisher=Indian raga}}</ref> ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Indian" /> ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਲਭ ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਸਨ।<ref name="gujrat">{{Cite web |title=Gujarat and Indian Music |url=http://www.gujaratonline.com/arts/music.htm |access-date=15 June 2013 |publisher=Gujarat online |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024091729/http://www.gujaratonline.com/arts/music.htm |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਥਦੁਆਰੇ ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਵੱਲਭ ਅਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ITC">{{Cite web |title=The Story of Hindustani Classical Music |url=http://www.itcsra.org/sra_hcm/sra_hcm_chrono/sra_hcm_chrono_1200ad.html |access-date=15 June 2013 |publisher=ITC Sangeet research Academy}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} tiqd89q8kx5gpsi35f64h5uyxey57ir 0 155306 841266 779115 2026-06-20T16:53:38Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353535068|Rehana (actress)]]" 841266 wikitext text/x-wiki '''ਰੇਹਾਨਾ''' ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ''ਦ ਕਵੀਨ ਆਫ ਚਾਰਮ'' ਅਤੇ ''ਦ ਡਾਂਸਿੰਗ ਡੈਮਸਲ ਆਫ ਬੰਬੇ ਦੇ'' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=PakistanCinema/><ref name=TheHindustanTimes>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/in-black-and-white-the-films-that-left-a-mark-in-1947/story-0DokDzgQAv2uMNlyAhfk8I.html |title=In Black and White: The films that left a mark in 1947 |website=Hindustan Times |date=23 February 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਸਗਾਈ'', ''ਤੱਦਬੀਰ'', ''ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ'', ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'', ''ਸਾਜਨ'', ''ਸਮਰਾਟ'' ਅਤੇ ''ਸਰਗਮ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=Cineplot/><ref>{{cite journal |last1=Patel |first1=Baburao |title=Filmindia |journal=Filmindia |date=August 1948 |volume=14 |issue=8 |pages=47 |url=https://archive.org/stream/filmindia194612unse#page/n591/mode/2up |accessdate=18 March 2015}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਹਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਸਰਤ ਜਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=WeeklyNigarKarachi/> == ਕਰੀਅਰ == [[ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ|ਕੇਐਲ ਸਹਿਗਲ]] - [[ਸੁਰੱਈਆ]] -ਸਟਾਰਰ ''ਤਦਬੀਰ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਿੰਗ ਰੋਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ''ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ'' (1946) ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ''ਸਾਜਨ'' (1947) ਵਿੱਚ ਰੇਹਾਨਾ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'' (1947) ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ "ਰਾਤ ਰਾਤ ਸਟਾਰ" ਬਣ ਗਈ।<ref name=Cineplot>{{cite web |url=http://cineplot.com/rehana/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303012515/http://cineplot.com/rehana/ |title=Rehana |website=cineplot.com |date=8 September 2017 |access-date=18 March 2015 |archive-date=8 September 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Eena Meena Deeka: The Story of Hindi Film Comedy |website=Rupa & Company |page=161}}</ref> 1948 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੜਾਅ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਭਿਨੇਤਰੀ'' (1948) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਦੀਬ, ''ਸੁਨਹਿਰੇ ਦਿਨ'' (1949) ਅਤੇ ''ਸਰਗਮ'' (1949) ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ। 1950), ''ਦਿਲਰੁਬਾ'' (1950) ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ''ਨਿਰਦੋਸ਼'' (1950) ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ''ਸੂਰਜਮੁਖੀ'' (1950), ''ਅਦਾ'' (1951) ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ''ਸਗਾਈ'' (1951) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ ਨਾਲ।<ref>{{cite book |title=Collections |website=Update Video Publication |page=67}}</ref><ref name="Dev Anand: Dashing, Debonair">{{cite book |title=Dev Anand: Dashing, Debonair |website=Rupa & Company |page=97}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ ''ਸਰਗਮ'' (1950) ਅਤੇ ''ਸਗਾਈ'' (1951)।<ref name=PakistanCinema>{{cite book |last=Gazdar |first=Mushtaq |author-link=Mushtaq Gazdar |year=1997 |title=Pakistan Cinema, 1947-1997 |publisher=Oxford University Press |page=58 |isbn=0-19-577817-0}}</ref><ref>{{cite book |title=Raj Kapur, the Fabulous Showman: An Intimate Biography |website=National Film Development Corporation |page=362}}</ref><ref>{{cite book |title=Raj Kapur, the Fabulous Showman: An Intimate Biography |website=National Film Development Corporation |page=390}}</ref> 1952 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਵੱਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ''ਰੰਗੀਲੀ'' (1952), ''ਛਮ ਛਮਾ ਛਮ'' (1952), ''ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਤੀਂ'' (1953) ਅਤੇ ''ਸਮਰਾਟ'' (1954) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੇਹਾਨਾ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref name=Cineplot/> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਰਾਤ ਕੇ ਰਾਹੀ'', ''ਵੇਹਸ਼ੀ'', ''ਅਪਨਾ ਪ੍ਰਯਾ'', ''ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ'', ''ਔਲਾਦ'' ਅਤੇ ''ਦਿਲ ਨੇ ਤੁਝੇ ਮਨ ਲਿਆ'' ਵਰਗੀਆਂ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=Cineplot/> 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਜੱਜ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Pakistan Cinema, 1947-1997|last=Gazdar|first=Mushtaq|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=0-19-577817-0|page=58|author-link=Mushtaq Gazdar}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੇਹਾਨਾ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਕਬਾਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਰਾਤ ਕੇ ਰਾਹੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਾਬਿਰ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ।<ref name=Cineplot /> == ਮੌਤ == 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ<ref name=WeeklyNigarKarachi>{{cite journal |title=Rehana |journal=Weekly Nigar Karachi |year=2017 |issue=Golden Jubilee Number |page=120}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! style="background:#B0C4DE;" |ਸਾਲ. ! style="background:#B0C4DE;" |ਫ਼ਿਲਮ ! style="background:#B0C4DE;" |ਭਾਸ਼ਾ |- |1945 |''ਤਦਬੀਰ''<ref name="Upperstall">{{Cite web |last=Karan Bali |date=9 June 2015 |title=Rehana profile |url=https://upperstall.com/profile/rehana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715081942/https://upperstall.com/profile/rehana/ |archive-date=15 July 2015 |access-date=20 July 2025 |website=Upperstall.com website}}</ref> |ਹਿੰਦੀ |- |1946 |''ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ।''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1946 |''ਅਮਰ ਰਾਜ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਸਾਜਨ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਸਤੀ ਤੋਰਲ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਨਤੀਜਾ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਸ਼ਹਿਨਾਈ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਨਈ ਬਾਤ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1947 |''ਪੁਲ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1948 |ਏਕ੍ਟ੍ਰੇਸ |ਹਿੰਦੀ <ref>{{Cite journal|last=Patel|first=Baburao|date=August 1948|title=Filmindia|url=https://archive.org/details/filmindia194612unse/page/70/mode/2up?view=theater&q=Rehana|journal=Filmindia|volume=14|issue=8|pages=71|access-date=7 January 2022}}</ref> |- |1948 |''ਖਿੜਕੀ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1949 |''ਸੁਨੇਹਰੇ ਦਿਨ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1949 |ਪਰਦਾ |ਹਿੰਦੀ |- |1949 |''ਚਿਲਮਨ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1949 |''ਰੋਸ਼ਿਨੀ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1949 |''ਜੰਨਤ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1950 |''ਨਿਰਦੋਸ਼'' |ਹਿੰਦੀ |- |1950 |''ਬਿਜਲੀ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1950 |''ਸੂਰਜਮੁਖੀ'' |ਹਿੰਦੀ <ref>{{Cite journal|last=Patel|first=Baburao|date=August 1948|title=Filmindia|url=https://archive.org/details/filmindia194612unse/page/n939/mode/2up?view=theater&q=Rehana|journal=Filmindia|volume=14|issue=8|pages=939}}</ref> |- |1950 |''[[ਦਿਲਰੁਬਾ|ਦਿਲਰੂਬਾ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1950 |''ਲਾਜਵਾਬ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1950 |''ਸਰਗਮ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1951 |''ਅਦਾ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1951 |''ਸਗਾਈ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1951 |''ਸੌਦਾਗਰ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1952 |''ਰੰਗੀਲੀ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1952 |''ਛੱਮ ਛੱਮਾ ਛੱਮ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1952 |''ਸ਼ਿਨ ਸ਼ਿਨਾਕੀ ਬੂਬਲਾ ਬੂ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1953 |''ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਤੇਂ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1954 |''ਸਮਰਾਟ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1955 |''ਰਤਨਾ ਮੰਜਰੀ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1956 |''ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ''<ref name="Upperstall" /> |ਹਿੰਦੀ |- |1956 |''[[ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1956 |''ਮਿਸ 56'' |ਉਰਦੂ |- |1956 |''ਕੀਮਤ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1956 |''[[ਵਹਿਸ਼ੀ|ਵੇਹਸ਼ੀ]]''<ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ |- |1956 |''ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ''<ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ |- |1957 |''[[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫ਼ਿਲ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1959 |''[[ਸਵੇਰਾ (1958 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਵੇਰਾ]]'' |ਉਰਦੂ |- |1959 |''ਅਪਨਾ ਪਰਾਇਆ'' <ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ |- |1960 |''ਰਾਤ ਕੇ ਰਾਹੀ''<ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ <ref>{{Cite book|deadurl=Mushtaq Gazdar}}</ref> |- |1960 |''ਆਂਖ ਔਰ ਖੂਨ'' |ਉਰਦੂ |- |1960 |''ਸਾਹਿਲ'' |ਉਰਦੂ |- |1961 |''ਇਨਸਾਨ ਬਦਲਤਾ ਹੈ'' |ਉਰਦੂ |- |1961 |''[[ਜ਼ਬਕ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1962 |''ਔਲਾਦ''<ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ <ref>{{Cite book|deadurl=Mushtaq Gazdar}}</ref> |- |1962 |''ਊਂਚੇ ਮਹਿਲ'' |ਉਰਦੂ |- |1963 |''ਹਮਰਾਹੀ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1963 |''ਦਿਲ ਨੇ ਤੁਝੇ ਮਾਨ ਲੀਆ''<ref name="Upperstall" /> |ਉਰਦੂ |- |1963 |''ਕਣ ਕਣ ਮੇਂ ਭਗਵਾਨ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1963 |''ਦੁਲਹਨ'' |ਉਰਦੂ |- |1964 |''[[ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਚਿੱਤਰਲੇਖਾ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1964 |''ਰੂਪ ਸੁੰਦਰੀ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1964 |''ਸ਼ਬਾਬ'' |ਉਰਦੂ |- |1965 |''ਯੇ ਜਹਾਂ ਵਾਲੇ'' |ਉਰਦੂ |- |1966 |''[[ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ]]'' |ਹਿੰਦੀ |- |1968 |''ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰ'' |ਉਰਦੂ |- |1968 |''ਆਧੀ ਰਾਤ'' |ਉਰਦੂ |- |1968 |''ਦਿਲ ਦਿਆ ਦਰਦ ਲੀਆ'' |ਉਰਦੂ |- |1969 |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੇ'' |ਉਰਦੂ |- |1970 |''ਸ਼ਾਹੀ ਫਕੀਰ'' |ਉਰਦੂ |- |1970 |ਵ ਇਨ ਜੰਗਲ |ਉਰਦੂ |- |1970 |''ਬਾਜੀ'' |ਉਰਦੂ |- |1970 |''ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ'' |ਉਰਦੂ |- |1971 |''ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ'' |ਉਰਦੂ |- |1971 |''[[ਬਾਜ਼ੀਗਰ|ਬਾਜੀਗਰ]]'' |ਪੰਜਾਬੀ |- |1972 |''ਕੋਸ਼ਿਸ਼'' |ਹਿੰਦੀ |- |1974 |''ਮਜਬੂਰ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1974 |''ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੇ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1976 |''ਪਿਆਰ ਕਦੇ ਨਹੀੰ ਮਰਦਾ'' |ਪੰਜਾਬੀ |- |1977 |ਈਨਾ |ਉਰਦੂ |- |1983 |''ਦੇਸ਼ ਸ਼ਤਰੂ'' |ਹਿੰਦੀ |- |1983 |''ਬੇਤਾਬ'' |ਹਿੰਦੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] 07o67j7v6wb5i3mxgdfxt6pmfjvhysi 0 155597 841304 785294 2026-06-20T22:06:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841304 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Skp16.jpg|thumb|right|alt=ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ|ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ]] '''ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ''' (ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1954) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਹਾਸਰਸਕਾਰ, ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਹਸਿਆ ਕਵਿਤਾ'' (ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ), ''ਵਿਅੰਗ'' (ਵਿਅੰਗ) ਅਤੇ ''ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ'' (ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂਤ) ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Hindustan Hindi ePaper : हिन्दुस्तान |url=http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=915687&boxid=119838532&ed_date=2016-02-15&ed_code=43&ed_page=5 |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305130529/https://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=915687&boxid=119838532&ed_date=2016-02-15&ed_code=43&ed_page=5 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mera Kharapan Shesh Hai |url=http://www.geeta-kavita.com/hindi_sahitya.asp?id=328 |publisher= |access-date=2023-03-05 |archive-date=2017-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930084121/http://www.geeta-kavita.com/hindi_sahitya.asp?id=328 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Suryakumar Pandey-Kavi,lucknow – eventaa |url=http://www.eventaa.com/hindi-kavi-suryakumarpandey |website=eventaa.com |access-date=2023-03-05 |archive-date=2016-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126193854/http://www.eventaa.com/hindi-kavi-suryakumarpandey |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਹਸਿਆ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਹਸਿਆ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ<ref>{{Cite web |title=Surya kumar pandey Quotes about Life/ Love/ Friendship/ Inspirational/ Funny - Page 1 |url=http://wahquotes.com/author/surya-kumar-pandey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215201549/http://wahquotes.com/author/surya-kumar-pandey/ |archive-date=15 February 2016 |access-date=11 February 2016}}</ref> ਪਾਂਡੇਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਹਾਸ ਰਸ|ਹਸਿਆ]] ਕਵਿਤਾ (ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ) ਦੇ ਪਾਠ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Facebook में लॉग इन करें |url=https://hi-in.facebook.com/KaviPandeji/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.icchouston.org/IFair2014/HindiHaasyaKavi.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141209124356/http://www.icchouston.org/IFair2014/HindiHaasyaKavi.pdf |archive-date=2014-12-09 |access-date=2014-12-05}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindustan Hindi ePaper : हिन्दुस्तान |url=http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=1038873&boxid=54433206&ed_date=2016-04-08&ed_code=55&ed_page=5 |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305130529/https://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=1038873&boxid=54433206&ed_date=2016-04-08&ed_code=55&ed_page=5 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=कवि सूर्यकुमार पांडेय अमेरिका और कनाडा में करेंगे कविता पाठ |url=http://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/other-news/poet-in-the-us-and-canada-will-suryakumar-pandey-recitation/articleshow/51662672.cms}}</ref><ref>{{Cite web |title=Story |url=http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/22-may-2017-edition-Lucknow-page_26-57931-5465-11.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930035750/http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/22-may-2017-edition-Lucknow-page_26-57931-5465-11.html |archive-date=30 September 2017 |access-date=22 May 2017}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬਲੀਆ (ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ 1967 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਗਏ। ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਿਆ ਕਵਿਤਾ (ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ), ਵਿਅੰਗ (ਵਿਅੰਗ ਲੇਖ), ਗੀਤ (ਗੀਤ) ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ (ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਸਿਆ ਕਵਿਤਾ ਉਸਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://epaper.livehindustan.com/epaperimages/15022016/15kn_liv05_knp_livelive5.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223055703/http://epaper.livehindustan.com/epaperimages/15022016/15kn_liv05_knp_livelive5.pdf |archive-date=23 February 2016 |access-date=15 February 2016}}</ref> '''ਹਸਿਆ ਕਵਿਤਾ''' ਪਾਂਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਿੰਦੀ ਹਾਸੀਆ ਕਵੀ (ਹਾਸੀਆ ਕਵੀਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2017}} '''ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ''' ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hindustan Hindi ePaper : हिन्दुस्तान |url=http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=915687&boxid=119838532&ed_date=2016-02-15&ed_code=43&ed_page=5 |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305130529/https://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=915687&boxid=119838532&ed_date=2016-02-15&ed_code=43&ed_page=5 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=27 March 2015 |title=मशहूर कवि अशोक चक्रधर और सूर्य कुमार पांडेय पहुंचे भोपाल, सुनाई कविताएं |url=http://www.bhaskar.com/news/MP-BPL-famous-poet-ashok-chakradhar-and-reached-bhopal-surya-kumar-pandey-4945308-PHO.html}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hanste hanste kat jaye raste - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/Hanste-hanste-kat-jaye-raste/articleshow/2840757.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀ ਬੱਤ ਹੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=कवि सूर्यकुमार पांडेय अमेरिका और कनाडा में करेंगे कविता पाठ |url=http://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/other-news/poet-in-the-us-and-canada-will-suryakumar-pandey-recitation/articleshow/51662672.cms}}</ref> '''ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ''' ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ) ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਸ਼ੋਅ, ਗੀਤ ਲਿਖਣ, ਇਕੱਲੇ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਲਈ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਡੀਡੀ ਭਾਰਤੀ, ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼, [[ਆਜ ਤਕ|ਅੱਜ ਤਕ]], ਨਿਊਜ਼ ਨੇਸ਼ਨ, ਈਟੀਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਸਬ ਟੀਵੀ, ਸੋਨੀ ਪਾਲ, ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼, ਸਹਾਰਾ ਸਮਾ, ਏਪੀਐਨ ਨਿਊਜ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ! ਵਾਹ! ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ!<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.sonyliv.com/watch/waah-waah-kya-baat-hai-hasya-kavi-surya-kumar-pand |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127150622/http://www.sonyliv.com/watch/waah-waah-kya-baat-hai-hasya-kavi-surya-kumar-pand |archive-date=27 January 2016 |access-date=11 January 2016}}</ref> '''ਵਿਅੰਗਿਆ''' (ਹਿੰਦੀ ਵਿਅੰਗ) ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਅੰਗਿਆ (ਹਿੰਦੀ ਵਿਅੰਗ) ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी चौपाल पर 'पाल' चिंतन |url=http://www.amarujala.com/news/samachar/reflections/vyang/satire-on-election/}}</ref> '''ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ''' (ਹਿੰਦੀ ਚਿਲਡਰਨ ਰਾਈਮਸ) ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ [[ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਕੂਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Hindi Bal Kavita ka Itihaas">{{Cite book|title=Hindi Bal Kavita ka Itihaas|last=Todd|first=Oliver|publisher=Medha Books|year=2003|isbn=81-8166-003-X|pages=110–111}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amar Ujala epaper Lucknow city |url=https://epaper.amarujala.com/lucknow-city/my-city/20191105/01.html?format=img&ed_code=lucknow-city}}</ref> '''ਕਿਤਾਬਾਂ''' ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ''ਚਿਕਨੇ ਘੜੇ'' * ''ਵਾਹ ਵਾਹ'' * ''ਰੁਕਾਵਤ ਕੇ ਲੀਏ ਖੇਡ ਹੈ'' * ''ਪਾਂਡੇਜੀ ਕੇ ਪਠਾਖੇ'' * ''ਪਾਂਡੇਜੀ ਕੇ ਥਾਹਕੇ'' * ''ਪੇਟ ਮੇਂ ਦਧਿਆਨ ਹੈਂ'' * ''ਵਾਹ ਜੀ ਪਾਂਡੇ ਜੀ ਵਾਹ ਵਾਹ'' * ''ਆਪੇ ਯਹਾਂ ਸਭ ਚਲਤਾ ਹੈ'' * ''ਹਸਿਆ ਵਿਅੰਗ ਸਰਤਾਜ ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ'' * ''ਗੀਤ ਮੰਜਰੀ'' * ''ਮੇਰਾ ਹਰਪਨ ਸ਼ੀਸ਼ ਹੈ (101 ਗੀਤ)'' * ''ਲਾਤ ਸਹਿਬ ਕੇ ਠਾਠ'' * ''ਖਰੀ ਮਸਕਰੀ'' * ''ਆਧਾ ਫੱਗਣ ਆਧਾ ਜੂਨ'' * ''ਚਉੜੀ—ਚਉਰਾ : ਜਨਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਾ ਨਯਾ ਸਵਾਰਾ'' * ''ਮਰਿ ਪ੍ਰਿ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਈਂ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] 9il47ch4ab943sm5kbc45jdn1kzeye8 0 156110 841310 650895 2026-06-20T22:45:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841310 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਮਾਇਆ ਫਾਰੂਕੀ''' (ਜਿਸਨੂੰ '''ਫਾਰੂਕੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (ਜਨਮ 2002) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ|ਅਫਗਾਨ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਗਰਲਜ਼ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਹੈ,<ref name="Billing 2021">{{cite web|last=Billing|first=Lynzy|url=https://www.aljazeera.com/features/2021/3/15/the-female-afghan-tech-entrepreneurs-inspiring-each-other|title=The female Afghan tech entrepreneurs inspiring each other|date=March 15, 2021|website=Al Jazeera}}</ref> "ਅਫਗਾਨ ਡ੍ਰੀਮਰਸ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hadid 2020"/><ref name="Haidare 2020">{{cite news |last1=Haidare |first1=Sodaba |title=Coronavirus: Afghan girls make ventilators out of car parts |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52738668 |access-date=11 May 2021 |work=BBC News |date=May 20, 2020}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੇਫ]] ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਯੂਐਨ ਵੂਮੈਨ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਸਮਾਨਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ|ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ]] ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|last=|first=|url=https://www.unwomen.org/en/news/stories/2021/2/i-am-generation-equality-somaya-faruqi|title=I am Generation Equality: Somaya Faruqi, young Afghan innovator who led the development of a low-cost ventilator prototype|date=2021-02-09|website=UN Women}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਫਾਰੂਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 2002<ref name="BBC 100"/> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੈ।<ref name="Billing 2021"/> ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਗਈ।<ref name="Billing 2021"/> ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।<ref name="Billing 2021"/> ਫਾਰੂਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮੰਮੀ-ਡੈਡੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।"<ref name="Ghafary 2020" /> == ਕਰੀਅਰ == 2017 ਵਿੱਚ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,<ref name="Akhgar 2020" /> ਫਾਰੂਕੀ ਅਫਗਾਨ ਗਰਲਜ਼ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੇ ਛੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਰੋਇਆ ਮਹਿਬੂਬ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,<ref name="Hauptman 2021">{{cite news |last1=Hauptman |first1=Max |title=Afghanistan's robotics team broke barriers. Now it's desperate to escape the Taliban. |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2021/08/19/afghanistan-girls-robotics-team-fleeing-to-canada/ |access-date=19 August 2021 |work=The Washington Post |date=August 18, 2021}}</ref> ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ FIRST ਗਲੋਬਲ ਚੈਲੇਂਜ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Harman 2019">{{cite news |last1=Harman |first1=Danna |title='In Afghanistan, We Laugh Differently' |url=https://www.nytimes.com/2019/03/30/world/asia/afghan-girls-robotics-team-fatemah-qaderyan.html |access-date=11 May 2021 |work=The New York Times |date=March 30, 2019}}</ref><ref name="Cochrane 2017">{{cite news |last1=Cochrane |first1=Emily |title=Afghan Girls' Robotics Team Wins Limelight at Competition |url=https://www.nytimes.com/2017/07/18/world/asia/afghanistan-girls-robotics-visas-trump.html |access-date=11 May 2021 |work=The New York Times |date=July 18, 2017}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="Harman 2019"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਾਰੂਕੀ ਨੇ ਐਸਟੋਨੀਆ ਅਤੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="Harman 2019"/> 2020 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ,<ref name="Hadid 2020">{{cite web|last=Hadid|first=Diaa|url=https://www.npr.org/2020/05/19/858499085/unique-robotic-team-in-afghanistan-creates-affordable-ventilator-prototype?t=1619892471349|title=Unique Robotic Team In Afghanistan Creates Affordable Ventilator Prototype|date=2020-05-19|website=NPR}}</ref> ਫਾਰੂਕੀ ਅਫਗਾਨ ਗਰਲਜ਼ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Glinski 2020">{{cite news |last1=Glinski |first1=Stefanie |title=With bike chains and car parts, Afghan girls build ventilators |url=https://news.trust.org/item/20200604095222-8ebj6 |access-date=11 May 2021 |work=Thomson Reuters Foundation News |date=4 June 2020}}</ref> ਟੀਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।<ref name="Billing 2021" /> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਅਤੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮੰਗੀ,<ref name="Hadid 2020 2">{{cite news |last1=Hadid |first1=Diaa |title=All-Girl Robotics Team In Afghanistan Works On Low-Cost Ventilator … With Car Parts |url=https://www.kpbs.org/news/2020/may/21/all-girl-robotics-team-in-afghanistan-works-on/ |access-date=11 May 2021 |work=KPBS |agency=NPR |date=May 21, 2020}}</ref> ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਗਰਲਜ਼ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਟੀਮ ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤੀਆਂ ਟੀਮਾਂ<ref name="Billing 2021"/> [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]]<ref name="Hadid 2020 2" /> ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ MIT ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਡਗਲਸ ਚਿਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਟੀਮ ਨੇ ਟੋਇਟਾ ਕੋਰੋਲਾ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ<ref name="Hadid 2020" /><ref name="Akhgar 2020" /> ਅਤੇ ਹੌਂਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੇਨ ਡਰਾਈਵ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Haidare 2020" /> ਫਾਰੂਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਟੀਮ ਲਈ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਚੌਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਈਡ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਗੱਡੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="Akhgar 2020">{{cite news |last1=Akhgar |first1=Tameem |title=Ventilator from old car parts? Afghan girls pursue prototype |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ventilator-car-parts-afghan-girls-pursue-prototype-70228875 |access-date=11 May 2021 |work=ABC News |agency=Associated Press |date=April 19, 2020}}</ref> [[ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ<ref name="Ghafary 2020">{{cite news |last1=Ghafary |first1=Narges |title=From Dream to Reality |url=https://www.unicef.org/rosa/stories/dream-reality |access-date=11 May 2021 |work=UNICEF |date=August 6, 2020}}</ref> ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਟੀਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=The school girls saving Afghanistan from COVID |url=https://www.reuters.com/video/watch/idOVCNRDB2Z |access-date=11 May 2021 |work=Reuters |date=July 21, 2020}}</ref><ref name="Lamb 2020">{{cite news |last1=Lamb |first1=Christina |title=Teenage girls breathe hope into Afghanistan with Covid ventilator made of old car parts |url=https://www.thetimes.co.uk/article/teenage-girls-breathe-hope-into-afghanistan-with-covid-ventilator-made-of-old-car-parts-t3sq33v23 |access-date=11 May 2021 |work=The Sunday Times |date=July 19, 2020}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਣਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਜ਼ਾਰ ਅਹਿਮਦ ਘੋਰਯਾਨੀ ਨੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Billing 2021" /> ਅਫਗਾਨ ਸਿਟਾਡੇਲ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੀਈਓ, ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ [[ਰੋਇਆ ਮਹਿਬੂਬ]] ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ, ਅਫਗਾਨ ਡਰੀਮਰਸ ਨੇ ਰੋਗਾਣੂ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ UVC ਰੋਬੋਟ, ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪਰੇਅ ਰੋਬੋਟ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Billing 2021" /> ਅਗਸਤ 2021 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ''ਪਬਲਿਕ ਰੇਡੀਓ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ'' ਦੁਆਰਾ ਫਾਰੂਕੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, "ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕੀਏ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2021-08-09/afghans-city-under-siege-taliban-insecurity-has-upended-our-lives|title=Afghans in a city under siege by the Taliban: 'The insecurity has upended our lives'|last=Jaafari|first=Shirin|date=August 9, 2021|work=[[Public Radio International]]|access-date=17 August 2021|quote=Updated: August 13, 2021|ref=Jaafari 2021|archive-date=ਅਗਸਤ 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816155650/https://www.pri.org/stories/2021-08-09/afghans-city-under-siege-taliban-insecurity-has-upended-our-lives|url-status=dead}}</ref> 17 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ, ਅਫਗਾਨ ਗਰਲਜ਼ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਟੀਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ,<ref name="Motley 2021">{{cite news |last1=Motley |first1=Kimberley |last2=Stone |first2=Meighan |title=Opinion: The all-girls Afghan robotics team inspired the world. Now they're trapped, waiting to be rescued. |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2021/08/16/afghan-girls-robotics-team-kabul-airport-trapped-rescue/ |access-date=17 August 2021 |work=The Washington Post |date=August 17, 2021}}</ref><ref name="Katz 2021">{{cite news |last1=Katz |first1=Leslie |title=Afghanistan's all-girls robotics team frantically trying to flee Taliban |url=https://www.cnet.com/news/afghanistans-all-girls-robotics-team-frantically-trying-to-flee-taliban/ |access-date=17 August 2021 |work=CNET |date=August 16, 2021}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref name="Sharma 2021">{{cite news |last1=Sharma |first1=Shweta |title=Afghanistan's all-girls robotics team 'begging' Canada to help escape Taliban |url=https://news.yahoo.com/afghanistan-girls-robotics-team-begging-133906476.html |access-date=17 August 2021 |work=The Independent |publisher=Yahoo! News |date=August 17, 2021}}</ref> 19 ਅਗਸਤ, 2021 ਤੱਕ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੀਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਚ ਕਤਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Bengali 2021">{{cite news |last1=Bengali |first1=Shashank |last2=Fassihi |first2=Farnaz |title=Some members of Afghanistan's all-girls robotics team flee the country. |url=https://www.nytimes.com/2021/08/19/world/asia/afghanistan-girls-robotics-team.html |access-date=19 August 2021 |work=The New York Times |date=August 19, 2021}}</ref><ref name="Myre 2021">{{cite news |last1=Myre |first1=Greg |title=The Future Of The Afghan Girls Robotics Team Is Precarious |url=https://knpr.org/npr/2021-08/future-afghan-girls-robotics-team-precarious |access-date=19 August 2021 |work=Nevada Public Radio |publisher=NPR |date=August 19, 2021 |archive-date=19 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819162229/https://knpr.org/npr/2021-08/future-afghan-girls-robotics-team-precarious |url-status=dead }}</ref> 25 ਅਗਸਤ, 2021 ਤੱਕ, ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref name="Johnson 2021">{{cite news |last1=Johnson |first1=Katanga |last2=Esposito |first2=Anthony |title=Afghan all-girl robotics team members, journalists land in Mexico |url=https://www.reuters.com/world/afghan-all-girl-robotics-team-members-land-mexico-2021-08-25/ |access-date=27 August 2021 |work=Reuters |date=August 25, 2021}}</ref> 26 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ, ਫਾਰੂਕੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ''ਰਾਇਟਰਜ਼'' ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੇ।"<ref name="Cornwell 2021">{{cite news |last1=Cornwell |first1=Alexander |title=Don't abandon Afghanistan, pleads member of Afghan all-female robotics team |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/dont-abandon-afghanistan-pleads-member-afghan-all-female-robotics-team-2021-08-26/ |access-date=29 August 2021 |work=Reuters |date=August 26, 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] e3ebs5nxyua4gv6etg2gnmcxgy4buor 0 156135 841312 756813 2026-06-20T23:34:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841312 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਤੋਸ਼ ਅਹਲਾਵਤ''' (ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਝੁੰਝੁਨੂ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜਗੜ੍ਹ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Members : Lok Sabha |url=http://loksabhaph.nic.in/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=4628&lastls=16 |website=loksabhaph.nic.in}}</ref> ਸੂਰਜਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਹਲਾਵਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। 16 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ 2.34 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਝੁਨਝੁਨੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਸੂਰਜਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਹੱਬ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://thebihartimes.com/tag/santosh-ahlawat-new-mla-surajgarh |title=Santosh Ahlawat New MLA SurajgarhThe Bihar Times |access-date=8 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726202719/http://thebihartimes.com/tag/santosh-ahlawat-new-mla-surajgarh |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 530td1mtgwtkdsq907g51n67cenw7vs 0 157202 841309 723626 2026-06-20T22:32:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841309 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਨਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ''' [[ਧਨਬਾਦ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ 2003 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ|ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੇ ਹਮਲੇ]] ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ<ref>[http://www.matpal.com/2012/11/sonali-mukherjee-acid-attack-2003.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230312142707/https://matpal.com/2012/11/sonali-mukherjee-acid-attack-2003.html |date=2023-03-12 }} Sonali mukherjee [ Acid attack 2003 &#x5D; Biography ~ Matpal]</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-21/tv/35257478_1_acid-attack-separate-law-big-star|title=I have lost a lot: Sonali Mukherjee|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831100516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-21/tv/35257478_1_acid-attack-separate-law-big-star|archive-date=2013-08-31}}</ref><ref>[http://www.punjabnewsline.com/content/beautiful-life-melted-away-acid-attack/51451 A beautiful life melted away in an acid attack Punjab News | Breaking News | Latest Online News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108233622/http://punjabnewsline.com/content/beautiful-life-melted-away-acid-attack/51451|date=8 November 2012}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਬਚਤ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਧਨਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਦੀ ਕੈਡੇਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2020}} == ਘਟਨਾ == 2003 ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਕਥਿਤ ਹਮਲਾਵਰਾਂ - ਤਾਪਸ ਮਿੱਤਰਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਸੰਜੇ ਪਾਸਵਾਨ ਅਤੇ ਭਰਮਦੇਵ ਹਾਜਰਾ - ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ''ਘਮੰਡੀ'' (ਹੰਕਾਰੀ) ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ।<ref name="autogenerated1">{{Cite web |date=22 April 2003 |title=A beautiful life melted away in an acid attack Punjab News &#124; Breaking News &#124; Latest Online News |url=http://www.punjabnewsline.com/content/beautiful-life-melted-away-acid-attack/51451 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108233622/http://punjabnewsline.com/content/beautiful-life-melted-away-acid-attack/51451 |archive-date=8 November 2012 |access-date=25 November 2012 |publisher=Punjabnewsline.com}}</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ। ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਕਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ "ਆਸ਼ਵਾਸ (ਭਰੋਸੇ) ... ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਮਿਲਿਆ।<ref name="autogenerated1" /> ਸੋਨਾਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੰਡੀਦਾਸ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। . . ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਨਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।"<ref>{{Cite web |title=Dhanbad acid attack victim gets help from unlikely source |url=https://www.indiatoday.in/india/story/dhanbad-acid-attack-victim-gets-help-from-unlikely-source-109566-2012-07-15}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਝਾਰਖੰਡ ਨੇ ਸੋਨਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਬੋਕਾਰੋ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡ III ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਕੌਨ ਬਨੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖ == ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਛਾ ਮੌਤ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ''ਕੌਨ ਬਣੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ'',<ref>{{Cite web |last=Ajanta Paul |date=1 November 2012 |title=Emotional Amitabh Bachchan lauds acid attack victim on KBC |url=http://www.emirates247.com/entertainment/emotional-amitabh-bachchan-lauds-acid-attack-victim-on-kbc-2012-11-01-1.481280 |access-date=25 November 2012 |publisher=Emirates 24/7 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103224814/http://www.emirates247.com/entertainment/emotional-amitabh-bachchan-lauds-acid-attack-victim-on-kbc-2012-11-01-1.481280 |url-status=dead }}</ref> ਸੀਜ਼ਨ 6 ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੇਮ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ {{INRConvert|2.5|m}} ਜਿੱਤੇ।<ref>[http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sonali-Mukherjee-acid-attack-victim-who-became-a-TV-millionaire/Article1-979676.aspx Sonali Mukherjee – acid attack victim who became a TV millionaire – Hindustan Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230183129/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sonali-Mukherjee-acid-attack-victim-who-became-a-TV-millionaire/Article1-979676.aspx|date=30 December 2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ]] gj3dhr3dthk1lhz58ctu6909vcyzzrg 0 157673 841272 651965 2026-06-20T17:02:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841272 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ'''<ref name="H1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/judgment-in-shivani-bhatnagar-murder-case-today/article2529914.ece|title=Judgment in Shivani Bhatnagar murder case today|date=12 October 2011|work=The Hindu|access-date=6 November 2018|language=en}}</ref> (ਮੌਤ 23 ਜਨਵਰੀ 1999) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == 23 ਜਨਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਭਟਨਾਗਰ ਦਾ ਕਤਲ ਇੱਕ ਸਕੈਂਡਲ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ]] ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਵੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ 'ਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 27 ਸਤੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਗੂੜ੍ਹੇ" ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰੇਗੀ। [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਆਈਪੀਐਸ]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੱਤਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="H1" /> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 18 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਰਫ ਕਾਲੂ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ 24 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 12 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਰਵੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। ਭਟਨਾਗਰ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਲਈ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਕੇਸ਼ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਤਨਮਯ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਕੇਸ਼ ਭਟਨਾਗਰ ਅਤੇ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਧੂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਮਧੂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ ' ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਤਲ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਵੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ 'ਤੇ ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਕੇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਨ, ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਵੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਨਾ ਸਕੇ। == ਮੁਕੱਦਮਾ == ਮੁਅੱਤਲ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਮੁਦਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਜਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ, ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੁੜੇ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਸਨ। 209 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਵਾਹਾਂ, 4 ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ 20,000 ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਲੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ 9 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (2002 ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ) ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ 2009-2013 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਬਲਾਕ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਦੇ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੀਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ 'ਚ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੀਨ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ PW135/28 ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਸਨ। ਰਵੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਡੇਟਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਰਵੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indianexpress.com/news/shivani-bhatnagar-murder-hc-acquits-exips-r-k-sharma/858933/ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਕਤਲ ਕੇਸ] * [https://web.archive.org/web/20060430060252/http://www.hindustantimes.com/news/specials/proj_tabloid/photofeature191202a.shtml ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਕਤਲ ਕਾਂਡ] * [http://www.newswatch.in/research/media-covers-accused-more-than-victims-in-high-profile-cases-finds-newswatch-study.html ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਕਤਲ ਅਤੇ BMW ਹਿੱਟ-ਐਂਡ-ਰਨ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315081620/https://newswatch.in/research/media-covers-accused-more-than-victims-in-high-profile-cases-finds-newswatch-study.html |date=2023-03-15 }} * [http://wait4justice.blogspot.com/2008/03/shivani-bhatnagar-verdict-out-today.html ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ] * [http://www.rediff.com/news/2008/mar/24shivani.htm ਆਰ ਕੇ ਸ਼ਰਮਾ, 3 ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ] * [https://web.archive.org/web/20080319230641/http://www.newswatch.in/newsblog/546 ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ ਕਤਲ ਕੇਸ: ਟਾਈਮਲਾਈਨ 1999-2008] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999]] 6774n4ryx3zxw6qfbqmyfzlrou0cerq 0 157797 841253 652944 2026-06-20T15:36:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841253 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |ਸ਼ਮਨਾ ਕਾਸਿਮ |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Actress_Poorna.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Actress_Poorna.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">2019 ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਾ</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |ਥਾਈਲ, ਕੰਨੂਰ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਹੋਰ ਨਾਂ | class="infobox-data nickname" |ਪੂਰਨਾ, ਚਿਨਾਟੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕਿੱਤੇ | class="infobox-data role" |ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਸਰਗਰਮ ਸਾਲ | class="infobox-data" |2004–ਮੌਜੂਦ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | class="infobox-data" |ਸ਼ਾਨਿਦ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ<ref name="Actress Shamna Kasim ties the knot with businessman beau; Drops sneak peek from her dreamy wedding"><cite class="citation news cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="535">[https://web.archive.org/web/20221025183625/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/actress-shamna-kasim-ties-the-knot-with-businessman-beau-drops-sneak-peek-from-her-dreamy-wedding-1196246 "Actress Shamna Kasim ties the knot with businessman beau; Drops sneak peek from her dreamy wedding"]. 25 October 2022. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="536">Archived from [https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/actress-shamna-kasim-ties-the-knot-with-businessman-beau-drops-sneak-peek-from-her-dreamy-wedding-1196246 the original] on 25 October 2022<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="537"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">25 October</span> 2022</span>.</span></cite></ref> |} '''ਸ਼ਾਮਨਾ ਕਾਸਿਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shamna Kasim''') ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਪੂਰਨਾ''' ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=28 September 2012 |title=ചട്ടക്കാരി മനസ്സുതുറക്കുന്നു |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/305464 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215014017/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/305464 |archive-date=15 December 2013 |access-date=15 December 2013 |website=mathrubhumi.com}}</ref> ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ''ਮੰਜੂ ਪੋਲੋਰੂ ਪੇਨਕੁਟੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਮਨਾ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://malayalamemagazine.com/shamna-kassim/ |title=തെന്നിന്ത്യയുടെ പൂർണയായി മലയാളത്തിന്റെ സ്വന്തം ഷംന കാസിം {{!}} മലയാളം ഇ മാഗസിൻ. |access-date=2023-03-15 |archive-date=2015-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103092103/http://malayalamemagazine.com/shamna-kassim/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਕੋਚੀ]], ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="manoramaonline1">[https://web.archive.org/web/20140713170730/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16524335&programId=7940879&BV_ID=@@@&channelId=-1073882402&tabId=20 Manorama Online] Retrieved 8 July 2014.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਕਾਸਿਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਭੂਤ|ਭੂਤ ਨੂੰ]] ਦਰਸਾਇਆ, ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਤੇਲੁਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਭੂਤ ਰਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ।<ref name="variety">[http://www.thehindu.com/features/metroplus/search-for-variety-poorna/article7903736.ece?secpage=true&secname=entertainment Search for variety: Poorna]. </ref> ਉਹ ''ਅਵਨੁ'' (2012) ਅਤੇ ਸੀਕਵਲ ''ਅਵਨੁ 2'' (2015) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ''ਰਾਜੂ ਗੜੀ ਗਾਧੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਈ ਸਮਾਨ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਫਿਲਮ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ''ਕੋਡਵੀਰਨ'' (2017) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। == ਵਿਵਾਦ == ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/south/four-held-in-kochi-for-blackmailing-actress-shamna-kasim-with-marriage-proposal-853228.html|title=Four held in Kochi for blackmailing actress Shamna Kasim with marriage proposal|work=Deccan Herald|access-date=27 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/news/crime-beat/shamna-kasim-blackmail-case-accused-had-inter-state-links-suspect-police-1.4863720|title=Shamna Kasim blackmail case: Accused had inter-state links, suspect police|work=Mathrubhumi Newspaper|access-date=27 June 2020|archive-date=29 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629071932/https://english.mathrubhumi.com/news/crime-beat/shamna-kasim-blackmail-case-accused-had-inter-state-links-suspect-police-1.4863720|url-status=dead}}</ref> ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਰੋਹ ਫਿਲਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਕਾਰਟ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/shamna-kasim-case-police-arrest-four-for-blackmailing-threatening-6475162/|title=Police arrest four for blackmailing actor Shamna Kasim|work=The Indian Express Newspaper|access-date=27 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gang cheated many junior artists, planned to con big actors for amassing more money- The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/jul/05/gang-cheated-many-junior-artists-planned-to-con-big-actors-for-amassing-more-money-2165587.html}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=4486082|name=Poorna}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] k03uzmf2i57aceorxnqmebxi63uqjp5 0 158301 841254 724780 2026-06-20T16:00:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841254 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਵੇਤਾ ਰਾਠੌਰ | image = Shweta_Rathore.jpg | caption = | birth_date = 13 ਜੂਨ | birth_place = [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] | citizenship = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਥਲੀਟ | height = 5"5" }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼ਵੇਤਾ ਰਾਠੌਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shweta Rathore''') ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰੀਰਕ ਅਥਲੀਟ ਹੈ।<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=31 December 2014 |title=In a first, Indian women clinch medals in world bodybuilding |url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/in-a-first-indian-women-clinch-medals-in-world-bodybuilding/ |access-date=16 January 2016 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ (ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ 6ਵੀਂ WBPF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ)। ਉਸਨੇ 49ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/sports/shweta-rathore-wins-silver-in-asian-bodybuilding-championship/articleshow/49335077.cms|title=Shweta Rathore wins silver in Asian bodybuilding championship|work=[[The Economic Times]]|access-date=16 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 October 2015 |title=Shweta Rathore becomes first Indian female bodybuilder to win silver in Asian championship |url=http://www.firstpost.com/sports/shweta-rathore-becomes-first-indian-female-bodybuilder-to-win-silver-in-asian-championship-2466848.html/ |access-date=20 October 2015 |publisher=[[Firstpost.com]]}}</ref> ਉਹ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2014 ਫਿਟਨੈੱਸ ਫਿਜ਼ੀਕ,<ref>{{Cite web |date=15 February 2016 |title=Women of Steel |url=http://www.mansworldindia.com/women/women-of-steel/ |publisher=}}</ref> ਮਿਸ ਏਸ਼ੀਆ 2015 ਫਿਟਨੈੱਸ ਫਿਜ਼ੀਕ,<ref>{{Cite web |title=Miss Asia 2015 Fitness Physique, Shweta Rathore – Part 1 – FitMonk |url=http://fitmonk.co.in/miss-asia-2015-fitness-physique-shweta-rathore-part-1/ |website=fitmonk.co.in |access-date=2023-03-18 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072331/http://fitmonk.co.in/miss-asia-2015-fitness-physique-shweta-rathore-part-1/ |url-status=dead }}</ref> ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਜ਼ੀਕ<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Making of the other Miss India - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Making-of-the-other-Miss-India/articleshow/51477225.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਚੈਂਪੀਅਨ 2015, ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2016, ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2017 ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Staff |date=21 February 2017 |title=Miss India Shweta Rathore strikes Gold once again in Body Building Championship |url=http://www.emirates247.com/sports/miss-india-shweta-rathore-strikes-gold-once-again-in-body-building-championship-2017-02-21-1.648498 |publisher= |access-date=2023-03-18 |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318082443/https://www.emirates247.com/sports/miss-india-shweta-rathore-strikes-gold-once-again-in-body-building-championship-2017-02-21-1.648498 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ Fitness Forever (p) Ltd ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ਵੇਤਾ ਰਾਠੌਰ ਨੇ [[ਮਣੀਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਾਇਓ-ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਵੇਤਾ ਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਫਿਟਨੈਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੌੜਾ ਫਰੇਮ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਫਰੇਮ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮੋਟਾ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਬੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਚਿਤ ਜਿਮਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਫਿਟਨੈਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਫਿਟਨੈਸ ਵਿੱਚ ਆਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਠੌਰ ਇੱਕ [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Indian women prove muscles aren't always macho |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/fitness/Indian-women-prove-muscles-arent-always-macho/articleshow/48041071.cms |access-date=16 January 2016 |website=The Times of India}}</ref> ਉਹ Muscletech ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://international.muscletech.com/ |website=international.muscletech.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muscletech's brand ambassadors Shweta Rathore |url=http://www.pressreader.com/india/mid-day/20150331/282054800537233/TextView/ |access-date=21 October 2015 |publisher=Firstpost.com}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ Avvatar ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। ਰਾਠੌਰ ਗੈਰ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] ਗੌਡਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਚਾਈਲਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2014 ਫਿਟਨੈਸ ਫਿਜ਼ੀਕ * ਮਿਸ ਏਸ਼ੀਆ 2015 ਫਿਟਨੈਸ ਫਿਜ਼ੀਕ * ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਜ਼ੀਕ ਚੈਂਪੀਅਨ 2015, 2016,2017 * ਦੁਬਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਟਨੈਸ ਦੀਵਾ 2018 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਮਿਸ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਜ਼ੀਕ ਚੈਂਪੀਅਨ * ਫਿਟਨੈਸ ਫਿਜ਼ੀਕ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] 0urtktl2qaqkmcrsjmg13ih19f9qwpy 0 159017 841280 729433 2026-06-20T17:53:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841280 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਕੇ. ਮੈਨਨ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = ਸੀ-ਡੀ.ਆਈ.ਟੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ | occupation = ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ | years_active = | known_for = ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | notable_works = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਕੇ ਮੈਨਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sreebala K Menon''') ਇੱਕ ਮਲਿਆਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''19, ਕੈਨਾਲ ਰੋਡ'' ਲਈ 2005 ਦਾ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ -'ਬੈਸਟ ਹਾਸਰਸ ਰਾਈਟਿੰਗ' ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ 'ਸਲੀਵੀਆਪਲਾਥਿੰਟੇ ਮਾਸਟਰਪੀਸ' ਨਾਮਕ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਵ 24x7, ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਰਾਮੂ ਕਰਿਆਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। (ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ 2015)<ref name="kerala.com">{{Cite web |title=Malayalam cinema, Kerala cinema, Malayalam cinema news |url=http://www.kerala.com/malayalamcinema/news_sreebala-k-menon-turns-independent-director.htm |access-date=4 April 2015 |website=[[Kerala]].com |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324085149/http://kerala.com/malayalamcinema/news_sreebala-k-menon-turns-independent-director.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217731.ece|title=Winning an award for her wit|last=Cheerath|first=Bhawani|date=7 April 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=4 April 2015}}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਜਿੰਮੀ ਜੇਮਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਏਸ਼ੀਅਨੇਟ ਨਿਊਜ਼ ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ C-DIT, [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ == ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਕੇ. ਮੈਨਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਲਵ 24x7'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਖਿਲਾ ਵਿਮਲ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸੁਹਾਸਿਨੀ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਕੁਮਾਰ, ਲੀਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਲਵ 24x7 ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਰਾਮੂ ਕਰਿਆਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2009 ' ''[[Panthibhojanam|ਪੰਥੀਭੋਜਨਮ'<nowiki/>]]'' ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਦੀ 20-ਮਿੰਟ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ, ਜਾਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Food for thought |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/food-for-thought/article788772.ece |access-date=4 April 2015 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Her take on caste and more |url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article222692.ece?service=print |access-date=4 April 2015 |website=[[New Indian Express]] |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222211814/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article222692.ece?service=print |url-status=dead }}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝਾ ਭੋਜਨ, ਭੋਜਨ ਜੋ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਲਈ ਅਛੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਆਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਜੋ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਅਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਜਰਨੀ ਫਰਾਮ ਡਾਰਕਨੇਸ ਟੂ ਲਾਈਟ ਨੇ'' ਐਬਿਲਟੀ ਫੈਸਟ 2005 ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[http://www.abilityfoundation.org/ability_fest_video_gallery.html# Prize Winning Films – Ability Fest 2005]</ref><ref name="Hindustan Times">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/artsandentertainment/one-minute-films-on-disability-win-accolades/article1-34304.aspx|title=One-minute films on disability win accolades|last=Indo-Asian News Service|date=13 July 2005|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425123012/http://www.hindustantimes.com/artsandentertainment/one-minute-films-on-disability-win-accolades/article1-34304.aspx|archive-date=25 April 2015|author-link=Indo-Asian News Service}}</ref> ਮੇਨਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੱਤਿਆਨ ਅੰਤਿਕਾਡ ਨਾਲ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਜਰਨੀ ਫਰਾਮ ਡਾਰਕਨੈਸ ਟੂ ਲਾਈਟ'' (2005) - ਲਘੂ ਫਿਲਮ * ''ਪੰਥੀਭੋਜਨਮ'' (2009) - ਲਘੂ ਫਿਲਮ * ''ਲਵ 24x7'' (2015) - ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਮੂਵੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rrtd0ta669ytwjl5fyrt5a7i6ix0wsm 0 160170 841303 774629 2026-06-20T21:40:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841303 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = | name = | caption = | birth_date = {{Birth date |df=yes|1923|06|20}} | birth_place = | residence = | death_date = {{death date and age|df=yes|2012|11|17|1923|6|20}} | death_place = | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ([[ਰਾਜ ਸਭਾ]]) | constituency = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | term = 1971-1984 | predecessor = | successor = | party = [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = ਸ਼ੰਕਰ ਆਦਿਵਾਰੇਕਰ | children = | website = }} '''ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਦੀਵਾਰੇਕਰ''' (née ਦੇਸਾਈ) ( {| class="wikitable" |ੳੁਰਦੂ- ایک بھارتی سیاستدان تھا |} ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/investigation/story/19900430-series-of-land-scams-engulf-sharad-pawar-government-in-maharashtra-812523-1990-04-30|title=Series of land scams engulf Sharad Pawar Government in Maharashtra|last=Rahman|first=M|date=30 April 1990|access-date=11 November 2019|publisher=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 July 2012 |title=Flame still burns in this 90-year-old freedom fighter |url=http://www.mid-day.com/articles/flame-still-burns-in-this-90-year-old-freedom-fighter/173994 |access-date=26 October 2015 |publisher=Midday}}</ref><ref>{{Cite web |title=OBITUARY REFERENCES |url=http://164.100.47.5/newsynopsis1/Englishsessionno/228/Synopsis%20English%20dated%2021.2.13.pdf |access-date=26 October 2015 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/a.pdf |access-date=26 October 2015 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}</ref> ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਦੀਵਾਰੇਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੰਕਰ ਅਦੀਵਾਰੇਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sushila Adivarekar Marriages and Divorces |url=https://www.strictlyweddings.com/info/notable-marriages/sushila-adivarekar-179134 |access-date=2023-03-29 |website=www.strictlyweddings.com |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329045446/https://www.strictlyweddings.com/info/notable-marriages/sushila-adivarekar-179134 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ]] ct7le8vz5wi4psiehmw48ae0tn4n7mm 0 160352 841243 728985 2026-06-20T12:12:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਵਿੱਜੀ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ | image = | image_size = | caption = | birth_date = | birth_place = ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ | years_active = 1981–1995<br/> 2001–ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = | website = [https://www.twitter.com/Actorviji Actorviji] ([[ਟਵਿੱਟਰ]]) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਵਿੱਜੀ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Viji Chandrasekhar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਅਰੋਹਣਮ'' ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20231130035355/https://www.deccanchronicle.com/121026/entertainment-kollywood/article/aarohanam-was-challenging-didnt-do-homework-viji 'Aarohanam' was challenging, didn't do homework: Viji]. Deccan Chronicle (26 October 2012). Retrieved on 2013-11-21.</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਅਜ਼ਾਗੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਿੱਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਰਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਸੀ।<ref name="i-can-never-let-kb-down">{{Cite web |last=Rao |first=Subha J |date=23 May 2015 |title=‘I can never let KB down’ |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/i-can-never-let-kb-down-aarohanam/article7239086.ece}}</ref> ਜਦੋਂ ਵਿੱਜੀ ਨੇ ਕੇ. ਬਲਾਚੰਦਰ ਦੁਆਰਾ 1981 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਥਿੱਲੂ ਮੱਲੂ'' ਵਿੱਚ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="newindianexpress1">[http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/article588075.ece Viji hopes for a dream run in films] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915160914/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article588075.ece |date=2016-09-15 }}. The New Indian Express. Retrieved on 21 November 2013.</ref> ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿੱਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਕੇ. ਬਲਾਚੰਦਰ ਦੀ ''ਪਾਰਥਲੇ ਪਰਵਾਸਮ'' (2001) ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਲਾਰੈਂਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਮਨੀਰਤਨਮ|ਮਣੀ ਰਤਨਮ]] ਦੀ ''ਅਯਥਾ ਏਜ਼ੁਥੂ'' (2004) ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ 35 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] ਦੀ ''ਅਰੋਹਣਮ'' ਵਿੱਚ [[ਬਾਈਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ|ਬਾਇਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨਿਰਮਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ।<ref name="newindianexpress1"/><ref>[https://web.archive.org/web/20121028105804/http://ibnlive.in.com/news/i-didnt-do-homework-for-aarohanam-viji-chandrasekhar/302190-71-181.html I didn't do homework for 'Aarohanam': Viji Chandrasekhar]. Ibnlive.in.com (25 October 2012). Retrieved on 2013-11-21.</ref> Sify.com ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ: "ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਜੀ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਧੁਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਫਿਲਮ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।"<ref>[https://web.archive.org/web/20140129063602/http://www.sify.com/movies/aarohanam-review-tamil-15011369.html Movie Review : Aarohanam]. Sify.com. Retrieved on 21 November 2013.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|Vijichandrasekhar}} * {{ਟਵਿਟਰ|Actorviji}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o1fyzv9x89xpzro8hdg9gmd782tsksb 0 161886 841300 703097 2026-06-20T21:03:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841300 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਨੇ ਐਲਬੀ ਲੂਸ''' (ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1996) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਲੱਤ ਸਪਿਨ|ਲੈਗ ਸਪਿਨ]] [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ]] ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="Cricinfo">{{Cite web |title=Suné Luus |url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/player/487007.html |access-date=27 May 2022 |website=ESPNcricinfo |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ == ਲੂਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪਰੇਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Cricinfo" /> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਾ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Head |first=Tom |date=2018-11-10 |title=Sune Luus: Six things to know about the Proteas' spin sensation |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/cricket/who-is-sune-luus-south-africa-record/ |access-date=2023-04-08 |website=The South African |language=en-ZA |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408035318/https://www.thesouthafrican.com/sport/cricket/who-is-sune-luus-south-africa-record/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ "ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਇਕ ਮਿੰਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੋਚ ਸੀ - ਮੈਂ ਹੋਣ ਵੀ ਉਹਨਾ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਧੀ ਆ।"<ref name=":0">{{Cite web |title=Sune Luus: part-time student, full-time South Africa womens cricket star {{!}} eNCA |url=https://www.enca.com/sport/cricket/sune-luus-part-time-student-full-time-south-africa-women-s-cricket-star |access-date=2023-04-08 |website=www.enca.com |language=en |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404073821/https://www.enca.com/sport/cricket/sune-luus-part-time-student-full-time-south-africa-women-s-cricket-star |url-status=dead }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਪਿਓ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੰਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਹੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] <references /> 6b63p6k643b8q2vp0prhn4m17oceoe1 0 162449 841269 794435 2026-06-20T16:56:32Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Notable songs" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1331747179|B. K. Sumitra]]" 841269 wikitext text/x-wiki '''ਬਿਲਲੁਕੋੱਪਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਯਾ ਸੁਮਿਤਰਾ''', '''ਬੀ ਕੇ ਸੁਮਿਤਰਾ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref name="Sumitra">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/singer-bk-sumitra-turns-75/article8521277.ece|title=Singer B.K. Sumitra turns 75|last=Govind|first=Ranjani|date=2016-04-26|work=The Hindu|access-date=15 September 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਰਨਾਡੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਲਲੁਕੋਪਾ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਮੋਗਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ''ਐਮ. ਪ੍ਰਭਾਕਰ'' ਤੋਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ|ਪੰਡਰੀਬਾਈ]] ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ।<ref name="Sumitra" /> ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਮ ਐਲ ਸੁਧਾਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਸੌਮਿਆ ਰਾਓ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਲ ਰਾਓ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="B.K.Sumitra">{{Cite web |title=Celebrity B. K. Sumitra |url=https://www.filmibeat.com/celebs/sumithra-b-k.html#biography |access-date=15 September 2020 |website=filmibeat.com}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ.ਕੇ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਕਵਲਰੇਦੂ ਕੁਲਵੰਡੂ'' (1964) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |url=https://mfestindia.com/advisory/Sumitra.html#:~:text=In%201992%2C%20she%20has%20been,coaching%20camps%20during%20her%20tour |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-04-09 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409090342/https://mfestindia.com/advisory/Sumitra.html#:~:text=In%201992%2C%20she%20has%20been,coaching%20camps%20during%20her%20tour |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kavaleredu Kula Ondu (1964) Kannada movie: Cast & Crew |url=https://chiloka.com/movie/kavaleredu-kula-ondu-1964 |access-date=2020-09-13 |website=chiloka.com}}</ref> 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੀਕੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਆਰ. ਸੁਦਰਸਨਮ, ਵਿਜੇ ਭਾਸਕਰ, ਐਮ. ਰੰਗਾ ਰਾਓ, ਰਾਜਨ-ਨਗੇਂਦਰ ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਸੀਲਿਨ ਵਰਗੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BK Sumitra |url=https://www.prajavani.net/tags/bk-sumitra |website=Prajavani}}</ref> * 2019 - KIMA ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ''ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ'' * 2017 - ਕਰਨਾਟਕ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ''ਜੀ.ਵੀ. ਅਈਅਰ ਅਵਾਰਡ'' <ref>{{Cite web |date=March 4, 2017 |title=Annual film awards presented |url=https://www.deccanherald.com/content/599414/annual-film-awards-presented.html |website=Deccan Herald}}</ref> * 1992 - ''ਸੰਗੀਤਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ'' * 1991- ''ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ'' <ref>{{Cite web |title=Karnataka Government |url=https://karnataka.gov.in/page/Awards/State+Awards/Rajyotsava+Awards/en |website=karnataka.gov.in}}</ref> * ''ਕੇਮਪੇਗੌੜਾ ਅਵਾਰਡ'' * ਕੰਨੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਹੰਪੀ]] ਦੁਆਰਾ ''ਨਦੋਜਾ'' ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ''ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ'' । <ref>{{Cite web |title=B K Sumitra takes us on a journey down memory lane |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2013/mar/19/b-k-sumitra-takes-us-on-a-journey-down-memory-lane-459828.html |website=The New Indian Express}}</ref> * 2021- ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਕੇ. ਮੋਹਨਦੇਵ ਅਲਵਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਐਮ.ਕੇ. ਸ਼ੈਲਜਾ ਅਲਵਾ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |date=2021-07-19 |title=Selected for Kannada Sahitya Parishat Awards-2021 |url=https://starofmysore.com/selected-for-kannada-sahitya-parishat-awards-2021/ |access-date=2021-09-27 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁਖ ਗੀਤ == * ''ਨਿਨੋਲੂਮ ਇਮਾਗੀਰਾਲੀ ਥਾਂਡੇ'' (ਥਾਂਡੇ ਮੱਕਲੂ) * ''ਅ ਆ ਈ ਈ ਕੰਨਡਾ''-ਕਰੁਲੀਨਾ ਕਰੇ (1970) * ''ਕਰੇਆ ਕੈਲੀ ਬੰਦੇ''-ਅਨੁਰਾਧਾ (1967) * ''ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਵੀ ਮੰਜੁਲਗਾਨਾ''-ਸਾਥੀ ਸੁਕੰਨਿਆ (1967) * ''ਸੰਪਿਗੇ ਮਰਾਡਾ''-<nowiki><i id="mwTA">ਉਪਾਸਨੇ</i></nowiki> (1947) * ''ਓਡ਼ੀ ਬਾ ਓਡੋਡੀ ਬਾ''-ਚਕਰਥੀਰਥ (1967) * ਮਾਨੇ ਬਰੂੰਦਾਵਨ- (ਬਰੂੰਆਵਨ) * ਐੱਡਡੇਲੂ ਮੰਜੂਨਾਥ-ਐੱਡਡੇਲੁ ਮੰਜੂਨਾਥਨ (2009) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rhkhew07de512y0ify65hy3yipeca6i 0 162621 841297 665447 2026-06-20T20:36:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841297 wikitext text/x-wiki  {{Infobox sportsperson | name = ਸੀਵੀ ਬੂਰਾ | image = Siwiboora.jpg }} '''ਸੀਵੀ ਬੂਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Siwi Boora''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Boxer Details |url=http://indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=11623 |access-date=2022-11-08 |website=indiaboxing.in |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407180553/http://indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=11623 |url-status=dead }}</ref> ਜੋ ਹਲਕੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=बड़ी बहन से प्रेरणा लेकर अंतरराष्ट्रीय बॉक्सर बनी हिसार की सिवी बूरा |url=https://www.jagran.com/haryana/kaithal-sivi-bura-of-hisar-became-international-boxer-after-taking-inspiration-from-her-elder-sisterkaithalharyana-19742044.html |access-date=2022-11-08 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> ਉਸਨੇ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਯੁਵਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੇਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://boxingfederation.in/wp-content/uploads/2018/10/0001-converted.pdf|title=}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਿਵੀ ਬੂਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਨੂੰ ਦਿਹਾਤੀ ਹਿਸਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। [[ਸਵੀਟੀ ਬੂਰਾ]], ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2022-04-22 |title=With Eyes on Top Prize, Athletes Arrive in Bangalore for Khelo India University Games 2021 |url=https://www.news18.com/news/sports/with-eyes-on-top-prize-athletes-arrive-in-bangalore-for-khelo-india-university-games-2021-5033617.html |access-date=2022-11-08 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=मेरा रिंग में उतरना रिश्तेदारों को नहीं था पसंद, परिवार के सहयोग से बनीं अंतरराष्ट्रीय बॉक्सर |url=https://www.amarujala.com/haryana/hisar/relatives-did-not-like-to-enter-my-ring-became-an-international-boxer-with-the-help-of-family-hisar-news-hsr6140957198 |access-date=2022-11-08 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == AIBA ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, 20-29 ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। AIBA ਮਹਿਲਾ ਜੂਨੀਅਰ/ਯੂਥ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਤਾਈਪੇ, ਤਾਈਵਾਨ, 14-24 ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸਿਖਲਾਈ ਟੂਰ, ਰੂਸ, ਅਕਤੂਬਰ 2015। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੱਪ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, 4-11 ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਚੌਥੀ ਇਲੀਟ ਵੂਮੈਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਕੰਨੂਰ, ਕੇਰਲਾ, 2–8 ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਵੇਟ ਕਲਾਸ-64 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2017-05-29 |title=Mary Kom all set to return to action after 1-year hiatus |url=https://www.hindustantimes.com/sports/mary-kom-all-set-to-return-to-action-after-1-year-hiatus/story-VISU9uuGyvOM56XQREKRIJ.html |access-date=2022-11-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Scroll Staff |title=Boxer MC Mary Kom all set to return to action after one-year hiatus |url=https://scroll.in/field/839052/boxer-mc-mary-kom-all-set-to-return-to-action-after-one-year-hiatus |access-date=2022-11-08 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Games 2019 |first=Khelo India Youth |title=Khelo India 2019, Boxing: Maharashtra’s Tiwari tames World Youth bronze medallist Ankit; Haryana sign off with 10 gold medals |url=https://www.sportskeeda.com/boxing/khelo-india-2019-boxing-maharashtra-s-tiwari-tames-world-youth-bronze-medallist-ankit-haryana-sign-off-with-10-gold-medals |access-date=2022-11-08 |website=www.sportskeeda.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-03-21 |title=नेशनल बॉक्सिंग में हिसार की बेटियों ने जीते 3 गोल्ड और 2 सिल्वर मेडल |url=https://www.bhaskar.com/news/HAR-HIS-OMC-MAT-latest-hisar-news-045901-3851859-NOR.html |access-date=2022-11-08 |website=Dainik Bhaskar |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=बड़ी बहन से प्रेरणा लेकर अंतरराष्ट्रीय बॉक्सर बनी हिसार की सिवी बूरा |url=https://www.jagran.com/haryana/kaithal-sivi-bura-of-hisar-became-international-boxer-after-taking-inspiration-from-her-elder-sisterkaithalharyana-19742044.html |access-date=2022-11-08 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rvku9a5g2bgghu099ygp1ygyweoou0z 0 165629 841287 673967 2026-06-20T19:19:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841287 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above fn" |ਸਾਹਿਬ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ! colspan="2" class="infobox-header" | ਅੰਕੜੇ |- class="nowrap" ! class="infobox-label" scope="row" | <span class="nowrap">ਭਾਰ</span> | class="infobox-data" | [[Super heavyweight|ਸੁਪਰ ਹੈਵੀਵੇਟ]] |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਉਚਾਈ | class="infobox-data" | 6&nbsp;ਫੁੱਟ 0&nbsp;(183) ਵਿੱਚ&nbsp;cm) |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data" | ਭਾਰਤੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1990-01-27</span> )</span> 27 ਜਨਵਰੀ 1990 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ&nbsp;33)<br /> ਪਰੌੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ |- class="infobox-label" scope="row" ! colspan="2" class="infobox-header" | ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੁੱਲ ਝਗੜੇ | class="infobox-data" | 10 |- class="noprint ForceAgeToShow" ! class="infobox-label" scope="row" | ਜਿੱਤੇ | class="infobox-data" | 7 |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੇ.ਓ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ | class="infobox-data" | 5 |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਨੁਕਸਾਨ | class="infobox-data" | 3 |} '''ਸਾਹਿਬ ਬੀਰ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1990) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲਿਸਟ-ਬਾਕਸਿੰਗ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਪੰਜਾਬ ਬਾਕਸਿੰਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਪਰੌੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਜੱਟ-ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Boxer Details |url=http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=17210 |website=www.indiaboxing.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Day by Day Results |url=http://www.indiaboxing.in/daybyday.php?cdate=2012-08-09&cid=179&btype=Preliminary+1 |website=www.indiaboxing.in |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426064728/http://www.indiaboxing.in/daybyday.php?cdate=2012-08-09&cid=179&btype=Preliminary+1 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sahib Virk |url=https://www.facebook.com/sabbi.virk |website=www.facebook.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] 7v25l6i053bssh0dukmovola6ip4wml 0 165695 841369 674164 2026-06-21T06:45:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841369 wikitext text/x-wiki '''ਸਯਦ ਅਸੀਮ ਹਸਨ''' (ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1986 [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] <ref>[http://i-league.org/?tb_player=asim-hassan Asim Hassan – I-League]</ref> ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://theindiansportal.com/news/index.php/index.php?option=com_bearleague&task=player&id=4 |title=Asim Hassan (Pune FC) - The Indian Sportal |access-date=2014-05-27 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912102417/http://theindiansportal.com/news/index.php/index.php?option=com_bearleague&task=player&id=4 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਐਫ.ਏ === ਉਹ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਫੁਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਬੈਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਚੌਕੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋ ਖੇਡ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਖੇਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਸਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪੌਪ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ ਅਤੇ ਬੱਬੂ ਮਾਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈੱਟ ਸਰਫ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨੋਟ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links]] nf6fvii1znsujg5nqdzonm35mwdg2qo 0 166037 841323 810214 2026-06-21T01:13:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841323 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = ਹਿਰਨੀ ਝਰਨਾ | photo = Hirni Falls.JPG | photo_caption = | location = [[ਪੱਛਮੀ ਸਿੰਘਭੂਮ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]] | coords = {{Coord|22.8667|N|85.3333|E|format=dms}}<ref>{{cite web|url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bandgaon.html | title =Bandgaon, India Page |publisher = Falling Rain Software |access-date = 2010-04-29 }}</ref> | elevation = 608 ਮੀਟਰ | type = | height = 37 ਮੀਟਰ (121 ਫੁੱਟ) | height_longest = | average_width = | number_drops = | average_flow = | watercourse = ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨਦੀ }} '''ਹਿਰਨੀ ਝਰਨਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿੰਘਭੂਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਝਰਨਾ]] ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Bandgaon Block, West Singhbhum |url=http://chaibasa.nic.in/bandgaon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014335/http://www.chaibasa.nic.in/bandgaon.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=2010-04-29 |publisher=District administration}}</ref> [[ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ|ਰਾਂਚੀ ਪਠਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ, ਬੰਦਗਾਓਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨਦੀ 37 ਮੀਟਰ (121 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਨੀ ਝਰਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਰਜਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Bihar, the Heart of India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.537044|last=Sir John Houlton|date=1949|publisher=Orient Longmans Ltd.|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.537044/page/n193 145]}}</ref> ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਹਿਰਨੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾਈ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Ranchi |url=http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090624142505/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |archive-date=24 June 2009 |access-date=2010-04-29 |website=Jharkhand Online |via=archive today}}</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਹਿਰਨੀ ਫਾਲਸ ਖੁੰਟੀ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ), [[ਰਾਂਚੀ]] ਤੋਂ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (39 ਮੀਲ) <ref name="hirni">{{Cite web |title=Ranchi |url=http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090624142505/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |archive-date=24 June 2009 |access-date=2010-04-29 |website=Jharkhand Online |via=archive today }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20090624142505/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp "Ranchi"]. </cite></ref> ਅਤੇ ਚਾਈਬਾਸਾ ਤੋਂ 68 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (42 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Jharkhand |url=http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |access-date=2010-04-29 |publisher=India Travel Mall |archive-date=2010-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100518121614/http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਉਚਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * {{Wikivoyage-inline|Ranchi}}</img>ਵਿਕੀਵੋਏਜ ਤੋਂ == ਹਵਾਲੇ == h53y0jxaaszcaug2fbiet9mpq29olw0 0 168545 841317 766880 2026-06-21T00:14:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841317 wikitext text/x-wiki {{Infobox field hockey player | name = ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ | image = | birth_date = {{birth date|1928|11|28|df=yes}} | birth_place = [[ਲਖਨਊ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=y|2018|8|17|1928|11|28}} | death_place = [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਉਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ | height = | position = | clubs1 = | years1 = | caps(goals)1 = | nationalteam1 = | nationalyears1 = | nationalcaps(goals)1 = | nationalgoals1 = | updated = | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]]}} {{MedalCompetition|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalGold|[[1956 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ|1956 ਮੈਲਬੌਰਨ]]|[[1956 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ|ਟੀਮ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ]]}} }} '''ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ''' (28 ਨਵੰਬਰ 1928 &#x2013; 17 ਅਗਸਤ 2018) <ref>[https://www.tribuneindia.com/mobi/news/sport/olympics-hockey-gold-winner-subedar-hardayal-singh-passes-away/638891.html Olympics hockey gold winner Subedar Hardayal Singh passes away]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵਾਲ਼ੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[1956 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1956 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |title=India's Olympic History |access-date=2023-05-20 |archive-date=2012-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228222302/http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |url-status=dead }}</ref> 17 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] 041qsslniw6vwk27fzcybmw6xw1qw6a 0 173113 841252 818083 2026-06-20T15:04:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841252 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸਲੀਮਾ ਮਜ਼ਾਰੀ | image = 220504 Salima Mazari.jpg | office1 = ਬਲਖ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰਕਿੰਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਵਰਨਰ | constituency1 = ਚਰਕਿੰਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | term_start1 = 2018 | term_end1 = 20 ਅਗਸਤ 2021 | birth_date = {{birth year and age|1980}} | birth_place = [[ਈਰਾਨ]] | death_date = | death_place = }} '''ਸਲੀਮਾ ਮਜ਼ਾਰੀ''' ({{lang-fa|سلیمه مزاری}}; ਜਨਮ 1980) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਬਲਖ਼ ਸੂਬਾ|ਬਲਖ ਸੂਬਾ]] ਵਿੱਚ ਚਾਰਕਿੰਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਵਰਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=' This is the first time I am holding a gun': Afghans take up arms to fight the Taliban |url=https://www.pri.org/stories/2021-06-30/first-time-i-am-holding-gun-afghans-take-arms-fight-taliban |website=The World from PRX |access-date=2023-08-05 |archive-date=2021-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630190520/https://www.pri.org/stories/2021-06-30/first-time-i-am-holding-gun-afghans-take-arms-fight-taliban |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ == ਮਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1980 ਵਿੱਚ [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=11 August 2021 |title='Sometimes I have to pick up a gun': the female Afghan governor resisting the Taliban |url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/11/sometimes-i-have-to-pick-up-a-gun-the-female-afghan-governor-resisting-the-taliban |website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 August 2021 |title=The Taliban captured a female Afghan governor who recruited militants to fight the Taliban, report says |url=https://www.insider.com/taliban-reportedly-captures-female-governor-recruited-army-against-them-2021-8 |website=Insider}}</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=June 14, 2020 |title=Salima fights on frontline against Taliban and corruption |url=https://kabulnow.af/2020/06/salima-fights-on-frontline-against-taliban-and-corruption/ |access-date=ਅਗਸਤ 5, 2023 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718070744/https://kabulnow.af/2020/06/salima-fights-on-frontline-against-taliban-and-corruption/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |last=Zainab Pirzad |date=11 August 2021 |title='Sometimes I have to pick up a gun': the female Afghan governor resisting the Taliban |url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/11/sometimes-i-have-to-pick-up-a-gun-the-female-afghan-governor-resisting-the-taliban |access-date=18 August 2021 |website=The Guardian}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਬਲਖ਼ ਸੂਬਾ|ਬਲਖ ਸੂਬਾ]] ਵਿੱਚ ਚਾਰਕਿੰਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਵਰਨਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=O’Donnell |first=Lynne |title=With the Militias in Afghanistan |url=https://foreignpolicy.com/2021/07/01/afghanistan-militias-taliban-front-lines/}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=The woman convincing the Afghan Taliban to give up arms |url=https://www.thenationalnews.com/world/asia/the-woman-convincing-the-afghan-taliban-to-give-up-arms-1.1111343 |website=The National}}</ref> 2021 ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Geeta Mohan |date=18 August 2021 |title=Salima Mazari, who took up arms to fight Taliban in Balkh Province, captured in Afghanistan |url=https://www.indiatoday.in/world/story/salima-mazari-who-fought-the-taliban-captured-in-afghanistan-1842189-2021-08-18 |access-date=18 August 2021 |publisher=India Today}}</ref> 18 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=18 August 2021 |title=Afghanistan Crisis: Salima Mazari, who raised her voice against Taliban, taken hostage |url=https://zeenews.india.com/video/world/afghanistan-crisis-salima-mazari-who-raised-her-voice-against-taliban-taken-hostage-2386153.html |access-date=18 August 2021 |publisher=Zee News}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 August 2021 |title=Who is Salima Mazari? 7 Things About The Afghani Woman Governor Who Has Been Captured |url=https://www.shethepeople.tv/shestars/who-is-salima-mazari/ |access-date=18 August 2021 |publisher=Shethepeople}}</ref><ref name=":0">{{Cite magazine|last=Hassani|first=Zakarya|last2=Huang|first2=Robyn|date=September 14, 2021|title=How Female Afghan Governor Salima Mazari Escaped the Taliban|url=https://time.com/6097198/salima-mazari/|magazine=Time|language=en|access-date=2021-09-15|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915014339/https://time.com/6097198/salima-mazari/|url-status=dead}}</ref> ਟਾਈਮ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਜ਼ਾਰੀ ਸੂਬਾਈ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਲਖ ਦੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਖਬਰ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਾਰਕਿੰਟ ਵੀ ਬਲਾਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ 2021 ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਣਦੱਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਉਸ ਨੂੰ 2021 ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-59514598|title=BBC 100 Women 2021: Who is on the list this year?|date=2021-12-07|work=BBC News|access-date=2022-12-16|language=en-GB}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਜ਼ਰੀਫਾ ਗਫਾਰੀ|ਜ਼ਰੀਫਾ ਗਫ਼ਾਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] llfkfbq11e8kf2v5gdj447z6nnf6ne8 0 178273 841262 841094 2026-06-20T16:47:46Z Οἶδα 36140 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ 841262 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ''' ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗੀਤ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਧਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਕਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ 72% ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8405891.stm | work=BBC News | title=Plans to start India music awards | date=10 December 2009 | access-date=2 May 2010 | first=Prachi | last=Pinglay}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਅਕਸਰ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ। ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਤਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਰੇਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਗੀਤਕਾਰ == 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ, ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ, ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਰਾਜਾ ਮੇਹਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ, ਭਰਤ ਵਿਆਸ, ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ, ਕਮਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ, ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਵਰਗੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਵੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਵਰਮਾ, ਪੀ. ਭਾਸਕਰਨ, ਓ.ਐਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੰਨਦਾਸਨ, ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] 1<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2014)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ == ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਉਹ ਗਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਖੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਲਿਪ-ਸਿੰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ) ਨੇ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਮੁਕੇਸ਼, ਮੰਨਾ ਡੇ, ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਐਸਪੀ ਬਾਲਾਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ, ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਕੇ.ਏਸ.ਚਿਤ੍ਰਾ, ਐਸ.ਐਮ.ਜੀ. ਕੁਮਾਰ, ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ,ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ, ਸੁਜਾਤਾ, ਹੇਮਲਤਾ (ਗਾਇਕਾ), ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, ਅਰਮਾਨ ਮਲਿਕ, ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ, ਸ਼ਾਨ, ਕੇ.ਕੇ., ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ, ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਿਤ ਚੌਹਾਨ, ਜਾਵੇਦ ਅਲੀ, ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] ewge0znysvexk1fpdpaul8co0tr1dtm 14 178274 841259 724301 2026-06-20T16:46:23Z Οἶδα 36140 Οἶδα ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ]] ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਫਿਲਮੀ’ ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਰਚੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 724301 wikitext text/x-wiki {{category explanation|[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ}} {{see also category|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ}} fswvzi7722x4s1sbcycczmwqdzo8gcu 0 180943 841328 774186 2026-06-21T02:41:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841328 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = 47 | cover = 47 song.jpg | alt = | type = ਸਿੰਗਲ | artist = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਫੀਚਰ. [[ਮਿਸਟ (ਰੈਪਰ)|ਮਿਸਟ]], [[ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼]] ਅਤੇ [[ਸਟੈਫਲੋਨ ਡੌਨ]] | album = | language = {{flatlist| *ਪੰਜਾਬੀ *ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ }} | released = {{Start date|2019|10|10}} | recorded = | studio = | genre = * [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿਪ ਹੌਪ]] * [[ਗੈਂਗਸਟਾ ਰੈਪ]] | length = {{Duration|m=3|s=14}} | label = * ਕੈਟੇਲਿਸਟ * ਸਿਕਮੇਡ * ਗਿਫਟਡ | writer = * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] * [[ਸਟੈਫਨੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਨ]] | producer = [[ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼]] | prev_title = ਬੀ-ਟਾਊਨ | prev_year = 2019 | next_title = [[295 (ਗੀਤ)|295]] | next_year = 2021 }} "'''47'''" ਭਾਰਤੀ ਰੈਪਰ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ [[ਮਿਸਟ (ਰੈਪਰ)|ਮਿਸਟ]] ਅਤੇ [[ਸਟੈਫਲੋਨ ਡੌਨ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਕੈਟੇਲਿਸਟ ਰਿਕਾਰਡਸ, ਸਿਕਮੇਡ ਰਿਕਾਰਡਸ, ਅਤੇ ਗਿਫਟਡ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ [[ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ [[ਸਟੈਫਲੋਨ ਡੌਨ|ਸਟੈਫਨੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ == ਗੀਤ ਦਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਉਸੇ ਦਿਨ [[ਮਿਸਟ (ਰੈਪਰ)|ਮਿਸਟ]] ਦੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2021 ਤੱਕ, ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ 64 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Sidhu Moose Wala x MIST x Steel Banglez x Stefflon Don - 47 [Official Video] |url=https://www.youtube.com/watch?v=iU7cDCmEiUw |language=en |access-date=2020-04-16}}</ref> == ਚਾਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == "47" ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 17 ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ NZ ਦੁਆਰਾ ਹੌਟ 40 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ, ਗੀਤ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=YouTube Music Charts |url=https://charts.youtube.com/charts/TopSongs/gb/20191011-20191017 |access-date=2020-04-16 |website=charts.youtube.com |language=en}}</ref> ਇਹ ਗਾਣਾ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 40 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web |title=Spotify Charts |url=https://www.spotifycharts.com/regional/gb/weekly/2019-10-11--2019-10-18 |access-date=2020-04-16 |website=www.spotifycharts.com |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602060446/https://spotifycharts.com/regional/gb/weekly/2019-10-11--2019-10-18 |url-status=dead }}</ref> == ਚਾਰਟ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+"47" ਲਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚਾਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ! scope="col"| ਚਾਰਟ (2019) ! scope="col"| ਪੀਕ<br />ਸਥਿਤੀ |- ! scope="row"| ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4762|title=HOT 40 SINGLES|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=October 21, 2019|access-date=April 16, 2020|archive-date=ਨਵੰਬਰ 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106233702/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=4762|url-status=dead}}</ref> | 23 |- ! scope="row"| ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/asian-download-chart/20191101/asian/|title=Asian Music Chart Top 40 {{!}} Official Charts Company|website=www.officialcharts.com|language=en|access-date=2020-04-16}}</ref> | 1 |- {{single chart|UK|17|date=20191024|rowheader=true|access-date=April 16, 2020}} |} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=iU7cDCmEiUw 47 (ਗੀਤ)] [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਉੱਤੇ * [https://open.spotify.com/track/15rEEVR9tYJS4hbubgS3u7?autoplay=true 47 (ਗੀਤ)] [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] ਉੱਤੇ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਗੀਤ]] pluafchnteo6idi65mgge2p40oca737 0 182244 841255 832156 2026-06-20T16:24:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841255 wikitext text/x-wiki ''''''ਸ਼ਾਰਦਾ''' ਰਾਜਨ ਅਯੰਗਰ''' (25 ਅਕਤੂਬਰ 1933-14 ਜੂਨ 2023), ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜੋ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਹਾਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲੇ (1970) ਵਿੱਚ ਕੈਬਰੇ "ਬਾਤ ਜ਼ਰਾ ਹੈ ਆਪਸ ਕੀ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ''ਸੂਰਜ'' (1966) ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ "ਤਿਤਲੀ ਉਡ਼ੀ" ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਅੰਦਾਜ਼-ਏ-ਬਯਾਨ ਔਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ]] ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਾਰਦਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਆਇੰਗਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੂੰ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਟੈਸਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਆਹੂਜਾ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗਾਇਨ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ''ਸੂਰਜ'' (1966) ਵਿੱਚ "ਤਿਤਲੀ ਉਡ਼ੀ" ਗੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕੀਸ਼ਨ ਜੋਡ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121023231454/http://www.telegraphindia.com/1060428/asp/etc/story_6143844.asp TAAL SE TAAL MILA: Bollywood's recording studios have generally been impeccably "clean". But not without some tonal variations] By Anil Grover, [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]], 28 April 2006.</ref> 'ਤਿਤਲੀ ਊਦੀ "1966 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੀ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੀ (1966 ਤੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ) । ਹਾਲਾਂਕਿ, 'ਤਿਤਲੀ ਉਡ਼ੀ' ਗੀਤ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਗੀਤ 'ਬਹਾਰੋ ਫੂਲ ਬਰਸਾਵ' ਨਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ-ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਥੋਡ਼ੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਖਰੀ ਵਾਰ '''ਕੰਚ ਕੀ ਦੀਵਾਰ''<nowiki/>' (1986) ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। == ਮੌਤ == 14 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/titli-udi-singer-sharda-rajan-dies-at-89|title='Titli Udi' singer Sharda Rajan passes away at 89|date=14 June 2023|work=The Times of India}}</ref> == ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਗੀਤ == * "ਤਿਤਲੀ ਉੜੀ" (''ਸੂਰਜ'') * "ਦੇਖੋ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਮਚਲ ਗਯਾ" (''ਸੂਰਜ'') * "ਬਾਤ ਜ਼ਰਾ ਹੈ ਆਪਸ ਕੀ" (''ਜਹਾਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲੀ'', 1970, ਫਿਲਮਵੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ) * "ਆ ਆਯੇਗਾ ਕੌਨ ਜਹਾਂ" (''ਗੁਮਨਾਮ'') * "ਜਾਨ ਏ ਚਮਨ ਸ਼ੋਲਾ ਬਦਨ" (''ਗੁਮਨਾਮ''-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ) * "ਮਸਤੀ ਔਰ ਜਵਾਨੀ ਹੋ ਉਮਰ ਬੜੀ ਮਸਤਾਨੀ ਹੋ" (ਦਿਲ ਦੌਲਤ ਦੁਨੀਆ) -[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਨਾਲ * "ਜਿਗਰ ਕਾ ਦਰਦ ਬੜ੍ਹਤਾ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ" (ਸਟਰੀਟ ਸਿੰਗਰ-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ) * "ਬੱਕਮਾ-2 ਬੱਕਾਮਾ-2 ਇਕੱਡਾ ਪੋਟਾਓ ਰਾ" (''ਸ਼ਤਰੰਜ''-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹਮੂਦ ਅਲੀ|ਮਹਿਮੂਦ]] ਨਾਲ) * "ਲੇਜਾ ਲੇਜਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ" (''ਏਨ ਈਵਨਿੰਗ ਇਨ ਪੈਰਿਸ)'' * "ਚਲੇ ਜਾਨਾ ਜ਼ਰਾ ਠੇਹਰੋ" (''ਅਰਾਉੰਡ ਦ ਵਰਲਡ'') -[[ਮੁਕੇਸ਼]] ਨਾਲ * "ਤੁਮ ਪਿਆਰ ਸੇ ਦੇਖੋ" (''ਸਪਨੋਂ ਕਾ ਸੌਦਾਗਰ'') -[[ਮੁਕੇਸ਼]] ਨਾਲ * [[ਮੁਕੇਸ਼]] ਨਾਲ "ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਲੋ" (''ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ'') * "ਵੋ ਪਰੀ ਕਹਾਂ ਸੇ ਲਾਂਊਂ" (ਪਹਿਚਾਨ-[[ਮੁਕੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ਫਿਲਮੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਬੈਕ ਗਾਇਕਾ|ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]] ਨਾਲ) * "ਕਿਸਕੇ ਦਿਲ ਕੋ ਸਨਮ" (ਕਲ ਆਜ ਔਰ ਕਲ) * "ਜਬ ਭੀ ਯੇ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੋਤਾ ਹੈ" (''ਸੀਮਾ''-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ) * "ਆਪ ਕੀ ਰਾਏ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਮੇਂ ਕਿਆ ਹੈ ਕਹੀਏ" (ਇਲਾਨ-[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ) * "ਜਾਨੇ ''ਅੰਜਾਨੇ'' ਯਹਾਂ ਸਬੀ ਹੈ ਦਿਵਾਨੇ" (ਜਾਨੇ ਅੰਜਾਨੇ) * "ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੇ ਸਨਮ ਮੁਝੇ, ਅਭੀ ਜਾਨੇ"... (''ਅਰਾਉੰਡ ਦ ਵਰਲਡ'') * "ਮਨ ਕੇ ਪੰਛੀ ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਚਲ, ਦੂਰ ਚਲ" (ਨੈਨਾ) * "ਵਹੀ ਪਿਆਰ ਕੇ ਖੁਦਾ ਹਮ ਜਿਨ ਪੇ ਫ਼ਿਦਾ" (ਪਾਪੀ ਪੇਟ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ) 1984 * ਤੇਰਾ ਅੰਗ ਕਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅੰਗੂਰੀ (ਚੰਦਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ) * ਯੇ ਮੁਹ ਔਰ ਮਸੂਰ ਕੀ ਦਾਲ (''ਅਰਾਉੰਡ ਦ ਵਰਲਡ'') ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ ਨਾਲ * 'ਹਮਕੋ ਤੋ ਬਰਬਾਦ ਕੀਆ ਹੇ ਔਰ ਕਿਸੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰੋਗੇ' (ਗੁਨਾਹੋਂ ਕਾ ਦੇਵਤਾ 1967) -ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ। * ਸੁੰਨ ਸੁਨ ਰੇ ਬਲਮ, ਦਿਲ ਤੁਝੇ ਪੁਕਾਰੇ (ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ 1968) -ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ। * "ਡਿਸਕੋ ਸੰਗੀਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ"-1988 === ਤੇਲਗੂ ਗੀਤ === * "ਕਾਂਤੀ ਚੁਪੂ ਚੇਪੁਤੋਂਡੀ" (''ਜੀਵਿਤਾ ਚੱਕਰਮ'') * "ਮਧੁਰਥੀ ਮਧੁਰਮ" (''ਜੀਵਿਤਾ ਚੱਕਰਮ''-ਘੰਟਾਸਾਲਾ ਨਾਲ) * "ਕਲਾਲੋ ਕਾਲੂਪੈਟੀ ਚੂਡੂ" (''ਜੀਵਿਤਾ ਚੱਕਰਮ''-ਘੰਟਾਸਾਲਾ ਨਾਲ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] koptsb28t32rt625brtqeg9j5htaa27 0 183583 841270 748951 2026-06-20T16:56:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841270 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਿਵਾ ਰੋਜ਼ ਅਫ਼ਸ਼ਰ''' (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਰਕੁਨ, ਬਲੌਗਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਉਤਪਾਦ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Marlowe |first=Rachel |date=January 24, 2014 |title=L.A. Confidential: Making Organic Face Oil at Home with Shiva Rose |url=https://www.vogue.com/article/la-confidential-making-organic-floral-face-oil-at-home-with-shiva-rose |access-date=2021-04-25 |website=Vogue |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2014-10-07 |title=Shiva Rose on Her Last Parenting Fail, Most Embarrassing Mom Moment and Beekeeping |url=https://www.huffpost.com/entry/shiva-rose-on-her-last-pa_b_5929582 |access-date=2021-04-25 |website=HuffPost |language=en}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਡਾਇਲਨ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਿਵਾ ਰੋਜ਼ ਅਫ਼ਸ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਸੈਂਟਾ ਮੋਨਿਕਾ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਗਰੀਬ-ਅਫ਼ਸ਼ਰ (ਜਾਂ ਪਰਵੇਜ਼ ਗਰੀਬਫ਼ਸ਼ਰ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਈਰਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=A PERSIAN ROSE BLOOMS: An Interview with actress Shiva Rose McDermott |url=http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |access-date=2021-04-25 |website=www.payvand.com |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211014344/http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pour Un Instant: LA LIBERTE! |url=http://www.payvand.com/news/09/dec/1166.html |access-date=2021-04-25 |website=www.payvand.com |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425200057/http://www.payvand.com/news/09/dec/1166.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1979 ਤੱਕ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਇਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਦੌਰਾਨ ਭੱਜ ਗਿਆ।<ref>August/September '99 issue of Irish America, on pp. 33-37, 92</ref><ref>{{Cite web |date=April 2007 |title=A PERSIAN ROSE BLOOMS: An Interview with actress Shiva Rose McDermott |url=http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |website=OCPC Magazine |publisher=payvand.com |access-date=2024-03-29 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211014344/http://www.payvand.com/news/08/jan/1060.html |url-status=dead }} updated January 2008</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੋਜ਼ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ 20ਥ ਸੈਂਚੁਰੀ ਫੌਕਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦ ਫਸਟ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਇਜ਼ ਆਲਵੇਜ਼ ਦ ਹਾਰਡੇਸਟ, ਮਿਕ ਜੈਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਐੱਚ. ਬੀ. ਓ. ਦੀ ਮੂਲ ਫਿਲਮ 61 *, ਬਿਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਬਲੈਕ ਡੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਸਲੈਮਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਲਕਮ ਮੈਕਡੌਵਲ ਨਾਲ ''ਮਾਇਰੋਨ ਦੀ ਫਿਲਮ'' ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਰੋਜ਼ਜ਼ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ''ਸਾਇਲੈਂਟ ਮੈਡਨੈਸ-ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਬੇਬੀਲੋਨ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੁੱਪ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਟਾਰ ਲੁਈਸ ਬਰੂਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਨੋ ਵ੍ਹਾਈਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਡਾਈਸ ਐਨਚੈਂਟਿਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਸਨਡੈਂਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ, ਡੇਵਿਡ ਐਂਡ ਲੈਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮੌਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਕਸ ਡੂ ਪਬਲਿਕ ਜਿੱਤਿਆ। ''ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਲੈਲਾ'' ਨੂੰ ਲਾ ਵੀ ਐਨ ਰੋਜ਼, 2 ਡੇਜ਼ ਇਨ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।''ਲੇਡੀ ਚੈਟਰਲੀ.'' ਰੋਜ਼ਜ਼ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ''ਡਿਵੀਜ਼ਨ'', ਗਿਡਿਓਨਜ਼ ਕਰਾਸਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰੋਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ-ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਬੋਹੀਮੀਅਨ ਲਿਵਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਬਲੌਗ, ਦ ਲੋਕਲ ਰੋਜ਼ ਹੈ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2012-09-12 |title=Bohemian Glamor with a Santa Monica Stylemaker |url=https://www.remodelista.com/posts/bohemian-glamor-with-a-santa-monica-stylemaker/ |access-date=2021-04-25 |website=Remodelista |language=en-US}}</ref> == ਐਕਟਿਵਵਾਦ == [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] (ਯੂ. ਸੀ. ਐਲ. ਏ.) ਵਿਖੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰੋਜ਼ ਨੇ ''ਸਰੋਤ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੇਘਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ. ਆਈ. ਪੀ. (ਹਿੰਸਾ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਲਈ ਸਪਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਪੀਡ਼ਤ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Violence Intervention Program – VIP Community Mental Health Center, Inc |url=http://www.violenceinterventionprogram.org/index.php?option=com_content&view=article&id=66&Itemid=67 |website=violenceinterventionprogram.org}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਡਾਇਲਨ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨਃ ਕੋਲੇਟ, 1996 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਲੋਟ, 2005 ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ।<ref>{{Cite web |last=Choiniere |first=Alyssa |date=2020-05-01 |title=Shiva Rose, Dylan McDermott's Ex-Wife: 5 Fast Facts You Need to Know |url=https://heavy.com/entertainment/2020/04/shiva-rose-dylan-mcdermott-ex-wife/ |access-date=2021-04-25 |website=Heavy.com |language=en-US |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425194537/https://heavy.com/entertainment/2020/04/shiva-rose-dylan-mcdermott-ex-wife/ |url-status=dead }}</ref> 27 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਪੀਪਲਜ਼ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਕਡਰਮੋਟ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="people">{{Cite web |date=27 September 2007 |title=Dylan McDermott and His Wife Separate |url=http://www.people.com/people/article/0,,20058893,00.html |website=people.com}}</ref> 21 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ, ਡਾਇਲਨ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="tmz">No byline. (2008-12-02). ''[[TMZ]]''. [http://www.tmz.com/2008/12/02/mcdermott-to-wife-til-january-do-us-part/ "McDermott to Wife: Til January Do Us Part"]. Retrieved on 2008-12-02</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] 0vij44n8da4rcdhkr46zpnzkzomfn9w 0 184675 841289 805534 2026-06-20T19:28:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841289 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sitara Achakzai;''' ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ '''ਅਚਕਸਾਈ''' ) (1956/1957 – 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨ]] [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਕੰਧਾਰ]] ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਨੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://news.indiainfo.com/article/0904131354_taliban_claims_responsibility_killing_female_politician_kandahar/337451.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110617014555/http://news.indiainfo.com/article/0904131354_taliban_claims_responsibility_killing_female_politician_kandahar/337451.html |archive-date=17 June 2011 |access-date=26 February 2010}}{{Dead link|date=January 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Taliban claims responsibility for killing female politician in Kandahar |url=http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar_100178904.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115015528/http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar_100178904.html |archive-date=15 November 2017 |access-date=8 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Options d'achat – NewsPostOnline.com |url=http://www.newspostonline.com/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar-2009041349868 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120726031145/http://www.newspostonline.com/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar-2009041349868 |archive-date=26 July 2012 |access-date=8 May 2017 |website=www.newspostonline.com}}</ref> "ਅਚਕਜ਼ਈ" ਦੁਰਾਨੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕਾਂ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੀ,<ref>{{Cite web |url=http://www.epo.de/index.php?option=com_content&view=article&id=4884 |title=Statement of Heidemarie Wieczorek-Zeul (German Federal Minister of Economic Cooperation and Development) (in German) |access-date=2024-03-31 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718235435/http://www.epo.de/index.php?option=com_content&view=article&id=4884 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਉਹ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National|title=report of the Globe and Mail|access-date=8 May 2017|archive-url=https://archive.today/20090417073910/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National|archive-date=17 April 2009}}</ref> == ਮੌਤ == ਮਲਾਲਈ ਕੱਕੜ ਅਤੇ [[ਸਫ਼ੀਆ ਅਮਾਜਾਨ|ਸਫੀਆ ਅਮਾਜਾਨ]] ਵਾਂਗ, ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Afghanistan.gc.ca |last2=Afghanistan.gc.ca |date=26 June 2013 |title=Afghanistan.gc.ca |url=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2009/2009_04_12.aspx?lang=eng&highlights_file=&left_menu_en=&left_menu_fr=&mission=Canada |access-date=8 May 2017 |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719152219/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2009/2009_04_12.aspx?lang=eng&highlights_file=&left_menu_en=&left_menu_fr=&mission=Canada |url-status=dead }}</ref> ਮਾਈਕਲ ਜੀਨ, ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ, ਨੇ ਕਿਹਾ: {{Blockquote|ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਮਾਣਮੱਤੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਆਇੰਟ ਖਾਲੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।}} == ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ: == ''"ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ... [ਮੈਂ] ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ; ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਲੜਿਆ।"'' (ਅਜਮਲ ਮਾਈਵੰਦ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੇ ਭਤੀਜੇ)<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National|title=''Globe and Mail'' report on Sitara Achakzai's murder|access-date=8 May 2017|archive-url=https://archive.today/20090417073910/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National|archive-date=17 April 2009}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.radio-canada.ca/nouvelles/International/2009/04/12/010-Afghanistan-meurtre-femme.shtml ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਨੋਟਿਸ] {{In lang|fr}} * [http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,618716,00.html ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਨੋਟਿਸ] {{In lang|de}} * [https://www.cbc.ca/news/world/women-s-rights-advocate-shot-dead-in-southern-afghanistan-1.814052 ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ 'ਤੇ ਸੀਬੀਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ] * [http://lotusdiaries.blogspot.com/2009/04/sitara-achakzai-helped-spark-change.html ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ] * [https://web.archive.org/web/20090417073910/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ 'ਤੇ ''ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਮੇਲ'' ਰਿਪੋਰਟ] * [https://www.thestar.com/News/World/article/617977 ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ 'ਤੇ ''ਸਟਾਰ ਦੀ'' ਰਿਪੋਰਟ] * [http://www.huffingtonpost.com/kamran-pasha/sitara-achakzai-martyr-fo_b_186744.html ''ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' : "ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ"] * ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ {{In lang|de}} [https://www.welt.de/politik/article3556150/Fanatische-Taliban-toeten-Deutsch-Afghanin.html ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰਾ ਅਚਕਜ਼ਈ ਦੇ ਲਾਈਵ ਬਾਰੇ] * ''ਸਿਡਨੀ ਮਾਰਨਿੰਗ ਹੇਰਾਲਡ'' ਵਿੱਚ [http://www.smh.com.au/opinion/let-women-be-enlightened-20090423-agky.html ਹੈਲਨ ਇਰਵਿੰਗ ਦੁਆਰਾ "ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਣ ਦਿਓ"] pxtisyyo0kgt1z82hpw7u6ftpab4zrj 0 191078 841261 840940 2026-06-20T16:47:26Z Οἶδα 36140 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ 841261 wikitext text/x-wiki '''ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀ''' ({{langx|ur|فلمی قوٌالی}}. {{langx|bn|ফিল্মি কাওয়ালি}}, {{langx|hi|फ़िल्मी क़व्वाली}}) '''[[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]]'''ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲਾਲੀਵੁੱਡ]], ਧਾਲੀਵੁੱਡ, ਟਾਲੀਵੁੱਡ, ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ [[ਫ਼ਿਲਮੀ|ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਉਪ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਵਾਲੀ,ਜੋ ਕਿ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀਆਂ]] ਦਾ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ (1977) ਦਾ ਗੀਤ ਪਰਦਾ ਹੈ ਪਰਦਾ ਹੈ,ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]] ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], ਅਨਵਰ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਕੁਰਬਾਨੀ (1980) ਦਾ ਗੀਤ "ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ" ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀ ਦੀ ਉਪ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕਵਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਹ ਰੂਪ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮਿਲਿਤ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਨੋ ਬੀਟਸ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਟੈਕਨੋ-ਕੱਵਾਲੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਕਨੋ-ਕੱਵਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਜਰਾ ਰੇ, ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਜੋ [[ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੋਏ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਡਾਂਸ-ਅਧਾਰਿਤ ਟਰੈਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਕਨੋ-ਕਵਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ "ਕਲੱਬ ਕੱਵਾਲੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਟਰੈਕ ਰਿਕਾਰਡ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ]] ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀਆਂ (''ਦਿੱਲੀ 6''), ਖਵਾਜਾ ਮੇਰੇ ਖਵਾਜਾ (''ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ'') ਅਤੇ ਕੁਨ ਫਯਾ ਕੁਨ (''ਰੌਕਸਟਾਰ'') ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]] ਅਤੇ ਨਕਸ਼ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ ਰੀਮਿਕਸ ਕੱਵਾਲੀ (''ਬਿੰਦਾਸ'') ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਧਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਤਿਨ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ ਟਿਕਾਤੁਲੀ (''ਢਾਕਾ ਅਟੈਕ'')। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ == === ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Nusrat_Fateh_Ali_Khan.jpg|thumb| ਇਹ ਫੋਟੋ ਉਸਤਾਦ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾ ਅਟਰ (ਅਟਰਸਾਬ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੱਵਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ"<ref name="Iyengar">{{Cite news|url=https://www.cinestaan.com/articles/2016/oct/13/2516/the-guru-of-peace-ustad-nusrat-fateh-ali-khan|title=The guru of peace: Ustad Nusrat Fateh Ali Khan|last=Iyengar|first=Shriram|date=3 October 2016|work=Cinestaan|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221043021/https://www.cinestaan.com/articles/2016/oct/13/2516/the-guru-of-peace-ustad-nusrat-fateh-ali-khan|archive-date=21 December 2018}}</ref> ("ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਬੇਚੈਨ ਹਾਂ"), ਉਸਦੀਆਂ 1996 ਦੀਆਂ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ, ''ਸੌਰੋਜ਼ ਵੋਲ.'' ''69''<ref>{{Cite web |title=Sorrows, Vol. 69 by Nusrat Fateh Ali Khan |url=https://itunes.apple.com/album/sorrows-vol-69/215183099 |access-date=20 December 2018 |website=[[iTunes]] |language=en-gb}}</ref> ਅਤੇ ''ਸੰਗਮ'' ( "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਦਿਲ" ਵਜੋਂ), ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਐਲਬਮ।<ref>{{Cite web |title=Nusrat Fateh Ali Khan & Javed Akhtar - Sangam |url=https://www.discogs.com/master/view/262358 |access-date=18 December 2018 |website=[[Discogs]]}}</ref> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ]] ''ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ''<ref name="Iyengar" /> ਲਈ "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਜੀਨਾ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ, ''ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ'' ਦੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ 3 ਵਿਕ ਗਈ।{{Spaces}}ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟ<ref name="boi90s">{{Cite web |title=Music Hits 1990-1999 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102010439/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |archive-date=2 January 2010 |access-date=1 January 2010 |website=[[Box Office India]]}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਬੱਲੀ ਸੱਗੂ|ਬੱਲੀ ਸੱਗੂ ਨੇ]] "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ" ਦਾ ਇੱਕ ਰੀਮਿਕਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ''[[ਬੈਂਡ ਇੱਟ ਲਾਈਕ ਬੈਕਮ|ਬੈਂਡ ਇਟ ਲਾਈਕ ਬੇਖਮ]]'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਗਰਾ|ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਾਗਰਾ]] ਅਤੇ [[ਕੀਅਰਾ ਨਾਈਟਲੀ|ਕੀਰਾ ਨਾਈਟਲੇ]] ਸਨ।<ref name="Dudrah" /> "ਤੇਰੇ ਬਿਨ" ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ [[ਅਸੀਸ ਕੌਰ]] ਨਾਲ 2018 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਸਿੰਬਾ'' ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/simmba-song-tere-bin-check-out-the-recreated-version-of-the-classic-nusrat-fateh-ali-khan-track-ft-ranveer-singh-and-sara-ali-khan-bollywood-news/330881|title=Simmba song Tere Bin: Check out the recreated version of the classic Nusrat Fateh Ali Khan track ft. Ranveer Singh and Sara Ali Khan|date=14 December 2018|agency=[[Times Now]]}}</ref> ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਨੂੰ]] ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿੱਟ [[ਫ਼ਿਲਮੀ|ਫਿਲਮੀ]] ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਨ।<ref name="hindu">{{Cite web |last=Amit Baruah, R. Padmanabhan |date=6 September 1997 |title=The stilled voice |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20011230173145/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |archive-date=30 December 2001 |publisher=[[The Hindu]], [[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]]}}</ref> ''ਮੋਹਰਾ'' (1994) ਵਿੱਚ ਵਿਜੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਤੂੰ ਚੀਜ਼ ਬੜੀ ਹੈ ਮਸਤ ਮਸਤ" ਖਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੱਵਾਲੀ ਗੀਤ " [[ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ|ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ]] " ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindu" /> == Notable artists == === ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Nusrat_Fateh_Ali_Khan.jpg|thumb|ਇਹ ਫੋਟੋ ਉਸਤਾਦ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਅਤਰ (ਅਤਰਸਾਹਾਬ) ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।]] [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ" ("ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਬੇਚੈਨ ਹਾਂ") ਉਸ ਦੀਆਂ 1996 ਦੀਆਂ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ, ਸੋਗ ਵਾਲੀਅਮ ''69 ਅਤੇ ਸੰਗਮ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।<ref name="Iyengar">{{Cite news|url=https://www.cinestaan.com/articles/2016/oct/13/2516/the-guru-of-peace-ustad-nusrat-fateh-ali-khan|title=The guru of peace: Ustad Nusrat Fateh Ali Khan|last=Iyengar|first=Shriram|date=3 October 2016|work=Cinestaan|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221043021/https://www.cinestaan.com/articles/2016/oct/13/2516/the-guru-of-peace-ustad-nusrat-fateh-ali-khan|archive-date=21 December 2018}}</ref> (ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਦਿਲ") ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਐਲਬਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sorrows, Vol. 69 by Nusrat Fateh Ali Khan |url=https://music.apple.com/album/sorrows-vol-69/215183099 |access-date=20 December 2018 |website=[[iTunes]] |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nusrat Fateh Ali Khan & Javed Akhtar - Sangam |url=https://www.discogs.com/master/view/262358 |access-date=18 December 2018 |website=[[Discogs]]}}</ref> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ''ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ'' ਲਈ "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਜੀਨਾ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 30 ਲੱਖ ਯੂਨਿਟ ਵੇਚੇ ਸਨ ।<ref name="Iyengar" /><ref name="boi90s">{{Cite web |title=Music Hits 1990-1999 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102010439/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |archive-date=2 January 2010 |access-date=1 January 2010 |website=[[Box Office India]]}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੱਲੀ ਸਾਗੂ ਨੇ "ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ" ਦਾ ਇੱਕ ਰੀਮਿਕਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਬੇਂਡ ਇਟ ਲਾਇਕ ਬੇਖਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਗਰਾ|ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਾਗਰਾ]] ਅਤੇ [[ਕੀਅਰਾ ਨਾਈਟਲੀ|ਕੀਰਾ ਨਾਈਟਲੀ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Dudrah" /> "ਤੇਰੇ ਬਿਨ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣ ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ 2018 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਸਿੰਬਾ'' ਲਈ ਅਸੀਸ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/simmba-song-tere-bin-check-out-the-recreated-version-of-the-classic-nusrat-fateh-ali-khan-track-ft-ranveer-singh-and-sara-ali-khan-bollywood-news/330881|title=Simmba song Tere Bin: Check out the recreated version of the classic Nusrat Fateh Ali Khan track ft. Ranveer Singh and Sara Ali Khan|date=14 December 2018|agency=[[Times Now]]}}</ref>{{Spaces}} ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮੀ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਨ।<ref name="hindu">{{Cite web |last=Amit Baruah, R. Padmanabhan |date=6 September 1997 |title=The stilled voice |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20011230173145/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1418/14181230.htm |archive-date=30 December 2001 |publisher=[[The Hindu]], [[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]]}}</ref> ''ਮੋਹਰਾ'' (1994) ਵਿੱਚ ਵਿਜੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਤੂ ਚੀਜ ਬੜੀ ਹੈ ਮਸਤ ਮਸਤ" ਖਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਾਲੀ ਗੀਤ "ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ" ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindu" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਫ਼ਿਲਮੀ|ਫਿਲਮੀ]] * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] jjcwfxny40vhw1joi32enposuru2qjt 0 195108 841365 835206 2026-06-21T06:23:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841365 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Asgari Bai | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = 25 August 1918 | birth_place = [[Bijawar]], [[Chhatarpur]] | origin = [[Chhatarpur district]], [[Madhya Pradesh]], [[India]] | death_date = {{death date|df=yes|2006|8|9}} (aged 87) | death_place = [[Tikamgarh]], Madhya Pradesh | genre = [[Hindustani classical music]], <br>[[Mewati Gharana]] | occupation = [[classical music|Classical]] [[Vocalist]] | years_active = 1937–2005 | label = | website = }} '''ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ''' (25 ਅਗਸਤ 1918-9 ਅਗਸਤ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਧਰੁਪਦ]] ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com">{{Cite web |title=Dhrupad singer Asgari Bai dead |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1046252 |access-date=2020-01-16 |publisher=DNA Newspaper}}</ref> ਉਹ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ, ਅਕੈਡਮੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-08-10 |title=In a male bastion, Asgari Bai held her own tune |url=http://www.indianexpress.com/news/In-a-male-bastion,-Asgari-Bai-held-her-own-tune/10304/ |access-date=2020-01-16 |publisher=Indian Express}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਜਾਵਰ, ਛਤਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ, ਬਿਜਾਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਬਲਾਇਤ ਬੀਬੀ, ਅਜੈਗਡ਼੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com"/> ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਤਾਲੀਮ ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖਾਨ, ਗੋਹਦ, ਭਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ । ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਟੱਲੇਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਓਰਛਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਸ ਉਹਦੇ ਤੇ ਰਹੀ। <ref name="dnaindia.com"/> ਉਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਮੈਨੇਜਰ ਚਿਮਨ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ । ਹਾਲਾਂਕਿ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਚਾਰ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਜ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਆਖਰਕਾਰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ "ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ" ਅਤੇ [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਾਬੂਲਾਲ ਗੌਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। <ref name="dnaindia.com"/>ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਸ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ, 1986 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚੋਂ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। <ref name="dnaindia.com"/> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ''ਅਸ਼ਗਰੀ ਬਾਈ'' (1998) ਪ੍ਰੀਤੀ ਚੰਦਰੀਆਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਐਸ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਰੁਪਦ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 November 2009 |title=Film on R.D. Burman releases on DVD |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/film-on-r-d-burman-releases-on-dvd/story-KId1Yy6foweCWnNHOUMwjK.html |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਜਾਵਰ, ਛਤਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ, ਬੀਜਾਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਬਲਾਇਤ ਬੀਬੀ, ਅਜੈਗਡ਼੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com"/> ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਆ ਗਈ , ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖਾਨ, ਗੋਹਦ, ਭਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਅਧੀਨ, ਅਸਗਰ ਬਾਈ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਓਰਛਾ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਓਥੋਂ ਦੀ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਰਹੀ।<ref name="dnaindia.com"/><ref name="central">{{Cite news|url=http://www.centralchronicle.com/20060319/1903103.htm|title=Dhrupad artiste Asgari Bai hospitalised|date=March 19, 2006|work=Central Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313111408/http://www.centralchronicle.com/20060319/1903103.htm|archive-date=13 March 2007}}</ref> ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਮੈਨੇਜਰ ਚਿਮਨ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆਂ ਸਨ।<ref name="central"/> ਹਾਲਾਂਕਿ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਚਾਰ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰਿਆਜ਼ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ । ਆਖਰਕਾਰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ "ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ" ਅਤੇ [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ।<ref name="telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-vagaries-of-cultural-memory/cid/1024388|title=Asgari Bai's Death Reveals, Yet Again, That The Tradition Of High Classicism Has Ended In India|last=Somak Ghoshal|date=4 December 2006|work=The Telegraph}} </ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19960815-fame-proved-fleeting-for-doyenne-of-hindustani-classical-music-asghari-bai-834405-1996-08-14|title=Fame proved fleeting for doyenne of Hindustani classical music Asghari Bai|date=15 August 1996|work=India Today}}</ref> ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਾਬੂਲਾਲ ਗੌਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite news|url=https://m.rediff.com/news/jan/18bai.htm|title=In desperation, dhrupad legend Asghari Bai wants to return her Padma Shri|date=1996|work=Rediff.com}}</ref><ref name="telegraph"/><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp|title=Award return over son fear|last=Rasheed Kidwai|date=3 August 2005|work=The Telegraph|access-date=20 ਮਾਰਚ 2026|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130203133104/http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp|url-status=bot: unknown}}</ref> ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ।<ref name="dnaindia.com"/> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/2006/08/10/asgari-laid-to-rest-1155229509.html|title=Asgari laid to rest|date=10 August 2006|work=One India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ * [[iarchive:dni.ncaa.IGNCA-696-UM|ਆਈਜੀਐੱਨਸੀਏ ਦੁਆਰਾ ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਃ ਵਾਲੀਅਮ I-IV]] * [https://web.archive.org/web/20120205210442/http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] 76o535ve1q2s8krsqy39gjfrk7dvfwo 0 195632 841327 797785 2026-06-21T01:41:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841327 wikitext text/x-wiki '''ਹੈਦਰ ਅਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Haidar Ali;''' ਜਨਮ 16 ਫਰਵਰੀ 1948), ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਈਦਰ ਅਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਨੁੱਕੜ'' (1986-87) ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ, ''ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ'' (2008) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ''"ਖਵਾਜਾ ਮੇਰੇ ਖਵਾਜਾ"'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਮਿਲਾ (ਐਸਥਰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਬ੍ਰਾਹਮ) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਮਾਰ (ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਈਦ ਹਸਨ ਅਲੀ ਜ਼ੈਦੀ, ਜੋ ''[[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]'', ''[[ਸ਼੍ਰੀ 420]]'', ਅਤੇ ''ਵਤਨ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਨੇ 30 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਉਲਟੀ ਗੰਗਾ'', ''ਬਿਜਲੀ'', ''ਬਸੰਤ'' ਅਤੇ ''ਜੰਗਲ ਕਿੰਗ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਬਣੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਲਵਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਬੈਨਰ ਹੇਠ 16 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਲੀ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਨੁੱਕੜ'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੜੀ [[ਕੁੰਦਨ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ [[ਸਈਦ ਅਖ਼ਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ|ਸਈਦ ਅਖਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਸਰਕਸ'' (1989) ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਿੰਗਮਾਸਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ''ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ'' (2000), ''ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ'' (2003) ਅਤੇ ''ਕਿਸਮਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ'' (2008) ਵਿੱਚ; ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ''[[ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੂੰ]]'' (1988) ਅਤੇ ''ਖੋਆ ਖੋਆ ਚਾਂਦ'' (2007) ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨਾਲ ''ਬਾਜ਼ੀ'' (1995) ਅਤੇ ''ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ'' (2008) ਵਿੱਚ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ''ਖਵਾਜਾ ਮੇਰੇ ਖਵਾਜਾ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Jodha Akbar official website, list of crew members |url=http://www.jodhaaakbar.com/}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.southasiabiz.com/2007/12/jodhaa_akbar_some_latest_news_4.html |title=Interview of Haider Ali: The mastermind behind Jodhaa Akbar |access-date=15 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122032941/http://www.southasiabiz.com/2007/12/jodhaa_akbar_some_latest_news_4.html |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਅਕ੍ਰਿਤ (1981) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ)'' * ''ਸਾਰੰਸ਼ (1984)'' * ''ਅੱਜ (1987)'' * ''ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੂੰ (1988)'' * ''ਸਲੀਮ ਲੰਡੇ ਪੇ ਮਾਤ ਰੋ (1989) ਨਾਥੂ ਸੇਠ ਵਜੋਂ'' * ''ਲਪੰਡਾਵ (1993) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ) ਪਵਨਦੱਤ ਵਜੋਂ'' * ''ਬਾਜ਼ੀ (1995) ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦਮਜੀ ਵਜੋਂ'' * ''ਦਾਯਰਾ (1996) ਗੈਰੇਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ'' * ''ਸਰਕਾਰਨਾਮਾ (1998) (ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ) ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ'' * ''ਖੂਬਸੂਰਤ (1999)'' * ''ਫਿਰ ਭੀ ਦਿਲ ਹੈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ (2000) ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ'' * ''ਲਵ ਕੇ ਲਿਏ ਕੁਛ ਭੀ ਕਰੇਗਾ (2001) ਡਾਂਸ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ'' * ''ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ (2003) ਪੋਸਟਮੈਨ ਵਜੋਂ'' * ''ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚੰਦ (2007) ਮਾਈਕਲ ਵਜੋਂ'' * ''ਕਿਸਮਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ (2008) ਮਿਸਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਵਜੋਂ'' * ''ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ (2009) ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ'' * ''ਟਰੰਪ ਕਾਰਡ (2009)'' * ''ਫਾਈਲ 25 (2''010) === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === * ''ਨੁੱਕੜ'' (1986–87) ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ * ''ਸਰਕਸ'' (1989) ਰਿੰਗਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ * ''ਫਿਲਮੀ ਚੱਕਰ'' (1993) ਰਮੇਸ਼ ਭਾਈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, (ਐਪੀਸੋਡ ਨੰਬਰ 8) ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ * ''ਆਹਤ'' (1995) ਸੀਜ਼ਨ 1 (1995-2001)- ਐਪੀਸੋਡ 92-93 ਦ ਕਾਲ, ਐਪੀਸੋਡ 116-117 ਤਸਵੀਰ- ਪੇਂਟਰ ਵਿੱਦਿਆਧਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0019425}} * {{Bollywood Hungama person|10928}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2r2zflvfx8i8yrxaf42o3lo16hl1p8w 0 195865 841367 817413 2026-06-21T06:28:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841367 wikitext text/x-wiki {{Infobox chef|name=ਅਸਮਾ ਖਾਨ|honorific prefix=|honorific suffix=|image=Asma2023.jpg|caption=2023 ਵਿੱਚ ਅਸਮਾ ਖਾਨ|birth_name=|birth_date={{Birth year and age|1969|07}} <!-- {{Birth date and age|year|mo|da}} For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. -->|birth_place=[[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|death_cause=|education=|spouse=|style=|ratings=|restaurants=|prevrests=|television=|awards=|website=|module=}} '''ਅਸਮਾ ਖਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Asma Khan;''' ਜਨਮ ਜੁਲਾਈ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸੋਹੋ ਵਿੱਚ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ''ਸ਼ੈੱਫਜ਼ ਟੇਬਲ'' ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਇਨਸਾਈਡਰ ਨੇ'' ਖਾਨ ਨੂੰ "ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ" ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। 2022 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੈੱਫ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|''ਟਾਈਮ'']] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜੁਲਾਈ 1969<ref name=":7">{{Cite web |last=Hosie |first=Alison Millington, Tom Murray, Rachel |title=The 100 coolest people in food and drink |url=https://www.businessinsider.com/food-100-coolest-people-in-food-and-drink-2019-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627204709/https://www.businessinsider.com/food-100-coolest-people-in-food-and-drink-2019-1 |archive-date=27 June 2019 |access-date=2019-07-18 |website=Business Insider}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Tang-Evans |first=Ming |last2=Som |first2=Rituparna |last3=Pundir |first3=Pallavi |date=2018-10-18 |title=Kolkata-born Asma Khan Is One of the Upcoming Faces on 'Chef's Table' Season Six |url=https://www.vice.com/en_in/article/3kmwp9/kolkata-born-asma-khan-is-one-of-the-upcoming-faces-on-chefs-table-season-six |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521182223/https://www.vice.com/en_in/article/3kmwp9/kolkata-born-asma-khan-is-one-of-the-upcoming-faces-on-chefs-table-season-six |archive-date=21 May 2019 |access-date=2019-07-18 |website=Vice |language=en-IN}}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ<ref name=":1">{{Cite web |last=Theis |first=Brooke |date=2019-02-21 |title=Asma Khan is the first British chef to feature on Netflix's 'Chef's Table' |url=https://www.townandcountrymag.com/uk/culture/entertainment/a26439969/asma-khan-netflix-chefs-table/ |access-date=2019-07-18 |website=Town & Country |language=en-GB}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਜੀ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।<ref name=":1" /> ਖਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਧੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ "ਇੱਕ ਬੋਲ਼ੀ ਚੁੱਪ" ਹੈ।<ref name=":1" /> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।" <ref>{{Cite web |last=Uppal |first=Megha |date=2019-12-04 |title=Asma Khan: The Indian chef who's got the world eating out of her hand |url=https://www.lifestyleasia.com/ind/food-drink/dining/asma-khan-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206055056/https://www.lifestyleasia.com/ind/food-drink/dining/asma-khan-interview/ |archive-date=6 February 2021 |access-date=2020-05-06 |website=Lifestyle Asia India |language=en-US}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੇਟਰਿੰਗ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":9">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Chef Asma Khan shares emotional lessons learned in the kitchen |url=https://www.splendidtable.org/story/2019/05/03/chef-asma-khan-shares-emotional-lessons-learned-in-the-kitchen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026193745/https://www.splendidtable.org/story/2019/05/03/chef-asma-khan-shares-emotional-lessons-learned-in-the-kitchen |archive-date=26 October 2020 |access-date=2021-01-21 |website=[[The Splendid Table]]}}</ref> ਖਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="iqbalGUARD20sep2020">{{Cite web |last=Iqbal |first=Nosheen |date=2020-09-20 |title=Asma Khan: 'Restaurants should be ranked on how they treat their people' |url=http://www.theguardian.com/food/2020/sep/20/asma-khan-restaurants-ranked-on-how-they-treat-people-chefs-table-netflix-darjeeling-express |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920102602/https://www.theguardian.com/food/2020/sep/20/asma-khan-restaurants-ranked-on-how-they-treat-people-chefs-table-netflix-darjeeling-express |archive-date=20 September 2020 |access-date=2021-01-21 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਰੇਂਜਡ ਮੈਰਿਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name=":5">{{Cite web |date=2019-03-08 |title=How 'Chef's Table' Star Asma Khan Is Breaking Down Barriers With Her All-Women Kitchen |url=https://food52.com/blog/23896-chefs-table-asma-khan-darjeeling-express-second-daughters |access-date=2019-07-18 |website=Food52 |language=en-us}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name=":6">{{Cite web |last=greatbritishchefs |title=Asma Khan Chef - Great British Chefs |url=https://www.greatbritishchefs.com/chefs/asma-khan |access-date=2019-07-18 |website=www.greatbritishchefs.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਾਸੀ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Masing |first=Anna Sulan |date=2018-10-03 |title=Britain's First 'Chef's Table' Star Explores Identity Through Her Food |url=https://london.eater.com/2018/10/3/17904894/chefs-table-asma-khan-netflix-darjeeling-express-london-chef |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190604200928/https://london.eater.com/2018/10/3/17904894/chefs-table-asma-khan-netflix-darjeeling-express-london-chef |archive-date=4 June 2019 |access-date=2019-07-18 |website=Eater London}}</ref> ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਸੋਈਏ ਨਾਲ ਸਬਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ<ref name=":6" /> ਦੀ ਫੇਰੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref name=":2" /> ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਲੈਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।<ref name=":9" /> 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਲੰਡਨ ਦੀ SOAS ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ,<ref name=":2" /> ਅਤੇ ਖਾਨ ਨੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0" /> [[ਤਸਵੀਰ:Asma_Khan_about_to_open_traditional_Calcutta-style_dum_biryani.jpg|alt=Woman standing behind a very large pot, the lid of which has been sealed with dough|thumb| ਖਾਨ, [[ਬਿਰਿਆਨੀ|ਦਮ ਬਿਰਿਆਨੀ]] ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।]] == ਪਰਉਪਕਾਰ == ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚਾਹਵਾਨ ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ ਹਨ ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਕਲੱਬਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Bilgrami |first=Rida |date=2018-10-04 |title=Why London's Immigrant Chefs Are Embracing Supper Clubs |url=https://www.eater.com/2018/10/4/17924886/supper-clubs-london-indian-cooking-asma-khan-immigrant-chefs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004200057/https://www.eater.com/2018/10/4/17924886/supper-clubs-london-indian-cooking-asma-khan-immigrant-chefs |archive-date=4 October 2018 |access-date=2019-07-19 |website=Eater}}</ref> ਜਦੋਂ ਖਾਨ ਨੇ ਸੋਹੋ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਇਮਾਦ ਅਲਰਨਬ, ਇੱਕ ਸੀਰੀਆਈ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੌਪ-ਅੱਪ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੀਜ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।<ref name="iqbalGUARD20sep2020" /> ਖਾਨ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ, ਸੈਕਿੰਡ ਡੌਟਰਸ ਫੰਡ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਕੇਜ ਭੇਜ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |last=Morabito |first=Greg |date=2019-03-01 |title='Chef's Table' Recap: Asma Khan Built an 'Oasis for Women' at Darjeeling Express |url=https://www.eater.com/2019/3/1/18240116/chefs-table-asma-khan-season-6-episode-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526192512/https://www.eater.com/2019/3/1/18240116/chefs-table-asma-khan-season-6-episode-3 |archive-date=26 May 2019 |access-date=2019-07-18 |website=Eater}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ 50ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਖਾਨ ਨੇ ਏਸਯਾਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ|ISIS]] ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਕੈਫੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਇਰਾਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":7" /><ref name="iqbalGUARD20sep2020" /><ref>{{Cite web |last=Mukherjee |first=Kamalika |date=28 August 2020 |title=How Chef Asma Khan Created an All-Women Kitchen |url=https://www.cntraveler.com/story/how-chef-asma-khan-created-an-all-women-kitchen |access-date=2021-01-21 |website=Condé Nast Traveler |language=en-us}}</ref> == ਮਾਨਤਾ == 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ<ref>{{Cite web |date=2022-12-01 |title=UN World Food Programme announces Asma Khan as a Chef Advocate for the United Kingdom |url=https://www.wfp.org/news/un-world-food-programme-announces-asma-khan-chef-advocate-united-kingdom |access-date=2023-11-18 |website=[[World Food Programme]] |language=en}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਲਈ ਸ਼ੈੱਫ ਐਡਵੋਕੇਟ (ਇੱਕ WFP ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ) ਅਤੇ ਕਵੀਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Asma Khan |url=https://mobile.twitter.com/queenscollegeox/status/1529837666325385219 |access-date=2023-01-18 |website=Twitter |language=en |archive-date=2023-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119085230/https://mobile.twitter.com/queenscollegeox/status/1529837666325385219 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr Asma Khan |url=https://www.queens.ox.ac.uk/people/dr-asma-khan/ |access-date=2023-01-18 |website=The Queen's College, Oxford |language=en-US}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|''ਟਾਈਮ'']] ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-04-17 |title=Asma Khan: The 100 Most Influential People of 2024 |url=https://time.com/6964956/asma-khan/ |access-date=2024-05-01 |website=TIME |language=en |archive-date=2024-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501074418/https://time.com/6964956/asma-khan/ |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਖਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਖਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖਾਣੇ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite web |last=Barrie |first=Josh |date=2019-02-22 |title=Asma Khan, a Muslim immigrant to the UK, is the first British chef on Netflix's Chef's Table |url=https://inews.co.uk/news/entertainment/asma-khan-chefs-table-netflix/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406160816/https://inews.co.uk/news/entertainment/asma-khan-chefs-table-netflix/ |archive-date=6 April 2019 |access-date=2019-07-18 |website=inews.co.uk |language=en-GB}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] e5g5dwyrelnau8glttt4i7wn9ymjtte 0 196264 841263 800484 2026-06-20T16:48:10Z Οἶδα 36140 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ 841263 wikitext text/x-wiki ਵਿਆਹ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਧਾ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਏ-ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.bhaskar.com/2008/04/22/0804220400_comman_marriage.html जा तुझको सुखी संसार मिले] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080622112753/http://www.bhaskar.com/2008/04/22/0804220400_comman_marriage.html|date=22 June 2008}} (in Hindi)</ref> == ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਸੰਗੀਤ == ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]] ਨੂੰ ਲਾੜੇ ਦੀ ਬਾਰਾਤ ਜਾਂ ਲਾੜੀ ਦੀ ਡੋਲੀ ਤੋਰਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਢੋਲ ਜਾਂ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਆਹ ਗੀਤ ==   ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਰੀਮਿਕਸ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਏ-ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨੱਚਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗੀਤ]] ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਉਣਾ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=छत्तीसगढ़ी विवाह और लोकगीत |url=http://www.srijangatha.com/january%2007/lok%20alok.january07.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516164829/http://srijangatha.com/january%2007/lok%20alok.january07.htm |archive-date=2008-05-16 |access-date=2009-05-14}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ। === ਮਹਿੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਦੇ ਗੀਤ === * ''ਮਹਿੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਰਖਣਾ'' (''[[ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ]]'', 1995) : ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਰੱਖਨਾ... * ''ਮਹਿੰਦੀ ਹੈ ਰਚਨੇ ਵਾਲੀ'' (''[[ਜ਼ੁਬੇਦਾ]]'', 2001) * "ਦੇਸੀ ਗਰਲ" (ਦੋਸਤਾਨਾ) === ਉਮੀਦ === * ''ਮੇਰੀ ਬੱਨੋਂ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ'' (''ਆਈਨਾ'', 1993) : ਮੇਰੇ ਬੰਨੋ ਦੀ (ਲਾੜੀ ਦੀ) ਬਾਰਾਤ ਆਵੇਗੀ... * ''ਰਾਜਾ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ'' (ਆਹ, 1953) : ਮੇਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ (ਲਾੜੇ) ਦੀ ਬਾਰਾਤ ਆਵੇਗੀ... * ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਬਹਿਣੀਆ ਬਨੇਗੀ ਦੁਲਹਨੀਆ (ਸੱਚਾ ਝੁੱਠਾ, 1970) : ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਦੁਲਹਣ ਬਣੇਗੀ .... * "ਸਰ ਸੇ ਸਰਕੀ ਸਰਕੀ ਚੁਨਰਿਆ" (ਸਿਲਸਿਲਾ,1981 ਫ਼ਿਲਮ) * ''ਬੰਨੋ ਰਾਣੀ ਤੁਮਹੇਂ ਸਯਾਨੀ'' (1947ਅਰਥ) * ''ਯੇ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ ਝੁਕੀ ਝੁਕੀ'' (ਫਰੇਬ ,1996 ਫ਼ਿਲਮ) === ਬਾਰਾਤ ਦੀ ਆਮਦ === ''ਹਿੰਦੀ ਨਾਚ ਗੀਤ ਵੀ ਦੇਖੋ।'' * ਦਿਨ ਸ਼ਗਨਾ ਦਾ ([[ਫ਼ਿਲੌਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫਿਲੌਰੀ]], 2017) <ref>{{Cite web |last=Lookhar |first=Mayur |title='Din Shagna Da': Jasleen Royal's innocent voice lights up Phillauri wedding song |url=https://www.cinestaan.com/articles/2017/mar/30/5066/din-shagna-da-jasleen-royal-s-innocent-voice-lights-up-phillauri-wedding-song |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903233304/https://www.cinestaan.com/articles/2017/mar/30/5066/din-shagna-da-jasleen-royal-s-innocent-voice-lights-up-phillauri-wedding-song |archive-date=3 September 2022 |access-date=2022-09-03 |website=Cinestaan}}</ref> ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ... * ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ (''ਚੋਰ ਮਚਾਏ ਸ਼ੋਰ'', 1974) : ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁਲਹਣ ਨੂੰ ਲਈ ਜਾਣਗੇ। * ''ਆਜ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ'' (''ਆਦਮੀ ਸੜਕ ਕਾ'', 1977) : ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। * ''ਬਹਾਰੋਂ ਫੂਲ ਬਰਸਾਓ'' (ਸੂਰਜ, 1966) : ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਜ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰੋ ... * "ਪਿਆਰਾ ਭਈਆ ਮੇਰਾ" (ਕਿਆ ਕੇਹਨਾ) 2000 : ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਅੱਜ ਲਾੜਾ ਬਣਿਆ ਹੈ * "ਲੋ ਚਲੀ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਦੇਵਰ ਕੀ ਬਾਰਾਤ ਲੇ ਕੇ" * ''ਬੱਚਨਾ ਏ ਹਸੀਨੋ ਲੋ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ'' * ਤੇਨੂ ਲੇਕੇ (ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ, 2007) === ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ === ਕੁੱਝ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹਨ ਜੋ ਬਾਰਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨਃ * ''ਜੂਤੇ ਦੇ ਦੋ ਪੈਸੇ ਲੇ ਲੋ'' (''[[ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!]]'', 1994) : ਠੀਕ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਲੈ ਲਓ, ਹੁਣ ਜੁੱਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ... * ''ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾ ਫੂਲ'' (''ਦਿੱਲੀ 6'',2009) : ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। * ਦੀਦੀ ਤੇਰਾ ਦੇਵਰ ਦੀਵਾਨਾ (ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ, 1994) : ਭੈਣ, ਤੇਰਾ ਦਿਓਰ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ * ਜ਼ੋਰ ਕ ਝਟਕਾ (ਐਕਸ਼ਨ ਰੀਪਲੇਅ, 2010) : ਵਿਆਹ ਅਚਾਨਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਝਟਕਾ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਦਾਸ ਰਹੋਗੇ, ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। * ''ਭੂਤਨੀ ਕੇ'' (ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ, 2008) : ਭੂਤਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਤੈਨੂੰ ਲਾੜਾ ਕਿੰਨੇ ਬਣਾਇਆ * ''ਫੁੱਲੀ ਫੱਟੂ ਫਾਲਟੂ'' * ਰੁਕਮਨੀ ਰੁਕਮਣੀ (ਰੋਜਾ, 1992) * ''ਮੈਂ ਜੋਰੂ ਕਾ ਗੁਲਾਮ'' (ਜੋਰੂ ਕਾ ਗ਼ੁਲਾਮ, 2000) * ''ਗਲ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ'' (ਆਇਸ਼ਾ, 2010) * ''ਜੋੜੀ ਯੇ ਜੱਚਦੀ ਨਾਈ'' (''ਗਦਰ'', 2001) : ਇਹ ਜੋੜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਸਜਦਾ। === ਵਿਆਹੁਤਾ ਗਾਇਕ === * ਬਿੰਦੀਆ ਚਮਕੇਗੀ (ਦੋ ਰਾਸਤੇ, 1969) : ਮੇਰੀ ਬਿੰਦੀ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇਗੀ... * ''ਐ ਮੇਰੀ ਜ਼ੋਹਰਾ-ਏ-ਜ਼ਬੀਨ'', (''ਵਕਤ'', 1965) * ਬਦਨ ਪੇ ਸਿਤਾਰੇ ਲਪੈਟੇ (ਪ੍ਰਿੰਸ, 1969) : ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਰੇ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ... * ''ਯੇ ਚਾਂਦ ਸਾ ਰੌਸ਼ਨ ਚੇਹਰਾ'' (''ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੀ ਕਾਲੀ'', 1964) : ਇਹ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। * ''''[[ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ|ਚੌਧਰੀ ਕਾ ਚੰਦ]]'' ਹੋ'' (ਚੌਧਰੀ ਕਾ ਚੱਦ, 1960) === ਜੀਵਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਬਣਾਉਣਾ === * ਜਬ ਕੋਈ ਬਾਤ ਬਿਗੜ ਜਾਏ (''ਜੁਰਮ'', 1990) : ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ..... * ''ਆਪ ਕੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਨੇ ਸਮਝਾ'' (ਅਨਪੜ, 1962) : ਤੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹਾਂ। * ''ਤੁਮ ਅਗਰ ਸਾਥ ਦੇਨੇ ਕਾ ਵਾਦਾ ਕਰੋ'' (''ਹਮਰਾਜ਼'', 1967) : ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ... * ਜੋ ਵਾਦਾ ਕਿਆ (''ਤਾਜ ਮਹਿਲ'') : ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ... * ਓ ਸਾਥੀ ਰੇ (''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'', 1978) : ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਵੇਗੀ... * ''ਜਿਸ ਗਲੀ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਘਰ'' (''[[ਕਟੀ ਪਤੰਗ|ਕਾਟੀ ਪਤੰਗ]]'') * ''ਜਬ ਤਕ ਪੁਰੇ ਨਾ ਹੋ ਫੇਰੇ ਸਾਤ'' (ਨਦੀਆ ਕੇ ਪਾਰ, 1982) : ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੱਤ ਫੇਰੇ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ... * ''ਤਾਰੇ ਹੈਂ ਬਾਰਾਤੀ'' {ਵਿਰਾਸਤ} === ਲਾੜੇ ਲਾੜੀ ਦਾ ਮਿਲਣ === * ''[[ਕਭੀ ਕਭੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਭੀ ਕਭੀ]]'' ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ (ਕਭੀ ਕਭੀ, 1976) : ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਣੇ ਹੋ। * ''ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਦਿਲਦਾਰ ਬਡ਼ਾ ਸੋਨਾ'' (''ਜਾਨਵਰ'', 1999) : ਮੇਰੇ ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ, ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ... * ਨੈਨ ਸੇ ਨੈਨ ਨਾਹੀਂ (''ਝਨਕ ਝਨਕ ਪਾਇਲ ਬਾਜੇ'', 1955) : ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨਾ ਦੇਖੋ === ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ === * ''ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ ਤੁਮਕੋ ਯੇ ਸ਼ਾਦੀ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ'' (ਹਾਂ ਮੈਂਨੇ ਭੀ ਪਿਆਰ ਕੀਆ, 2002) === ਵਿਦਾਈ === * ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਏ ਲੇਤੀ ਜਾ (''ਨੀਲ ਕਮਲ'', 1968) : ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਜਾਓ। * ''ਯੇ ਗਲੀਆਂ ਯੇ ਚੌਬਾਰਾ'' (''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'', 1982) : ਇਹਨਾਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚੋਬਰਿਆਂ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਹੋਣਾ * ਪੀ ਕੇ ਘਰ ਆਜ ਪਿਆਰੀ ਦੁਲਹਨੀਆ ਚਲੀ (ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ, 1957) : ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਅੱਜ ਪਿਆਰੀ ਦੁਲਹਣ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈ... * ''ਬਾਬੁਲ ਕਾ ਯੇ ਘਰ ਬੇਹਨਾ ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ'' (''ਦਾਤਾ'', 1989) : ਇਸ ਪਿਤਾ ਦਾ ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਠਹਿਰਨਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ। * ਬਾਬੁਲ ਜੋ ਆਪਨੇ ਸਿੱਖਿਆ... ਸਾਜਨ ਘਰ ਮੇਂ ਚਲੀ ''[[ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!]]'' * ''ਕਹਤਾ ਹੈ ''ਬਾਬੁਲ'''' ਬਾਬੁਲ * ''[[ਕਬੀਰਾ (ਗੀਤ)|ਕਬੀਰਾ (ਐਨਕੋਰ)]]'' (''[[ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦਿਵਾਨੀ|ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦੀਵਾਨੀ]]'', 2013) * ''ਦਿਲਬਰੋ'' (ਰਾਜ਼ੀ,2018) === ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋਡ਼ੇ ਦਾ ਆਗਮਨ === * ਮੈਂ ਤੋ ਭੁਲ ਚਲੀ ਬਾਬੁਲ ਕਾ ਦੇਸ (''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'', 1968) : ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਲਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ''ਆਏ ਹੋ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ'' (''ਰਾਜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ'', 1996) * ''ਮੇਰੇ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂਨੌ ਨੌ ਚੂਡੀਆ'' (ਚਾਂਦਨੀ, 1989) : ਮੇਰੇ ਹਰੇਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੌਂ-ਨੌਂ ਚੂਡ਼ੀਆਂ ਹਨ। * ''ਬਾਲਮ ਸੇ ਮਿਲਨ ਹੋਗਾ'' (ਚੌਦਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ, 1960) : ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲੋਗੇ... * ''ਘੁੰਘਟ ਨਹੀਂ ਖੋਲੂੰਗੀ'' (ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ, 1957) * ਯੇ ਹਸੀਨ ਵਾਦੀਆ, ਯੇ ਖੁਲਾ ਆਸਮਾਨ... ਆ ਗਏ ਹਮ ਕਹਾਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਜਾਨੂੰ... (''ਰੋਜਾ'', 1992) * ''ਏਕ ਬੰਗਲਾ ਬਨੇ ਨਿਆਰਾ'' (''ਪ੍ਰੇਜ਼ੀਡੈਂਟ'', 1937) : ਇੱਕ ਬੰਗਲਾ ਨਿਆਰਾ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। * ''ਚਲੋ ਦਿਲਦਾਰ ਚਲੋ'' (''[[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]]'', 1972) : ਆ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਆ... * ''ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ, ਅਬ ਏਕ ਰੰਗ ਹੈ'' (''ਗਾਈਡ'', 1965) : ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। * ''ਹਮ ਜਬ ਹੋਂਗੇ ਸਾਠ ਸਾਲ ਕੇ'' (''ਕਲ ਆਜ ਔਰ ਕਲ'', 1971) : ਜਦੋਂ ਮੈਂ 60 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ 55... * ''ਹਮ ਤੁਮ ਯੁਗ ਯੁਗ ਸੇ'' ( ''(ਫਿਲਮ ਮਿਲਨ'') : ਕਈ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ... == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ]] * [[ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ]] * ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਫੋਟੋ * ਵਿਆਹ ਸੰਗੀਤ * ਹਿੰਦੀ ਨਾਚ ਸੰਗੀਤ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਣੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] 63but8tbp7memv32epqp7nt51nvfj07 0 196469 841293 801320 2026-06-20T20:06:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841293 wikitext text/x-wiki [[ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਚਾਵਲ]] ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਮੀਰ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sikkim Cuisine - Cuisine of Sikkim, Traditional Food of Sikkim, Sikkim Local Food |url=http://www.bharatonline.com/sikkim/culture/cuisine.html |access-date=2020-07-05 |website=www.bharatonline.com}}</ref> ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਕਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਸਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿੰਬੂ, ਨੇਵਾ ਅਤੇ ਥਾਕਾਲੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ। ਤਿੱਬਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਕੀਮੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਬਣਿਆ ਹੈ। == ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ == ਲੇਪਚਾ, ਲਿੰਬੂ, ਮਗਰ ਅਤੇ ਭੂਟੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਅਮੀਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਧੀ ਸੰਤ ਪਦਮਸੰਭਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਉਪਜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 155 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। [ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ] ਇੱਕ ਅਖਰੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੁਆਦ ਮੱਖਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਫਲ ... ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅੰਗੂਰ। ਮਾਸ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਟਿੰਗਿੰਗ ਨਾਮਕ ਫਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੇਡੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਲਗਮ, ਅਤੇ ਸੈਂਤੀ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਲਸਣ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖਾਣ ਯੋਗ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 360 ਕਿਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸੋਲੇ, ਨਿਓਲੇ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਮੂਲੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕਦੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ ਹਨ।[1] == ਖੇਤੀਬਾੜੀ == ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੋਜਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। [1] ਸਿੱਕਮ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।[2] ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਛੱਤ 'ਤੇ ਖੇਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ, ਆਮ ਹੈ। ਚੌਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [3] ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਅਨਾਜ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਜੌਂ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਲੂ, ਅਦਰਕ, ਸੰਤਰਾ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਦੀ ਵੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [4][5] ਸਿੱਕਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲਾਇਚੀ [6] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 4200 ਟਨ ਸਾਲਾਨਾ।[7] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਮਾਟਰ, ਬ੍ਰੋਕਲੀ ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[8] ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੇਅਰੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਸਿੱਕਮੀਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਆਮ ਤੱਤ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗਾਵਾਂ, ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਯਾਕ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 11.7% ਲੋਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹਨ।[1] == ਖਮੀਰ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਮ ਪਕਵਾਨ == ਫਰਮੈਂਟਡ ਭੋਜਨ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭੋਜਨ ਖਪਤ ਦਾ 12.6% ਹੈ। ਪੋਲਿੰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 67.7% ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਲੋਕ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਭੋਜਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੁਰਪੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚਾ (ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਰ ਕਲਚਰ) ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[1] ਅਨਾਜ ਦੇ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਲਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾ ਬੰਦ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸੈਕਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜਰਾ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਚੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1-2 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸੈਕਰੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ 2-8 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਰਵਾਇਤੀ ਖਮੀਰ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਕਿਨੇਮਾ, ਗੁੰਡਰੂਕ, ਸਿੰਕੀ, ਮਸੇਉਰਾ ਅਤੇ ਖਲਪੀ। ਰਵਾਇਤੀ ਖਮੀਰ ਵਾਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਯਾਂਗ, ਟੋਂਗਬਾ, ਰਾਕਸੀ ਅਤੇ ਕੋਡੋ ਕੋ ਜਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20130114204507/http://indiatravelite.com/goodfood/sikkimcuisine.htm Sikkimese cuisine] * [http://www.maharashtraweb.com/Sikkim/Sikkimcuisine.htm Recipes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517212242/http://www.maharashtraweb.com/Sikkim/Sikkimcuisine.htm|date=17 May 2018}} {{Cuisines}} {{Authority control}} {| class="wikitable" !ਨਾਮ !ਵੇਰਵਾ |- |ਚੁਰਪੀ |ਮੱਖਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਪਨੀਰ। ਚੁਰਪੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇੱਕ ਨਰਮ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਕਿਸਮ ਜੋ ਚਬਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2016-04-22 |title=The two lives of chhurpi |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-two-lives-of-chhurpi-2765459/ |access-date=2020-07-05 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> |- |ਦਲ ਭਾਤ |ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ [[ਪਿਆਜ਼]], [[ਲਸਣ]], [[ਅਦਰਕ]], ਮਿਰਚ, [[ਟਮਾਟਰ]] ਜਾਂ [[ਇਮਲੀ]] ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਟਾਰਕਰੀ। |- |ਢੰਡੋ |ਨੇਪਾਲੀ ਭੋਜਨ ਉਬਾਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |- |ਗੁੰਡਰਕ |ਨੇਪਾਲੀ ਖਮੀਰ ਵਾਲੀ ਪੱਤੇਦਾਰ ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ। ਵਾਧੂ [[ਰਾਈ|ਸਰ੍ਹੋਂ]], ਮੂਲੀ ਅਤੇ [[ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ|ਫੁੱਲਗੋਭੀ]] ਦੇ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਰਮ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। |- |ਸਿਨੇਮਾ |ਨੇਪਾਲੀ ਖਮੀਰ ਵਾਲੀ [[ਸੋਇਆਬੀਨ]] ਪਕਵਾਨ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |- |[[ਮੋਮੋ]] |ਪੂਰੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਫ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਡੰਪਲਿੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਟੇ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਮੀਟ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਯੋਟੇ ਜਾਂ ਗੋਭੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਬਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਮੀਟ ਸੂਪ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Tamang|first=Jyoti Prakash|last2=Thapa|first2=Namrata|date=2014-12-01|title=Some nonfermented ethnic foods of Sikkim in India|journal=Journal of Ethnic Foods|language=en|volume=1|issue=1|pages=29–33|doi=10.1016/j.jef.2014.11.008|issn=2352-6181|doi-access=free}}</ref> |- |ਫਾਗਸ਼ਪਾ |ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ। |- |ਇਹ ਰੋਟਿੰਗ ਹੈ |ਨੇਪਾਲੀ ਚਾਵਲ ਦੀ ਰੋਟੀ ਜੋ ਕਿ ਰਿੰਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਮਿੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਸ਼ੈਨ ਅਤੇ [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾਡ਼]] ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |- |ਸਿੰਕੀ |ਨੇਪਾਲੀ ਖਮੀਰ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਮੂਲੀ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਲਬੰਦ ਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |- |ਸ਼ਾਬਾਲੀ |ਤਿੱਬਤੀ ਰੋਟੀ ਮੌਸਮੀ ਬੀਫ ਅਤੇ ਗੋਭੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। |- |[[ਥੁਕਪਾ]] |ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਮੀਟ ਨਾਲ ਤਿੱਬਤੀ ਨੂਡਲ ਸੂਪ <ref>{{Cite web |title=:: Welcome to the Official Web Portal of Sikkim Tourism :: Sikkim at a Glance {{!}} Cuisines of Sikkim {{!}} |url=http://www.sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/Cuisines.aspx |access-date=2020-07-05 |website=www.sikkimtourism.gov.in}}</ref> |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ]] ixqf0a2a4l52fd25titxqhbma4hfq7i 0 196558 841334 828281 2026-06-21T03:04:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841334 wikitext text/x-wiki '''ਅਜਮੀਨਾ ਕੁਜੁਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ajmina Kujur;''' ਜਨਮ 9 ਦਸੰਬਰ 2001) [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kujur Ajmina {{!}} India hockey player |url=https://www.fih.hockey/events/hockey5s-lausanne-2022/teams/women/player/kujur-ajmina-23144 |access-date=2024-03-30 |website=International Hockey Federation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ajmina Kujur |url=https://www.orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=MTg1NQ== |access-date=21 April 2024 |website=orisports.com}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ajmina Kujur Profile |url=https://www.hockeyindia.org/players/ajmina-kujur-profile-3304 |access-date=2024-03-30 |website=Hockey India |language=en |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330164843/https://www.hockeyindia.org/players/ajmina-kujur-profile-3304 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਲਈ ਅਤੇ ਹਾਕੀ 5 ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਜਮੀਨਾ ਸੁੰਦਰਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ [[ਰੁੜਕੇਲਾ]] ਨੇੜੇ ਪਨਪੋਸ਼ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿਰਿਲ ਕੁਜੁਰ, ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਈਸਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚ ਅਮੁਲਯਾਨੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Orisports.com |url=https://www.orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=MTg1NQ== |access-date=2024-05-04 |website=www.orisports.com}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਅਜਮੀਨਾ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-21 ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Pioneer |first=The |title=4 from Odisha in Indian squad |url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/4-from-odisha-in-indian-squad.html |access-date=2024-03-30 |website=The Pioneer |language=en |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330164844/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/4-from-odisha-in-indian-squad.html |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿਖੇ 4 ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਸੱਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ [[ਕੈਨਬਰਾ]], ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 3 ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਸੱਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪਲ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪੋਚੇਫਸਟ੍ਰੂਮ ਵਿਖੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਲੁਸਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਹਾਕੀ5 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹਾਕੀ5 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2022-06-04 |title=FIH Hockey 5s: Indian women's hockey team go down against Uruguay, Poland |url=https://aninews.in/news/sports/hockey/fih-hockey-5s-indian-womens-hockey-team-go-down-against-uruguay-poland20220604223553/ |access-date=2024-03-30 |website=www.aninews.in |archive-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226045822/https://aninews.in/news/sports/hockey/fih-hockey-5s-indian-womens-hockey-team-go-down-against-uruguay-poland20220604223553/ |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਸਲਾਲਾਹ, ਓਮਾਨ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ 5 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਖੇਡਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਮਸਕ਼ਤ|ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ FIH ਹਾਕੀ5 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਪ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵੀ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=PTI |title=Ahead of Women's ACT, Hockey India announces 34-member probable group for national camp |url=https://www.deccanherald.com/sports/hockey/ahead-of-womens-act-hockey-india-announces-34-member-probable-group-for-national-camp-2727570 |access-date=2024-03-30 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ਨਕਦ ਇਨਾਮ == ਅਜਮੀਨਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 12,50,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Swaminathan |first=Swaroop |date=2024-02-20 |title=TNIE Impact: Odisha govt officials 'assure' land to international hockey medallist Jyoti |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2024/Feb/20/express-impact-government-officials-assure-land-to-hockey-international-jyoti-chhetri |access-date=2024-03-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] ja8enjfq3puiti10r2pc8dcr3q64908 0 197109 841296 803185 2026-06-20T20:30:31Z Suyash.dwivedi 10224 841296 wikitext text/x-wiki [[File:Injera_with_eight_kinds_of_stew.jpg|thumb|ਬੇਯਨੇਟੂਃ ਇਹ ਭੋਜਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਜੇਰਾ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਟ (ਸਟੈਵਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, [[ਇਥੋਪੀਆ|ਇਥੋਪੀਆਈ]] ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।]] [[File:LocationEthiopia.svg|thumb|[[ਇਥੋਪੀਆ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ]] '''ਇਥੋਪੀਆਈ ਪਕਵਾਨ''' ਵਿੱਚ ({{Langx|am|የኢትዮጵያ ምግብ}}: Амарик) "ਯੇ-итя-я-məgəb") ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਮੀਟ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[Category:Articles containing Amharic-language text]] ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਟੀ ਸਟੂਵ, ਇੰਜੇਰਾ ਦੇ ਸਿਖਰ' ਤੇ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (''ਜ਼ਹਿਰ'' İn) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੱਟਾ ਫਲੈਟਬ੍ਰੇਡ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 50 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (20 ਇੰਚ) ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਖਮੀਰ ਵਾਲੇ ਟੈਫ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।[<ref name="gonomad">Javins, Marie. [http://www.gonomad.com/features/0211/ethiopiafood.html "Eating and Drinking in Ethiopia."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130131180721/http://www.gonomad.com/features/0211/ethiopiafood.html|date=31 January 2013}} [http://www.gonomad.com Gonomad.com]. Accessed July 2011.</ref> [[Category:Articles containing Amharic-language text]] ਇਥੋਪੀਆਈ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਜੇਰਾ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।<ref name="gonomad" /> ਇਥੋਪੀਆਈ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਤੇਵਾਹੇਡੋ ਚਰਚ ਨੇ ਕਈ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਸੋਮ'' (ਗੀਜ਼ਃ ਷੍ੋਮ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰੇ [[Lent|ਲੈਂਟਨ]] ਸੀਜ਼ਨ (ਲੈਂਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਸਮੇਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[Oriental Orthodox Churches|ਓਰੀਐਂਟਲ ਆਰਥੋਡਾਕਸ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ [[ਆਂਡੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ|ਅੰਡੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਵਰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਲਈ, ਇਥੋਪੀਆਈ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਹੁੰਦੇ ਹੈਂ। [[File:Ethiopian vegetarian food plate at a restaurant, Paris, December 2024.jpg|thumb|ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਅਨ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਲੇਟ]] <ref name="Henze">Paul B. Henze, ''Layers of Time: A history of Ethiopia'' (New York: Palgrave, 2000), p. 12 and note</ref> kc5pkdyi3yw2fl5a9tgo3qvr0w4cl2g 0 203463 841279 839695 2026-06-20T17:49:34Z Baangla 58845 ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਾਕ 841279 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ) ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਏ. ਕੇ. ਐਂਟੋਨੀ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref name="x968" /> ਐਂਟਨੀ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੀਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਾਭ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੱਜ ਸਬਸਿਡੀਆਂ, ਦੀ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="x968" /> [[:en:Centre for the study of developing societies|ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼]] ਦੇ ਹਿਲਾਲ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਅਣਉਚਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ (ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣਾ), ਅਤੇ * ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸੰਸਥਾਗਤ, ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਰਾਹੀਂ)।<ref name="k276" /> ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਉਪਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਵਕਫ਼]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ|ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਕਾਨੂੰਨ)]], ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="k276">{{cite web | last=Ahmed | first=Hilal | title=From Rajiv Gandhi to Modi, nobody defines ‘Muslim appeasement’ but all use it for votes | website=ThePrint | date=2018-11-14 | url=https://theprint.in/opinion/from-rajiv-gandhi-to-modi-nobody-defines-muslim-appeasement-but-all-use-it-for-votes/148566/ | access-date=2025-11-19}}</ref> 'ਵਕਫ਼' ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੱਲ ਜਾਂ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਥਾਈ ਸਮਰਪਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਦਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 1954 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 2025 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਸੋਧ ਐਕਟ ਵਰਗੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 1995 ਦਾ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਇਹਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਕਫ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਿਹਤਰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="o044">{{cite web | title=Waqf Amendment Bill, 2025: The History of Waqf in India | website=Press Information Bureau | date=2025-03-14 | url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118415&reg=3&lang=2 | ref={{sfnref| Press Information Bureau |2025}} | access-date=2026-01-13}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 29 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ, ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਰਟੀਕਲ 30 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref name="x238">{{cite web | title=THE CONSTITUTION OF INDIA | url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/19151/1/constitution_of_india.pdf | access-date=2026-01-06}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ [[ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ]] ਮੰਗਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ [[ਮੁਸਲਿਮ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ।<ref name="u822">{{cite journal | last=van der Veer | first=Peter | title=Minority Rights and Hindu Nationalism in India | journal=Asian Journal of Law and Society | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=8 | issue=1 | year=2021 | issn=2052-9015 | doi=10.1017/als.2020.51 | pages=44–55}}</ref> [[ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ|ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਵਿਵਾਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਇੱਦਤ]] ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ|ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਨੇ [[ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ|ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ]] ਨੂੰ [[:en:Secularism_in_India#Law|ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।<ref name="hindu2003">{{cite web |date=10 August 2003 |title=The Shah Bano legacy |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216130523/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |archive-date=16 February 2024 |access-date= |work=[[The Hindu]]}}</ref> ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Mishra |first1=Arvind |title=How uniform is Goa's civil code? {{!}} Explained |url=https://www.indiatoday.in/law/story/goa-uniform-civil-code-marriage-polygamy-adoption-divorce-property-children-2400680-2023-07-02 |website=India Today |access-date=17 January 2025 |language=en |date=2 July 2023}}</ref> ਤਲਾਕ-ਏ-ਬਿੱਦਤ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਅਤੇ ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ। ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਤਲਾਕ" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋੜਾ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="e605">{{cite web | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: How it is different from Talaq-e-Biddat in islam | website=Business Standard | date=2025-11-20 | url=https://www.business-standard.com/india-news/talaq-e-hasan-under-sc-lens-how-it-is-different-from-talaq-e-biddat-125112000423_1.html | access-date=2025-11-22}}</ref><ref name="j045">{{cite web | last=Jain | first=Akshat | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: A look at Muslim divorce practices & how courts have ruled before | website=ThePrint | date=2025-11-20 | url=https://theprint.in/theprint-essential/talaq-e-hasan-under-sc-lens-a-look-at-muslim-divorce-practices-how-courts-have-ruled-before/2788287/ | access-date=2025-11-22}}</ref> ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਤਲਾਕ" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਇਦਤ, ਜਾਂ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਰੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਸੁਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="j045" /> [[:en:The Satanic verses|ਸ਼ੈਤਾਨਿਕ ਆਇਤਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ]]<ref name="d323">{{cite web | last=Suroor | first=Hasan | title=You can't read this book | website=The Hindu | date=2012-03-03 | url=https://www.thehindu.com/books/you-cant-read-this-book/article2953626.ece | access-date=2026-01-11}}</ref> ਅਤੇ ਸੱਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ "ਫਿਲਮ "[[:en:The Da Vinci code (movie)|ਦ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ]]" 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="c771">{{cite web | last=Danino | first=Michel | title=In India, is it Secularism or minorityism? | website=The New Indian Express | date=2018-04-17 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2018/Apr/17/in-india-is-it-secularism-or-minorityism-1802451.html | access-date=2025-11-21}}</ref> [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ [[ਮਲਪੁਰਮ]] ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ)।<ref name="x968">{{cite web | last=George | first=TJS | title=Minority Appeasement, a Game That Helps No Minority. But It Can Cut Up the Country Into Communal Bits | website=[[The New Indian Express]] | date=2014-07-06 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/columns/t-j-s-george/2014/Jul/06/minority-appeasement-a-game-that-helps-no-minority.-but-it-can-cut-up-the-country-into-communal-bits-632314.html | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ]] (NCERT) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ "ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ" ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ "ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="j993">{{cite web | last=Harigovind | first=Abhinaya | title=New NCERT Class 11 Textbook: Vote bank politics associated with ‘minority appeasement’, disregards ‘equality’ | website=[[The Indian Express]] | date=2024-06-18 | url=https://indianexpress.com/article/education/new-ncert-class-11-textbook-vote-bank-politics-minority-appeasement-9396663/ | access-date=2025-11-19}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, [[ਦਲਿਤ|ਦਲਿਤ]] ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="x272">{{cite web | last=Sikdar | first=Shubhomoy | title=Congress focuses on minority appeasement, Modi on welfare of tribals, Dalits and poor: Shah in M.P. | website=[[The Hindu]] | date=2023-09-05 | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/congress-focuses-on-minority-appeasement-modi-on-welfare-of-tribals-dalits-and-poor-shah-in-mp/article67273770.ece | access-date=2025-11-19}}</ref><ref name="v112">{{cite web | title=Cong focuses on minority appeasement, Modi govt on welfare of tribals: Shah | date=2023-09-05 | url=https://www.business-standard.com/politics/cong-focuses-on-minority-appeasement-modi-govt-on-welfare-of-tribals-shah-123090500600_1.html | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ "[[ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਨੇ 2006 ਤੋਂ ਟੇਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="z038">{{cite web | title=Amid row over 'infiltrators' remark, instances of minority appeasement by Congress govts surface | website=Daijiworld.com | date=2024-04-22 | url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=1185615 | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2025 [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="m835">{{cite web | title=Bihar Fallout: BJP Slams 'Appeasement' Politics, RJD's Rohini Acharya 'Quits' Politics. | website=India Today | date=2025-11-15 | url=https://www.indiatoday.in/india/video/bihar-fallout-bjp-slams-appeasement-politics-rjds-rohini-acharya-quits-politics-ytvd-2820469-2025-11-15 | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਸੱਚਰ ਕਮੇਟੀ]] ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ 76 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: * ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ (ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ) ਬਿੱਲ, 2005, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ, * ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, * ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼, * ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, * ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ।<ref>{{cite web | title=Implementation of Recommendations of Sachar Committee | website= Press Information Bureau | url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104086 | ref={{sfnref | Press Information Bureau }} | access-date=7 May 2024}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Mad">{{cite web | title=Scheme for providing education in madrasas/minorities (spemm) | url=https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/spemm_guidelines.pdf | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1992 ਦੇ ਤਹਿਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=अल्पसंख्यकों के लिए राष्ट्रीय आयोग | url=https://www.minorityaffairs.gov.in/show_content.php?lang=2&level=0&ls_id=216&lid=221 | access-date=2025-11-19}}</ref> NMDFC ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀ (ICC) - ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ) ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਹੈ।<ref name="m719">{{cite web | title=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | website=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | date=2026-01-06 | url=https://www.nmdfc.org/ | access-date=2026-01-08 | archive-date=2026-01-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260104132121/https://www.nmdfc.org/ | url-status=dead }}</ref> 2016 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਵਿਆਹ ਹਾਲਾਂ (ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਿਲ), ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਕਫ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ/ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ-ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ {{INRConvert|176190000}} ਦੀ ਰਕਮ ਵੰਡੀ।<ref name="p851">{{cite web | title=Funds Released to Various Wakf Institutions | website= Press Information Bureau | url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1780947 | ref={{sfnref| Press Information Bureau }} | access-date=2025-11-19}}</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="m824">{{cite web | title=Pradhan Mantri Virasat ka Samvardhan | website=PM VIKAS - Ministry of Minority Affairs | date=2026-01-07 | url=https://pmvikas.minorityaffairs.gov.in/ | language=es | ref={{sfnref| PM VIKAS - Ministry of Minority Affairs|2026}} | access-date=2026-01-08 | archive-date=2026-01-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260103015556/https://pmvikas.minorityaffairs.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> [[2005 ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹਮਲਾ|2005 ਦੇ ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]], ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।<ref name="t304">{{cite web | title=Terrorists attack Ayodhya temple, 6 killed | website=Business Standard | date=2005-07-06 | url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/terrorists-attack-ayodhya-temple-6-killed-105070601017_1.html | access-date=2025-11-24}}</ref> [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2025-26 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ "ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਭਾਗ" ਅਧੀਨ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="i475">{{cite web | title=Punjab Budget Analysis 2025-26 | url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Punjab State committee for Minorities. | url=https://www.punjabsmc.com/other_related_link.php | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024-2025 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ₹3,030 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-2024 ਵਿੱਚ ₹2,195 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਰਕਮ 36% ਵਧੀ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ₹2,500 ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ₹5,000 ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ₹443 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ ਇਜਤੇਮਾ (ਕਾਨਫਰੰਸ) ਲਈ ₹24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਆਸ਼ੂਖਾਨਾਂ' (ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਸੋਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਕੇਂਦਰ) ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ 'ਤੇ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 3.3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="c998">{{cite web | last=Mohammed | first=Syed | title=Telangana Budget: Minority Welfare budgetary allocation is ₹3,003 crore | website=The Hindu | date=2024-07-25 | url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-budget-minority-welfare-budgetary-allocation-is-3003-crore/article68444606.ece | access-date=2025-11-19}}</ref> ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ [[ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ]] ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Why is Telangana govt giving Rs 3 crore to Tablighi Jamaat, asks BJP leader | website=The New Indian Express |date=2023-12-21 |url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2023/Dec/21/why-is-telangana-govt-giving-rs-3-crore-to-tablighi-jamaat-asks-bjp-leader-2643459.html |access-date=2025-11-19}}</ref> ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Minorities welfare, Government of Telangana. | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਰਿਆਇਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ [[ਕਾਜ਼ੀਆਂ]] ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="c510">{{cite web | title="Minorities Welfare | website="Telangana State Portal | date=2025-11-05 | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2026-01-10}}</ref> ਇਸਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ₹51,000 ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref name="m407">{{cite web | title="Kalyana Laxmi | website="telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | access-date=2026-01-13 | archive-date=2022-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220618102357/https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="v756">{{cite web | title=Overseas Scholarship Selection for SC, ST , BC and MINORITY Services | website=telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/OverseasLinks.do | access-date=2026-01-13}}</ref> ਇਸਨੇ ਰਾਜੀਵ ਯੁਵਾ ਵਿਕਾਸਮ ਸਕੀਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ₹300,000 ਤੱਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="j598">{{cite web | title=రాజీవ్ యువ యువ యికాస్ పథకం | website=Rajiv Yuva Vikasam | date=2025-07-05 | url=https://rajivyuvavikasam.in/ | access-date=2026-01-13 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸਨੇ ਇੰਦਰਾਮਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਹਿਲਾ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤਾਂ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ, ਆਦਿ) ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ₹50,000 ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="r846">{{cite web | title=Indiramma Minority Mahila Yojana | website=SURYAPET DISTRICT, GOVERNMENT OF TELANGANA | date=2019-07-20 | url=https://suryapet.telangana.gov.in/scheme/indiramma-minority-mahila-yojana/ | access-date=2026-01-13}}</ref> [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-2025 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ 5,530 ਕਰੋੜ 65 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="y063">{{cite web | title=Budget allocation for minority affairs & madrasah education goes up | website=The Statesman | date=2024-02-09 | url=https://www.thestatesman.com/bengal/budget-allocation-for-minority-affairs-madrasah-education-goes-up-1503268027.html | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ 2025-2026 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Minority group urges CM to act on Budget allocation | website=The Statesman | date=2025-05-07 | url=https://www.thestatesman.com/cities/siliguri/minority-group-urges-cm-to-act-on-budget-allocation-1503429260.html | access-date=2025-12-07}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਮਦਰੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="j179">{{cite web | title=Minority Affairs and Madrasah Education | website=wb.gov.in | url=https://wb.gov.in/departments-details.aspx?id=D171018171340413&page=Minority-Affairs-and-Madrasah-Education | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਬਜਟ 2025 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਾਧੂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="o225">{{cite web | title=TN Budget 2025: Key schemes for women, trans persons, SC/ST communities | website=The News Minute | date=2025-03-14 | url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/tn-budget-2025-schemes-for-women-trans-persons-scst-communities | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=BC, MBC & Minorities Welfare Department | url=https://www.tn.gov.in/dept_profile.php?dep_id=NA== | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ/ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਲਈ ₹3,820 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਮਾਰਗ ਦੀਪਮ" ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ2 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ₹200 ਕਰੋੜ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਲਾਈ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ₹5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।<ref name="p473">{{cite web | last1=Shwenk | first1=Martin | last2=Murthy | first2=Narayana | last3=Poonawalla | first3=Adar | last4=Jain | first4=Manu | last5=Kamath | first5=Nitin | title=Kerala Budget 2025 Highlights: High-speed rail corridor, metro projects, and IT park in Kannur, check all key announcements | website=The Economic Times | date=2025-02-07 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/kerala-budget-2025-highlights-high-speed-rail-corridor-metro-projects-and-it-park-in-kannur-check-all-key-announcements/articleshow/118004880.cms?from=mdr | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Directorate of Minority welfare, Government of Kerala. | url=https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | access-date=2025-11-19 | archive-date=2025-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250403102034/https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲਈ ਨਕਦ ਰਿਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਲਈ 60% ਕੰਨੜ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।<ref name="f811">{{cite web | last=Dwarakanath | first=Nagarjun | title=Karnataka Budget: Rs 100 crore for Waqf properties, 60% Kannada use mandatory | website=India Today | date=2024-02-16 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-budget-2024-allocation-siddaramaiah-waqf-properties-minority-students-kannada-mandatory-hindu-pilgrims-2502928-2024-02-16 | access-date=2025-11-19}}</ref> ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਜ ਭਵਨ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="w285">{{cite web | title=State-of-the-art Haj Bhavan opens in Bengaluru | website=Deccan Herald | date=2016-08-28 | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/state-art-haj-bhavan-opens-2083837 | access-date=2025-11-25}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ 10% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15% ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref name="h009">{{cite web | last=Raj | first=Sagay | title=Karnataka Cabinet approves 15% housing quota for Muslims across state | website=India Today | date=2025-06-20 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-approves-15-percent-housing-reservation-for-muslims-minorities-minister-zameer-ahmed-khan-pushes-plan-in-cabinet-2743121-2025-06-19 | access-date=2025-11-24}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/en | access-date=2025-11-19 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]]/[[:en:Karnataka Administrative Service|KAS]] ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਪੁਲਿਸ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ (PSI) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲੀਵਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ|SSLC]] ਪਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:Karnataka Public Service Commission|KPSC]] ਗਰੁੱਪ C ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ [[ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਬੋਰਡ|RRB]] ਅਤੇ [[:en:Secondary_School_Certificate#India|SSC]] ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=Coaching - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/237/Coaching/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ/ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਬਿਦਾਈ" ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=Bidaai (Shaadi Scheme) - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/227/Bidaai_%28Shaadi_Scheme%29/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ 22 ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ 398 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="o180">{{cite web | title=Cabinet approves slew of irrigation, health funds | website=SALAR NEWS | date=2025-09-04 | url=https://salarnews.in/city-news/details/45400/cabinet-approves-slew-of-irrigation-health-funds | access-date=2025-12-22}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 2026-27 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਨਵੇਂ ਪੋਸਟ-ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹੋਸਟਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਦਸ ਨਵੇਂ ਸੰਤ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਲਾ ਸ਼ਰੀਫ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ 117 ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਤਮਤਾ। ਵਾਧੂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, ਨਵੇਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋਸਟਲ, ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੇਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite web | last=Yasmeen | first=Afshan | title=Karnataka Budget proposes new hostels, minority residential schools and education support schemes | website=The Hindu | date=2026-03-06 | url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-budget-proposes-new-hostels-minority-residential-schools-and-education-support-schemes/article70710551.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20260620170805/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-budget-proposes-new-hostels-minority-residential-schools-and-education-support-schemes/article70710551.ece | archive-date=2026-06-20 | url-status=live | access-date=2026-06-20}}</ref> == ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ == ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 4% ਕੋਟੇ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੀ.ਕੇ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref name="w337">{{cite web | author=The Hindu Bureau | title=Minorities’ welfare is not appeasement, says DCM | website=[[The Hindu]] | date=2025-03-16 | url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/minorities-welfare-is-not-appeasement-says-dcm/article69336828.ece | access-date=2025-11-19}}</ref> [[:en:Scroll.in|ਸ੍ਕ੍ਰੋਲ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[:en:United Progressive Alliance|UPA]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਰ ਖਰਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 2012-13 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[:en:Maulana Azad Education Foundation|ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[:en:Ministry_of_Minority_Affairs#Schemes_&_Scholarship_Programmes|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ]] ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਠਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮਾਰਚ 2011 ਤੱਕ, 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 23% ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2012-13 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੇ [[ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]] ਦਾ ਬਜਟ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਛਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁਸਲਿਮ ਬੱਚੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਸਕੂਲਾਂ (ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਭਲਾਈ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਨਤੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸਨ।<ref name="y827">{{cite web | last=Danial | first=Shoaib | title=Congress appeasement has never helped minorities | website=Scroll.in | date=2014-07-04 | url=https://scroll.in/article/668775/congress-appeasement-has-never-helped-minorities | access-date=2025-12-08}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 9gwx6il19u97p87fgyeay9sae0t13t8 0 204721 841376 841211 2026-06-21T10:10:07Z Harry sidhuz 38365 Harry sidhuz ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਚਾਲੀ ਦਿਨ]] ਨੂੰ [[ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਸਿਰਲੇਖ 841211 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = File:Chaali din movie poster.jpg | caption = ਚਾਲੀ ਦਿਨ (ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ) | director = ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ | writer = ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ | starring = * [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ]] * [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] * ਹਾਰਬੀ ਸੰਘਾ * ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ * ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ | released = 19 ਜੂਨ, 2026 | language = ਪੰਜਾਬੀ }} '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ'<ref>{{Cite web |title=ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ (Chaali Din) - TLYSTA |url=https://tlysta.com/%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%bc%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%bf%e0%a8%a8-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਪਲਾਟ == 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ 'ਕੇਸਰ' ਦੀ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=This film teaches us to pause in today’s fast life: Drishty Talwar on ‘Chaali Din’ |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/this-film-teaches-us-to-pause-in-todays-fast-life-drishty-talwar-on-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |website=The Tribune |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 2py6wkp90d3qam4itybt1dqy1w6ds6q 0 204723 841267 841240 2026-06-20T16:54:17Z Mulkh Singh 9921 /* ਰਚਨਾਵਾਂ */ 841267 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਨਾਵਲ === * ਪੀਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ'''<ref>{{Citation |last=Punjabi Audiobooks by Harleen Tutorials |title=ਚੂ..ਹ..ਹ..ੜ..ੜ..- ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ {{!}} Chuhr - Amber Hosseini {{!}}Pakistani Punjabi Story #harleentutorials |date=2025-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Abx4utlxoc |access-date=2026-06-20}}</ref> ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] sosj8drzwihem5mrfk30ofgd9a8rpan 841268 841267 2026-06-20T16:55:57Z Mulkh Singh 9921 /* ਨਾਵਲ */ 841268 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਨਾਵਲ === * ਪੀਰੋ (2023) === ਕਹਾਣੀਆਂ === * ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ'''<ref>{{Citation |last=Punjabi Audiobooks by Harleen Tutorials |title=ਚੂ..ਹ..ਹ..ੜ..ੜ..- ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ {{!}} Chuhr - Amber Hosseini {{!}}Pakistani Punjabi Story #harleentutorials |date=2025-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Abx4utlxoc |access-date=2026-06-20}}</ref> ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] pnq5mq8j8zwyouabi7p5sgkpawinouh 841273 841268 2026-06-20T17:09:51Z Mulkh Singh 9921 841273 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ [[ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ '''ਨਯਾ ਦੌਰ''' ਅਤੇ '''ਪੰਜਨਦ''' ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਨਾਵਲ === * [[ਪੀਰੋ]] (2023) === ਕਹਾਣੀਆਂ === * ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ [[ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ'''<ref>{{Citation |last=Punjabi Audiobooks by Harleen Tutorials |title=ਚੂ..ਹ..ਹ..ੜ..ੜ..- ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ {{!}} Chuhr - Amber Hosseini {{!}}Pakistani Punjabi Story #harleentutorials |date=2025-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Abx4utlxoc |access-date=2026-06-20}}</ref> ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] dddksq5zgdehedo5dweknx5hu560fu1 841318 841273 2026-06-21T00:20:13Z Mulkh Singh 9921 /* ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ */ 841318 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ [[ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ '''ਨਯਾ ਦੌਰ''' ਅਤੇ '''ਪੰਜਨਦ''' ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਨਾਵਲ === * [[ਪੀਰੋ]] (2023) === ਕਹਾਣੀਆਂ === * ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ [[ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ'''<ref>{{Citation |last=Punjabi Audiobooks by Harleen Tutorials |title=ਚੂ..ਹ..ਹ..ੜ..ੜ..- ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ {{!}} Chuhr - Amber Hosseini {{!}}Pakistani Punjabi Story #harleentutorials |date=2025-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Abx4utlxoc |access-date=2026-06-20}}</ref> ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] qs1ttiubs4dow0s9248k77om6htbe5z 14 204724 841260 2026-06-20T16:46:23Z Οἶδα 36140 Οἶδα ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ]] ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਫਿਲਮੀ’ ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਰਚੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 841260 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] 1h8z9f0mtw3qu9f958yzp06xdlo1vtx 841264 841260 2026-06-20T16:48:29Z Οἶδα 36140 Requesting speedy deletion (Empty page). (TwinkleGlobal) 841264 wikitext text/x-wiki {{Db|1=Empty page}} #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]] svk37w70l909zch5joouv4hcirvg480 841265 841264 2026-06-20T16:48:55Z Οἶδα 36140 841265 wikitext text/x-wiki {{Db|1=Empty page}} 95ryujcuww374rzhzuxmrneilffm7u5 0 204725 841359 2026-06-21T06:18:29Z Jagmit Singh Brar 17898 Redirected page to [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ]] 841359 wikitext text/x-wiki #redirect[[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ]] rgz7k1phoodass7ozdn8e047zh911p5 0 204726 841377 2026-06-21T10:10:07Z Harry sidhuz 38365 Harry sidhuz ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਚਾਲੀ ਦਿਨ]] ਨੂੰ [[ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਸਿਰਲੇਖ 841377 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ]] huvw0kxl1kcv16dhqofw1pu31dyoywu