ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2300 841416 841400 2026-06-22T18:53:54Z Nitesh Gill 8973 /* ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ */ 841416 wikitext text/x-wiki {{about|ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ|ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ|ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ|ਪੰਜਾਬ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)}} {{Infobox Indian state or territory | name = ਪੰਜਾਬ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Golden Temple, Amritsar, Punjab UNAG.jpg | photo2a = Virasat-e-Khalsa-Roxy.jpg | photo2b = Devi Talab Mandir.jpg | photo3a = Fateh Burj night.png | photo3b = Khalsa College-Monumentos de Amritsar-India16.JPG | photo4a = Panorama of Jallianwala Bagh-IMG 6348 (cropped).jpg | photo4b = Qila Mubarak In 2015.jpg | spacing = 2 | color_border = | color = | size = 260 | border = no | foot_montage = ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ]]; [[ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ|ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ, ਜਲੰਧਰ]]; [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]; [[ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ]]; [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਯਾਦਗਾਰ]]; [[ਫਤਿਹ ਬੁਰਜ]]; [[ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ]]}} | type = ਰਾਜ | etymology = ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ | image_seal = Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg{{!}}class=skin-invert | image_map = IN-PB.svg | coordinates = {{coord|30.79|75.84|region:IN-PB_type:adm1st|display=inline,title}} | region = ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ | before_was = [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]]<br/>[[ਪੈਪਸੂ]] | formation_date4 = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 (Reorganisation) | capital = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | largestcity = ਲੁਧਿਆਣਾ | districts = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|23]] | Governor = [[ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ]] | Chief_Minister = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਪ]] | legislature_type = ਇੱਕ ਸਦਨੀ | assembly = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | assembly_seats = 117 ਸੀਟਾਂ | rajya_sabha_seats = 7 ਸੀਟਾਂ | lok_sabha_seats = 13 ਸੀਟਾਂ | judiciary = [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ]] | area_total_km2 = 50362 | area_rank = 20ਵਾਂ | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Know Punjab – Government of Punjab, India |url=https://punjab.gov.in/know-punjab/ |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713061012/https://punjab.gov.in/know-punjab/ |url-status=live }}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,000 | elevation_max_point = ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬਿਨ੍ਹਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ | elevation_min_m = 105 | elevation_min_point = [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ]] | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 31,188,000 | population_as_of = 2025 | population_rank = 16ਵਾਂ | population_density = 550 | population_urban = 42.55% | population_rural = 57.45% | population_demonym = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | 0fficial_Langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]<ref name="2011lang">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|access-date=4 December 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016}}</ref> | official_script = [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] | GDP_footnotes = <ref>{{cite web |last=Singh |first=Shruti |date=8 April 2025 |title=Punjab Budget Analysis 2025-26 |url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf |website=[[PRS Legislative Research]] |access-date=17 July 2025}}</ref> | GDP_total = {{Increase}} $104.86 ਬਿਲੀਅਨ (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $441.71 ਬਿਲੀਅਨ (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_year = 2025–26 ਅੰਦਾਜ਼ਨ | GDP_rank = 16ਵਾਂ | GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|244527|lk=r}} (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $14,163 (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_per_capita_rank = 19ਵਾਂ | HDI = {{Increase}} 0.698 {{color|orange|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 12ਵਾਂ | literacy = 83.4%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 23ਵਾਂ | sex_ratio = 906[[ਔਰਤ|♀]]/1000 [[ਮਰਦ|♂]]<ref>{{Cite web |title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021) |url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |website=Ministry of Health and Family Welfare, India |access-date=8 January 2023 |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |url-status=live }}</ref> | sexratio_year = 2025 | sexratio_rank = 25ਵਾਂ | iso_code = IN-PB | registration_plate = PB | website = punjab.gov.in | mammal = [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] | bird = ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ<ref>{{cite news|title=State Bird is BAAZ|url=http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|archive-date=14 July 2014}}</ref> | fish = [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਡਾਲਫਿਨ]] | flower = [[ਗਲੈਡੀਓਲਸ]] | tree = [[ਟਾਹਲੀ]] | fruit = [[ਮੈਂਡਰਿਨ ਸੰਤਰਾ|ਮੈਂਡਰਿਨ]] | image_highway = SH IN-PB.png | SH_numbers = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਹਾਈਵੇਅਸ ਦੀ ਸੂਚੀ|PB SH1 - PB SH41]] }} '''ਪੰਜਾਬ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ‍ਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ<ref name="Borders">{{cite web|title=Border Area Development Programmes in Punjab|url=http://pbplanning.gov.in/pdf/Annexure-VI.pdf|publisher=Department of Planning Punjab|access-date=22 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910030353/http://pbplanning.gov.in/pdf/annexure-vi.pdf|archive-date=10 September 2016}}</ref> ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,445 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਲ [https://www.panjaabstudy.com/2022/07/gk-questions-in-punjabi-general-knowledge-in-punjabi.html ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ] ਦਾ 1.53% ਹੈ।<ref name="censusofficial">{{cite web|title=Official site of the Ministry of Statistics and Programme Implementation, India|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|access-date=20 July 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203163229/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|archive-date=3 December 2013}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਜੋਂ 20ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮੋਗਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ। 1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ '''ਪੰਜਾਬ''' ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>https://www.bbc.com/punjabi/articles/c1ep8748d57o</ref> 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਸਿੱਖ]] ਬਹੁਮਤ (59%) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ''ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ<ref>https://brainly.in/question/19636090</ref> ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡੈਲਟਾ ਹੈ। ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ''ਅਵੈਸਟਾ'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ '''ਹਪਤਾ ਹੇਂਦੂ''' ਜਾਂ '''ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ''' (ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ '''[[ਖੰਨਾ]]''' ਵਿਖੇ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-sack-piles-in-khanna-asia-s-largest-grain-market-problems-facing-farmers-in-harvesting-new-crops-9059612.html</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਨ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ, ਸਟਾਰਚ, ਸਾਈਕਲ, ਖੰਡ, ਖਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿੱਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦੇ ਰੋਲਰ ਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਸਪਾਤ ਨਗਰੀ [[ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1849 ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book |last=Cunningham |first=Joseph |url=https://archive.org/details/cunninghamshisto00cunnuoft |title=Cunningham's history of the Sikhs |date=1853 |access-date=24 July 2015}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>—{{cite journal |last1=Talbot |first1=Ian |s2cid=147110854 |title=Partition of India: The Human Dimension |journal=Cultural and Social History |year=2009 |volume=6 |issue=4 |pages=403–410 |quote=The number of casualties remains a matter of dispute, with figures being claimed that range from 200,000 to 2 million victims |doi=10.2752/147800409X466254}}<br />—{{Cite book |title=Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia |last=D'Costa |first=Bina |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0415565660|page=53}}<br />—{{Cite book |url=https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |title=The Other Side of Silence: Voices From the Partition of India |last=Butalia |first=Urvashi |publisher=Duke University Press |year=2000 |access-date=3 July 2020 |archive-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325043612/https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |url-status=live}}<br />—{{Cite book |title=Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-Faith Relations |last=Sikand |first=Yoginder |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1134378258 |page=5}}<br />—{{Cite news |url=http://www.thefridaytimes.com/tft/a-heritage-all-but-erased/ |title=A heritage all but erased |date=25 December 2015|work=The Friday Times |access-date=26 June 2017|archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424215718/https://www.thefridaytimes.com/2015/12/25/a-heritage-all-but-erased/|url-status=live}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="paul_brass_north_india">{{Cite book |last=Brass |first=Paul R. |title=Language, Religion and Politics in North India |publisher=iUniverse |year=2005 |isbn=978-0-595-34394-2 |page=326}}</ref> ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਪਹਾੜੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Cynthia_Taksal77">{{Cite book |last=Mahmood |first=Cynthia Keppley |url=https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |title=Fighting for Faith and Nation: Dialogues with Sikh Militants |date=1996 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812215922 |page=77 |access-date=8 July 2018 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409094156/https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ 15ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ₹8.02 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (US$84 ਬਿਲੀਅਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ₹264,000 (US$2,800) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="MOSPI">{{Cite web |title=Handbook of Statistics of Indian States |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |access-date=11 February 2022 |website=[[Reserve Bank of India]] |pages=37–42 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129151430/https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |url-status=live }}</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="snhdi-gdl">{{Cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |access-date=25 September 2018 |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |language=en}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸੰਗੀਤ, ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ।<ref name="Punjabi_culture">—{{cite web| title = How Punjab became home to India's largest non-film music industry| publisher = [[The Economic Times]]| url = https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| date = 8 July 2018| access-date = 2 July 2020| archive-date = 11 August 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210811104433/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| url-status = live}}<br />—{{cite web| title = Why Punjabi music is so euphonic| publisher = [[Business Standard]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 3 May 2020| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}<br />—{{cite web| title = Everyone's a rockstar in Mohali, the city at the heart of a Punjabi music boom| publisher = [[Hindustan Times]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 8 January 2019| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}<br />—{{cite web|url=http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|title=Indian Films by Language|publisher=Film Federation of India|access-date=2 July 2020|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717144150/http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|url-status=dead}}<br />—{{cite news|title=Kirron Kher tries to get film city for Chandigarh|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113120346/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|archive-date=13 November 2014}}<br />—{{cite news|title=Kirron Kher is trying to bring a film city to Chandigarh |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031081944/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|archive-date=31 October 2015}}<br />—{{cite news|title=The Globalisation of Bhangra Music |url=http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910160719/http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|archive-date=10 September 2015}}<br />—{{cite news|title=The Bhangra Breakdown – June 2014 Edition|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|date=June 2014|access-date=3 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128115332/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|archive-date=28 January 2016}}</ref> == ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ == ਪੰਜਾਬ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਪੰਜ' ਅਤੇ 'ਆਬ' ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਪੰਜ ਪਾਣੀ'' ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ''ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ'' ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ: [[ਸਤਲੁਜ]], [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ|ਬਿਆਸ]], [[ਰਾਵੀ]], [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ|ਚਨਾਬ]] ਅਤੇ [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜਿਹਲਮ]] ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=Bombay (INDIA) : State) |title=Gazetteer of the Bombay Presidency ... |url=http://books.google.com/books?id=0bkMAAAAIAAJ |accessdate=18 January 2012 |year=1896 |publisher=Printed at the Government Central Press}}</ref><ref>Gazetteer of the Bombay Presidency ..., Volume 1, Part 1-page-11</ref> [[ਹੜੱਪਾ]] (ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]],[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿੰਧੂ-ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ [[ਗੰਧਾਰ]], ਮਹਾਂਜਨਪਦ, ਨੰਦ, ਮੌਰੀਆ, ਸ਼ੁੰਗ, ਕੁਸ਼ਾਨ, ਗੁਪਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਗੁੱਜਰ-ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿੱਖਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਿਕਾਣੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ, ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਸਿਥੀਅਨਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬਾ ਝੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ/ਪਾਰਸੀ, ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆਈ, ਇਸਲਾਮੀ, ਅਫ਼ਗਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਤਕਸ਼ਿਲਾ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਰਤ]] (ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਭਰਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚਾਣਕਯ ਮੁਨੀ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਲ਼ ਗਏ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬਦਲੇ ਅਜ਼ਾਦ ਇਲਾਕੇ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਮੱਧ 19ਵੀ ਸਦੀ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬ (ਚੜ੍ਹਦੇ) ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ (ਲਹਿੰਦੇ) ਵੱਲ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ। ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>https://www.intermiles.com/blog/five-rivers-of-punjab-and-why-you-should-visit-them</ref> # [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜੇਲ੍ਹਮ]] # [[ਚਨਾਬ]] # [[ਰਾਵੀ ]] # [[ਬਿਆਸ]] # [[ਸਤਲੁਜ]] === ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ === ਸੱਤਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>file:///C:/Users/DELL/Downloads/Punjab_Geo-culturalLegacyofSapt-SindhubyProf.RavinderSingh.pdf<ref/> ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਬਾ ਪੰਜ-ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਪੰਜ-ਨਦ ਅਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੰਜ-ਆਬ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1799 ਤੋ 1849 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.britannica.com/topic/Khalsa</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। 1849 ਤੋ 1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ ਤੇ 1947 ਈ: ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੇ [[ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆ ਗਏ। === ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ === ਬਟਵਾਰੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਅੰਬਾਲਾ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਰੋਹਤਕ, ਕਰਨਾਲ, ਹਿਸਾਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। #[[ਲਾਹੌਰ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਜਲੰਧਰ]] ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ,]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਹਿਮਾਚਲ]] , [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] , [[ਦਿੱਲੀ]] ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਬੋਲੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1849 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਾਰੈਂਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀ, ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜੰਗਨਾਮੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ - ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ - ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ - ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1900 ਸੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ‘ਚੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਰਗੇ ਖਿੱਤੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਹ ਖਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੰਧਾਰ]], [[ਮੱਕਾ|ਮੱਕੇ]] ਅਤੇ [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ‘ਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਚੋਖਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ [[ਸਰਾਇਕੀ]] ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ-ਮਿਚੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨਾ ਦੋ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੀਡੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ‘ਸਰਾਇਕਸਤਾਨ’ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਉਦੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੋਹਰੀ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ [[ਲਾਹੌਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਤਕ ਰਾਜ ਜਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ, ਸਿੰਧ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਸਨ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਧਰਮਵੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੇ 83 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਕਰੋੜ, 11 ਲੱਖ, 47 ਹਜ਼ਾਰ 54 ਸੀ ਅਤੇ ਰਕਬਾ 50,225 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ 56% ਸੀ। 1967 ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 62 ਤੇ 1969 ਵਿਚ 81 ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ। ===ਮਨੋਰੰਜਨ=== ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਉਧਰ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਸਿਊਣ ਦੇ ਦੇਣੇ। ਹਰੇਕ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਲੱਗਣਾ ਤਾਂ ਕਈ-ਕਈ ਪਿੰਡ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਾਸਤੇ ਪੈਸੇ ਜੋੜਨੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੰਗਾਂ ਲੈਣੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। [[ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ]] ਤੇ ਫੱਬਵੇਂ ਕੁੜਤੇ ਚਾਦਰੇ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣਾ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ ‘ਚ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਉਣਾ। ਉਹ ਮਦਾਰੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲ। ਉਹ ਹਾਜ਼ਮੇ 'ਚ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁੱਸਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਬਾਬਾ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਗੇੜਾ ਲਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਰ ਦੋ ਸੇਰ ਦੁੱਧ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਲੋ-ਕਿਲੋ ਬੇਸਣ ਖਾ ਜਾਂਦੇ। ਦੁੱਧ ‘ਚ ਘਿਉ ਪਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। == ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Assembly_09.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਗਵਰਨਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]], ਇਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 117 ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/about-vidhan-sabha|title=About Vidhan Sabha|website=punjabassembly.nic.in|access-date=7 October 2019}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ 117 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|title=Jurisdiction and Seats of Indian High Courts|publisher=Eastern Book Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510190512/http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|archive-date=10 May 2008|access-date=12 May 2008}}</ref> ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਨ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਪੰਜਾਬ)|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], ਇੱਕ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]], ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] [[ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀਅਤ]] ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]], ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ]] [[ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ|ਆਲ]] ਪਾਰਟੀ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ashutosh|date=2004|title=Electoral Politics in Punjab: Study of Akali Dal|journal=Economic and Political Weekly|volume=39|issue=14/15|pages=1515–1520|issn=0012-9976|jstor=4414869}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1950 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਵਾਰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ 3,510 ਦਿਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ 1987 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਸਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਦਿਨਕਰ ਗੁਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/dinkar-gupta-appointed-new-dgp-of-punjab/articleshow/67881667.cms|title=DGP Punjab: Dinkar Gupta appointed new DGP of Punjab {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Verma|first=Sanjeev|date=7 February 2019|work=The Times of India|access-date=2 November 2019|language=en}}</ref> ਅਤੇ 70,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਐਸਐਸਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਪੰਜਾਬ]] ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ (latitudes) 29.30° ਤੋਂ 32.32° ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ (longitudes) 73.55° ਤੋਂ 76.50° ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ">[http://www.sabhyachar.com/geoinfo.php ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306114318/http://sabhyachar.com/geoinfo.php |date=2016-03-06 }} sabhyachar.com</ref> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ===ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ=== ਪੰਜਾਬ ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ [[ਭੂਚਾਲ]] ਜੋਨਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਜੋਨ ਧੀਮੇ, ਤੀਜੀ ਮੱਠੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਵਾਂ == ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰ-ਭੂਮੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ: #[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹਰੀਕੇ ਵਿਖੇ [[ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥ #[[ਕਾਂਝਲੀ ਜਲਗਾਹ|ਕਾਂਝਲੀ]] ਤਰ-ਭੂਮੀ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਕਪੂਰਥਲਾ ਸਤਲੁਜ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ- [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਰੋਪੜ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਰੂਪਨਗਰ]] #ਛੱਤਬੀੜ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ ਏ ਐਸ ਨਗਰ ,[[ਮੋਹਾਲੀ]] #ਬਾਨਸਰ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] #ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼ (ਸਰਹੰਦ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] #ਰਾਮ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] #ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] #ਬੀੜ ਤਲਾਬ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]] <ref>{{cite web|url=http://www.india-travel-information.com/india-information/Indian-States/Punjab/333-Flora-And-Fauna.html|title=Indian States : Punjab :: Flora And Fauna|publisher=India Travel Information|date=|accessdate=2010-07-18}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ , ਚੋਂਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ [[ਛੱਪੜ|ਛੱਪੜਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਥਾਨਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਗਰਮੱਛ]] ਵੀ ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਧੂਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ [[ਮੋਮ]] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਊਠ]] ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਵੱਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="sadapunjab.com">{{cite web|url=http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|title=Climate And Resources In Punjab|publisher=Sadapunjab.com|accessdate=2010-07-18|archive-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223192003/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|dead-url=yes}}</ref> ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੋੜੇ ਵੀ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਕੋਬਰਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਤਨਧਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਊਦਬਿਲਾਵ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚਮਗਾਦੜ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ, ਕਾਟੋ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨਿਉਲੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ 14 ਲੱਖ ਟਿਊੁਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੋਕ ਖਿਚਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%A0%E0%A9%8B/|title=ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਠੋਸ ਨੀਤੀ|date=2018-07-30|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-01|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਪੰਛੀ [[ਬਾਜ਼|ਬਾਜ]] <ref>{{cite web|url=http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|title=Panjab Tourism, General Information|accessdate=2010-11-09|archive-date=2010-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126233343/http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|url-status=dead}}</ref>, ਰਾਜਸੀ ਪਸ਼ੂ [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਰੁੱਖ [[ਟਾਹਲੀ]] ਹੈ। ==ਪੌਣਪਾਣੀ== [[File:Punjab Monsoon.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]]] [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਲੱਛਣ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ -4 ਤੋਂ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਵਸੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ'ਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ({{convert|0.2|C|F}}) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ {{convert|0.5|C|F}} ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ {{convert|5|C|F}} ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|27|C|F}} ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ {{convert|21|C|F}} ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ {{convert|9|C|F}} ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{convert|18|C|F}} ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} {{Climate chart|Amritsar|3.8|17.7|27.1|6.7|21.7|39.8|11.2|27.0|32.6|16.6|34.4|21.9|21.9|39.4|20.8|24.7|38.9|80.9|25.7|35.0|181.6|25.3|34.1|168.9|22.7|33.9|90.7|16.4|32.0|12.3|9.4|27.0|5.8|4.6|20.9|6.8|float=left|clear=none}}{{Amritsar weatherbox}} {{Ludhiana weatherbox}} ===ਮੌਸਮ=== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: #ਗਰਮੀਆਂ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ), ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ੪੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈ. ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। #ਮਾਨਸੂਨ (ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ), ਜਦੋਂ ਔਸਤਨ ਸਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਰਧ-ਪਹਾੜੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ੯੬ ਸੈ.ਮੀ. ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ੪੬ ਸੈ.ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। #ਸਰਦੀਆਂ(ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ), ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ੦ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ===ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ=== ਇੱਥੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ== [[File:Blackbuck male female.jpg|thumb|ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ]] === ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ === [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਖੇਤਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ-ਦੇਸ਼ੀ ਜੋਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ੩੫੫, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਝਾੜਾਂ ਜਾਂ ਲਘੂ-ਝਾੜਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 19 ਅਤੇ ਵੱਟ-ਮਰੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 21 ਕਿਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬੀਜਾਣੂ-ਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 31, ਨਾੜੀ-ਮੁਕਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 27 ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਬੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਦੀ 1 ਕਿਸਮ (ਪਾਈਨਸ ਰੌਕਸਬਰਗੀ) ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 396, ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ 214, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 55, ਭੁਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ 20 ਅਤੇ ਸਤਨਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ 19 ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Jerath, Neelima, Puja & Jatinder Chadha (Editors), 2006. Biodiversity in the Shivalik Ecosystem of Punjab. [[Punjab State Council for Science and Technology]], Bishen Singh Mahendra Pal Singh, Dehradun.</ref> === ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ === ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਆਈਆਰਐਸ ਰਿਸੋਰਸਸੈਟ -2 ਐਲਆਈਐਸਐਸ III ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਵਰ 1,848.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 3.67% ਹੈ। ਆਈਐਸਐਫਆਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿਛਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 11.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ [[ਰੂਪਨਗਰ]] ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਫ਼ਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਤਰਾ, ਅਨਾਰ, ਸੇਬ, ਆੜੂ, ਅੰਜੀਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਬਿਲ, ਖ਼ੁਰਮਾਨੀ, ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਬੇਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://fsi.nic.in/isfr19/vol2/isfr-2019-vol-ii-punjab.pdf|title=ਫੋਰੈਸਟ ਸਰਵੇਖਣ|last=|first=|date=|website=Forest Survey of India|publisher=|access-date=2020-02-24}}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ== [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਦਗੀ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ, ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸਨ। ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਏਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਚਰਖੇ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਦੀਆਂ, ਮੱਖਣ ਰਿੜਕਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-women-of-old-punjab-used-to-adorn-themselves-in-simplicity-in-the-present-era-pretentiousness-has-become-dominant-9157293.html</ref> ਹਰੇਕ ਘਰ ‘ਚ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ‘ਚ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਛੋਲੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਦਿੰਦਾ। ਸਫਾਈ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == ===ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ=== 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2,77,43,338 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ 2.29% ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,46,39,465 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,31,03,873 ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND003_Punjab.pdf|title=Punjab Profile|last=|first=|date=|website=Census info India|publisher=|access-date=2020-03-05}}</ref> ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ 15-20% ਅਬਾਦੀ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਹੈ: ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ 80.44% ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਾਖਰਤਾ 70.73% ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ 550 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਹੈ। ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :- {|class="sortable wikitable" style="text-align:center;font-size: 9pt" |- !rowspan="1"|ਰੈਕ !width="150" rowspan="1"| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ !rowspan="1"|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਬਾਦੀ 2011 !rowspan="1"|ਮਰਦ !rowspan="1"|ਔਰਤਾਂ !width="90" rowspan="1"|ਅਬਾਦੀ<br/> 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ !width="90" rowspan="1"|ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ !ਹਵਾਲਾ |- |align="right"|1 |align=left|[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |align="right"|1,867,816 |align="right"|1,630,923 |384,114 |82.20 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/594-ludhiana.html|title=Ludhiana District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|2 |align=left|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |align="right"|1,318,408 |align="right"|1,172,248 |281,795 |76.27 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/602-amritsar.html|title=Amritsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|3 |align=left|[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |align="right"|1,145,211 |align="right"|1,048,379 |226,302 |82.48 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/590-jalandhar.html|title=Jalandhar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|4 |align=left|[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |1,895,686 |align="right"|1,002,522 |align="right"|893,164 |212,892 |75.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/601-patiala.html|title=Patiala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|5 |align=left|[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |align="right"|743,197 |align="right"|645,328 |151,145 |68.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/599-bathinda.html|title=Bathinda District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|6 |align=left|[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |612,310 |align="right"|313,291 |align="right"|299,019 |62,719 |79.78 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/592-shahid-bhagat-singh-nagar.html|title=Shahid Bhagat Singh Nagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|7 |align=left|[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |align="right"|809,057 |align="right"|777,568 |168,331 |84.59 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/591-hoshiarpur.html|title=Hoshiarpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |8 | align="left" |[[ਮੋਗਾ]] | 995,746 | align="right" |525,920 | align="right" |469,826 |107,336 |70.68 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/595-moga.html|title=Moga District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |9 | align="left" |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | 901,896 | align="right" |475,622 | align="right" |426,274 |104,419 |65.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/597-muktsar.html|title=Muktsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|10 |align=left|[[ਬਰਨਾਲਾ]] |595,527 |align="right"|317,522 |align="right"|278,005 |64,987 |67.82 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/607-barnala.html|title=Barnala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |11 | align="left" |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | 2,029,074 | align="right" |1,071,637 | align="right" |957,437 |248,103 |68.92 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/596-firozpur.html|title=Firozpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |12 | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | 815,168 | align="right" |426,311 | align="right" |388,857 |86,025 |79.07 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/589-kapurthala.html|title=Kapurthala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |13 |align="left"|[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |2,298,323 |1,212,617 |1,085,706 |253,579 |79.95 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/588-gurdaspur.html|title=Gurdaspur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |14 |align="left"|[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,655,169 |878,029 |777,140 |181,334 |67.99 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/606-sangrur.html|title=Sangrur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |15 |align="left"|[[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |320,795 |279,368 |63,271 |79.35 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/593-fatehgarh-sahib.html|title=Fatehgarh Sahib District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |16 |align="left"|[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |326,671 |290,837 |69,311 |69.55 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/598-faridkot.html|title=Faridkot District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |17 |align="left"|[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |408,732 |361,019 |84,763 |61.83 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/600-mansa.html|title=Mansa District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |18 |align="left"|[[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |357,485 |327,142 |72,926 |82.19 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/604-rupnagar.html|title=Rupnagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |19 |align="left"|[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |589,369 |530,258 |137,223 |67.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/603-tarn-taran.html|title=Tarn Taran District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |20 |align="left"|[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |529,253 |465,375 |115,644 |83.80 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/605-mohali.html|title=Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar) District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |} ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 66% ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 34% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 895 ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ। === ਧਰਮ === [[File:Amritsar Golden Temple 3.JPG|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ [[ਸਿੱਖ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 57.69% ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 38.49% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (1.57%), [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਇਸਾਈਅਤ]] (1.2%), [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] (0.2%) ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] (0.2%) ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਦੋਆਬਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ (54.50%)।<ref>{{Cite web |title=Malerkotla City Population 2026 {{!}} Literacy and Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/census/city/20-malerkotla.html |access-date=2026-01-05 |website=www.census2011.co.in}}</ref> [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਾਈ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ (10.44%)।<ref>http://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸ੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ [[ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ|ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]। ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਸਾਖੀ]], [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]], [[ਗੁਰਪੁਰਬ]], [[ਦਿਵਾਲੀ]]) ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਬਨਾਵਟ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ===ਭਾਸ਼ਾ=== ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>[http://www.indiasite.com/language/punjabi.html Punjabi Language, official Language of Punjab, Regional Languages of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034446/http://www.indiasite.com/language/punjabi.html |date=2015-09-24 }}. Indiasite.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ <ref>[http://www.apnaorg.com/articles/articledawn/ Punjabi in North America]. Apnaorg.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਆਮ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਹਰਿਆਣਾ]],<ref>[http://www.dnaindia.com/india/report_punjabi-edges-out-tamil-in-haryana_1356124 Punjabi edges out Tamil in Haryana – India – DNA]. Dnaindia.com (2010-03-07). Retrieved on 2012-01-18.</ref> [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ <ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmhansrd/vo000307/halltext/00307h02.htm House of Commons Hansard Debates for 7 Mar 2000 (pt 2)]. Publications.parliament.uk (2000-03-07). Retrieved on 2012-01-18. []</ref> ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Punjabi_is_Canadas_4th_most_top_language/articleshow/2782138.cms | work=The Times Of India | title=Punjabi is 4th most spoken language in Canada – Times Of India}}</ref> ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref name="languages.iloveindia.com">[http://languages.iloveindia.com/punjabi.html Punjabi Language, Gurmukhi , Punjabi Literature, History Of Punjabi Language, State Language Of Punjab]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Languages.iloveindia.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਇਸਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ [[ਮਾਝੀ]], [[ਮਲਵਈ]], [[ਦੁਆਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੁਆਧੀ]] ਹਨ। <ref name="languages.iloveindia.com"/> ==ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%" |- ! width=2% |# ! width=14% |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ! width=14% |ਜਨਸੰਖਿਆ (2011) ! width=14% |ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |- |1 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |2,673 |- |2 |[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] |5,95527 |1,423 |- |3 | [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |3,355 |- |4 |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |825,629 |2,190 |- |5 | [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] |1,180,483 |3113 |- |6 |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |1,472 |- |7 |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |1,180 |- |8 | [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |1,621,725 |2,610 |- |9 |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |3,397 |- |10 |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |2,625 |- |11 |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |815,168 |1,646 |- |12 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |3,744 |- |13 |[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] |429,754 |837 |- |14 |[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |2,174 |- |15 |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] |901,896 |2,596 |- |16 |[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] |995,746 |2,235 |- |17 | [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |1,188 |- |18 |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |626,154 |929 |- |19 | [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |2,892,282 |3,175 |- |20 | [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |1,400 |- |21 |[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,203,153 |2,848 |- |22 |[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |612,310 |1,283 |- |23 |[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |2,414 |} == ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ- * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] * [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ==ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ== ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ- * [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਵਾਂਸਹਿਰ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ)]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ==ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ== ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ - ਮਾਲਵਾ - ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਘੱਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। * [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] * [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] * [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) * [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁਲ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 98.8% ਖੇਤਰ ਉਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2003-04 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। "ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਐਗਰੋ-ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ" (P.A.I.C) ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਟੈੱਕ (Punjab Info‌ Tech) ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਘੜਮੱਸ, ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਨ-ਮਾਲ ਲਈ ਜੋਖ਼ਿਮ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਅਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%88/|title=ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੈ ਸਕਿਆ ਪੰਜਾਬ?|last=ਨਿਰਮਲ ਸੰਧੂ|first=|date=2018-07-20|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-10|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 117 ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 7 ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਟਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- * '''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] 2. [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] 3. [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] * '''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 6 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 2. [[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] 3. [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] 4. [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] 5. [[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] 6. [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] * '''ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 4 ਹਨ-''' 1. [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] 2. [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] 3. [[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] 4. [[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] * '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] 2. [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] 3. [[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] * '''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ]] 2. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] 3. [[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] 4. [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] * '''ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੁਕਤਸਰ]] 2. [[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] 3. [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] 4. [[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] * '''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] 2. [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] 3. [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] 4. [[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] * '''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] 2. [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] 3. [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] * '''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 5 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] 2. [[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] 3. [[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] 4. [[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] 5. [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] * '''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਪਟਿਆਲਾ]] 2. [[ਨਾਭਾ]] 3. [[ਸਮਾਣਾ]] 4. [[ਘਨੌਰ]] 5. [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] 6. [[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 7. [[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] 8. [[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] * '''ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਸੀ]] 2. [[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] 3. [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] * '''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] 2. [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * '''ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ 3 ਹਨ-''' 1. [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] 2. [[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ]] 3. [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * '''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 14 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] 2. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] 4. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਂਟਰਲ]] 5. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] 6. [[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] 7. [[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] 8. [[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] 9. [[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] 10. [[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] 11. [[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] 12. [[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] 13. [[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] 14. [[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] * '''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 9 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] 2. [[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਸੈਂਟਰਲ]] 4. [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] 5. [[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] 6. [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] 7. [[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] 8. [[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] 9. [[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] * '''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] 2. [[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] 3.[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾਨਗਰ]] 4.[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] 5.[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] 6.[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੁੜੀਆਂ]] 7.[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] * '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 11 ਹਨ'''- 1.[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] 2.[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] 3. [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] 4.[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ]] 5.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰ]] 6.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] 7.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] 8 [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]]9.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰ]] 10. [[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] 11. [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] * '''ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] 2.[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] 4.[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] * '''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਹਨ'''- 1.[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] 2.[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] 3. [[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] 4. [[ਦਸੂਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਹਾ]] 5. [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] 6. ਉਰਮਾਰ 7. [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] * '''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁਲੱਥ]] 2. [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] 3. [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] 4. [[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] * '''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਹਨ'''- 1.[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] 2. [[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] 3. [[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] * '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] 2. [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] 3. [[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] * '''ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] 2.[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] ==ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲ੍ਹ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। * [[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]] == ਸਾਖ਼ਰਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 75.84 ℅ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 80.44℅, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 70.73℅ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖ਼ਰਤਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 84.6% ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (61.8%) ਦੀ ਹੈ। ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਟੇਬਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਸੈਨਸਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ।<ref>{{cite web | url=https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | title=Punjab Literacy Rate 2023 | access-date=2023-08-12 | archive-date=2023-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230701144320/https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable sortable" |+ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ - ਸੈਨਸਸ 2011 !ਸਥਾਨ !ਜ਼ਿਲਾ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |- |1||ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ||84.59% |- |2||ਮੋਹਾਲੀ||83.80% |- |3||ਜਲੰਧਰ||82.48% |- |4||ਲੁਧਿਆਣਾ||82.20% |- |5||ਰੂਪਨਗਰ||82.19% |- |6||ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ||79.95% |- |7||ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ||79.78% |- |8||ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ||79.35% |- |9||ਕਪੂਰਥਲਾ||79.07% |- |10||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ||76.27% |- |11||ਪਟਿਆਲਾ||75.28% |- |12||ਮੋਗਾ||70.68% |- |13||ਫਰੀਦਕੋਟ||69.55% |- |14||ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ||68.92% |- |15||ਬਠਿੰਡਾ||68.28% |- |16||ਸੰਗਰੂਰ||67.99% |- |17||ਬਰਨਾਲਾ||67.82% |- |18||ਤਰਨ ਤਾਰਨ||67.81% |- |19||ਮੁਕਤਸਰ||65.81% |- |20||ਮਾਨਸਾ||61.83% |} == ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ== 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 893 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846 ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼]] * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ]] * [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} {{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] i879jwhd7tjdrqk0q5vxnjvmlw2ignx 0 16813 841419 841402 2026-06-23T05:39:03Z Jagseer S Sidhu 18155 added [[Category:ਜਨਮ 1945]] using [[WP:HC|HotCat]] 841419 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ | image = 4094w sain-zahoor.jpg | image_size = | background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ | alias = | birth_date = 1937 -21 ਅਗਸਤ 2022 |birth_place = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | death_date = | origin = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | instrument = [[ਇੱਕਤਾਰਾ]], [[ਤੂੰਬੀ]] | genre = [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] | occupation =ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ | years_active = | associated_acts = | Religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | website = | notable_instruments = }} '''ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ''' ਜਾਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: سائیں ظہور‎, ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਨਮ:1937) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਗਵਈਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ,ਕਬਰਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਰਸਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ]] ਜੀ ਵਰਗੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2006 ਈ. ਵਿੱਚ “ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਾਇਸ ਆਫ ਦਾ ਈਅਰ ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/radio3/worldmusic/a4wm2006/a4wm_zahoor.shtml</ref> ==ਜੀਵਨ== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹੀਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਓਕਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="bbc.co.uk"/> ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹੱਥ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਗਾਇਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ," ਉਹ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ (ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ) ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਰਗਾਹ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੱਥ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।"<ref name=matteela>{{cite web | title = Saieen Zahoor: the roving minstrel| publisher = Matteela Music | url = http://www.matteela.com/saeen1.htm | accessdate = 2007-05-08 }}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਰੌਣਕ ਅਲੀ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਈਂ ਜੀ 21 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਚੱਲ ਵਸੇ। ==ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ== *''ਤੂੰਬਾ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' * ''ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ'' * ''ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਇਆ'' * ''ਇਕ ਅਲਫ਼ ਤੇਰੇ ਦਰਕਾਰ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) * ''ਰੱਬਾ ਹੋ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) {{ਅਧਾਰ}} == ਫਿਲਮਾਂ == ਸਾਈੰ ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਵੈਸਟ ਇਜ਼ ਵੈਸਟ (2010) -ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਏਕ ਅਲਿਫ * ਮਿਰਜ਼ਿਆ-ਤੀਨ ਗਵਾਹ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] t3ds6dkcn6t74a44eullgjn82t4y1k7 841420 841419 2026-06-23T05:39:17Z Jagseer S Sidhu 18155 added [[Category:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] using [[WP:HC|HotCat]] 841420 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ | image = 4094w sain-zahoor.jpg | image_size = | background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ | alias = | birth_date = 1937 -21 ਅਗਸਤ 2022 |birth_place = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | death_date = | origin = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | instrument = [[ਇੱਕਤਾਰਾ]], [[ਤੂੰਬੀ]] | genre = [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] | occupation =ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ | years_active = | associated_acts = | Religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | website = | notable_instruments = }} '''ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ''' ਜਾਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: سائیں ظہور‎, ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਨਮ:1937) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਗਵਈਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ,ਕਬਰਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਰਸਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ]] ਜੀ ਵਰਗੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2006 ਈ. ਵਿੱਚ “ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਾਇਸ ਆਫ ਦਾ ਈਅਰ ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/radio3/worldmusic/a4wm2006/a4wm_zahoor.shtml</ref> ==ਜੀਵਨ== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹੀਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਓਕਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="bbc.co.uk"/> ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹੱਥ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਗਾਇਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ," ਉਹ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ (ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ) ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਰਗਾਹ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੱਥ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।"<ref name=matteela>{{cite web | title = Saieen Zahoor: the roving minstrel| publisher = Matteela Music | url = http://www.matteela.com/saeen1.htm | accessdate = 2007-05-08 }}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਰੌਣਕ ਅਲੀ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਈਂ ਜੀ 21 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਚੱਲ ਵਸੇ। ==ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ== *''ਤੂੰਬਾ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' * ''ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ'' * ''ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਇਆ'' * ''ਇਕ ਅਲਫ਼ ਤੇਰੇ ਦਰਕਾਰ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) * ''ਰੱਬਾ ਹੋ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) {{ਅਧਾਰ}} == ਫਿਲਮਾਂ == ਸਾਈੰ ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਵੈਸਟ ਇਜ਼ ਵੈਸਟ (2010) -ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਏਕ ਅਲਿਫ * ਮਿਰਜ਼ਿਆ-ਤੀਨ ਗਵਾਹ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cqacsyyxh0jepds7kz043btuzcin4rl 841421 841420 2026-06-23T05:39:43Z Jagseer S Sidhu 18155 removed [[Category:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ]] using [[WP:HC|HotCat]] 841421 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ | image = 4094w sain-zahoor.jpg | image_size = | background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ | alias = | birth_date = 1937 -21 ਅਗਸਤ 2022 |birth_place = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | death_date = | origin = [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | instrument = [[ਇੱਕਤਾਰਾ]], [[ਤੂੰਬੀ]] | genre = [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] | occupation =ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ | years_active = | associated_acts = | Religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | website = | notable_instruments = }} '''ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ''' ਜਾਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: سائیں ظہور‎, ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਨਮ:1937) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਗਵਈਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ,ਕਬਰਾਂ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਰਸਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ]] ਜੀ ਵਰਗੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2006 ਈ. ਵਿੱਚ “ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਾਇਸ ਆਫ ਦਾ ਈਅਰ ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/radio3/worldmusic/a4wm2006/a4wm_zahoor.shtml</ref> ==ਜੀਵਨ== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹੀਵਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਓਕਾੜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="bbc.co.uk"/> ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹੱਥ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਗਾਇਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ," ਉਹ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ (ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧ) ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਰਗਾਹ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੱਥ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।"<ref name=matteela>{{cite web | title = Saieen Zahoor: the roving minstrel| publisher = Matteela Music | url = http://www.matteela.com/saeen1.htm | accessdate = 2007-05-08 }}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਰੌਣਕ ਅਲੀ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਈਂ ਜੀ 21 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਚੱਲ ਵਸੇ। ==ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣੇ== *''ਤੂੰਬਾ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' * ''ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ'' * ''ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨਚਾਇਆ'' * ''ਇਕ ਅਲਫ਼ ਤੇਰੇ ਦਰਕਾਰ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) * ''ਰੱਬਾ ਹੋ'' (ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ ਸੀਜ਼ਨ 6) {{ਅਧਾਰ}} == ਫਿਲਮਾਂ == ਸਾਈੰ ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਵੈਸਟ ਇਜ਼ ਵੈਸਟ (2010) -ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਏਕ ਅਲਿਫ * ਮਿਰਜ਼ਿਆ-ਤੀਨ ਗਵਾਹ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jsww4806xwg0g3ua44hpfn0txazmr6m 0 17051 841412 822378 2026-06-22T16:52:22Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Synopsis" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350982599|Bhangra (film)]]" 841412 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name = ਭੰਗੜਾ |image = |image size = |border = |alt = |caption = |director = ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ |producer = ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਭਾਖੜੀ |writer = |screenplay = |story = |based on = |narrator = |starring = ਸੁੰਦਰ<br />ਨਿਸ਼ੀ<br />ਮਜਨੂੰ |music = ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ |cinematography = ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਭਾਖੜੀ |editing = |studio = |distributor = |released = 1959 |runtime = 120 ਮਿੰਟ |country = [[ਭਾਰਤ]] |language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] |budget = |gross = }} '''ਭੰਗੜਾ''' 1959 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ<ref name="fc">{{cite web | url=http://fridaycinemas.com/ViewMovie.aspx?mno=6409 | title=Bhangra (1959) - Punjabi Movie | publisher=[http://fridaycinemas.com FridayCinemas.com] | accessdate=ਨਵੰਬਰ 27, 2012}}</ref> ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਭਾਖੜੀ ਹਨ।<ref name="us">{{cite web | url = http://www.upperstall.com/films/1959/bhangra | title = Bhangra | publisher = [http://www.upperstall.com UpperStall.com] | accessdate = ਨਵੰਬਰ 27, 2012 | archive-date = 2012-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120620224427/http://www.upperstall.com/films/1959/bhangra | dead-url = yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਿਭਾਏ। == ਸੰਖੇਪ == ਭੰਗੜਾ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਰ, ਰੰਗਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਬੁਲਾਕੀ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੀ ਧੀ ਬੰਤੋ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁਅੱਤਲ '''''ਮੁਨਸ਼ੀ''''' (ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦਾ ਕੈਸ਼ੀਅਰ/ਸਹਾਇਕ, ਮਹਿੰਗਾ ਮੱਲ, ਵੀ ਬੰਤੋ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬੰਤੋ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਸੁੰਦਰ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਬੁਲਾਕੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ'ਚ ਬੁਲਾਕੀ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਲਾਕੀ ਉੱਤੇ ਗਹਿਣੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਗਾ ਮੱਲ ਕਬੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਲਾਕੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਥੋੜੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬੰਤੋ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ == ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ,<ref name="r">{{cite web | url=http://ww.raaga.com/channels/punjabi/moviedetail.asp?mid=pm000041 | title=Bhangra (1959) | accessdate=ਨਵੰਬਰ 27, 2012 | archive-date=2012-11-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121126121902/http://ww.raaga.com/channels/punjabi/moviedetail.asp?mid=PM000041 | url-status=dead }}</ref><ref name=fo>{{cite web | url = http://www.filmorbit.com/t/8e641a49ce86d2d324bc9568e6a722ea/bhangra/1959/Punjabi | title = Bhangra | publisher = [http://www.filmorbit.com FilmOrbit.com] | accessdate = ਨਵੰਬਰ 27, 2012 | archive-date = 2013-01-22 | archive-url = https://archive.today/20130122233530/http://www.filmorbit.com/t/8e641a49ce86d2d324bc9568e6a722ea/bhangra/1959/Punjabi | url-status = dead }}</ref> ਗੀਤਕਾਰ ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਹਨ।<ref name="r"/><ref name="imdb">{{IMDb|0231257}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣੀਂਦੇ ਹਨ। ;ਗੀਤ #ਬੱਤੀ ਬਾਲ ਕੇ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਨੀ ਆਂ #ਰੱਬ ਨਾ ਕਰੇ #ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਹੱਸਣੋ ਨਹੀਓਂ ਰਹਿੰਦੇ #ਅੰਬੀਆਂ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ’ਤੇ #ਜੱਟ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ (ਬੋਲੀਆਂ) #ਬੀਨ ਨਾ ਵਜਾਈਂ ਮੁੰਡਿਆ #ਮੁੱਲ ਵਿਕਦਾ ਸੱਜਣ ਮਿਲ ਜਾਵੇ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ]] *[[ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ]] *[[ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ]] *[[ਲੱਛੀ]] *[[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] *[[ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵਾਤਰਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] kr6casjsdp642kd8kjwddj86fxo8ukc 10 17807 841425 840518 2026-06-23T10:37:59Z CommonsDelinker 156 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 841425 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ਪੇਰੂ | flag alias = Flag of Peru.svg | flag alias-spain = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-1820 = Flag of Tacna Regiment (1820 proposal).svg | flag alias-1821 = Flag of Peru (1821-1822).svg | flag alias-1822 = Flag of Peru (1822).svg | flag alias-1822a = Flag of Peru (1822–1825).svg | flag alias-1825 = Flag of Peru (1825–1884).svg | flag alias-confederation = Flag of the Peru-Bolivian Confederation.svg | flag alias-north = Flag of Peru (1825–1884).svg | link alias-north = North Peru | flag alias-south = Flag of South Peru.svg | link alias-south = South Peru | flag alias-1884 = Flag of Peru (1884–1950).svg | flag alias-state = War flag of Peru.svg | flag alias-football = War flag of Peru.svg | flag alias-army = Flag of the Peruvian Army.svg | link alias-army = Peruvian Army | flag alias-naval= Flag of the Peruvian Navy.svg | link alias-naval = Peruvian Navy | flag alias-air force= Flag of the Peruvian Air Force.svg | link alias-air force = Peruvian Air Force | flag alias-military=State flag of Peru.svg | link alias-military=Peruvian Armed Forces | flag alias-marines = Flag of the Peruvian Navy.svg | link alias-marines = Peruvian Naval Infantry | flag alias-navy = War flag of Peru.svg | link alias-navy = Peruvian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = spain | var2 = 1820 | var3 = 1821 | var4 = 1822 | var5 = 1822a | var6 = 1825 | var7 = confederation | var8 = north | var9 = south | var10 = 1884 | var11 = state | var12 = football | redir1 = PER </noinclude> }} j9a7b8jp8vp00f07zn7xc80f6bhvi4o 0 21591 841423 733949 2026-06-23T08:22:29Z ~2026-36498-52 60780 spellings 841423 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ | image = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date ={{birth date|df=yes|1915|09|16}} | birth_place =ਪਿੰਡ ਛਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ), [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] | death_date ={{death date and age|df=yes|1998|02|28|1915|09|16}} | death_place = | occupation = ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ | nationality =[[ਭਾਰਤ]] | ethnicity =[[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | citizenship =[[ਭਾਰਤ| ਭਾਰਤੀ]] | education = | alma_mater = | period = |language=ਪੰਜਾਬੀ | genre = [[ਕਵਿਤਾ]], | subject = | movement = ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences =ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਲਹਿਰ | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ''' (16 ਸਤੰਬਰ 1915 - 28 ਫਰਵਰੀ 1998)<ref name="ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼">{{cite book | title=ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼ ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ | publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ | author=ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | year=2004 | pages=206}}</ref> [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੇ ਮੋਢੀ [[ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ|ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ]] [[ਕਵੀ|ਕਵੀਆਂ]] ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹਨ। ==ਜੀਵਨੀ== ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਛਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ (ਮਾਨਸਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਕਿਲਾ ਹਾਂਸ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੈਣ ਉਹਨਾਂ ਤੋ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਸਿਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਦੱਸਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਸੀਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦਸਵੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। 1940 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੇ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== === ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== * [[ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ (|''ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ'' (]]1940)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=jvwRAQAAIAAJ&q=%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%88&dq=%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%88&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj8gOD30qHkAhURinAKHQJ-AuwQ6AEIXzAH|title=Pañjābī sāhita dā itihāsa|last=Narula|first=Surinder Singh|date=1969|publisher=Niū Buka Kampanī|language=pa}}</ref> * ''[[ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਅ]]'' * ''[[ਤਿਲਗਾਨਾ ਦੀ ਵਾਰ]]'' (1950) * ''[[ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਗ]]'' (1951) * ''ਮੇਰੀ ਚੋਣਵੀ ਕਵਿਤਾ'' (1952) * ''[[ਲਗਰਾਂ]]'' (1954) *''[[ਰੁਣ-ਝੁਣ]]'' (1956) <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=580289</ref> *''[[ਵਣ-ਤ੍ਰਿਣ]]'' (1970) * ''[[ਗੁਜਰਗਾਹ]]'' (1979) <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=580295</ref> *''[[ਬਾਤਾਂ ਵਕਤ ਦੀਆਂ]]'' (1985) *''[[ਵਾਰ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀ]]'' *''[[ਵਾਰ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ]]'' (1987) * ''[[ਗੀਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ]]'' (1988)<ref>http://isbn2book.com/81-85267-00-6/gita_maria_nahim_karade_kawi-sangrahi/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[ਚੋਣਵੀ ਕਵਿਤਾ]]'' (1988) ===ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ=== *[[ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼]] *[[ਇੱਕ ਝਾਤ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ `ਤੇ]] ===ਹੋਰ=== * ''[[ਆਤਮਕਥਾ]]'' *[[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ (1952) ਛਾਇਆ ਅਨੁਵਾਦ|''ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ'' (1952) ਛਾਇਆ ਅਨੁਵਾਦ]] *''[[ਲੈਨਿਨ]]'' (1969) ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ''ਆਰਸੀ'', ''ਸਿਰਜਣਾ'' ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋਕ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ''ਆਰਸੀ'' ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੈੜ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵੀ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਉਹਨਾ ਦੀ ਸਿਧਾਤਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾ:- ਪਿਆਰਾ ਪਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤ ਦਮਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲਛਣ ਹੈ। ਸਹਿਰਾਈ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਔਰਤ ਜਾਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਧੀਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਮਾਸੂਮ ਗਰੀਬ ਬੱਚੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅਨਿਆਈ ਠਹਿਰਾਉਦਾ ਹੈ- <poem>ਵੇਖ ਅਨਿਆਈ ਸਮਾਜ ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸੱਤਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬੱਚੀ ਸੱਕ ਚੁਗਦੀ ਘਾਹ ਲਿਆਂਦੀ ਅੱਧੀ ਨੰਗੀ, ਅੱਧੀ ਕੱਜੀ ਅੱਧੀ ਭੁੱਖੀ, ਅੱਧੀ ਰੱਜੀ ਪੈਰੋਂ ਵਾਹਣੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ।</poem> ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਮੋਜੂਦਾ ਢਾਚੇ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਲੋਚਣਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਕਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾ ਤੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ।ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਵੱਸਕ ਹੈ- <poem>ਜ਼ੈਨਾ ਮੇਰੀ ਧੀਏ, ਮੇਰੀ ਬੱਚੀਏ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਹ ਦਿਨ ਖੇਡੇਗੀ ਤੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਅੱਤ ਚੰਗੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇਗੀ।</poem> ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਕਿਰਤੀ ਸ੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸਾਨ, ਮਜਦੂਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਮਿਹਨਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਦਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖਾਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰਲਾ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹਰੇਕ ਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸਨੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਅਵਾਜ ਉਠਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਬ ਕੀਤਾ ਹੈ- <poem>ਜ਼ੰਗੀ-ਗੀਤ ਮਹਿਲੀ ਸਿਸਕਣ ਅੱਜ ਲੋਕੋ, ਅਮਨ- ਗੀਤ ਗੁਜਾਰਦੀਆਂ ਝੁਗੀਆਂ ਨੇ। ਕੁੱਦੇ ਲੱਖਾਂ ਨੇ ਅਮਨ ਸੰਗਜਾਮ ਅੰਦਰ, ਜੰਗ-ਬਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਲੁਗੀਆਂ ਨੇ। ਲੋਕ ਖੜੇ ਫੌਲਾਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਰਾਹ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਇਹਨਾ ਲਾਮ ਦਾ ਏ। ਨਵੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਨਵੇਂ ਪੜਾ ਪੈਂਡੇ, ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਅਜ ਲੋਕ-ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਏ।</poem> ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਟੇਰੇ ਲੋਕ ਦੀ ਜੰਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਅਮਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮੁਦਈ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 80e69grvarne2dz024u414bc4wc1h3j 841424 841423 2026-06-23T08:26:35Z ~2026-36498-52 60780 spellings 841424 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ | image = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date ={{birth date|df=yes|1915|09|16}} | birth_place =ਪਿੰਡ ਛਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ), [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] | death_date ={{death date and age|df=yes|1998|02|28|1915|09|16}} | death_place = | occupation = ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ | nationality =[[ਭਾਰਤ]] | ethnicity =[[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | citizenship =[[ਭਾਰਤ| ਭਾਰਤੀ]] | education = | alma_mater = | period = |language=ਪੰਜਾਬੀ | genre = [[ਕਵਿਤਾ]], | subject = | movement = ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences =ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਲਹਿਰ | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ''' (16 ਸਤੰਬਰ 1915 - 28 ਫਰਵਰੀ 1998)<ref name="ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼">{{cite book | title=ਪੰਜਾਬ ਕੋਸ਼ ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ | publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ | author=ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | year=2004 | pages=206}}</ref> [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੇ ਮੋਢੀ [[ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ|ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ]] [[ਕਵੀ|ਕਵੀਆਂ]] ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹਨ। ==ਜੀਵਨੀ== ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਛਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ (ਮਾਨਸਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਕਿਲਾ ਹਾਂਸ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਨ। ਭੈਣ ਉਹਨਾਂ ਤੋ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਸਿਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਦੱਸਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਸੀਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦਸਵੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। 1940 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਦੇ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== === ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== * [[ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ (|''ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ'' (]]1940)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=jvwRAQAAIAAJ&q=%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%88&dq=%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%88&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj8gOD30qHkAhURinAKHQJ-AuwQ6AEIXzAH|title=Pañjābī sāhita dā itihāsa|last=Narula|first=Surinder Singh|date=1969|publisher=Niū Buka Kampanī|language=pa}}</ref> * ''[[ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਅ]]'' * ''[[ਤਿਲਗਾਨਾ ਦੀ ਵਾਰ]]'' (1950) * ''[[ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਗ]]'' (1951) * ''ਮੇਰੀ ਚੋਣਵੀ ਕਵਿਤਾ'' (1952) * ''[[ਲਗਰਾਂ]]'' (1954) *''[[ਰੁਣ-ਝੁਣ]]'' (1956) <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=580289</ref> *''[[ਵਣ-ਤ੍ਰਿਣ]]'' (1970) * ''[[ਗੁਜਰਗਾਹ]]'' (1979) <ref>http://nationallibrary.gov.in/showdetails.php?id=580295</ref> *''[[ਬਾਤਾਂ ਵਕਤ ਦੀਆਂ]]'' (1985) *''[[ਵਾਰ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀ]]'' *''[[ਵਾਰ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ]]'' (1987) * ''[[ਗੀਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ]]'' (1988)<ref>http://isbn2book.com/81-85267-00-6/gita_maria_nahim_karade_kawi-sangrahi/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[ਚੋਣਵੀ ਕਵਿਤਾ]]'' (1988) ===ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ=== *[[ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼]] *[[ਇੱਕ ਝਾਤ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ `ਤੇ]] ===ਹੋਰ=== * ''[[ਆਤਮਕਥਾ]]'' *[[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ (1952) ਛਾਇਆ ਅਨੁਵਾਦ|''ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ'' (1952) ਛਾਇਆ ਅਨੁਵਾਦ]] *''[[ਲੈਨਿਨ]]'' (1969) ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ''ਆਰਸੀ'', ''ਸਿਰਜਣਾ'' ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋਕ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ''ਆਰਸੀ'' ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੈੜ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵੀ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਉਹਨਾ ਦੀ ਸਿਧਾਤਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾ:- ਪਿਆਰਾ ਪਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤ ਦਮਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲਛਣ ਹੈ। ਸਹਿਰਾਈ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਔਰਤ ਜਾਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਧੀਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਮਾਸੂਮ ਗਰੀਬ ਬੱਚੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅਨਿਆਈ ਠਹਿਰਾਉਦਾ ਹੈ- <poem>ਵੇਖ ਅਨਿਆਈ ਸਮਾਜ ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸੱਤਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬੱਚੀ ਸੱਕ ਚੁਗਦੀ ਘਾਹ ਲਿਆਂਦੀ ਅੱਧੀ ਨੰਗੀ, ਅੱਧੀ ਕੱਜੀ ਅੱਧੀ ਭੁੱਖੀ, ਅੱਧੀ ਰੱਜੀ ਪੈਰੋਂ ਵਾਹਣੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ।</poem> ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਮੋਜੂਦਾ ਢਾਚੇ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਲੋਚਣਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਕਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾ ਤੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ।ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਆਵੱਸਕ ਹੈ- <poem>ਜ਼ੈਨਾ ਮੇਰੀ ਧੀਏ, ਮੇਰੀ ਬੱਚੀਏ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਹ ਦਿਨ ਖੇਡੇਗੀ ਤੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਅੱਤ ਚੰਗੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇਗੀ।</poem> ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਕਿਰਤੀ ਸ੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸਾਨ, ਮਜਦੂਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਮਿਹਨਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਦਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖਾਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰਲਾ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹਰੇਕ ਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸਨੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਅਵਾਜ ਉਠਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ- <poem>ਜ਼ੰਗੀ-ਗੀਤ ਮਹਿਲੀ ਸਿਸਕਣ ਅੱਜ ਲੋਕੋ, ਅਮਨ- ਗੀਤ ਗੁਜਾਰਦੀਆਂ ਝੁਗੀਆਂ ਨੇ। ਕੁੱਦੇ ਲੱਖਾਂ ਨੇ ਅਮਨ ਸੰਗਰਾਮ ਅੰਦਰ, ਜੰਗ-ਬਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਲੁਗੀਆਂ ਨੇ। ਲੋਕ ਖੜੇ ਫੌਲਾਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਰਾਹ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਇਹਨਾ ਲਾਮ ਦਾ ਏ। ਨਵੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਨਵੇਂ ਪੜਾ ਪੈਂਡੇ, ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਅਜ ਲੋਕ-ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਏ।</poem> ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਟੇਰੇ ਲੋਕ ਦੀ ਜੰਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਅਮਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮੁਦਈ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] nh2b0j3e9iys0jrmslxaezoj970otud 0 40746 841418 840898 2026-06-23T02:39:52Z Kalakhalvania 60678 ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। 841418 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite journal|last=ਰੂਪ ਫੂਲਵੀ|first=ਗਿਆਨੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ|year=16-06-2025|title=ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ (ਫੂਲ ਟਾਊਨ, ਬਠਿੰਡਾ)|journal=ਫੂਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਿੱਧ ਔਰਤ, ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਬਾਰੇ ਲੇਖ।|volume=1|pages=16}}</ref>'''ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਮੇਲਾ''' ਹਰ ਸਾਲ 2 ਅਤੇ 3 ਹਾੜ (16 ਅਤੇ 17 ਜੂਨ) ਨੂੰ ਫੂਲ ਟਾਊਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਫੂਲ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਪਤਾ: ਨੇੜੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ, ਸਾਹਮਣੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਿੰਡ ਫੂਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ (ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ)। = '''ਇਤਿਹਾਸ''' <ref>ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਮੰਦਿਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ।</ref> = ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਰਿਸ਼ੀ - ਮੁਨੀ, ਵਲੀ, ਪੀਰ, ਪੈਗੰਬਰ, ਅਵਤਾਰ, ਜਪੀ - ਤਪੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਰੱਬ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਨਿਕਲੇ ਬੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ "ਸਿੱਧ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। "ਸਿੱਧ" ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਹਨ - ਮੰਗਲ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨਾ, ਵਰਜਣਾ, ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨਾ, ਆਗਿਆ ਕਰਨਾ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਾ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ। "ਸਿੱਧ" ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ" ਆਖਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ (ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 1913) ਕਸਬਾ ਫੂਲ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੂਲ, ਸਟੇਟ ਨਾਭਾ - ਹੁਣ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾੜੀ ਵਿਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਭਾਈ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਬਸਤਾ ਜੀ) ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਜੰਗੀਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਭਰਾ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਖਤੌਰ ਸਿੰਘ, ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਨਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ, ਇੰਦ ਕੌਰ, ਪਾਲ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਕੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਸਨ। ਮਤਲਬ ਬੀਬੀ ਜੀ ਸਮੇਤ 5 - 5 ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ.png|thumb|ਸਿੱਧ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ]] ਇੰਦ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਰੱਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਰਾਈਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਹਰੀਕੇ ਬੁਰਜ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਪਾਲ ਕੌਰ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭੁਪਾਲ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਪਿੰਡ ਰਾਈਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਤਿਉਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਭੁਪਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ - ਪੰਜ ਪੁੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰੀਆਂ, ਹਜ਼ੂਰ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਰਾਈਆ, ਕਪੂਰ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਤਿਉਣਾ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਤਪੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਾਏ - ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਚਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜੋ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਢਾਈ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਘਰ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛਲਿ ਪੱਖ ਸੱਤਿਉ ਸੰਮਤ ਬਿਕ੍ਰਮੀ 1972 (ਸੰਨ 1915) ਦਾ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ 10-12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 'ਬਾਈ ਕੱਤਕਤਾ ਦੇ ਪੂਣੀ ਦੇ' ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੱਛਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਪਾਉਦੀ ਸੀ ਤੇ ਸਲਵਾਰ ਤਾਂ ਉਕਾ ਹੀ ਨਹੀ ਪਾਈ। ਗਲ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕੁੜਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਮਰੇ ਚੋਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਹਉਂ ਤੇ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ, ਸ਼ਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈ, ਨਿਰਵੈਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਰਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਖੰਡ, ਮੰਡਲ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਸਤੀ ਦੀ ਰੱਬ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸਿੱਧ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੋਖੀ ਨੂੰ ਫ਼ਲ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਦਾ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵੀ ਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਰਾਂਤ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਚਿਮਟੇ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਤੱਤਾ ਚਿਮਟਾ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਰੀਂ-ਰੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਂਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰੱਤੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਕੋਲ ਪਈ ਕਿ ਕੁੰਡੂ ਜੁਲਾਹੇ ਦਾ ਤਾਂਗਾ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇ ਲੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਲੰਘ ਗਿਆ ਪਰ ਭੋਰਾ ਚੋਟ ਨਹੀ ਆਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੇਦੀ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਐਟਵੋਕੇਟ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਟਵਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੱਝ ਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਟੱਕਰ ਮਾਰੀ ਤੇ ਮੱਝ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਰ ਗਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਪਾਲ ਦਾਸ ਦੇ ਡੇਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਟਾਂਗਾ ਜੋੜਕੇ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਮੋੜ ਤੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਟਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਛਾਂਟੇ ਮਾਰੇ ਤੇ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਉਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਿਆ, ਫਕੀਰੀਆ ਰੰਘੜ ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ  ਸੀ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਟਾਂਗਾ ਲੈਕੇ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਫੂਲ ਘਰ ਪੁੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਮਸੀਤ ਪਾਸ ਭੱਠੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟਾਂਗੇ ਦਾ ਪਾਇਦਾਨ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਪੁੜਪੜੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਦੋ ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਜ਼ਖਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਫਕੀਰੀਏ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਬੱਚਾ ਜੋ ਲਗਭਗ ਸਾਲ ਭਰਦਾ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਕੀਰੀਆ ਕਹੇ ਮੈਨੂੰ ਬੀਬੀ ਨੇ ਪੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਗੰਨੇ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਨੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਗੰਨਾ ਮਾਰਿਆ-ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਗੰਨਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ‘ਓ-ਪੂ-ਰੂ’ ਆਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਧੜੰਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਬੀਬੀ ਜੀ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਵੀ ਮੰਗੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿੰਗ ਮਾਰਿਆ ਜੋ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਖੁੰਬ ਗਿਆ, ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨਹੀ ਬਚਦੀ, ਨਗਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਣ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੇਰ ਘਿਓ ਇੱਕਠਾ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਜੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਘਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਇਧਰ ਉਧਰ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟੇ ਭੱਜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜੋੜੇ ਹੀ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਗਲ ਵਿਚ ਚੋਲਾ ਤੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਟੋਪਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਸੰਗਤ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟੁੱਟੇ ਜੋੜੇ ਪੈਰੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਟੁੱਟੇ ਭੱਜੇ ਠਿੱਬੇ ਜੋੜੇ ਦੇਖਕੇ ਪਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਦੀ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਕੇ ਭੈਣ-ਬੀਬੀ ਕਹਿਕੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਦਾ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟੋਲ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਉਦਾ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਰੱਸੀ ਪਾ ਕੇ ਮੰਜੇ ਦੀ ਬਾਹੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਰੱਸੀ ਤੇ ਗੰਢਾਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਪਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਰੱਸੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭਰਾ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀ ਕੀਤਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਜਦੋਂ ਘਰੇ ਵੜਦੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਬਾਈ ਇੰਦਰਾ-ਬਾਈ ਇੰਦਰਾ’ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਹਾੜ-ਜੇਠ ਤੇ ਪੋਹ-ਮਾਘ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਗਲ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਚੋਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਰੱਖਦੇ ਨਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਮਰ੍ਹਾਜ (ਮਹਿਰਾਜ) ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵੱਲ ਸਿਵਿਆ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕਹੇ ‘ਤਾਰਦੇ ਬਾਈ ਤਾਰਦੇ ਬਾਈ, ਰਾਰੇ ਰਾਕੇ’ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭਾਲਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਬੀਬੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਸੇਲਬਰਾਹ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਜੋਰਾ ਸਿੰਘ ਫੂਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ (ਡੀ.ਸੀ) ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਜੀ ਉਸਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਮ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਕਿਹਾ, ਬਾਈ ਉੱਠ। ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਨਾਜ਼ਮ ਸਾਹਬ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਤਿੰਨ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਸੁਰਖ ਸਨ, ਲਾਲਾ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਾਲਾ ਨੇਤ ਰਾਮ ਨੇ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆਂ ਕਿ ਕੋਈ ਭਾਣਾ ਬੀਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਡਾਲ (ਹੈਜ਼ੇ) ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਗਈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੁਹੱਲੇ ਵਾਲੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਕੜਾਹਾ ਕੱਢਕੇ ਹਟੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਬੀਬੀ ਜੀ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਚੁਰ ਵਿਚ ਵੜ ਗਈ ਪਰੰਤੂ ‘ਤਾਤੀ ਵਾਉ ਨਾ ਲਾਗਈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸਰਣਾਈ’ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਸੁਆਹ ਲੱਗ ਗਈ ਪਰ ਅੱਗ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਛਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਚੋਲੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਹੀ ਰੋਟੀ, ਰਿਉੜੀਆਂ, ਪਤਾਸੇ, ਭੁਜੀਆ-ਬਦਾਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਬਿਨ੍ਹਾ ਧੁੱਪ-ਛਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੱਥ ਜਾਂ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਆਪ ਵੀ ਖਾਈ ਜਾਦੀ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ-ਕੁੱਤਿਆਂ-ਕਤੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਵਾਈ ਜਾਦੇ। ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀ ਸੀ, ਬੇ-ਫਿਕਰ ਮਸਤ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਲੇਟੀ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਤੁਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਲੀ ਚਲੀ ਜਾਦੀ ਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੀੜੀ ਤੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪ ਬੈਠ ਜਾਦੀ ਤੇ ਚਰਖੇ ਦਾ ਹੱਥਾ ਫੜਕੇ ਖੂਬ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪੂਣੀ ਨਾਲ ਮੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਤੰਦ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪੇ ਹੀ ਹੱਸਕੇ ‘ਓ-ਪੂ-ਰੂ’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਘਰੇ, ‘ਓ ਬਾਈ ਚਾਹ ਦੇਦੇ’ ਕਹਿਣਾ। ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚਾਹ ਲੈ ਆਉਣੀ। ਜੇ ਦਿਲ ਕਰਨਾ ਪੀ ਲੈਣੀ ਨਹੀ ਤਾਂ ਭਾਡੇਂ ਚ ਪਈ ਛੱਡਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀ ਪੀਂਦੀ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਨਿੱਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਬੀ ਜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ‘ਓ-ਪੂ-ਰੂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਓ (ਉਅੰਕਾਰ-ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ), ਪੂ (ਪੂਰਨ) ਅਤੇ ਰੂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਭਾਵ ਉਹ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ‘ਓ ਬਾਈ ਉੱਠ ਜਾਂ ਓ ਬਾਈ ਜਾਹ’ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਰੇਨਾ ਦਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ 01 ਹਾੜ 1955 (15 ਜੂਨ), ਦਿਨ ਬੁਧਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 02 ਹਾੜ 1955 (16 ਜੂਨ), ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਚੋਲਾ ਛੱਡ ਗਏ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਢਿਪਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕੋਲ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੰਤ ਕਿਸ਼ਨ ਗਿਰ ਦੇ ਡੇਰੇ (ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੁਣ ਮੰਦਿਰ ਹੈ।) ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ, ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋ ਅੱਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਬੂਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਕੱਦਆਵਰ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੋਲ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਸਬਾ ਫੂਲ ਟਾਊਨ (ਬਠਿੰਡਾ) ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ 2-3 ਹਾੜ (ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ) ਨੂੰ ਫੂਲ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਲਾ 2 ਹਾੜ, ਸਾਲ 1970 ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਹ ਮੇਲਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ, 2-3 ਹਾੜ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਇੱਕਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਬੜੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਸਕੂਨ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸਰਵਸਾਂਝੀ ਵਾਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ – ਲਾਲ ਵਲੈਤੀ ਮੱਲ ਦਾ ਭਾਈ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਚਾਚਾ ਮੰਗਲ ਸੈਨ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਫਿਰੈ, ‘ਬੀਬੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਚਲ, ਬੀਬੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਚਲ।’ ਪੂਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਜੈ ਬੀਬੀ ਪਾਰੋ ਸਭ ਦੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰੋ। * ਸੋਧ ਕਰਤਾ: ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ (ਫੂਲ ਵਾਲਾ) {{ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] <references responsive="" /> 6zufp8oci0nyhia400pbm64e658kt8n 0 57097 841414 841319 2026-06-22T18:33:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841414 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics character<!--Wikipedia:WikiProject Comics-->||character_name=Hulk|image=Hulk (comics character).png|caption=Promotional image of the Hulk from the TV series ''[[Avengers Assemble (TV series)|Avengers Assemble]]''. Art by Brandon Peterson.|converted=y|publisher=[[Marvel Comics]]|debut=''[[The Incredible Hulk (comic book)|The Incredible Hulk]]'' #1 (May 1962)|creators=[[Stan Lee]]<br>[[Jack Kirby]]|alter_ego=Robert Bruce Banner<ref name=CBR>{{cite web|url= http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23/|title= Comic Book Urban Legends Revealed #23|first= Brian|last= Cronin|date= November 3, 2005|website= [[Comic Book Resources]]|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23|archivedate= April 27, 2015|url-status= live|quote= [Stan] Lee began referring (for more than a couple of months) to the Incredible Hulk's alter ego as 'Bob Banner' rather than the 'Bruce Banner' that he was originally named. Responding to criticism of the goof, Stan Lee, in issue #28 of the ''Fantastic Four'', laid out how he was going to handle the situation, 'There's only one thing to do-we're not going to take the cowardly way out. From now on his name is Robert Bruce Banner-so we can't go wrong no matter WHAT we call him!'}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23 |date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2015 }}</ref>|species=[[Mutate (comics)|Human mutate]]|homeworld=[[Dayton, Ohio]]|alliances=[[Avengers (comics)|Avengers]]<br>[[Defenders (comics)|Defenders]]<br>[[Horsemen of Apocalypse]]<br>[[Fantastic Four]]<ref>{{cite comic|writer= [[Walt Simonson|Simonson, Walt]]|penciller= [[Arthur Adams (comics)|Adams, Arthur]]|inker= [[Art Thibert|Thibert, Art]]|story= Big Trouble on Little Earth!|title= Fantastic Four|issue= 347|date= December 1990}}</ref><br>[[Pantheon (Marvel Comics)|Pantheon]]<br>[[Warbound]]|aliases=Joe Fixit, [[Horsemen of Apocalypse|War]], World-Breaker, Doc Green, [[Devil Hulk]]|powers='''As Bruce Banner:''' * Genius-level intellect '''As Hulk:''' *[[Vulnerability#Invulnerability|Invulnerability]] *Superhuman strength, stamina and durability *Anger empowerment *Regenerative healing factor|cat=super|subcat=Marvel Comics|sortkey=Hulk (comics)}} ਇਕ ਹਲਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]]। ਲੇਖਕ [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜੈਕ ਕਰਬੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ ''ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (ਮਈ 1962) ਦੇ ''ਡੈਬਿ'' ਟ ਈਸ਼ੂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਪਾਤਰ ਹੁਲਕ, ਇੱਕ ਹਰੀ-ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਹੁਲਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਉਮੈ, '''ਡਾ. ਰਾਬਰਟ ਬਰੂਸ ਬੈਨਰ''', ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਬੰਬ ਦੇ ਫਟਣ ਸਮੇਂ [[ਗਾਮਾ ਕਿਰਨ|ਗਾਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ]] ਉਸ ਦੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੈਨਰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁਲਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੜਾਸ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਨਰ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਲਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਲਕ ਨੂੰ ਬੈਨਰ ਦੀ ਭੰਜਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਮੂਰਖਤਾ ਰਹਿਤ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਯੋਧਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਭਾਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਕ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਸਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬੈਟੀ ਰੌਸ, ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਕ ਜੋਨਸ, ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਲ-ਹਾਕ, ਬੇਟੇ ਹੀਰੋ-ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਟੀਮ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹਨ। ਏਵੈਂਜਰਸ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਲਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ''ਫ੍ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ''ਡਾ. ਜੈਕੀਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਾਇਡ ਦੇ'' ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="HulkTIG">{{Cite book|url=https://archive.org/details/hulkincrediblegu0000defa|title=The Hulk: The Incredible Guide|last=DeFalco|first=Tom|date=2003|publisher=[[Dorling Kindersley]]|isbn=978-0-7894-9260-9|location=London, United Kingdom|page=200}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਲਕ ਦਾ ਰੰਗ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੰਗ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਮੁਢਲੀਆਂ ਫੜ੍ਹਾਂ ਹਨ: " ਹਲਕ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ!" ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ "ਹੁਲਕ ਸਮੈਸ਼!", ਜਿਸਨੇ ਕਈ [[ਪਾਪੂਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਪੌਪ ਕਲਚਰ]] ਮੇਮਜ਼ ਲਈ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ,<ref name="HulkIconic"><cite class="citation web">Miller, Matt (July 13, 2016). [http://www.esquire.com/entertainment/books/news/a46670/marvel-hulk-dead/ "Marvel Just Killed Off Another Iconic Superhero (But it Was the Worst One, Really)"]. ''[[Esquire (magazine)|Esquire]]''. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref name="HulkIconic2"><cite class="citation web">Rothman, Michael (July 13, 2016). [https://gma.yahoo.com/marvel-kills-off-iconic-avenger-50-old-superhero-083453409--abc-news-celebrities.html "Marvel Kills Off Iconic 'Avenger' and 50-Year-Old Superhero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013022837/https://gma.yahoo.com/marvel-kills-off-iconic-avenger-50-old-superhero-083453409--abc-news-celebrities.html |date=2016-10-13 }}. ''[[Good Morning America]]''. [[Yahoo!]]. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ਇਹ ਪਾਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਥੀਮ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ) ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਹੁਲਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ, ਐਨੀਮੇਟਡ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਰਿਕ ਬਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ|ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ]],   ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਐਵਾਰਡ ਨੌਰਟਨ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ''ਦਿ ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (2008) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਾਰਕ ਰੂਫ਼ਾਲੋ|ਮਾਰਕ ਰੁਫਾਲੋ]] ਨੇ ''[[ਦ ਅਵੈਂਜਰਸ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਿ ਐਵੈਂਜਰਸ]]'' (2012), ''[[ਆਇਰਨ ਮੈਨ 3]]'' (2013) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿਚ, ''ਐਵੈਂਜਰਜ਼: ਏਜ ਆਫ ਅਲਟਰੋਨ'' (2015), ''[[ਥੌਰ: ਰੈਗਨਾਰੋਕ|ਥੌਰ: ਰਾਗਨਾਰੋਕ]]'' (2017), ''ਏਵੈਂਜਰਸ: ਇਨਫਿਨਿਟੀ ਵਾਰ'' (2018), ''ਕਪਤਾਨ ਮਾਰਵਲ'' (2019) ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ''[[ਐਵੇਂਜ਼ਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ|ਐਵੈਂਜਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ]]'' (2019) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਡੈਬਿ. ਦੀ ਸੂਚੀ * ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਲਕ == ਹਵਾਲੇ == mxctv3can8yfl071b5aw9yki7nkhbzy 0 66914 841417 599575 2026-06-23T00:22:42Z 2600 etc 50854 841417 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ | logo = Google Store logo 2026.svg | type = | industry = [[ਰੀਟੇਲ]] | founded = {{start date|2015|3|11}} | area_served = <!-- or:| areas_served = --> | key_people = | products = ਤਕਨਾਲੋਜੀ | brands = [[Google Nexus]] | services = | owner = [[ਗੂਗਲ]] | website = {{url|https://store.google.com/}} }} '''ਗੂਗਲ ਸਟੋਰ''' ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਰਿਟੇਲਰ ਹੈ।ਇਹ ਸਟੋਰ ਗੂਗਲ ਨੈਕਸਸ,ਕਰੋਮਕਾਸਟਸ,ਸਮਾਰਟਵਾਚਸ,ਨੇਸਟ ਥਰਮੋਸਟੇਟ, ਅਤੇ ਕੀਬੋਰਡ, ਚਾਰਜਰਜ਼ ਅਤੇ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਉਪਕਰਣ ਵੇਚਦਾ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ 11 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਰਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.engadget.com/2015/03/11/google-store-chromebook-android-play/ Google opens a new online store for all of its gadgets] ([[Engadget]]).</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== * [[ਕ੍ਰੋਮਬੁੱਕ ਪਿਕਸਲ]] * [[ਮਾਈਕਰੋਸਾੱਫਟ ਸਟੋਰ]] * [[ਐਪਲ ਸਟੋਰ]] ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== * {{ਦਫ਼ਤਰੀ_ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://store.google.com/}} * [http://googleblog.blogspot.com.es/2015/03/meet-updated-chromebook-pixel-and-new.html Meet the updated Chromebook Pixel and the new Google Store.] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਗੂਗਲ-ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015]] 87yf1r9313ucm1dpg0z2c2bhymzypyk 0 155347 841411 738196 2026-06-22T16:42:04Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360391661|Padmini Kolhapure]]" 841411 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:PadminiKolhapure.jpg|thumb|ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ]] '''ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1976) ਅਤੇ ਡਰੀਮ ਗਰਲ (1977) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਸਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ'' (1978) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure Awards |url=https://m.timesofindia.com/topic/Padmini-Kolhapure/awards |website=The Times of India}}</ref> 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ''ਇੰਸਾਫ਼ ਕਾ ਤਰਾਜ਼ੂ'' (1980) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। (1982), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ''ਸੌਤੇਨ'' (1983) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ'' (1985) ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਧਾਰੀਨਾਥ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਰੂਪਮਾ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ|ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ]], ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸ਼ਰਧਾ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸਿਧਾਂਤ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar (Expressindia.com) |date=13 August 2008 |title=Working for TV serial was frustrating: Tejaswini |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072433/http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |archive-date=14 October 2012 |access-date=12 July 2012 |publisher=Express India}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਪਨਾਮ "ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ" ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਂਕਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="TOIFamily">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-I-had-my-way-I-would-have-worked-with-Raj-Kapoor-all-my-life-Padmini-Kolhapure/articleshow/22516382.cms If I had my way, I would have worked with Raj Kapoor all my life: Padmini Kolhapure] Times of India 13 September 2013</ref> ਪਦਮਿਨੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੰਧਾਰੀਨਾਥ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ (ਪੰਡਿਤ [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਵੰਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਟਿਆ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ|ਬੜੌਦਾ ਦਰਬਾਰ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਸੀ। ਪੰਧਰੀਨਾਥ ਦੀ ਮਾਂ ਪੰਡਿਤ [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਲਵੰਤਰਾਓ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਿਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।<ref name="DNAFamily">[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-bad-about-it-1265542 I feel bad about it: Pt. Pandharinath] DNA 16 June 2009</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਫ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="TOIFamily" /> ਫਿਲਮ ''ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ'' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਉਰਫ ਟੂਟੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref name="ht" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="ht" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਯੰਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਫਟਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ'' ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਜ਼ਾ ਨਾਲ 4 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref name="ht">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx|date=30 June 2013}} Hindustan Times 28 January 2013</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਨਾਲ [[ਯਾਦੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤ]], ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੋਸਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਪਦਮਿਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਧਾਤਾ, ਦਾਨਾ ਪਾਣੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੀ ਪੜੋਸਨ ਹਮ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ ਕਰੇਂਗੇ ਅਤੇ ਸੜਕ ਛਪ (ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ) ਲਈ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=printwww.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=print|title=Life & Style / Metroplus : Where has all the magic gone?|access-date=2012-11-03}}. The Hindu (2012-07-20). Retrieved on 2012-11-03.</ref> ਉਸਨੇ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਦੇ [[ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਦਮਿਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ (1975) ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਡ੍ਰੀਮਗਰਲ (1977), ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1976), ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਬੀਨਾ ਸੁਹਾਗਨ (1978) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਗਹਿਰਾਏ (1980) ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/ishq-ishq-ishq-1974/article5943515.ece|title=Ishq, Ishq, Ishq (1974)|author=Vijay Lokapally|date=24 April 2014|work=[[The Hindu]]|accessdate=2 April 2019}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਫਿਲਮ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ (1986) ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਉਰਫ ਟੂਟੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Subhash K Jha |date=25 April 2014 |title=Bollywood actresses who married film producers |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/actresses-who-married-film-producers/ |accessdate=28 December 2020 |work=Bollywood Hungama}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web |title=Mithun Chakraborty faked a stomach ache to help Padmini run away and get married |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/mithun-chakraborty-faked-a-stomach-ache-to-help-padmini-run-away-and-get-married-news-237033 |accessdate=27 November 2022 |work=Outlook India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ht2">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx|date=30 June 2013}} ''Hindustan Times'' Retrieved 28 January 2013</ref> ਪ੍ਰਿਯੰਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ਫਟਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਬ ਕੁਸ਼ਲ ਮੰਗਲ (2020) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਜ਼ਾ ਮੋਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref name="ht2" /><ref>{{cite web |date=5 February 2021 |title=Inside Priyaank Sharma-Shaza Morani's wedding party: Cousin Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure, attend. See pics |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/inside-priyaank-sharma-shaza-morani-s-wedding-party-cousin-shraddha-kapoor-padmini-kolhapure-attend-see-pics-101612490672695-amp.html |accessdate=6 February 2021 |work=Hindustan Times}}</ref>[[ਤਸਵੀਰ:Celebrities_at_Manish_Malhotra_-_Lilavati_Save_&_Empower_Girl_Child_show_(18).jpg|thumb|238x238px| ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ 2012 ਵਿੱਚ]] == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |1974 |''ਏਕ ਖਿਲਾੜੀ ਬਾਵਨ ਪੱਤੇ'' | | rowspan="7" |ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ | |- |1975 |''ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ਼'' | | |- |1976 |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' |ਗੁੱਡੂ | |- |1977 |੍ਰੀਮ ਗਰਲ |ਪਦਮਿਨੀ | |- | rowspan="3" |1978 |''ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਗਨ'' |ਬੁਲਬੁਲ ਚੋਪੜਾ | |- |''ਸੱਤਿਆਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ'' |ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪਾ |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|title=Blast from the Past - Satyam Shivam Sundarma (1978)|date=25 September 2014|work=The Hindu|access-date=20 October 2014|agency=Hindu}}</ref> |- |''ਹਮਾਰਾ ਸੰਸਾਰ'' |ਆਸ਼ਾ | |- | rowspan="3" |1980 |''ਥੋੜੀ ਸੀ ਬੇਵਫਾਈ'' |ਮੀਨੂ | rowspan="2" |ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ | |- |''ਗੇਹਰਾਇ'' |ਉਮਾ | |- |''ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਤਰਾਜ਼ੂ'' |ਨੀਟਾ |ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਜੇਤੂ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |last=Sur |first=Prateek |date=29 September 2022 |title=10 Bollywood films whose stories revolve around rape |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201204928/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-date=1 December 2022 |access-date=10 February 2023 |website=Outlook}}</ref> |- |1981 |''ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ'' |ਚੰਦਰਾ |ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਊ ਜਿੱਤਿਆ-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |date=24 October 2013 |title=Ahista Ahista is a celluloid edifice built on prefabricated blocks of tear-jerker tragedy |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19811215-ahista-ahista-is-a-celluloid-edifice-built-on-prefabricated-blocks-of-tear-jerker-tragedy-773530-2013-10-24 |access-date=24 October 2013 |website=India Today}}</ref> |- |1981 |''ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਾਨਾ ਹੈ'' |ਕੰਚਨ | | |- | rowspan="5" |1982 |''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' |ਮਨੋਰਮਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=14 August 2020 |website=Box Office India}}</ref> |- |''ਵਿਧਾਤਾ'' |ਦੁਰਗਾ | | |- |''ਸਟਾਰ'' |ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ |ਕੈਮਿਯੋ | |- |''ਤੇਰੀ ਮਾਂਗ ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰ ਦੂੰ'' | | | |- |''ਸਵਾਮੀ ਦਾਦਾ'' |ਚਮਕੀਲੀ | |<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |title=This week, that year: The sound of music with Dev Anand uncle |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-the-sound-of-music-with-dev-anand-uncle/articleshow/78324837.cms |access-date=10 October 2016 |website=Mumbai Mirror}}</ref> |- | rowspan="5" |1983 |''ਲਵਰਜ਼'' |ਮੈਰੀ | | |- |''ਮਜ਼ਦੂਰ'' |ਮੀਨਾ ਸਕਸੈਨਾ | | |- |''ਸੌਤਨ'' |ਰਾਧਾ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Usman 2014">{{Cite book|location=India|deadurl=Yasser Usman}}</ref> |- |''ਵੋਹ ਸਾਤ ਦਿਨ'' |ਮਾਇਆ | |<ref>{{YouTube|Q_R9lqkyC2c|Woh Saat Din 1983 Full Movie}}</ref> |- |''ਬੇਕਰਾਰ'' |ਸੁੰਦਰੀ | | |- | rowspan="5" |1984 |''ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਾਨ'' |ਸਲਮਾ ਮਿਰਜ਼ਾ | | |- |''ਨਵਾਂ ਕਦਮ'' |ਚੰਦਾ | | |- |''ਏਕ ਨਈ ਪਹੇਲੀ'' |ਕਜਰੀ | | |- |''ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾ ਘਰ'' | | | |- |{{Lang|hi-latn|[[Hum Hain Lajawab]]}} |ਦਿਲਰੂਬਾ | | |- | rowspan="9" |1985 |''ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ'' |ਪ੍ਰੀਤੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਆਜ ਦਾ ਦੌਰ'' |ਦੁਰਗਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ | | |- |''ਰਾਹੀ ਬਦਲ ਗਏ'' |ਸੰਗੀਤਾ | | |- |''ਪ੍ਯਾਰੀ ਬੇਹਨਾ'' |ਮੰਗਲਾ | | |- |''ਇਨਸਾਫ਼ ਮੈਂ ਕਰੂੰਗਾ'' |ਪਿੰਕੀ | | |- |''ਬੇਵਫਾਈ'' |ਰੇਨੂ | | |- |''ਪੱਥਰ ਦਿਲ'' |ਬਿੰਦੀਆ | | |- |''ਵਫ਼ਾਦਾਰ'' |ਸੀਤਾ | | |- |''ਦੋ ਦਿਲੋਂ ਕੀ ਦਸਤਾਨ'' |ਸੋਨਾ ਮਾਥੁਰ | |<ref>{{Cite web |title=Do Dilon Ki Dastan (1985) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033321/https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |archive-date=2 December 2020 |access-date=12 March 2022 |website=Cinestaan}}</ref> |- | rowspan="9" |1986 |''ਅਨੁਭਵ'' |ਗੌਰੀ | | |- |''ਸਵਰਗ ਸੇ ਸੁੰਦਰ'' |ਲਲਿਤਾ ਚੌਧਰੀ | | |- |''ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ'' |ਪੂਜਾ | | |- |''ਮੁਦੱਤ'' |ਕਲਪਨਾ | | |- |''ਕਿਰਾਏਦਾਰ'' |ਜਯਾ ਅਭਿਆਨਕਰ | | |- |''ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕਰੇਂਗੇ'' |ਊਸ਼ਾ | | |- |''ਪ੍ਰੀਤੀ'' |ਪ੍ਰੀਤੀ | | |- |''ਸੁਹਾਗਨ'' |ਜਯੋਤੀ | |<ref name="Suhagan">{{Cite web |title=Suhagan |url=https://www.lyricsbogie.com/category/movies/suhaagan-1986 |access-date=22 November 2015 |website=Lyrics Bogie}}</ref> |- |''ਜੰਬਿਸ਼-ਦ ਮੂਵਮੈਂਟਃ ਦ ਫਿਲਮ'' |ਵਿਦਿਆ/ਧਰਤੀ | | |- | rowspan="5" |1987 |''ਝਾਂਝਰ'' |ਪੁਸ਼ਪਾ | | |- |''ਪਿਆਰ ਕੇ ਕਾਬਿਲ'' |ਸੰਗੀਤਾ ਕਪੂਰ | | |- |''ਦਾਦਾਗਿਰੀ'' |ਬਰਖਾ ਸਿੰਘ | |<ref>{{Cite web |date=12 June 2020 |title=Dadagiri 1987 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts – KS Box Office |url=https://ksboxoffice.com/dadagiri-1987-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |access-date=20 February 2022 |language=en-US}}</ref> |- |''ਸਡ਼ਕ ਛਾਪ'' |ਅੰਜੂ | | |- |''ਹਵਾਲਾਤ'' |ਗੀਤਾ | | |- |1988 |''ਸਾਗਰ ਸੰਗਮ'' |ਰਾਧਾ | | |- | rowspan="3" |1989 |''ਹਮ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰੇਂਗੇ'' |ਮਨੀਸ਼ਾ | | |- |''ਦਾਨਾ ਪਾਨੀ'' |ਚੰਦਾ | | |- |''ਦਾਤਾ'' |ਸੋਨਾ | | |- |1991 |''ਕੁਰਬਾਨੀ ਰੰਗ ਲਾਏਗੀ'' |ਬਸੰਤੀ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1992 |''ਤੌਹੀਨ'' |ਸੰਧਿਆ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1994 |''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੀ ਪੜੋਸਨ'' |ਮੇਨਕਾ ਖੰਨਾ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1999 |''ਰੌਕਫੋਰਡ'' |_ |ਨਿਰਮਾਤਾ | |- |2000 |''ਚਿਮਨੀ ਪੱਖਰ'' |ਨੰਦਿਨੀ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੋਨ "-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਰਾਠੀ | |- |2005 |''ਮੰਥਨਃ ਏਕ ਅਮਰੁਤ ਪਿਆਲਾ'' |ਅੰਜਲੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Zee News">{{Cite web |date=23 November 2005 |title=Marathi film 'Manthan Ek Amrut' to premier in IFFI |url=http://zeenews.india.com/home/marathi-film-manthan-ek-amrut-to-premier-in-iffi_257605.html |access-date=23 November 2005 |website=Zee News}}</ref> |- | rowspan="2" |2006 |''Souten: ਦਾ ਅਦਰ ਵੁਮਨ'' |ਸਮਿਤਾ ਐਸ ਸਿੰਘ | | |- |''ਏਟ: ਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ'' |ਰਾਧਾ ਐਸ. ਰਾਏ | | |- |2009 |''ਬੋਲੋ ਰਾਮ'' |ਅਰਚਨਾ ਕੌਸ਼ਿਕ | | |- | rowspan="2" |2012 |''ਕਰਮਯੋਗੀ'' |ਮਨਕਾਮਮਾ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Saraswathy Nagarajan">{{Cite web |last=Saraswathy Nagarajan |date=11 March 2011 |title=Mr. Reliable of Mollywood |url=http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629052318/http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |archive-date=29 June 2011 |access-date=11 March 2011 |website=The Hindu}}</ref> |- |''ਮਾਈ.'' |ਮਧੂ | | |- | rowspan="3" |2013 |''ਫਦਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਰਾਓ | |<ref name="The Times of India">{{Cite web |date=24 June 2014 |title=Kamal Haasan's Kaakki Sattai was remade |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know-/Kamals-Kaakki-Sattai-was-remade/articleshow/37170040.cms |access-date=27 July 2016 |website=The Times of India}}</ref> |- |''ਡਾਟਰ'' | | | |- |ਧੁਆਂ | | | |- | rowspan="2" |2015 |''ਕਾਰਬਨ'' |ਗਾਇਤਰੀ | | |- |''ਬਚਪਨ ਏਕ ਧੋਖਾ'' | | | |- |2019 |''ਪਾਣੀਪਤ'' |[[ਗੋਪੀਕਾਬਾਈ|ਗੋਪਿਕਾ ਬਾਈ]] | |<ref name="Firstpost">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/padmini-kolhapure-joins-arjun-kapoor-kriti-sanon-sanjay-dutt-in-ashutosh-gowarikars-historical-drama-panipat-5344121.html|title=Padmini Kolhapure joins Arjun Kapoor, Kriti Sanon, Sanjay Dutt in Ashutosh Gowariker's Panipat|date=9 October 2018|work=Firstpost|access-date=24 February 2019|language=en-US}}</ref> |- |2020 |''ਪ੍ਰਵਾਸ'' |ਲਤਾ ਇਨਾਮਦਾਰ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Prawaas">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|title=Prawaas|date=30 December 2019|work=Times of India|access-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226175647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|archive-date=26 December 2020}}</ref> |- |ਟੀ. ਬੀ. ਏ. |''ਝਾਡ਼ ਫੂੰਕ'' | | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |2014 |''ਇਕ ਨਈ ਪਹਿਚਾਨ'' |ਪੱਲਵੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਮੋਦੀ | |<ref name="Pinkvilla">{{Cite web |title=Padmini Kolhapure to enter as love interest of Suresh Modi in Ekk Nayi Pehchaan |url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826121410/http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |archive-date=26 August 2014 |access-date=13 August 2014 |website=Pinkvilla}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''ਸੁਪਰ ਡਾਂਸਰ'' |ਆਪ |ਮਹਿਮਾਨ |<ref>{{Cite web |date=25 September 2021 |title=Super Dancer 4: Hema Malini, Poonam Dhillon and Padmini Kolhapure to grace the dance reality show |url=https://www.news18.com/news/movies/super-dancer-4-hema-malini-poonam-dhillon-and-padmini-kolhapure-to-grace-the-dance-reality-show-4243952.html |access-date=26 September 2021 |website=News18}}</ref> |- |''ਦਿਲ ਬੇਕਰਾਰ'' |ਭੂਦੇਵੀ |ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ |<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Lata |date=20 November 2021 |title=Disney+ Hotstar to stream new show 'Dil Bekaraar' on 26 November |url=https://www.livemint.com/industry/media/disney-hotstar-to-stream-new-show-dil-bekaraar-on-26-november-11637383183934.html |access-date=16 December 2021 |website=Live Mint}}</ref> |- |2022 |''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ 9'' | rowspan="2" |ਆਪ | rowspan="2" |ਮਹਿਮਾਨ |<ref>{{Cite web |date=9 November 2022 |title=Mithun Chakraborty, Padmini Kolhapure reunite after 33 years on dance show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mithun-chakraborty-padmini-kolhapure-reunite-after-33-years-watch-video-8259207/lite/ |access-date=22 December 2022 |website=Indian Express}}</ref> |- |2023 |''ਇੰਡੀਆਜ਼ ਬੈਸਟ ਡਾਂਸਰ 3'' |<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure recreates the magic of 'Yeh Galiyan Yeh Chaubara' on India's Best Dancer 3 |url=https://zeenews.india.com/television/padmini-kolhapure-recreates-the-magic-of-yeh-galiyan-yeh-chaubara-on-ibd-3-2635599.html/amp |access-date=15 July 2023 |website=Zee News}}</ref> |- |2025 |''ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ'' |ਰਾਜਮਾਤਾ | |<ref>{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Padmini Kolhapure: One of my biggest regrets is missing out on working with Amitji |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/padmini-kolhapure-one-of-my-biggest-regrets-is-missing-out-on-working-with-amitji/articleshow/120921108.cms |website=The Times of India}}</ref> |- |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ (ਸੰਗੀਤ) ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- | rowspan="2" |2021 |"ਹਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ" |ਵੱਖ-ਵੱਖ |<ref>{{Cite web |title=Lata Mangeshkar, Amitabh Bachchan, Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure come together for Hum Hindustani |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/lata-mangeshkar-amitabh-bachchan-shraddha-kapoor-tara-sutaria-come-together-for-hum-hindustani-50105.html |access-date=16 August 2021 |website=Filmfare}}</ref> |- |"ਯੇ ਗਲੀਆਂ ਯੇ ਚੌਬਾਰਾ" |ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ |<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure to recreate her iconic song 'Ye Galiyan Ye Chaubara' in a music video |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/padmini-kolhapure-to-recreate-her-iconic-song-ye-galiyan-ye-chaubara20211101150658/ |access-date=16 November 2021 |website=ANI News}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਹਿੰਦੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]] 0ff3hu32v3dkkvc0ghbkw5pkd7ypduw 0 164657 841410 672430 2026-06-22T16:20:06Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357318036|Uttara Baokar]]" 841410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Uttara Baokar | image = {{CSS image crop |Image = Director, Unni Vijayan Producer Prince Thampi at the presentation of film " Lesson in Forgetting", at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 25, 2012.jpg |bSize = 1100 |cWidth = 240 |cHeight = 200 |oTop = 90 |oLeft = 840 |Location=center }} | caption = Baokar (right) at [[International Film Festival of India|IFFI]] [[43rd International Film Festival of India|2012]] | birth_date = {{birth year|1944}} | birth_place = | death_date = {{death date and given age|2023|04|12|79|df=y}} | death_place = | occupation = Actress | years_active = 1968–2023 | spouse = | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਉੱਤਰਾ ਬਾਓਕਰ''' (1944 – 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023)<ref name="The Times of India 2023">{{Cite web |date=12 Apr 2023 |title=National Award-winning actress Uttara Baokar passes away at 79 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/national-award-winning-actress-uttara-baokar-passes-away-at-79/articleshow/99443336.cms |access-date=13 Apr 2023 |website=The Times of India}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਜ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ''ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ'' ਵਿੱਚ ਪਦਮਾਵਤੀ, ''ਮੇਨਾ ਗੁਰਜਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੇਨਾ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ''[[ਉਥੈਲੋ|ਓਥੇਲੋ]]'' ਵਿੱਚ ਡੇਸਡੇਮੋਨਾ, ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ]] ਦੀ ''ਤੁਗਲਕ'' ਵਿੱਚ ਮਾਂ, ''ਛੋਟੇ ਸਯੱਦ ਬੜੇ ਸਯੱਦ'' ਵਿੱਚ ਨੌਚ ਗਰਲ, ਅਤੇ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ''ਉਮਰਾਓ'' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ।<ref name="th">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/06/30/stories/2005063000590300.htm|title=Of days that were...|date=30 June 2005|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106045447/http://www.hindu.com/mp/2005/06/30/stories/2005063000590300.htm|archive-date=6 November 2012}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਵੰਤ ਡਾਲਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਸੰਧਿਆ ਛਾਇਆ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article408560.ece|title=Those lonely sunset days|date=23 April 2010|work=The Hindu}}</ref> 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ ''[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]'' ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="sna">{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |access-date=17 February 2012 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}}</ref> ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਦੋਘੀ'' (1995), ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅਮਰਾਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਫਤਰਦਾਰ, ''ਉੱਤਰਾਯਣ'' (2005), ''ਸ਼ੇਵਰੀ'' (2006), ਅਤੇ ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨਾਲ ''ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ'' (2006) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/culture-cauldron/Marathi-cinema-gets-the-sensitive-and-intelligent-film-lover/articleshow/3006029.cms|title=Marathi cinema gets the sensitive and intelligent film-lover|date=3 May 2008|work=The Economic Times}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉੱਤਰਾ ਨੇ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] (NSD),<ref name="The Economic Times 2023">{{Cite web |date=13 Apr 2023 |title='A remarkable human being': Neena Kulkarni, Manoj Joshi remember late actress Uttara Baokar on social media |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/veteran-actress-uttara-baokar-passes-away-at-79-manoj-joshi-neena-kulkarni-pay-moving-tribute-to-the-tamas-star-on-social-media/articleshow/99451182.cms |access-date=13 Apr 2023 |website=The Economic Times}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2008/02/24/stories/2008022450160500.htm|title=Theatre is revelation|date=24 February 2008|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302010357/http://www.hindu.com/mag/2008/02/24/stories/2008022450160500.htm|archive-date=2 March 2008}}</ref> 1968 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Alumni List For The Year 1968 |url=http://www.nsd.gov.in/alumni2.asp?id=1968 |publisher=[[National School of Drama]] Official website |access-date=2023-04-17 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206235729/http://nsd.gov.in/alumni2.asp?id=1968 |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * <nowiki><i id="mwOg">ਯਾਤਰਾ</i></nowiki> (1986) * ''[[ਤਮਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਮਸ]]'' (1987) * ''ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ'' (1989) * ''ਉਡਾਨ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (1990-1991) * ''ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ'' (1991) * ''ਬਰਨਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ'' (1993) * ''ਦੋਗੀ'' (1995) (ਮਰਾਠੀ) * ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ]]'' (1996) * ''ਠਸ਼ਕ'' (1999) * ''ਅੰਤਰਾਲ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2000) * ''[[Zindagi Zindabad|ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ]]'' (2000) * ''[[Kora Kaagaz|ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼]]'' (2002) * ''[[Vaastupurush|ਵਾਸਤੂਪੁਰਸ਼]]'' (2002) (ਮਰਾਠੀ) * ''[[Nazarana|ਨਜ਼ਰਾਨਾ]]'' (2002) (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) * ''ਉੱਤਰਾਯਣ'' (2003) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2003-2006) * ''ਸ਼ੇਵਰੀ'' (ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ) (2006) * ''ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006–2009) * ''ਜਬ ਲਵ ਹੁਆ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006-2007) * ''ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ'' <ref name="GokulsingDissanayake2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA77|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=K. Moti Gokulsing|last2=Wimal Dissanayake|date=17 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|pages=77–|access-date=4 May 2013}}</ref> (2006) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਰਿਸ਼ਤੇ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਪਾਪ'' (2005) * ''ਹਮ ਕੋ ਦੀਵਾਨਾ ਕਰ ਗਏ'' (2006){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * ''ਡੋਰ'' (2006) * ''ਆਜਾ ਨਚਲੇ'' (2007) * ''8 x 10 ਤਸਵੀਰ'' (2009) * ''[[Ha Bharat Maza|ਹਾ ਭਾਰਤ ਮਜ਼ਾ]]'' (2011) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਸੰਹਿਤਾ'' (2013) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਇਕੀਸ ਤੋਪੋ ਕੀ ਸਲਾਮੀ'' (2014) ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ''ਦੇਵ ਭੂਮੀ - ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ'' (2015) ਪ੍ਰਿਆ (ਰਾਹੁਲ ਨੇਗੀ ਦੀ ਭੈਣ) ਵਜੋਂ == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * == ਇਨਾਮ == * ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ 1984 ''[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]'' ।<ref name="sna"/> * 1988 ''<nowiki/>'ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ''' ਲਈ ''ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ'' == ਨੋਟਸ == {{Reflist|2}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aYgqAAAAYAAJ|title=The Motion Picture Guide ... Annual|last=Nash|first=Jay Robert|last2=Nash|first2=Stanley Ralph|last3=Ross|first3=Stanley Ralph|publisher=[[Cinebooks]]|year=1987|isbn=0-933997-16-7|ref=Na|author-link=Jay Robert Nash|author-link3=Stanley Ralph Ross}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&q=ShantaGandhi&pg=PA83|title=The Cambridge guide to Asian theatre|last=Brandon|first=James R.|last2=Martin Banham|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-58822-7|ref=Br}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TigigoI5jl4C&q=ShantaGandhi&pg=PA25|title=Muffled voices: women in modern Indian theatre|last=Subramanyam|first=Lakshmi|publisher=Har-Anand Publications|year=2002|isbn=81-241-0870-6|ref=Su}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5lKp1XE2OQC&q=UttaraBaokar&pg=PA185|title=India's Shakespeare: translation, interpretation, and performance International studies in Shakespeare and his contemporaries|last=Trivedi|first=Poonam|last2=Dennis Bartholomeusz|publisher=University of Delaware Press|year=2005|isbn=0-87413-881-7|ref=Tr}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] tdyv20b4iwg416tglfcnrh5s85cse6r 0 166037 841415 841323 2026-06-22T18:41:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841415 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = ਹਿਰਨੀ ਝਰਨਾ | photo = Hirni Falls.JPG | photo_caption = | location = [[ਪੱਛਮੀ ਸਿੰਘਭੂਮ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]] | coords = {{Coord|22.8667|N|85.3333|E|format=dms}}<ref>{{cite web|url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bandgaon.html | title =Bandgaon, India Page |publisher = Falling Rain Software |access-date = 2010-04-29 }}</ref> | elevation = 608 ਮੀਟਰ | type = | height = 37 ਮੀਟਰ (121 ਫੁੱਟ) | height_longest = | average_width = | number_drops = | average_flow = | watercourse = ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨਦੀ }} '''ਹਿਰਨੀ ਝਰਨਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿੰਘਭੂਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਝਰਨਾ]] ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Bandgaon Block, West Singhbhum |url=http://chaibasa.nic.in/bandgaon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014335/http://www.chaibasa.nic.in/bandgaon.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=2010-04-29 |publisher=District administration}}</ref> [[ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ|ਰਾਂਚੀ ਪਠਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ, ਬੰਦਗਾਓਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨਦੀ 37 ਮੀਟਰ (121 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਨੀ ਝਰਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਰਜਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Bihar, the Heart of India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.537044|last=Sir John Houlton|date=1949|publisher=Orient Longmans Ltd.|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.537044/page/n193 145]}}</ref> ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਹਿਰਨੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾਈ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Ranchi |url=http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090624142505/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |archive-date=24 June 2009 |access-date=2010-04-29 |website=Jharkhand Online |via=archive today}}</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਹਿਰਨੀ ਫਾਲਸ ਖੁੰਟੀ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ), [[ਰਾਂਚੀ]] ਤੋਂ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (39 ਮੀਲ) <ref name="hirni">{{Cite web |title=Ranchi |url=http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414170734/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |archive-date=2010-04-14 |access-date=2010-04-29 |website=Jharkhand Online |via=archive today }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref> ਅਤੇ ਚਾਈਬਾਸਾ ਤੋਂ 68 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (42 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Jharkhand |url=http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |access-date=2010-04-29 |publisher=India Travel Mall |archive-date=2010-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100518121614/http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਉਚਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * {{Wikivoyage-inline|Ranchi}}</img>ਵਿਕੀਵੋਏਜ ਤੋਂ == ਹਵਾਲੇ == 5xlg10sxmg4y9qqn92n1cj7za69houd 0 167033 841422 841404 2026-06-23T05:41:12Z Jagseer S Sidhu 18155 /* ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ */ 841422 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੈਦੀਪ ਅਹਲਾਵਤ | image = Jaideep Ahlawat at IFFI 2022.jpg | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਜੈਦੀਪ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1980|2|08|df=yes}}<ref>{{cite web | title=Jaideep Ahlawat: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jaideep-Ahlawat |website=Times of India |access-date=2023-05-04}}</ref> | birth_place = ਖਰਕਾਰਾ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ | education = {{Ubl | ਜਾਟ ਐਚ ਐਮ ਕਾਲਜ | [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] }} | occupation = Actor | years_active = 2008–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = ਜੋਤੀ ਅਹਲਾਵਤ | children = | website = }} '''ਜੈਦੀਪ ਅਹਲਾਵਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] (FTII), [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਆਕ੍ਰੋਸ਼'' (2010) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ''ਖੱਟਾ ਮੀਠਾ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ''ਚਟਗਾਂਵ'' (2011) ਅਤੇ ''ਰੌਕਸਟਾਰ'' (2011) ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ]]'' (2012) ਨਾਲ਼ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨਾਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਕਮਾਂਡੋ: ਏ ਵਨ ਮੈਨ ਆਰਮੀ'' ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਦੀਪ ਨੇ ''ਆਤਮਾ'' (2013), ''ਗੱਬਰ ਇਜ਼ ਬੈਕ'' (2015) ਅਤੇ ''ਮੇਰੂਥੀਆ ਗੈਂਗਸਟਰਸ'' (2015) ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ 2'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ''ਰਾਜ਼ੀ'' (2018) ਵਿੱਚ ਰਾਅ ਏਜੰਟ ਮੀਰ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''[[ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ]]'' (2020) ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਾਥੀਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪੁਰਸ਼ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਰਈਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Magan |first=Srishti |date=2018-05-21 |title=8 Years In Bollywood & Finally Getting His Due, Jaideep Ahlawat Is an Actor We Want To See More of |url=https://www.scoopwhoop.com/raazi-jaideep-ahlawat-rise-to-fame/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717091444/https://www.scoopwhoop.com/raazi-jaideep-ahlawat-rise-to-fame/ |archive-date=17 July 2019 |access-date=2019-07-17 |website=ScoopWhoop |language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜੈਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮਹਿਮ ਪਿੰਡ ਖਰਕੜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਖਰਕੜਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। । ਉਸਨੇ ਜਾਟ ਕਾਲਜ, ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਯਾਨੰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|FTII]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਕਟਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ, ਵਿਜੇ ਵਰਮਾ, ਸੰਨੀ ਹਿੰਦੂਜਾ ਵਰਗੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਦੀਪ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਥੀਏਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, SSB ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਲੀਅਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਵਾਰ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Raazi actor Jaideep Ahlawat speaks about his latest film, and playing villainous roles |url=https://scroll.in/reel/876275/raazi-actor-jaideep-ahlawat-loves-playing-baddies-grey-characters-offer-so-much-colour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523041753/https://scroll.in/reel/876275/raazi-actor-jaideep-ahlawat-loves-playing-baddies-grey-characters-offer-so-much-colour |archive-date=23 May 2020 |access-date=10 March 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਐਕਟਿੰਗ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ''ਖੱਟਾ ਮੀਠਾ'' (2010) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਆਕ੍ਰੋਸ਼'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref name="graf">{{Cite web |title=Jaideep's Profile on Graftii.com |url=http://www.graftii.com/profiles/1588-Jaideep_Ahlawat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925064252/http://www.graftii.com/profiles/1588-jaideep_ahlawat |archive-date=25 September 2012 |access-date=1 October 2012}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੀ ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ]]'' (2012) ਅਤੇ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੀ ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ'' (2012) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/vishwaroopam-explores-faith-jaideep-ahlawat/189833-8-66.html|title='Vishwaroopam' explores faith: Jaideep Ahlawat|date=3 October 2011|access-date=22 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624052156/http://ibnlive.in.com/news/vishwaroopam-explores-faith-jaideep-ahlawat/189833-8-66.html|archive-date=24 June 2012|publisher=[[CNN-IBN]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Gangs Of Wasseypur secures my standing in the industry - Jaideep Ahlawat - Latest Movie Features - Bollywood Hungama |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120701012750/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3619 |archive-date=1 July 2012 |access-date=8 February 2013 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਫਿਲਮ ਜੈਦੀਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣ ਕੇ ਆਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜੈਦੀਪ ਫਿਰ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਜਾਸੂਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਜਿਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ''' ਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲ ਹਸਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ 2'' ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ''ਬਾਰਡ ਆਫ਼ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/jaideep-ahlawat-says-pataal-lok-success-led-to-versatile-offers-storytellers-realising-he-can-play-with-different-emotions/articleshow/90162666.cms|title=Jaideep Ahlawat says 'Pataal Lok' led to versatile offers, storytellers realising he can play with different emotions|work=The Economic Times|access-date=2022-04-08|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ, ''ਖਲੀ ਪੀਲੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ1।<ref name="ie.2020.09.22">{{Cite web |last=Jain |first=Arushi |date=22 September 2020 |title=Khaali Peeli trailer: Ishaan, Ananya promise a typical masala entertainer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/khaali-peeli-trailer-ishaan-khatter-ananya-panday-promise-a-typical-bollywood-masala-entertainer-6605782/ |access-date=26 November 2022 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {{Pending films key}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਰੈਫ. |- ! scope="row" |2008 |''ਨਰਮੀਨ'' |ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ |ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ |<ref>{{Cite web |title=Short films are gaining recognition |url=http://www.mid-day.com/news/2009/may/010509-Dipti-Gogna-Narmeen-Film-category-Indian-Film-Festival-diploma-film.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119145812/http://www.mid-day.com/news/2009/may/010509-Dipti-Gogna-Narmeen-Film-category-Indian-Film-Festival-diploma-film.htm |archive-date=19 January 2010 |access-date=9 February 2013 |publisher=www.mid-day.com}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2010 |''ਆਕਰੋਸ਼'' |ਪੱਪੂ ਤਿਵਾੜੀ | | |- |''ਖੱਟਾ ਮੀਠਾ'' |ਸੰਜੇ ਰਾਣੇ | | |- ! rowspan="2" scope="row" |2011 |''ਚਟਗਾਓਂ'' |ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ | | |- |''ਰੌਕਸਟਾਰ'' |ਤ੍ਰਿਲੋਕ | | |- ! scope="row" |2012 |''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ|ਗੈਂਗਸ ਆਫ਼ ਵਾਸੇਪੁਰ]]'' |ਸ਼ਾਹਿਦ ਖਾਨ | | |- ! rowspan="4" scope="row" |2013 |''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ'' | rowspan="2" |ਸਲੀਮ | rowspan="2" |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]-ਹਿੰਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ | |- |''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ'' | |- |''ਕਮਾਂਡੋਃ ਏ ਵਨ ਮੈਨ ਆਰਮੀ'' |ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੰਵਲ "ਏ. ਕੇ. 47" | | |- |''ਆਤਮਾ-ਫੀਲ ਇਟ ਅਰਾਉੰਡ ਯੂ'' |ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਰਜ਼ਾ | | |- ! rowspan="2" scope="row" |2015 |''ਗੱਬਰ ਇਜ ਬੈਕ'' |ਸੀਬੀਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਪਾਹਵਾ | | |- |ਮਿਰੁਠਿਆ ਗੈੰਗਸਟਰ |ਨਿਖਿਲ | | |- ! scope="row" |2017 |''ਰਈਸ'' |ਨਵਾਬ | | |- ! rowspan="5" scope="row" |2018 |''ਰਜ਼ੀਆ'' |ਖਾਲਿਦ ਮੀਰ | | |- |''[[ਲਸਟ ਸਟੋਰੀਜ਼]]'' |ਸੁਧੀਰ | | |- |''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ II'' | rowspan="2" |ਸਲੀਮ | rowspan="2" |ਤਾਮਿਲ-ਹਿੰਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="ie.2022.04.05">{{Cite web |date=5 April 2022 |title=Jaideep Ahlawat recalls the time when he and Kamal Haasan were almost arrested during Vishwaroopam shoot in the US: 'It was scary' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/when-jaideep-ahlawat-kamal-haasan-were-almost-arrested-vishwaroopam-shoot-7854358/ |access-date=8 April 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ II'' | |- |''ਭਈਆਜੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ'' |ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਮਿਸ਼ਰਾ | | |- ! rowspan="2" scope="row" |2020 |''ਬਾਗੀ 3'' |ਇੰਦਰ ਪਹੇਲੀ ਲਾਂਬਾ "ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ." | | |- |''ਖਾਲੀ ਪੀਲੀ'' |ਯੂਸਫ਼ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/khaali-peeli-trailer-ishaan-khatter-and-ananya-panday-will-take-you-on-an-entertaining-joy-ride-with-their-electrifying-performance/articleshow/78249395.cms|title='Khaali Peeli' trailer: Ishaan Khatter and Ananya Panday will take you on an entertaining joy-ride with their electrifying performance|date=22 September 2020|work=The Times of India|access-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922090507/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/khaali-peeli-trailer-ishaan-khatter-and-ananya-panday-will-take-you-on-an-entertaining-joy-ride-with-their-electrifying-performance/articleshow/78249395.cms|archive-date=22 September 2020}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |2021 |''ਅਜੀਬ ਦਾਸਤਾਨ'' |ਬੱਬੂ | |<ref>{{Cite web |date=19 March 2021 |title=Karan Johar unveils teaser of Netflix anthology Ajeeb Daastaans which is set to premiere on April 16 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-unveils-teaser-of-netflix-anthology-ajeeb-daastaans-which-is-set-to-premiere-on-april-16/ |access-date=19 March 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''ਸੰਦੀਪ ਔਰ ਪਿੰਕੀ ਫਰਾਰ'' |ਤਿਆਗੀ | | |- |ਟ੍ਰਾਈਸਟ ਵਿਦ ਡੇਸਟੀਨੀ |ਕੁਬੇਰ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/tryst-with-destiny-sonyliv-release-date-cast-story/|title=Add award-winning film 'Tryst With Destiny' on SonyLiv to your weekend watch-list|date=5 November 2021|work=Lifestyle Asia India|access-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107111421/https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/tryst-with-destiny-sonyliv-release-date-cast-story/|archive-date=7 November 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2022 |''ਏਨ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ'' |ਭੁਰਾ ਸੋਲੰਕੀ | | |- |''ਥ੍ਰੀ ਆਫ ਅਸ'' |ਪ੍ਰਦੀਪ ਕਾਮਤ | | |- ! scope="row" |2023 |''ਜਾਨੇ ਜਾਂ'' |ਨਰੇਨ ਵਿਆਸ | | |- ! scope="row" |2024 |''ਮਹਾਰਾਜ'' |ਮਹਾਰਾਜ ਜਾਦੂਨਾਥ | | |- ! scope="row" |2025 |''ਗਹਿਣੇ ਚੋਰੀ'' |ਰਾਜਨ ਔਲਖ | | |- ! rowspan="3" scope="row" |2026 |''ਇਕਕੀਸ'' |ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨਿਸਾਰ | | |- |ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਮ 3 |ਆਈਜੀ ਤਰੁਣ ਅਹਲਾਵਤ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਸ.[[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਆਈ. ਪੀ. ਐਸ.]] | |- |ਕਿੰਗ |{{TableTBA}} | |- ! scope="row" |2027 |ਅਮਰੀ |ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !ਰੈਫ. |- |2012 |''ਉਪਨੀਸ਼ਦ ਗੰਗਾ'' |ਕਈ | | |- |2019 |''ਬਾਰਡ ਆਫ ਬਲਡ'' |ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਤਨਵੀਰ | | |- |2020-ਵਰਤਮਾਨ |''[[ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ]]'' |ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ | | |- |2022 |ਬਲਡੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ |ਜੱਗੀ ਗਰੋਵਰ | | |- |2022–2024 |''ਦਾ ਬ੍ਰੋਕਨ ਨਿਊਜ਼'' |ਦੀਪਾਂਕਰ ਸਾਨਿਆਲ | |<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 May 2022 |title=It's Truth Vs Sensationalism In 'The Broken News' On Zee5 |url=https://www.binged.com/news/its-truth-vs-sensationalism-in-the-broken-news-on-zee5/ |access-date=23 May 2022 |website=www.binged.com |language=en-US |archive-date=21 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521122825/https://www.binged.com/news/its-truth-vs-sensationalism-in-the-broken-news-on-zee5/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anuj |date=3 May 2024 |title=I'The Broken News' Season 2 series review |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-broken-news-season-2-series-review-an-incisive-x-ray-of-the-news-business/article68134783.ece |website=The Hindu |language=en}}</ref> |- |2025 |ਦ ਫੈਮਿਲੀ ਮੈਨ |ਰੁਕਮੰਗਧਾ ਸਿਨਹਾ "ਰੁਕਮਾ" | | |- |2026 |''ਕੋਹਰਾ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | |ਕੈਮਿਓ |<ref>{{Cite web |date=12 February 2026 |title=Surprise Paatal Lok reunion? Jaideep Ahlawat stuns fans with secret, viral cameo in Kohrra Season 2 |url=https://www.ottplay.com/news/surprise-paatal-lok-reunion-jaideep-ahlawat-stuns-fans-with-secret-viral-cameo-in-kohrra-season-2/6a8879ea8b345 |website=OTT PLay}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tde1xarhxsq9aoe9h4hghnj4pfd1cfl 0 174804 841413 783910 2026-06-22T17:07:56Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Authenticity" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353659908|Songs of Kabir]]" 841413 wikitext text/x-wiki '''''ਕਬੀਰ ਦੇ ਗੀਤ''''' 1915 ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ [[ਕਬੀਰ]] ਦੀਆਂ 100 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ [[ਕਬੀਰ]] ਨੇ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਐਵਲਿਨ ਅੰਡਰਹਿਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਕਮਿਲਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Songs of Kabir: Title Page |url=http://www.sacred-texts.com/hin/sok/sok000.htm |access-date=2014-04-24}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੀਲਾ ਫਰਜਾਮੀ ਅਤੇ ਸਯਦ ਮਦੇਹ ਪਿਰਯੋਨੇਸੀ ਦੁਆਰਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਕੁਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਕੁਰਦਿਸ਼]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Middle East Eye: Student translates literature into Kurdish to celebrate native language |url=http://www.middleeasteye.net/news/student-translates-literature-kurdish-celebrate-native-language-1763195401}}</ref><ref>{{Cite web |title=Songs of Kabir in Persian : Vazena, a literally journal |url=http://www.vazna.ir/?p=2403 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504000745/http://www.vazna.ir/?p=2403 |archive-date=2014-05-04}}</ref><ref>{{Cite web |title=Translation of Kabir's poems to Kurdish : Raman, a Kurdish literally journal |url=http://raman-media.net/175/r5.pdf |access-date=2023-09-15 |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413011823/http://raman-media.net/175/r5.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>Piryonesi, S. Madeh, (2012) ''Songs of Kabir'' (tr to Kurdish), Serdem Publication, Solaymanieh, Iraq, NSBN: 1566</ref> == ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ == ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੌ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ{{Sfn|Mishra|1987}} ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ,{{Sfn|Mishra|1987}} ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਕਬੀਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਕਬੀਰ ਦੀਆਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।{{Sfn|Mishra|1987}} ਫਿਰ ਵੀ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਬੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।{{Sfn|Mishra|1987}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਸਰੋਤ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OkKhOivXrhgC|title=The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India|last=Mishra|first=Vijay C.|publisher=Motilal Banarsidass|year=1987|isbn=978-81-208-0277-3|editor-last=Schomer|editor-first=Karine|series=Berkeley Religious Studies Series|chapter=Two Truths are Told: Tagore's Kabir|oclc=925707272|editor-last2=McLeod|editor-first2=William Hewat}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/hin/sok/index.htm|title=The Songs of Kabir|publisher=[[sacred-texts.com]]}} * [[gutenberg:6519|Gutenberg: ''Songs of Kabir'' by Rabindranath Tagore]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ]] == ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਨ ਨੇ "ਕਦੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਕਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਨੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ, ਵੀ. ਸੀ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਛੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਬੀਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।{{Sfn|Mishra|1987}}{{Sfn|Mishra|1987}} ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਵਾਜਬ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਬੀਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।{{Sfn|Mishra|1987}} k435ey4lgqrnrtav3d40rnrdok21x4v 0 189093 841409 841177 2026-06-22T14:37:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841409 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ | image = | image_size = | caption = | alt = | birth_name = | other_names = | birth_date = 1977 | birth_place = [[ਕਾਜ਼ਵਿਨ]], [[ਈਰਾਨ]] | death_date = {{Death date and age|2010|12|20|1977}} | death_place = | death_cause = ਫਾਂਸੀ | conviction = [[ਕਤਲ]] x6<br>ਡਕੈਤੀ x6 | criminal_penalty = [[ਮੌਤ]] | victims = 6 | beginyear = 2006; ਫਰਵਰੀ | endyear = ਮਈ 2009 | country = ਈਰਾਨ | states = [[ਕਾਜ਼ਵਿਨ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਕਾਜ਼ਵਿਨ]] | apprehended = 15 ਮਈ, 2009 | imprisoned = }} '''ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: '''مهین قاديري''') (1977-20 ਦਸੰਬਰ, 2010) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ (2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਈ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ) ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]] ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਛਾਣੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1977 ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹੀ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://7sobh.com/content/مشهورترین-زنان-قاتل-ایران/|title=مشهورترین زنان قاتل ایران|work=Haft Sobh|archive-url=https://archive.today/20210530201211/https://7sobh.com/content/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/|archive-date=May 30, 2021|language=fa|trans-title=The most famous female killer in Iran}}</ref> ਸਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਦਿਰੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਪਿਆਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}</ref> ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਹਜ ਧੀ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਵੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਥਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਦਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237 "من را اعدام کنید"] &#x5B;Execute me&#x5D;. ''Magiran'' (in Persian). July 27, 2009. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.magiran.com/article/1890237 the original]</span> on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਇੰਨਾ ਹੱਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਕਤਲ == ਆਪਣੇ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਾਦਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੈਸੇ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕਾ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਚਣਾ ਹੈ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237 "من را اعدام کنید"] &#x5B;Execute me&#x5D;. ''Magiran'' (in Persian). July 27, 2009. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.magiran.com/article/1890237 the original]</span> on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਕਾਦਿਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਤਲ 2006 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਜਬ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }}&#x5B;Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos&#x5D;. ''Rokna.net'' (in Persian). Archived from [https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }} on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 6 ਮਈ, 2009 ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਾਦਿਰੀ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੀਲੀ [[ਰੈਨੋ|ਰੇਨੋ]] ਨੂੰ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਮਾਮਜ਼ਾਦੇਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }}&#x5B;Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos&#x5D;. ''Rokna.net'' (in Persian). Archived from [https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }} on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਪੀੜਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਦਿਆਲੂ ਸਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਲੈਸ ਜੂਸ ਬਾਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਾਦਿਰੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਕਾਰਫ਼ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨੰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਤਲ ਪੀੜਤ ਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://fararu.com/fa/news/64004/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86|title=حاشیه‌های اعدام قاتل سريالي زنان در قزوین|date=December 20, 2010|work=[[Fararu]]|archive-url=https://archive.today/20220107075700/https://fararu.com/fa/news/64004/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execution of a female serial killer in Qazvin}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਹੈਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਵਜ ਆਰਟ ਮੀਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਮਾਹਿਨ'' ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਕਾਤਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/256713-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#gsc.tab=0|title=مستند مهین برای افراد زیر هجده سال مناسب نیست/ سرگذشت مستند اولین زن قاتل زنجیره ای ایران|work=Mojnews|archive-url=https://archive.today/20220107080630/https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/256713-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%23gsc.tab=0|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin documentary is not suitable for people under the age of 18 / Documentary story of the first female serial killer in Iran}}</ref> ਇਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7ਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹੱਗੀਘਾਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/603498/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF|title=فیلم{{!}} اولین قاتل سریالی زن ایران را ببینید|work=[[Hamshahri]]|archive-url=https://archive.today/20220107080936/https://www.hamshahrionline.ir/news/603498/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=See the first female Iranian serial killer}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜੀਵਾਰ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] dxgjzjcp69m5rezs2zazlg0yq20bivq