ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 3664 843231 824124 2026-07-27T19:10:42Z Nitesh Gill 8973 843231 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ | image = ShahMuhammad.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = 1780 | birth_place = ਵਡਾਲਾ ਵਿਰਾਮ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਸਿੱਖ ਰਾਜ]] <br> (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | death_date = 1862 | death_place =[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] <br>(ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | occupation = [[ਕਵੀ]] | movement = ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ | genre = | notableworks =[[ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ]] ਬਾਰੇ [[ਜੰਗਨਾਮਾ]] | influences = | influenced = }} '''ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ''' (1780-1862) ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰਨਗੀਆਂ ਦਾ, ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਨ।<ref name="ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ">{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/01/%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A8%A6-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0/ | title=ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=23 ਜਨਵਰੀ 2016 | accessdate=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | author=ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1780 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite book | last=Hanif | first=N. | title=Biographical Encyclopaedia of Sufis: South Asia | publisher=Sarup & Sons | date=2000 | isbn=978-81-7625-087-0 | url=https://books.google.co.in/books?id=O3GXOqPa67MC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=jangnama+shah+mohammad&source=bl&ots=lSRI3fbcGC&sig=oFPmEJi50CQ4pr_eGcoi530kzMg&hl=en&sa=X&ei=7lPCUP2TJYTUrQeNzoGQAQ | access-date=2025-11-15 | page=233}}</ref> ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹੁੰਮਦ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਹੈ। ==ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ== ਜੰਗਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ 1846 ‘ਚ ਲਿਖ਼ਿਆ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਜੀਵਨ== ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿੰਤਸਰ ਵਿੱਚ 1780 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ, ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿ. ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਟਾਲਾ /ਵਡਾਲਾ/ਬਟਾਲਾ ਨਾਂ ਦੇ ਕਈਂ ਪਿੰਡ/ਨਗਰ ਹਨ।ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਜਾਤ ਦਾ ਕੂਰੈਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਇੱਕ ਮਹੁੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ।ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ ਕਿ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੌਂ ਬਹੁਤ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹੁ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੱਪੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਈ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ 1.ਜੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ 2.ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬੰਦ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਕਿੱਸਾ “ਜੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਖੀਰਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮਤ 1902 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਪ੍ਰੋ. ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨ ਸੰਨ 1846 ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1846 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਜੰਗਨਾਮਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1780]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1862]] dq5grvj3c619yyoqp803qcr3986q7n6 0 15229 843228 580261 2026-07-27T13:09:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843228 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ਮਲਕਾ ਹਾਂਸ |name = {{Nastaliq|'''ملکہ ہانس'''}} |native_name = |native_name_lang = |settlement_type = ਕਸਬਾ |image_skyline = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |pushpin_map=Pakistan |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption= |coordinates = {{coord|30|25|26.4|N|73|16|33.6|E|display=inline,title}} |coor_pinpoint= |coordinates_footnotes= |subdivision_type= ਦੇਸ਼ |subdivision_name=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |subdivision_type1=ਸੂਬਾ |subdivision_name1=[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] |subdivision_type2=ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |subdivision_name2=[[Pakpattan District|Pakpattan]] |subdivision_type3= |subdivision_name3= |established_title= |established_date= |founder= |seat_type= |seat= |government_footnotes= |leader_party= |leader_title= |leader_name= |unit_pref= Metric |area_footnotes= |area_total_km2= |area_land_km2= |area_water_km2= |area_water_percent= |area_note= |elevation_footnotes= |elevation_m=150 |population_footnotes= |population_total= |population_as_of= |population_density_km2=auto |population_demonym= |population_note= |timezone1=[[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset1= +05:00 |timezone1_DST= |utc_offset1_DST= |postal_code_type= |postal_code= |area_code_type= |area_code= |iso_code= |website= <!--{{URL|}}--> |footnotes= }}'''ਮਲਕਾ ਹਾਂਸ''' ([[ਉਰਦੂ]]: ملکہ ہانس) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਾਕਪਟਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਕਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਹੈ।<ref name="d">{{cite news | url=http://dawn.com/2011/07/19/waris-shah-mosque | title=Waris Shah mosque | date=ਜੁਲਾਈ 19, 2011 | agency=[http://dawn.com Dawn] | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2012}}</ref><ref name="tn">{{cite news | url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13679-Power-cuts-trigger-protests-across-Punjab | title=Power cuts trigger protests across Punjab | date=ਅਪਰੈਲ 4, 2012 | agency=[http://thenews.com.pk TheNews] | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2012 | archive-date=2018-12-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071753/https://www.thenews.com.pk/archive/print/621422-power-cuts-trigger-protests-across-punjab | dead-url=yes }}</ref><ref name="fr">{{cite web | url=http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Malka_Hans.html | title=Malka Hans | publisher=[http://fallingrain.com FallingRain] | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2012 | archive-date=2018-12-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071801/http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Malka_Hans.html%20 | url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਪਾਕਪਟਨ-ਸਾਹੀਵਾਲ ਸੜਕ ’ਤੇ [[ਪਾਕਪਟਨ]] ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਸਾਹੀਵਾਲ]] ਤੋਂ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਅਬਾਦ ਹੈ।<ref name=gm>ਗੂਗਲ ਮੈਪ</ref> ਸੰਨ 1766 ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ [[ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਉੱਘੀ ਰਚਨਾ [[ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ|ਹੀਰ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=d/> ਇੱਥੇ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਮਸੀਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ<ref name="yt">{{cite web | url=http://www.youtube.com/watch?v=1OcqkAmnzxQ | title=Hujra Baba Waris Shah (Malka Hans) | publisher=ਯੂ ਟਿਊਬ | date=ਜੁਲਾਈ 4, 2010}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{coord|30|25|26.4|N|73|16|33.6|E}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] ogdj0s9btki6wp8nwiioz030fcytmsl 0 29282 843232 697912 2026-07-27T19:22:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843232 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ | birth_place = ਕਸ਼ਮੀਰ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਓਪਨ (ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਓਪਨ]] ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ | native_name = | awards = ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਕਰਾਸ ਅਵਾਰਡ (2010) }} '''ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ''' ({{IPA-hns|raːɦʊl pŋɖɪt̪aː|hi}}) [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]] ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹਨ। ==ਪਿੱਠਭੂਮੀ== ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ<ref name="RP-about me"/>, ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1990 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਇਸਲਾਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੰਡਿਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਲਾਇਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref name="forbes">{{citation |title=Rahul Pandita On Kashmir and its Stories |url=http://forbesindia.com/article/recliner/rahul-pandita-on-kashmir-and-its-stories/34787/0 |work=Peter Griffin |publisher=[[Forbes]] |date=27 February 2013 |accessdate=16 October 2013 |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016234128/http://forbesindia.com/article/recliner/rahul-pandita-on-kashmir-and-its-stories/34787/0 |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <ref name="RP-about me"/> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ ਵਿਵਾਦਤ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਓਪਨ' ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ ਹੈ।<ref name="RP-about me">{{cite web |title=about me |url=http://rahulpandita.com/about-me/ |publisher=rahulpandita.com |accessdate=16 October 2013 |archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230124501/http://rahulpandita.com/about-me/ |url-status=dead }}</ref> ਰਾਹੁਲ 'ਐਬਸੈਂਟ ਸਟੇਟ', ਮਾਓਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ 'ਹੈਲੋ ਬਸਤਰ' ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਬਾਰੇ 'Our Moon has Blood Clots' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ==ਪੁਰਸਕਾਰ== ਪੰਡਿਤਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਕਰਾਸ ਅਵਾਰਡ (2010)'' ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। <ref name="RP-about me"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] 3gav4lbqgobxta9mw7n0ywyhjady4r4 0 75837 843233 842659 2026-07-27T20:09:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਰੂਪਨਗਰ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = Satluj S058.JPG | photo2a = Indus Valley Civilization site, Roopnagar (Rupar), Punjab, India.jpg | photo2b = Spiraliitropar.jpg | photo3a = 2 River Satluj Sutlej Ropar Dam and Bridge in Rupnagar Punjab India.jpg | size = 255}} | image_alt = | image_caption = ਸਤਲੁਜ (ਰੂਪਨਗਰ), ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ (ਰੂਪਨਗਰ), ਆਈਆਈਟੀ ਰੋਪੜ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪੁਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ। | nickname = ਰੋਪੜ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|30.9664|N|76.5331|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_name2 = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] | established_title = <!----> ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 19ਵੀਂ ਸਦੀ (2000 ਬੀਸੀ) | founder = | named_for = | government_type = ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੌਂਸਲ | governing_body = ਰੋਪੜ ਐੱਮਸੀ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 13.65 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 262 | population_total = 56000 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 140 001 | area_code = 91-1881 | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB-12 | website = {{URL|http://rupnagar.nic.in/}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਰੂਪਨਗਰ'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Rupnagar|title=Ropar {{!}} India {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nripunjab.gov.in/rupnagar-district.htm|title=Rupnagar {{!}} Districts Profile {{!}} NRI Affairs Department|website=nripunjab.gov.in|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625191143/http://nripunjab.gov.in/rupnagar-district.htm|url-status=dead}}</ref> ({{IPAc-en|ˈ|r|ʊ|p|n|ə|g|ər}} ਪਹਿਲਾਂ '''ਰੋਪੜ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਰੂਪਨਗਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪੰਜਵਾਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪਨਗਰ, ਮੋਹਾਲੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਡੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰੂਪਨਗਰ {{Convert|43|km|abbr=on}} ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ (ਨੇੜਲਾ [[ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ)। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://rupnagar.nic.in/map-of-district/|title=Map of District {{!}} Rupnagar Web Portal {{!}} India|language=en-US|access-date=2022-06-22}}</ref> ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੱਠਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੁਬੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੋਲਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2022}} == ਇਤਿਹਾਸ == === ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ [[ਰਾਜਾ]] ਰੋਕੇਸ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://lgpunjab.gov.in/eSewa/ropar/city-introduction/|title=rupnagar city etymology|access-date=22 June 2022|archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719165325/http://lgpunjab.gov.in/eSewa/ropar/city-introduction/|url-status=dead}}</ref> === ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Indus-civilization|title=Indus civilization {{!}} History, Location, Map, Artifacts, Language, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref> === [[ਤਸਵੀਰ:Indus_Valley_Civilization_site,_Roopnagar_(Rupar),_Punjab,_India.jpg|left|thumb|ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਸਾਈਟ, ਰੂਪਨਗਰ (ਰੋਪੜ), ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਰੂਪਨਗਰ [[ਘੱਗਰ ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ|ਘੱਗਰ-ਹਕੜਾ]] ਬੈੱਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9OBKvgAACAAJ|title=Harappan Towns and Cities: Indus Valley Civilization, Indian Historical Tales|last=Kodwani|first=Sunny|date=2016-09-11|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|isbn=978-1-5375-4228-7|language=en}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬ ਘਰ<ref>{{Cite web|url=https://rupnagar.nic.in/tourist-place/archeological-museum/|title=Archeological Museum {{!}} Rupnagar Web Portal {{!}} India|language=en-US|access-date=2022-06-22}}</ref> ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਹੜੱਪਾ]] ਸਾਈਟ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rupnagar.nic.in/html/asi_museum.htm|title=ASI Museum - Rupnagar|website=rupnagar.nic.in|access-date=2017-07-12}}</ref> ਇਹ ਖੁਦਾਈ ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ, [[ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ|ਚੰਦਰਗੁਪਤ]] ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ == ਸਿਆਲਬਾ ਦੇ ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਨੇ [[1763|1763 ਈ]] : ਵਿਚ ਰੋਪੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੋਪੜ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiastatdistricts.com/punjab/rupnagar-district|title=Districts of India- Socio-economic statistical data of Rupnagar District, Punjab|website=www.indiastatdistricts.com|access-date=2022-06-22}}</ref> ਸਿਆਲਬਾ ਦੇ ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਨੇ 1763 ਈ: ਵਿਚ ਰੋਪੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੋਪੜ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। == ਭੂਗੋਲ == ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ{{Coord|30.97|N|76.53|E|}}<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Rupnagar.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Rupnagar |access-date=2023-01-17 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035333/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Rupnagar.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ {{Convert|260|m}} । ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == === [[ਊਨਾ|ਰੇਲ]] === ਰੂਪਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਨਾਲ ਸਿੰਗਲ ਲਾਈਨ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], ਮੋਰਿੰਡਾ, ਊਨਾ (HP) ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰਾਹੀਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। === ਰੋਡ === ਰੂਪਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਉਨਾ ਜ਼ਿਲਾ|ਊਨਾ]], ਬੱਦੀ, [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੜਕੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਰੂਪਨਗਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * [[ਤਸਵੀਰ:NH205-IN.svg|33x33px]]</img> NH 205 ਜੋ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਕੁਰਾਲੀ ਨੂੰ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਾਇਆ ਰੂਪਨਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://www.openstreetmap.org/relation/3210477|title=Relation: NH205 (3210477)|website=OpenStreetMap|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref> * [[ਤਸਵੀਰ:NH103A-IN.svg|33x33px]]</img> NH 103A [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਨੂੰ ਰੂਪਨਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://roadnow.in/e/national-highway-103A-NH103A|title=National Highway 103A (NH103A) Travel Guide - Roadnow|website=roadnow.in|access-date=2022-06-22|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116000915/https://roadnow.in/e/national-highway-103A-NH103A|url-status=dead}}</ref> * [[ਤਸਵੀਰ:NH344A-IN.svg|33x33px]]</img> NH 344A ਰੂਪਨਗਰ ਨੂੰ [[ਫਗਵਾੜਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]] ਰਾਹੀਂ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]], [[ਬਲਾਚੌਰ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਾ]] ਨੂੰ ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਖੇ NH103A ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ [[ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ|ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref>{{Cite web|url=https://rupnagar.nic.in/demography/|title=Census of India 2011: Data from the 2011 Census|date=22 June 2022|website=rupnagar.nic.in|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|access-date=2008-11-01}}</ref> ਰੂਪਨਗਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 56,038 ਸੀ। ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 52.8% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 47.2% ਹਨ। ਰੂਪਨਗਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82.19% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 74.04% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 87.50%, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 76.42% ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://rupnagar.nic.in/district-at-a-glance/|title=Rupnagar District Population Census 2011-2022, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2022-06-22}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MhrzDwAAQBAJ&dq=%22Rupnagar%22+-wikipedia&pg=PA243|title=Know Your State Punjab|last=Experts|first=Arihant|date=2019-06-04|publisher=Arihant Publications India limited|isbn=978-93-131-6766-2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C9XsZ0G5URAC|title=Census of India, 2011: pt.1. Provisional population totals|date=2011|publisher=Directorate of Census Operations, Punjab|language=en}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Maingateiitropar.jpg|thumb|200x200px|ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਰੋਪੜ]] === ਸਕੂਲ === ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜੋ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ|ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (CBSE)]] ਜਾਂ [[ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ|ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (PSEB)]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ [[ਸਿੱਖਿਆ (ਭਾਰਤ)|10+2 ਯੋਜਨਾ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://rupnagar.nic.in/public-utility-category/schools/|title=Schools {{!}} Rupnagar Web Portal {{!}} India|language=en-US|access-date=2022-06-22}}</ref> === ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ === ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਰੋਪੜ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਰੋਪੜ]] ਹੈ ਜੋ ਸਤੁਲਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 525 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=https://www.iitrpr.ac.in/|title=Indian Institute of Technology Ropar {{!}} भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान रोपड़|website=www.iitrpr.ac.in|access-date=2022-06-22}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਭੱਦਲ,<ref>{{Cite web|url=https://ietbhaddal.edu.in/|title=Home page - Best colleges in Chandigarh IETBhaddal|website=ietbhaddal.edu.in|access-date=2022-06-22}}</ref> ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ<ref>{{Cite web|url=https://www.govtcollegeropar.org/|title=Govt College Ropar|website=www.govtcollegeropar.org|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006223346/https://govtcollegeropar.org/|url-status=dead}}</ref> ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ।<ref>{{Cite web|url=http://www.punjabiuniversity.ac.in/|title=Punjabi University, Patiala {{!}} Higher Education Institute {{!}} NAAC "A" Grade {{!}} Punjab|website=www.punjabiuniversity.ac.in|access-date=2022-06-22}}</ref> ). == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * [[ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ]], ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ * [[ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ]], ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/politics/how-manyavar-kanshiram-stood-up-for-a-colleague-and-changed-indian-politics/131612/|title=How 'manyavar' Kanshiram stood up for a colleague and changed Indian politics|date=2018-10-09|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2022-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.beaninspirer.com/kanshi-ram-a-great-indian-politician-and-social-reformer/|title=Kanshi Ram – A Great Indian Politician and Social Reformer|date=2020-10-15|website=www.beaninspirer.com|language=en-us|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622083905/https://www.beaninspirer.com/kanshi-ram-a-great-indian-politician-and-social-reformer/|url-status=dead}}</ref> * [[ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਆ]], ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/artist/2tcB32mxjVzmLcyfGizWNX|title=Surjit Bindrakhia|website=Spotify|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/surjit-bindrakhia-birth-anniversary-special-know-some-lesser-known-facts-and-hit-songs-by-the-legend|title=PTC Punjabi- Live Gurbani {{!}} World's No.1 Punjabi Entertainment Channel|date=2020-04-15|website=PTC Punjabi|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ]] hmv5tl7xgg6ehdzlcu129xp9sh3z60o 0 123765 843235 623248 2026-07-28T03:34:14Z Gurtej Chauhan 27423 843235 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian weightlifter (born 1994)}} {{Use dmy dates|date=July 2026}} {{Use Indian English|date=July 2026}} {{Meitei name|[[Saikhom]]|Mirabai|[[Chanu (name suffix)|Chanu]]}} {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚੰਨੂ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/amp/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 563wtzju85nkrqsr9enfej83otmhrab 843236 843235 2026-07-28T03:34:17Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 843236 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian weightlifter (born 1994)}} {{Use dmy dates|date=July 2026}} {{Use Indian English|date=July 2026}} {{Meitei name|[[Saikhom]]|Mirabai|[[Chanu (name suffix)|Chanu]]}} {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚੰਨੂ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] hfdng2avfbxlqnzvw85ff80kqwx9jsm 843237 843236 2026-07-28T03:35:07Z Gurtej Chauhan 27423 843237 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚੰਨੂ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 5a96ezggvzvr7s7oenxrg9emw93opoy 843238 843237 2026-07-28T03:36:23Z Gurtej Chauhan 27423 Gurtej Chauhan ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ]] ਨੂੰ [[ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 843237 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚੰਨੂ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਨੂ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 5a96ezggvzvr7s7oenxrg9emw93opoy 843240 843238 2026-07-28T03:39:31Z Gurtej Chauhan 27423 843240 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | caption = Mirabai Chanu at the [[2016 South Asian Games]] | full_name = Mirabai Chanu Saikhom | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = [[Imphal East district|Nongpok Kakching]], Manipur, India | height = 1.5 m | sport = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]] | event = 49 kg | coach = {{ubl |Vijay Sharma<ref>{{cite news|title=Olympic medallist Mirabai Chanu, coach Vijay Sharma thank government for sustained support|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|date=25 July 2021|access-date=24 August 2021|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824220415/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/olympic-medallist-mirabai-chanu-coach-vijay-sharma-thank-government-for-sustained-support/articleshow/84737402.cms|url-status=live}}</ref> |Aaron Horschig<ref name="IT">{{cite web|first=Kaushik|last=Deka|date=19 July 2021|title=Lifting hope {{!}} Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=19 July 2021|work=[[India Today]]|archive-date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718022510/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|url-status=live}}</ref> }} | olympics = {{silver2}} [[2020 Summer Olympics|2020]] | worlds = {{gold1}} [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] {{silver2}} [[2022 World Weightlifting Championships|2022]] {{silver2}} [[2025 World Weightlifting Championships|2025]] | medal_templates = {{MedalSport|Women's [[Olympic weightlifting|weightlifting]]}} [[File:Weightlifting pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCount | total = yes | [[Summer Olympic Games|Olympic Games]] | 0 | 1 | 0 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] | 1 | 2 | 0 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] | 0 | 0 | 1 | [[Commonwealth Games]] | 3 | 1 | 0 | [[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]] | 4 | 1 | 0 | [[South Asian Games]] | 1 | 0 | 0 }} {{Medal|Comp|[[Summer Olympic Games|Olympics Games]]}} {{Medal|Silver|[[2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2017 World Weightlifting Championships|2017 Anaheim]]|[[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2022 World Weightlifting Championships|2022 Bogotá]]|[[2022 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Silver|[[2025 World Weightlifting Championships|2025 Førde]]|[[2025 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze|[[2020 Asian Weightlifting Championships|2020 Tashkent]]|[[2020 Asian Weightlifting Championships#Women|49kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Gold|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Gold|[[2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]|[[Weightlifting at the 2022 Commonwealth Games – Women's 49 kg|49kg]]}} {{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2026 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Silver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48kg]]}} {{Medal|Comp|[[Commonwealth Weightlifting Championships|Commonwealth Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2013 Commonwealth Weightlifting Championships|2013 Penang]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2017 Commonwealth Weightlifting Championships|2017 Gold Coast]]|48kg}} {{Medal|Gold|[[2019 Commonwealth Weightlifting Championships|2019 Apia]]|49kg}} {{Medal|Gold|[[Commonwealth Weightlifting Championships|2025 Ahmedabad]]|48kg}} {{Medal|Silver|[[2015 Commonwealth Weightlifting Championships|2015 Pune]]|48kg}} {{Medal|Competition|[[South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 Guwahati]]|[[Weightlifting at the 2016 South Asian Games#Women|48kg]]}} | module = {{Infobox police officer | embed = yes | branch =[[Manipur Police]] | service_years = 2022–present | rank = [[Additional Superintendent of Police]] | awards = [[Khel Ratna Award]]<br>[[Padma Shri]] }} }} '''ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saikhom Mirabai Chanu;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2014 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ &nbsp; ਵਿਚ ਚਾਨੂੰ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚਾਨੂੰ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿਖੇ 48ਰਤਾਂ ਦੇ 48 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਵੈਂਟ ਦੇ 2018 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਨਾਹੇਮ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਨੋਂਗਪੋਕ ਕਾਕਚਿੰਗ, [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਠੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|ਗਲਾਸਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ]] ਵਿਚ ਚਾਨੂੰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਖੇਡ; ਉਸਨੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India`s first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014|publisher=|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011111/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|dead-url=yes}}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਵੈਂਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|title=Rio Olympics 2016: India’s Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|date=7 August 2016|access-date=8 August 2016|publisher=First Post}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 48 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਕਿਲੋ ਵਰਗ 194 ਕੁੱਲ (85 ਕਿਲੋ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 109 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਅਨਾਹੇਮ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਸੀਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ]] ਆਯੋਜਿਤ 2017 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017|publisher=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ 2021 ਸਮਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |author=Rohan Sen |date=June 12, 2021 |title=Tokyo Olympics: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to qualify for 2021 Summer Games|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mirabai-chanu-only-indian-weightlifter-to-qualify-for-tokyo-2020-olympic-games-1814054-2021-06-12|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 24, 2021 |title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|work=India Today|language=en}}</ref> 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 205 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, 119 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੁਲ 196 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ, ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 86 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ 'ਚ 110 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=Mirabai Won Gold}}</ref> ਤਗਮੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-cwg-2018-gold-coast-live-updates-mirabai-chanu-wins-indias-first-gold-medal-4418861.html/amp|title = Highlights, Commonwealth Games 2018 Gold Coast: Weightlifters Mirabai Chanu, P Gururaja bring India glory on Day 1 - Sports News , Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 199 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੈਚ ਭਾਰ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ। 2019 ਵਰਲਡ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਲ 201 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (87 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸਨੈਚ ਅਤੇ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ) ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕੁਲ ਨੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 203 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸੈਨਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 115 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ), 2020 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525034039/https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/mirabai-chanu-national-championship-record/ |title=Mirabai Chanu breaks personal record to win national championship |work=Olympic Channel |access-date=9 February 2020|date=4 February 2020 }}</ref> ਚਾਨੂੰ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿਖੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਫਟ ਨਾਲ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿਛ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="gold_for_china_disappointment_for_us_first_event_tokyo_2020">{{Cite news|last=Oliver|first=Brian|date=24 July 2021|title=Gold for China and disappointment for United States in first weightlifting event of Tokyo 2020|work=InsideTheGames.biz|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1110694/gold-china-usa-weightlifting-tokyo-2020|access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mirabai Chanu wins Silver medal in the women's 49 kg weightlifting competition: All you need to know|work=SportsTiger|url=https://www.sportstiger.com/mirabai-chanu-all-you-need-to-know/|access-date=24 July 2021}}</ref> ਚਨੂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ 49 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਪਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 115 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸਫਲ ਲਿਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=Mirabai Chanu Silver Tokyo 2020|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀ ਵੱਲੋਂ 1,400,000 ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == [https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html ਚਾਨੂੰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822185530/https://www.aboutnortheast.com/2019/08/saikhom-mirabai-chanu-indian.html |date=2019-08-22 }} ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]], ਐਨ Biren ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ {{ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ}}2 ਲੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਮਿਲਿਆ।]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਨੂੰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018|publisher=India TV}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਟੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40 | Year ! rowspan=2 width=250 | Venue ! rowspan=2 width=60 | Weight ! colspan=4 | Snatch (kg) ! colspan=4 | Clean & Jerk (kg) ! rowspan=2 width=60 | Total ! rowspan=2 width=40 | Rank |- ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank ! width=60 | 1 ! width=60 | 2 ! width=60 | 3 ! width=45 | Rank |- ! colspan=13 | [[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]] |- | [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics|2016]] || align=left | {{flag icon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] || [[Weightlifting at the 2016 Summer Olympics – Women's 48 kg|48 kg]] || <s>82</s> || '''82''' || <s>84</s> || 6 || <s>103</s> || <s>106</s> || <s>106</s> || ― || NM || ― |- |- | [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|2020]] || align=left | {{flag icon|JPN}} [[Tokyo]], [[Japan]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|49 kg]] || '''84''' || '''87''' || <s>89</s> || 2 || '''110''' || '''115''' || <s>117</s> || 2 || '''202''' || '''{{Silver2}}''' |- ! colspan=13 | [[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- | [[2017 World Weightlifting Championships|2017]] || align=left | {{flag icon|USA}} [[Anaheim]], [[United States]] || [[2017 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|48 kg]] || 83 || <s>85</s> || '''85''' || 2 || 103 || 107 || '''109''' || 1 || '''194''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[2019 World Weightlifting Championships|2019]] || align=left| {{flagicon|THA}} [[Pattaya]], [[Thailand]] || [[2019 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 84 || '''87NR''' ||<s>89</s> || 5 || 111 || '''114NR''' || <s>118</s> || 4 || '''201NR''' || 4 |- ! colspan=13 | [[Senior National Weightlifting Championships|National Championships]] |- |[[2020 Senior National Weightlifting Championships|2020]] || align=left| {{flagicon|IND}} [[Kolkata]], [[India]] || [[2020 Senior National Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 85 || '''88NR''' || <s>90</s> || {{gold1}} || 111 || '''115NR''' || <s>117</s> || {{gold1}} || '''203NR''' || {{gold1}} |- ! colspan=13 | [[Asian Weightlifting Championships|Asian Championships]] |- | [[2021 Asian Weightlifting Championships|2020]] || align=left | {{flag icon|UZB}} [[Tashkent]], [[Uzbekistan]] || [[2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || <s>85</s> || <s>85</s> || '''86''' || 4 || 113 || 117 || '''119WR''' || 1 || '''205NR''' || 3 |- | [[2019 Asian Weightlifting Championships|2019]] || align=left | {{flag icon|CHN}} [[Ningbo]], [[China]] || [[2019 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|49 kg]] || 83 || <s>86</s> || '''86''' || 4 || 109 || '''113''' || <s>115</s> || 3 || '''199''' || 4 |- ! colspan=13|[[Weightlifting at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |- | [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games|2018]] || align=left | {{flag icon|AUS}} [[Gold Coast, Australia]] || [[Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 80 || 84 || '''86NR''' || {{Gold1}} || 103 || 107 || '''110NR''' || {{Gold1}} || '''196NR''' || '''{{Gold1}}''' |- |[[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games|2014]] || align=left|{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]], [[Scotland]]|| [[Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|48 kg]] || 72 || <s>75</s> || '''75''' || 2 || 92 || '''95''' ||<s>98</s>|| 2 || '''170''' || '''{{Silver2}} |} [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|The President of India presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Chanu at Rashtrapati Bhavan, New Delhi.]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] hl7ba9d13fh5qb3mq3z676v44as74ct 0 155296 843229 646139 2026-07-27T15:00:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843229 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਨਾ ਸ਼ੋਰੇ''' (13 ਨਵੰਬਰ 1921 &#x2013; 3 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] / [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਮੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਦੀ ''ਸਿਕੰਦਰ'' (1941) ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀਲਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅੰਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪਤੀ, ਰੂਪ ਕੇ. ਸ਼ੋਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਏਕ ਥੀ ਲਰਕੀ'' (1949) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਮੋਤੀ ਲਾਲ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੋਤੀ ਲਾਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਹਾਣੀ ਆਈ ਐਸ ਜੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਨੋਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ "ਫੁੱਟ-ਟੈਪਿੰਗ" ਸੰਗੀਤ "ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ" ਬਣ ਗਿਆ, ਮੀਨਾ "ਨਵ ਆਜ਼ਾਦ" ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲਈ "ਆਈਕਨ" ਬਣ ਗਈ। ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਉਸੇ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਗੀਤ ਤੋਂ "ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ ਗਰਲ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref name="Narwekar2012">{{Cite book|title=Eena Meena Deeka: The Story of Hindi Film Comedy|last=Sanjit Narwekar|date=12 December 2012|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2625-2|pages=182–|chapter=13-The Image Manipulators|access-date=25 September 2019|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KbSbAwAAQBAJ&pg=PT182}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ "ਕੈਲੀਬਰ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="Narwekar">{{Cite book|title=Eena Meena Deeka: The Story of Hindi Film Comedy|last=Sanjit Narwekar|date=12 December 2012|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2625-2|pages=182–|chapter=14-The Female Of The Species|access-date=25 September 2019|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KbSbAwAAQBAJ&pg=PT182}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ''ਵੰਡ ਦੀ ਡਰੋਲ ਰਾਣੀ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="New" york,ny:oxforduniversitypress="">{{Cite book|title=Dancing Women: Choreographing Corporeal Histories of Hindi Cinema|work=New York, NY : Oxford University Press|page=234}}</ref> 1956 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੇ.ਸੀ. ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਲਮ 'ਸ਼ੋਰੇ' ''ਮਿਸ 56'' ਸੀ ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]] - [[ਮਧੂਬਾਲਾ]] ਸਟਾਰਰ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ '55'' ਦੀ ਕਾਪੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Tikekar2004">{{Cite book|title=Across the Wagah: An Indian's Sojourn in Pakistan|last=Maneesha Tikekar|publisher=Bibliophile South Asia|year=2004|isbn=978-81-85002-34-7|pages=326–|chapter=Pakistani Silver Screen-Lollywood|access-date=25 September 2019|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HGqsWktyFcEC&pg=PA326}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਚਮਨ'' (1948), ''ਅਭਿਨੇਤਰੀ'' (1948), ''ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ'' (1949), ''ਢੋਲਕ'' (1951), ਅਤੇ ''ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ'' (1953) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਰਾਏਵਿੰਡ, [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗਰੀਬ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੰਗਾਈ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਵਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਬਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਵਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਲਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਯੋਗ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਮੋੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਸਿਕੰਦਰ'' (1941) ਦੇ ਲਾਂਚ ਸਮੇਂ ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮੀਨਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Bali">{{Cite web |last=Bali |first=Karan |title=Profile: Meena Shorey |url=http://upperstall.com/profile/meena-shorey/ |access-date=25 September 2019 |website=upperstall.com |publisher=Upperstall |archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422163051/https://upperstall.com/profile/meena-shorey/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1242253|Meena Shorey}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|meena-shorey}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] 8yu4z1ndqdronwo8aat266zdf76aick 0 173582 843241 837753 2026-07-28T07:44:22Z Tube of Light 61268 /* ਭੂਗੋਲ */ 843241 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸਤਾਰਾ| other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = Ajinkyatara Fort Satara City.jpg | image_alt = | image_caption = ਸਤਾਰਾ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਜਿੰਕਯਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। | image_caption = ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ | pushpin_map = India Maharashtra#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|17.688|N|74.006|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਤਾਰਾ]] | established_title = <!-- Established --> Established | established_date = 16ਵੀਂ ਸਦੀ | founder = [[ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲਾ]] | named_for = 'ਸਾਤ ਤਾਰਾ' ਜਾਂ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 742 | population_total = 1,79.147 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 415001,415002,415003 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | area_code = 02162 | registration_plate = MH-11 | governing_body = ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸਤਾਰਾ | website = {{URL|www.satara.nic.in}} }} '''ਸਤਾਰਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਸੂਬੇ]] ਦੇ [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਵੇਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਛਤਰਪਤੀ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ|ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲੇ]] ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। ਇਹ ਸਤਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਸਤ-ਤਾਰਾ) ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ 1296 ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1636 ਈ: ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1663 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ]] ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਜੀ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, 1700 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ।ਰਾਣੀ [[ਤਾਰਾਬਾਈ|ਤਾਰਾਬਾਈ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ 1707 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਲਈ ਆਪਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਹੂ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1706 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। 1708 ਈ: ਵਿੱਚ, ਛੱਤਰਪਤੀ [[ਸੰਭਾਜੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ|ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ]] ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਤਰਪਤੀ ਉਦੈਰਾਜ ਭੌਂਸਲੇ [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਸ਼ਿਵਾਜੀ]] ਦੇ 13ਵੇਂ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Satara District : Historical reference |url=https://www.satara.gov.in/en/history/ |website=www.satara.gov.in}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੈਡੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Vidyabharti D.C.C. Bank (Bank clerk examination)|last=Swami|first=V.N.|publisher=Vidyabharti Publication|year=2020|location=[[Latur]], Maharashtra, India|page=191|language=mr}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਸਤਾਰਾ 17.68°N 73.98°E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੂਨੇ ਤੋਂ (110 KM), ਸਾਂਗਲੀ ਤੋਂ (121 KM), ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਤੋਂ (122 KM) ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਤੋਂ (263 KM) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 4) ਕਰਾੜ ਅਤੇ ਖੰਡਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Satara District Map |url=http://www.mapsofindia.com/maps/maharashtra/districts/satara.htm |access-date=31 March 2015 |website=Mapsofindia.com}}</ref> ਕਾਸ ਪਠਾਰ,ਵਿਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Official Website Of Kaas |url=https://www.kas.ind.in/index.php |access-date=2020-01-16 |website=www.kas.ind.in}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਟਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="gsda.maharashtra.gov.in">{{Cite web |title=Groundwater Surveys and Development Agency Website |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/english/index.php/District_Information_InDetailed/index/15}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਠੋਗਘਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਾਸ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ (WHS) ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਸ ਪੱਥਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲਸਾਮ, ਪੀਲੇ ਸਮਿਥੀਆ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਯੂਟ੍ਰਿਕੂਲਰਿਆਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੇਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਜਲਵਾਯੂ === ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ।ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 900 ਤੋਂ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ 1,500 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{Weather box|location=Satara (1981–2010, extremes 1933–2012)|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=35.8|Feb record high C=38.0|Mar record high C=40.5|Apr record high C=41.9|May record high C=42.1|Jun record high C=40.9|Jul record high C=33.5|Aug record high C=35.2|Sep record high C=34.6|Oct record high C=37.7|Nov record high C=36.0|Dec record high C=34.0|year record high C=42.1|Jan high C=29.8|Feb high C=32.4|Mar high C=35.4|Apr high C=37.2|May high C=36.6|Jun high C=30.4|Jul high C=27.0|Aug high C=26.5|Sep high C=28.9|Oct high C=30.9|Nov high C=30.1|Dec high C=29.3|year high C=31.2|Jan low C=12.8|Feb low C=14.2|Mar low C=18.1|Apr low C=21.1|May low C=22.7|Jun low C=22.5|Jul low C=21.8|Aug low C=21.2|Sep low C=20.5|Oct low C=19.2|Nov low C=15.9|Dec low C=13.3|year low C=18.6|Jan record low C=4.8|Feb record low C=5.8|Mar record low C=9.1|Apr record low C=12.3|May record low C=15.2|Jun record low C=18.0|Jul record low C=19.0|Aug record low C=14.5|Sep record low C=14.5|Oct record low C=13.2|Nov record low C=9.0|Dec record low C=7.3|year record low C=4.8|rain colour=green|Jan rain mm=1.1|Feb rain mm=0.2|Mar rain mm=5.1|Apr rain mm=20.2|May rain mm=27.2|Jun rain mm=199.7|Jul rain mm=224.9|Aug rain mm=172.1|Sep rain mm=124.1|Oct rain mm=100.6|Nov rain mm=21.6|Dec rain mm=8.7|year rain mm=905.3|Jan rain days=0.1|Feb rain days=0.1|Mar rain days=0.3|Apr rain days=1.4|May rain days=2.1|Jun rain days=10.9|Jul rain days=15.3|Aug rain days=12.8|Sep rain days=8.1|Oct rain days=5.5|Nov rain days=1.5|Dec rain days=0.4|year rain days=58.7|time day=17:30 [[Indian Standard Time|IST]]|Jan humidity=36|Feb humidity=29|Mar humidity=28|Apr humidity=34|May humidity=44|Jun humidity=70|Jul humidity=78|Aug humidity=79|Sep humidity=71|Oct humidity=56|Nov humidity=47|Dec humidity=41|year humidity=51|source 1=[[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Satara Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 685–686 | access-date = 10 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M152 | access-date = 10 April 2020}}</ref>|source 2=Government of Maharashtra<ref> {{cite web | url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/SATARA/gen_climate.html | title = Climate | publisher = Government of Maharashtra | access-date = 10 April 2020}}</ref>|date=June 2012}}{{Weather box|location=Satara (1981–2010, extremes 1933–2012)|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=35.8|Feb record high C=38.0|Mar record high C=40.5|Apr record high C=41.9|May record high C=42.1|Jun record high C=40.9|Jul record high C=33.5|Aug record high C=35.2|Sep record high C=34.6|Oct record high C=37.7|Nov record high C=36.0|Dec record high C=34.0|year record high C=42.1|Jan high C=29.8|Feb high C=32.4|Mar high C=35.4|Apr high C=37.2|May high C=36.6|Jun high C=30.4|Jul high C=27.0|Aug high C=26.5|Sep high C=28.9|Oct high C=30.9|Nov high C=30.1|Dec high C=29.3|year high C=31.2|Jan low C=12.8|Feb low C=14.2|Mar low C=18.1|Apr low C=21.1|May low C=22.7|Jun low C=22.5|Jul low C=21.8|Aug low C=21.2|Sep low C=20.5|Oct low C=19.2|Nov low C=15.9|Dec low C=13.3|year low C=18.6|Jan record low C=4.8|Feb record low C=5.8|Mar record low C=9.1|Apr record low C=12.3|May record low C=15.2|Jun record low C=18.0|Jul record low C=19.0|Aug record low C=14.5|Sep record low C=14.5|Oct record low C=13.2|Nov record low C=9.0|Dec record low C=7.3|year record low C=4.8|rain colour=green|Jan rain mm=1.1|Feb rain mm=0.2|Mar rain mm=5.1|Apr rain mm=20.2|May rain mm=27.2|Jun rain mm=199.7|Jul rain mm=224.9|Aug rain mm=172.1|Sep rain mm=124.1|Oct rain mm=100.6|Nov rain mm=21.6|Dec rain mm=8.7|year rain mm=905.3|Jan rain days=0.1|Feb rain days=0.1|Mar rain days=0.3|Apr rain days=1.4|May rain days=2.1|Jun rain days=10.9|Jul rain days=15.3|Aug rain days=12.8|Sep rain days=8.1|Oct rain days=5.5|Nov rain days=1.5|Dec rain days=0.4|year rain days=58.7|time day=17:30 [[Indian Standard Time|IST]]|Jan humidity=36|Feb humidity=29|Mar humidity=28|Apr humidity=34|May humidity=44|Jun humidity=70|Jul humidity=78|Aug humidity=79|Sep humidity=71|Oct humidity=56|Nov humidity=47|Dec humidity=41|year humidity=51|source 1=[[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Satara Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 685–686 | access-date = 10 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M152 | access-date = 10 April 2020}}</ref>|source 2=Government of Maharashtra<ref> {{cite web | url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/SATARA/gen_climate.html | title = Climate | publisher = Government of Maharashtra | access-date = 10 April 2020}}</ref>|date=June 2012}} == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ<ref>[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above]. </ref> ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 120,079 ਸੀ; 61,129 ਮਰਦ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 59,066 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 52% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 48% ਹਨ।<ref name="tin.tin.nsdl.com">{{Cite web |title=NSDL Tax Information Network (TIN) - Search |url=https://tin.tin.nsdl.com/pan/servlet/AOSearch?city=SATARA&display=N&Category= |access-date=2020-09-23 |website=tin.tin.nsdl.com |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128162427/https://tin.tin.nsdl.com/pan/servlet/AOSearch?city=SATARA&display=N&Category= |url-status=dead }}</ref> [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਬੋਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ 1.5% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮੁੰਡਿਆਂ 'ਤੇ 883 ਕੁੜੀਆਂ ਹੈ, {{Bar box|title=Religions in Satara city|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hindus]]|orange|83.3}} {{bar percent|[[Muslims]]|green|7.7}} {{bar percent|[[Christians|Christian]]|blue|4}} {{bar percent|[[Jainism|Jain]]|pink|3.7}} {{bar percent|[[Buddhism|Buddhist]]|yellow|1.3}} {{bar percent|Others†|black|1}}|caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[Sikh]]s (0.2%), [[Parsi]] (0.8%).</small>}}ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 326,765 ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੀ.ਕਾਰੰਜੇ, ਖੇੜ, ਗੋਡੋਲੀ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਹਨ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 16 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ]] ਵਲ੍ਹੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ NH4 ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੇਨਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ, ਸ਼ਾਹੂਪੁਰੀ, ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਦਾਰੇ ਬੁਦਰੂਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। == ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ (N.C.P) ਦੇ MP ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=NCP's Shriniwas Patil Who Won Satara In Prestige Battle With BJP Sworn In |url=https://www.ndtv.com/india-news/ncps-shriniwas-patil-who-beat-udayanraje-bhosale-in-satara-bypoll-sworn-in-2134256 |access-date=2020-09-24 |website=NDTV.com}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ MLA ਵੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਭਯਾਸਿੰਘ ਭੋਸਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/acs.php|title=District wise List of Assembly and Parliamentary Constituencies|publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra website}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhonsle Shivendrasinh Abhaysinh(Nationalist Congress Party(NCP)):Constituency- Satara(SATARA) - Affidavit Information of Candidate |url=https://myneta.info/mh2009/candidate.php?candidate_id=3411 |access-date=2020-09-24 |website=myneta.info}}</ref> === ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ === ਸਤਾਰਾ,ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Municipal Council, Satara {{!}} District Satara, Government of Maharashtra, India {{!}} India |url=https://www.satara.gov.in/en/public-utility/municipal-councils-2/ |access-date=2020-09-23 |language=en-US}}</ref> 1.2 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Cenus 2011 |url=https://censusindia.gov.in/}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 8 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 14748 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Census 2011 |url=https://censusindia.gov.in/}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 39 ਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="tin.tin.nsdl.com"/> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਰਡ ਨੰ (19) 4691 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਹੈ ਅਤੇ 2206 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਨੰ (23) ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਹੈ<ref name="tin.tin.nsdl.com" /> === ਨਾਗਰਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ === ਕਾਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=GEOGRAPHICAL SET UP OF THE STUDY REGION |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2496/9/09_chapter%202.pdf}}</ref> (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਧਿਕਰਨ) ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Drinking Water Quality in Distribution System of Satara City Maharashtra |url=https://www.researchgate.net/publication/279308965 |access-date=9 December 2020}}</ref> 19 ਐਮਐਲਡੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸਿਰਫ 17.2 ਐਮਐਲਡੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Road Map towards 24x7 Water Supply in Class 'A' Municipal Councils in Maharashtra |url=https://www.pas.org.in/Portal/document/ResourcesFiles/Road%20Map%20Towards%2024x7%20WS%20Final.pdf |access-date=9 December 2020}}</ref> ਸਤਾਰਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਿਮਾਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਏਆ ਹੈ।ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ 70 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 18 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਖਾਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Action Plan Priorities - Venna |url=https://www.mpcb.gov.in/sites/default/files/river-polluted/action-plan-priority/Action_plans_priority_III_VENNA_2019_03072019.pdf |access-date=9 December 2020 |website=Maharashtra Pollution Control Board}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 8.17 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, 20972 ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Solid Waste Management Information |url=http://www.nswai.com/docs/Satara.pdf |website=National Solid Waste Association of India}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ12.8 ਐਮਐਲਡੀ ਸੀਵਰੇਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":2"/> ਸਤਾਰਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ 17.5 ਐਮਐਲਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਐਸਟੀਪੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਐਕਟ, 2015 ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਐਕਟ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ RTS ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ 'ਆਪਲ ਸਰਕਾਰ' ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਅਪਲਾਈ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਹਲਦੀ , ਅਦਰਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੰਨਾ ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਫਸਲ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 302 ਬੈਂਕਾਂ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 1905 ਵਿੱਚ ਮੇਨਥੋਲ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਖਾਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਨਅਤੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਆ ਗਈ ਸੀ। 1950-60 ਤੋਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਗੁੜ]] ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਈ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਾਈ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=INDUSTRIAL DISTRIBUTION AND DEVELOPMENT IN SATARA TEHSIL |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/135123/9/09%20growth%20and%20distribution%20of%20industriesin%20satara%20tehsil.pdf}}</ref> === ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Kas_plateau.JPG|thumb| ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਸਤਾਰਾ ( [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ) <ref name="dnaindia.com">{{Cite web |last=Mulla, Mohsin |date=4 July 2012 |title=Kaas to bloom for only 2,000 tourists daily |url=http://www.dnaindia.com/pune/report_kaas-to-bloom-for-only-2000-tourists-daily_1710438 |publisher=Dnaindia.com}}</ref>]] ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਹਨ। * ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ (ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ) * ਜਰਨਦੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂੰਮਾਨ - ਸਤਾਰਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਰੋਡ। * * ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ (ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ) * ਕਾਸ ਪਠਾਰ - " [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵੀ ਹੈ * ਬਾਰਾਮੋਤੀਚੀ ਵਿਹਿਰ ਸਟੈਪ ਖੂਹ, ਲਿੰਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। * ਥੇਘੜ ਝਰਨਾ * ਯੇਵਤੇਸ਼ਵਰ * ਬਮਨੌਲੀ * ਧੌਮ ਡੈਮ * 12 ਮੋਤੀ ਵਿਹੀਰ, ਅੰਗ * ਰਾਜੇ ਬਕਸਾਵਰ ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਗਾਹ (ਖਤਗੁਨ) * [[Chaphal|ਚੱਫਲ]] (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਮੰਦਰ, ਨੇੜੇ ਉਮਬਰਾਜ)<ref name=":0">{{Cite web |title=VirajTravels – Perfect place to find all holiday packages |url=http://virajtravels.in/index.php?option=com_content&view=article&id=22&catid=2&Itemid=3 |access-date=18 August 2017 |website=virajtravels.in |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171358/http://virajtravels.in/index.php?option=com_content&view=article&id=22&catid=2&Itemid=3 |url-status=dead }}</ref> * ਨੇਰ ਤਲਾਬ [[ਤਸਵੀਰ:Bamnoli_Boating_View.jpg|thumb| ਬਮਨੌਲੀ ਬੋਟਿੰਗ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:A_view_of_Narayan_Maharaj_Math_from_Shembdi_Vaghali-Bamnoli_Road.jpg|thumb| ਸ਼ੇਮਬਡੀ ਵਾਘਾਲੀ-ਬਮਨੋਲੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Kandi_Pedhe1.jpg|thumb]] ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ, ਬਮਨੌਲੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ * ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 75 ਕਿ.ਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ 10 ਨਵੰਬਰ 1659 ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। * ਪੰਚਗਨੀ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਅਹਿ ਪਚਗਨੀ (ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ पाचगणी) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਸ ਪਠਾਰ / ਫੁੱਲ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref name="dnaindia.com">{{Cite web |last=Mulla, Mohsin |date=4 July 2012 |title=Kaas to bloom for only 2,000 tourists daily |url=http://www.dnaindia.com/pune/report_kaas-to-bloom-for-only-2000-tourists-daily_1710438 |publisher=Dnaindia.com}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹਿਲ ਹਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ (ਜੂਨਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਹਿਲ (ਨਵਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਪੈਲੇਸ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਮੂਰਤੀ ਪੋਵਈ ਨਾਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਨਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋਂਗੇਰ ਝਰਨੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਜਰਾਈ ਵਾਟਰਫਾਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ, ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 'ਸਤਾਰਾ ਹਾਫ ਹਿੱਲ ਮੈਰਾਥਨ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Satara-Hill-Half-Marathon-on-September-6/articleshow/48737672.cms|title=Satara Hill Half Marathon on September 6 - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-10-25}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2,618 ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੌੜ (ਸਿੰਗਲ ਮਾਉਂਟੇਨ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/OpffY7yGgUYdRZvyhJFokJ/Runs-you-cannot-miss-in-2016.html|title=Runs you cannot miss in 2016|last=Avlani|first=Shrenik|date=2016-01-04|work=livemint.com/|access-date=2017-10-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-people-in-a-mountain-ascent-single-mountain|title=Most people in a mountain run - single mountain|work=Guinness World Records|access-date=2017-10-25|language=en-GB}}</ref> ਅਪਸ਼ਿੰਗ ਪਿੰਡ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 46 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਤਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ: ਕਾਂਦੀ ''ਪੇੜੇ'' ਕਾਂਦੀ ਪੇੜੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਆਦ ਹੈ ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸ਼ੁੱਧ ਫੁੱਲ-ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਹੈ। ਕਾਂਦੀ ਦੇ ਪੇੜੇ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਰ ਪੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇੱਕ (ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ) ਹੈ - ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ 23 ਜੂਨ 1961 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ<ref>{{Cite web |last=Google Map |date= |title=Yashwantrao Chavan Institute of Science,Satara&#124; Home :: Science College |url=http://ycis.ac.in/ |access-date=2022-07-18 |publisher=Ycis.ac.in}}</ref> ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। GMC (ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ) ਸਤਾਰਾ ਦਾ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=District Hospital, Satara · M2R5+HQ4, Sadarbazar, Guruwar Peth, Satara, Maharashtra 415002, India |url=https://www.google.com/maps/place/District+Hospital,+Satara/@17.6913947,74.0094581,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3bc239be08d96bbd:0xd7b5d483e2953730!8m2!3d17.6913947!4d74.0094581 |access-date=2022-11-27 |website=District Hospital, Satara · M2R5+HQ4, Sadarbazar, Guruwar Peth, Satara, Maharashtra 415002, India |language=en}}</ref> * ਕੇਐਸਡੀ ਸ਼ਾਨਭਾਗ ਵਿਦਿਆਲਿਆ (1990) * [https://www.gmcsatara.org/ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]<ref>{{Cite web |title=sequentia |url=https://www.gmcsatara.org/ |access-date=2022-11-27 |website=www.gmcsatara.org |language=en}}</ref> (2022) == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * ਜਗਨਨਾਥ ਰਾਓਜੀ ਚਿਟਨਿਸ * [[ਸਾਈ ਭੌਂਸਲੇ|ਸਾਈਂ ਭੋਸਲੇ]] * ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ * ਤਾਨਾਜੀ ਮਲੁਸਰੇ * [[ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ|ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ]] * [[ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਓ ਫੂਲੇ|ਜੋਤੀਰਾਓ ਫੂਲੇ]] * ਭੌਰਾਓ ਪਾਟਿਲ * ਕ੍ਰਾਂਤੀਸਿੰਘਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟਿਲ * [[ਖਸ਼ਾਬਾ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਜਾਧਵ|ਖਾਸ਼ਾਬਾ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਜਾਧਵ]] * ਉਦਯਨਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ * [[ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਬੋਲਕਰ|ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਭੋਲਕਰ]] * ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ * ਸਯਾਜੀ ਸ਼ਿੰਦੇ * [[ਲਲਿਤਾ ਬਾਬਰ]] * [[ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ]] * ਸ਼ਾਹਿਰ ਸਾਬਲ == ਆਵਾਜਾਈ == ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਮੁੰਬਈ ਪੂਨੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਅਤੇ ਪੀਬੀ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ) ਪੂਨੇ ਤੋਂ 110 ਕਿ.ਮੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਟਰਮੀਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਮਿਰਾਜ ਵਾਇਆ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬੋਰੀਵਲੀ, ਦਾਦਰ, ਮੁੰਬਈ ਸੈਂਟਰਲ, ਅਤੇ ਠਾਣੇ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੱਸਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ( ਪੂਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ ਦੇ]] ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਾਈਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 548C ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਰੇਗਾਓਂ, ਪੁਸੇਗਾਓਂ, ਮਸਾਵੜ, ਅਕਲੁਜ, ਟੈਂਭੁਰਨੀ ਅਤੇ ਮੁਰੂਦ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਹ 4 ਲਾਈਨ ਹਾਈਵੇਅ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ 58 ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ [[ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ]] ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ। ਸਤਾਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ [[ਪੂਨੇ]] - ਮਿਰਾਜ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਲ੍ਹੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ,[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]], [[ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਵਿਖੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤਾਰਾ ਮਹਾਦ ਕੌਮੀ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ [[ਕੋਂਕਣ]] ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। === ਰੇਲਵੇ === * ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਤਾਰਾ ਮਹੌਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ 07 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਪੰਢਰਪੁਰ, ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮਿਰਾਜ, ਸਾਂਗਲੀ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ (ਕੁਝ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ) ਲਈ ਰੂਟ 'ਤੇ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਸੜਕ ਜਾਂ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਤਾਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। (ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ)''ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'', " [[ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] "''ਚਲੁਕਿਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ;; ਰੇਲਵੇ ਟਾਈਮ ਟੇਬਲ ਸਤਾਰਾ ; ਮਿਰਾਜ/ਕਰਾੜ ਵੱਲ {| class="wikitable sortable" !No. !Train No. !Train Name !Train Type !Day !Departure time |- |Dis. |11023 |Mumbai&nbsp;– Kolhapur |Sahyadri Express |Discontinued |Discontinued |- |- |01 |11097 |Pune – Ernakulam |Poorna Express |Sun |00.45&nbsp;Am |- |- |02 |17411 |Mumbai - Kolhapur |Mahalaxmi Express |Daily |03.15&nbsp;Am |- |03 |11021 |Dadar - Tirunelveli |Tirunelveli / Chalukya Express |Sun, Wed, Thu |04.00&nbsp;Am |- |04 |11035 |Dadar – Mysore |Sharavati Express |Fri |04.00&nbsp;Am |- |05 |11005 |Dadar - Puducherry |Puducherry Express |Mon, Tue, Sat |04.00&nbsp;Am |- |06 |51441 |Satara – Kolhapur |Demu Special |Daily |05.40&nbsp;Am |- |07 |16209 |Ajmer – Mysore |All Mysore Express |Mon, Sat |04.55&nbsp;Am |- |08 |16505 |Gandhidham – Bangalore |GIMB SBC Bangalore Express |Wed |04.55&nbsp;Am |- |09 |16507 |Jodhpur – Bangalore |JU SBC Bangalore Express |Sun, Fri |04.55&nbsp;Am |- |10 |16531 |Ajmer – Bangalore |SBC Garib Nawaz Express |Tue |04.55&nbsp;Am |- |11 |11040 |Gondia – Kolhapur |Maharashtra Express |Daily |07.30&nbsp;Am |- |12 |12148 |Nizamuddin – Kolhapur |Nizamuddin Express |Fri |09.30&nbsp;Pm |- |13 |12782 |Nizamuddin – Mysore |Swarnajayani Express |Tue |09.30&nbsp;Pm |- |14 |11049 |Ahmadabad-Kolhapur |Ahmadabad Express |Mon |10.50&nbsp;Pm |- |15 |51409 |Pune – Kolhapur |Demu Special |Daily |02.30&nbsp;Pm |- |16 |11029 |Mumbai – Kolhapur |Koyna Express |Daily |04.00&nbsp;Pm |- |17 |12780 |Nizamuddin – Vasco |Goa Express |Daily |07.50&nbsp;Pm |- |18 |22497 |ShriGanganagar-Tiruchchirapali |Humsafar Express |Tue |09.45&nbsp;Pm |- |19 |01539 |Pune - Satara |Demu Special |Daily |10.40&nbsp;Pm Terminated |- | | | |Sahyadri Express >> Discontinued | | |- | | | |Information by ( Basargi) : updated In August 2022 | | |} ; ਪੂਨੇ ਵੱਲ {| class="wikitable sortable" !No. !Train No. !Train Name !Train Type !Day !Departure time |- |Dis |11024 |Kolhapur – Mumbai |Sahyadri Express |Discontinued |Discontinued |- |01 |11012 |Kolhapur - Mumbai |Mahalaxmi Express |Daily |12.15&nbsp;Am |- |02 |12779 |[[:en:Vasco_da_Gama,_Goa|Vasco]] – Nizamuddin |Goa Express |Daily |01.00&nbsp;Am |- |03 |22498 |Tiruchchirapali - ShriGanganagar |Humsafar Express |Sat |05.00&nbsp;Am |- |04 |01540 |Satara - Pune |Demu Special |Daily |06.15&nbsp;Am |- |05 |51410 |Kolhapur – Pune |Passenger |Daily |09.28&nbsp;Am |- |06 |11030 |Kolhapur – Mumbai |Koyna Express |Daily |12.05&nbsp;Pm |- |07 |12147 |Kolhapur – [[:en:Hazrat_Nizamuddin_railway_station|Nizamuddin]] |Nizamuddin Express |Tue |12.40&nbsp;Pm |- |08 |12781 |Mysore – Nizamuddin |Swarnajayani Express |Sat |12.40&nbsp;Pm |- |09 |16210 |Mysore – Ajmer |Ajmer Express |Wed, Fri |03.15&nbsp;Pm |- |10 |16506 |[[:en:Bangalore|Bangalore]] – Gandhidham |Gandhidham Express |Sun |03.15&nbsp;Pm |- |11 |16508 |Bangalore - Jodhpur |Jodhpur Express |Tue, Thu |03.15&nbsp;Pm |- |12 |16532 |Bangalore – Ajmer |Garib Nawaz Express |Sat |03.15&nbsp;Pm |- |13 |16532 |Kolhapur – Ahmadabad |Ahmadabad Express |Sat |04.30&nbsp;Pm |- |14 |11039 |Kolhapur - Gondia |Maharashtra Express |Daily |06.40&nbsp;Pm |- |15 |11098 |Ernakulam – Pune |Poorna Express |Tue |08.10&nbsp;Pm |- |16 |51442 |Kolhapur – Satara |Demu Special |Daily |09.28&nbsp;Pm |- |17 |11006 |Puducherry - Dadar |Puducherry Express |Mon, Wed, Thu |11.10&nbsp;Pm |- |18 |11022 |Tirunelveli - Dadar |Tirunelveli / Chalukya Express |Tue, Fri, Sat |11.10&nbsp;Pm |- |19 |11036 |Mysore – Dadar |Sharavati Express |Sun |11.10&nbsp;Pm |- |Station Del |17317 |Hubli - Dadar |Hubli Express |Station Del |Station Del |- | | | |Sahyadri Express >> Discontinued | | |- | | | |Information by( Basargi): Updated In August 2022 | | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭੋਸਲੇ * [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠਾ]] * [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] * ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਪੇਸ਼ਵਾ|ਪੇਸ਼ਵੇ]] * ਹੋਲਕਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [https://allcngpumpnearme.in/cng-pump-in-satara-near-me/ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ CNG ਪੰਪ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ਪਾਲ ਐਚ. ਵਾਨ ਟੂਚਰ: [http://gaebler.info/politik/tucher.pdf ''ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ: ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਅਤੇ ਸੰਕਟ - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ 1939 - 1946''] ਡਿਸਸ. ਅਰਲੈਂਗੇਨ 1980 ਲੇਖਕ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਰਲੈਂਗੇਨ/ਜਰਮਨੀ 1980।[http://gaebler.info/politik/tucher-14.pdf ਸਤਾਰਾ] ਪੜ੍ਹੋ। * ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ: ''ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1946 ਤੱਕ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੈਰੋਲ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ''ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ।'' ''ਬੰਬਈ, ਬੜੌਦਾ, ਪੂਨਾ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' . ਬੀਏ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਲਕੱਤਾ 1922 * ਮਲਿਕ, ''ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਐਸਸੀ ਸਟੋਨ ਏਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼'', ਐੱਮ. ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ 1959 * ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ, ਜਯੰਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੰਦਾਦਿਵ, ''ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ'' ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ, 1965, ਪੂਨਾ * ਵਲੁੰਜਕਰ, ਟੀ.ਐਨ. ''ਸੋਸ਼ਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਚੇਂਜ ਇਨ ਏ ਵਿਲੇਜ ਕਮਿਊਨਿਟੀ'', ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ ਪੂਨਾ 1966। * ਡਾ.ਬਰਾਮਬੇਦਕਰ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਨੇ]] ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੁਸਤਕ [[ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਅ ਵੀਜ਼ਾ|ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਏ ਵੀਜ਼ਾ]][https://drambedkarbooks.files.wordpress.com/2009/03/selected-work-of-dr-b-r-ambedkar.pdf] ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ)]] 2kgetx6gn1brapqsanf742g35nshhbp 0 181671 843230 831081 2026-07-27T15:45:12Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:SECMOL.jpg|SECMOL.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://archive.roar.media/bangla/main/education/story-of-real-life-phunsukh-wangdu https://assets.roar. 843230 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ | honorific_suffix = | image = Sonam Wangchuk, 2017 (cropped).jpg | image_size = <!-- DISCOURAGED per WP:IMGSIZE. Use image_upright. --> | alt = | caption = ਵਾਂਗਚੁਕ 2017 ਵਿਚ | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | other_names = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}} | birth_place = [[ਆਲਚੀ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] (ਹੁਣ [[ਲੱਦਾਖ]]), ਭਾਰਤ) | education = {{ubl|ਬੀ.ਟੈੱਕ (ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ)|ਡੀ.ਐਸ.ਏ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਸਤੂਕਲਾ)}} | alma_mater = {{ubl|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਕ੍ਰੇਟਰ, ਫ਼ਰਾਂਸ}} | occupation = [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]], [[ਸਿੱਖਿਅਕ]] | years_active = | era = | employer = | organization = [[ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲਹਿਰ]] | known_for = [[ਆਈਸ ਸਤੂਪਾ]], ਸੈਕਮੋਲ, ਲਾਡਗਸ ਮੇਲੋਂਗ | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works" --> | style = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | movement = | opponents = | boards = | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = ਤਸੇਰਿੰਗ ਵਾਗਮੋ | father = ਸੋਨਮ ਵੰਗਿਆਲ | family = | callsign = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ''' (ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1966) ਭਾਰਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|last=Griffin|first=Peter|date=29 December 2014|work=[[Forbes India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|title=The best solar device is timing|last=Varghese|first=Shiny|date=22 December 2016|publisher=[[Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|title=Meet the real life 'Phunsukh Wangdu' from '3 Idiots'|date=18 November 2016|publisher=[[The Economic Times]]|access-date=17 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804165939/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bhaskar.com/news/jk-omc-jam-success-story-of-sonam-wangchuk-5007736-pho.html|title=3 Idiots pato के असली फुनसुक वांगडू, फेल छात्र भी इनसे पढ़कर बनते हैं वैज्ञानिक|date=30 May 2015|publisher=[[Daily Bhaskar]]|language=hi}}</ref><ref name="TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|last=Khattar|first=Sakshi|date=26 July 2008|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116154957/http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|archive-date=16 November 2016|publisher=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-here-s-what-sonam-wangchuk-plans-to-do-to-solve-ladakh-s-water-woes-2078092|title=Here's what Sonam Wangchuk plans to do to solve Ladakh's water woes|last=Mascarenhas|first=Josceline|date=16 April 2015|publisher=[[DNA India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/there-is-greater-need-for-basic-intelligence-than-artificial-intelligence-says-sonam-wangchuk/story-yy2CHfUNLb0gyO5cLijlnN.html|title=There is greater need for basic intelligence than artificial intelligence, says Sonam Wangchuk|last=Khanna|first=Aastha|date=24 November 2019|work=[[Hindustan Times]]|access-date=19 December 2022}}</ref> ਇਹ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ਼ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] (ਐਸਈਸੀਐਮਓਐਲ) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1988 ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਲੱਦਾਖ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ 'ਸ਼ਿਕਾਰ' ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਥੋਪੀ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-sonam-wangchuk-is-ray-of-hope-for-children-in-laddakh/315967|title=लद्दाख में बच्चों के लिए उम्मीद की नई किरण हैं 'सोनम वांगचुक'|date=18 January 2017|publisher=[[Zee News]]|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/In-the-land-of-little-rain/article16777599.ece|title=In the land of little rain|last=Ranjendra|first=Ranjani|date=8 December 2016|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|title=From Leh comes a mountain of ideas|date=26 November 2016|work=[[The Times of India]]|location=[[Delhi]]}}</ref> ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੂੰ SECMOL ਕੈਂਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਹੀਟਿੰਗ ਲਈ ਕੋਈ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। == ਲੱਦਾਖ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵਿਰੋਧ == 26 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ ਖਾਰਦੁੰਗਲਾ ਲਾ ਪਾਸ 'ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਖਾਰਦੁੰਗਲਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਰਦੁੰਗ ਲਾ ਪਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਪਮਾਨ -40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite news |date=29 January 2023 |title=Ladakhi innovator Sonam Wangchuk says he's under house arrest, police deny charge |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ladakhi-innovator-sonam-wangchuk-says-hes-under-house-arrest-police-deny-charge/article66445976.ece |access-date=30 January 2023}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ HIAL ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ HIAL ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਰਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |last1=Sadhwani |first1=Karina |title=Explained {{!}} Ladakhi Climate Activist Sonam Wangchuk’s 21-Day-Hunger Strike for ‘Truth, Environment, & Democracy’ |url=https://www.thequint.com/climate-change/sonam-wangchuk-hunger-strike-climate-fast-ladakh-protest |access-date=23 March 2024 |work=[[The Quint]] |date=22 March 2024}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ 21 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤੇਜ਼ ਭੁੱਖ-ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |title=Sonam Wangchuk (Phunsukh Wangdu of 3 Idiots) is on 21 days hunger strike (Day 21) |url=https://www.brutimes.com/news/politics/sonam-wangchuk-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-is-on-21-days-hunger-strike-day-21 |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Climate fast: Why is Sonam Wangchuk protesting in Ladakh? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/climate-fast-why-is-sonam-wangchuk-protesting-in-ladakh/photostory/108749321.cms |website=The Times of India |language=en |date=24 March 2024}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ |- |2018 |[[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੇਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/two-indians-bharat-vatwani-and-sonam-wangchuk-receive-this-years-ramon-magsaysay-award-1909529|title=Two Indians, Bharat Vatwani and Sonam Wangchuk, Receive Magsaysay Award|access-date=1 September 2018|publisher=ndtv.com}}</ref> |- |2018 |<ref>{{Cite web |title=Innovator Sonam Wangchuk Awarded Honorary D.Litt Degree |url=http://bweducation.businessworld.in/article/Innovator-Sonam-Wangchuk-Awarded-Honorary-D-Litt-Degree/24-10-2018-162828 |access-date=2020-06-03 |website=BW Education |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124017/http://bweducation.businessworld.in/article/Innovator-Sonam-Wangchuk-Awarded-Honorary-D-Litt-Degree/24-10-2018-162828/ |url-status=dead }}</ref>ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ D.Litt |- |2018 |ਆਈ. ਆਈ. ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ <ref>{{Cite web |title=Change the way students are picked for IITs: Global Awardee |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/change-the-way-students-are-picked-for-iits-global-awardee/581592.html |access-date=April 30, 2018 |publisher=Tribune |archive-date=ਮਈ 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503123842/http://www.tribuneindia.com/news/himachal/change-the-way-students-are-picked-for-iits-global-awardee/581592.html |url-status=dead }}</ref> |- |2017 |ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਫਾਰ ਕਲੈਕਟਿਵ ਐਕਸ਼ਨ (ਆਈ. ਸੀ. ਏ.) ਆਨਰ ਅਵਾਰਡ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਸੀਏ <ref>{{Cite web |title=Sonam Wangchuk to receive the Global Award for Sustainable Architecture 2017 |url=http://www.scoonews.com/news/sonam-wangchuk-to-receive-the-global-award-for-sustainable-architecture-2017-1736 |access-date=May 15, 2017 |publisher=ScooNews |archive-date=ਮਈ 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519221015/http://www.scoonews.com/news/sonam-wangchuk-to-receive-the-global-award-for-sustainable-architecture-2017-1736 |url-status=dead }}</ref> |- |2017 |ਜੀਕਿਊ ਮੈਨ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ <ref>{{Cite web |title=GQ Awards: Men of the Year 2017 Winners |url=https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-year-2017-winners/#zorawar-kalra-restaurateur-of-the-year |access-date=Sep 23, 2017 |publisher=GQ India}}</ref> |- |2017 |ਟਿਕਾਊ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh |url=https://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html |access-date=Aug 12, 2017 |publisher=FirstPost}}</ref> |- |2017 |ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲਈ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{Cite news|url=http://www.greaterkashmir.com/news/kashmir/story/239746.html|title=31 get state award|date=27 January 2017|publisher=[[Greater Kashmir]]|location=Srinagar}}</ref> |- |2016 |ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਰੋਲੇਕਸ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite news|url=http://www.livehindustan.com/news/entertainment/article1-sonam-wangchuk-who-inspired-aamir-3-idiots-character-wins-rolex-award-for-enterprise-605155.html|title=3 IDIOTS में जिनसे प्रेरित था आमिर का किरदार, उन्हे मिला ये AWARD|date=19 November 2016|publisher=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi}}</ref> |- |2016 |ਸਰਬੋਤਮ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਰਾ ਅਵਾਰਡ <ref name="ST">{{Cite news|url=http://news.statetimes.in/secmol-wins-international-terra-award-best-building/|title=SECMOL wins International Terra Award for best building|date=16 July 2016|publisher=[[State Times]]}}</ref> |- |2014 |ਯੂਨੈਸਕੋ ਚੇਅਰ ਮਿੱਟੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਕ੍ਰੈਟਰ ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ <ref>{{Cite web |title=Sonam Wangchuk |url=https://www.european-environment-foundation.eu/en-en/environetwork/profiles/wangchuk-sonam |publisher=Environment Netoerk |access-date=2024-03-17 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819224325/https://www.european-environment-foundation.eu/en-en/environetwork/profiles/wangchuk-sonam |url-status=dead }}</ref> |- |2008 |ਸੀਐਨਐਨ-ਆਈਬੀਐਨ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4fGBgAAQBAJ&q=sonam+wangchuk+Real+Heroes+Award+2008&pg=PT15|title=Real Heroes: Ordinary People Extraordinary Service|last=Nita Ambani|last2=Rajdeep Sardesai|date=August 2011|publisher=Roli Books Private Limited|isbn=-93-5194-0-57-8|author-link=Nita Ambani|author-link2=Rajdeep Sardesai}}</ref> |- |2004 |ਸੈਂਚੁਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਚਰ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite journal|date=1 January 2005|title=Honour for green warriors|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2201/stories/20050114001608100.htm|journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|volume=22|issue=1}}</ref> |- |2002 |ਅਸ਼ੋਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰੈਨਯੋਰਸ਼ਿਪ, ਅਸ਼ੋਕ ਯੂ. ਐੱਸ. ਏ. ਦੁਆਰਾ <ref name="ashoka">{{Cite news|url=http://india.ashoka.org/fellow/sonam-wangchuk|title=Sonam Wangchuk's Introduction|access-date=30 June 2017|publisher=[[Ashoka (non-profit organization)]]|archive-date=28 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628132146/http://india.ashoka.org/fellow/sonam-wangchuk|url-status=dead}}</ref> |- |2001 |ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਬਾਈ ਦ ਵੀਕ <ref>{{Cite web |title=Foundation Day Lecture by Sonam Wangchuk |url=http://www.iitd.ac.in/content/foundation-day-lecture-sonam-wangchuk?page=4 |access-date=January 27, 2016 |publisher=Indian Institute of Technology Delhi}}</ref> |- |1996 |ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਮੈਡਲ <ref>{{Cite news|url=http://www.reachladakh.com/archive_details.php?pID=1774|title=Chief Judicial Magistrate acquits Sonam Wangchuk in 6-year old case|date=19 July 2013|publisher=ReachLadakh|access-date=17 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=20 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120173926/https://www.reachladakh.com/archive_details.php?pID=1774|url-status=dead}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|3}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.secmol.org/ Official website] *[https://www.gqindia.com/magazine-story/sonam-wangchuk-saving-world-one-ice-stupa-time/ Sonam Wangchuk is saving the world one ice stupa at a time], at ''[[GQ (Indian edition)]]'' *[http://www.newsnation.in/article/154990-watch-live-exclusive-meet-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-sonam-wangchuk.html Sonam Wangchuk's Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425165923/http://www.newsnation.in/article/154990-watch-live-exclusive-meet-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-sonam-wangchuk.html |date=2019-04-25 }} at ''[[News Nation]]'' *[http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ Education in India: Are students failing or the system?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621041605/http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ |date=2017-06-21 }}, '''ਟੈਡ ਟਾਕ''' ਉੱਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ]] 053bb5aq1z5cypjwkfjqwlxs7bb5nv5 3 204842 843234 2026-07-28T02:13:20Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 843234 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Noordeep8726}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:13, 28 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) t1ko20t5tepijs7wa16sg7t17uh8ryp 0 204843 843239 2026-07-28T03:36:23Z Gurtej Chauhan 27423 Gurtej Chauhan ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਨੂ]] ਨੂੰ [[ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 843239 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਸਾਈਖੋਮ ਮੀਰਾਬਾਈ ਚਾਨੂੰ]] 1gmcxvzirql0dmkbfgdezpsb6nltnex 3 204844 843242 2026-07-28T07:44:25Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 843242 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Tube of Light}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:44, 28 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) 3hg45rntt54ddczvpvbxf3opagl7487 0 204845 843243 2026-07-28T10:08:38Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843243 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 7itl7xyhf9ldz071rh7ld0h5xhkz8ag 843244 843243 2026-07-28T10:10:16Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843244 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = Secondary entrance to the IRRI Headquarters at [[Los Baños, Laguna]] with [[Mt. Makiling]] in the background. | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|Laguna]], [[Philippines]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = Dr. Yvonne Pinto<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 million (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 17zxbeg0lcfkcrb6o8qyxbviu08aspl 843245 843244 2026-07-28T10:12:03Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843245 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = Secondary entrance to the IRRI Headquarters at [[Los Baños, Laguna]] with [[Mt. Makiling]] in the background. | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|Laguna]], [[Philippines]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] i74yhcyeur7lreyu5wtxortzlqkq2z6 843246 843245 2026-07-28T10:13:03Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843246 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|Laguna]], [[Philippines]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] b1q56hsxigkbhn7pxixx88n5e2188l0 843247 843246 2026-07-28T10:13:59Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843247 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 6r5vq8pid82fn22c744gyipcswgc6tg 843248 843247 2026-07-28T10:14:25Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843248 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] iw38l8txqbbcdittu1ylu2swu97g7v9 843249 843248 2026-07-28T10:18:27Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843249 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] oefockvmrmtp2mukxpf0v46j4lm4sqt 843250 843249 2026-07-28T10:19:14Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843250 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] ci6rsum9fg8wbna0xqtnlp31zu5y1lq 843251 843250 2026-07-28T10:20:21Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843251 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 97sx97wrfwu08rduju3jsjtmk4yspri 843252 843251 2026-07-28T10:21:35Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843252 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] jptzjarp3qfhomvjbf099tewpygka1z 843253 843252 2026-07-28T10:23:15Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843253 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] tpocnqtrr0nddns3idm0m58xi3p7imq 843254 843253 2026-07-28T10:27:40Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843254 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] k2iv6ol1uo2xotcpn26ep4fqvk6yneb 843255 843254 2026-07-28T10:28:08Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843255 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] nlefkt4mfj5bw7ud305eh22u2il5b8h 843256 843255 2026-07-28T10:29:15Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843256 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] g6i8s2uqrkxzmnl11x453gej7q85lj1 843257 843256 2026-07-28T10:30:11Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843257 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] rott9hotd26zbpkvm948ys1cpfeveq2 843258 843257 2026-07-28T10:30:33Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843258 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] cxce5jsmqoyjxoijckwbuvbutjlm4gb 843259 843258 2026-07-28T10:31:03Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843259 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 73xq44z0pzs06g6o20li85uce0vqrk5 843260 843259 2026-07-28T10:31:27Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843260 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] rod7rx4xd5m4d2e09lh77nw1ydh3l3k 843261 843260 2026-07-28T10:31:59Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843261 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 2bq0j37tsfd5npi896lf60mfalle1yn 843262 843261 2026-07-28T10:32:47Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843262 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 8sxp7u47m7hm48kg0nzwpbzlu60kckp 843263 843262 2026-07-28T10:33:54Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843263 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] duy6gy4puzll5wznjzgd6m95ogafoqj 843264 843263 2026-07-28T10:34:52Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843264 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] qpl97n0c6n49hmad1oxwa2jeo8f1fy4 843265 843264 2026-07-28T10:38:50Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843265 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] i134no83rnew11xrucwwerik5lbdx6s 843266 843265 2026-07-28T10:45:28Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843266 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] nlflg8kpaaf1g8cxprwgo78u5rdg1ej 843267 843266 2026-07-28T10:46:06Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843267 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] 9puppndfi5uvd1dgub5exc07mtsqvv3 843268 843267 2026-07-28T10:46:56Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843268 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ: == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] smyz1bif61p4ffbwic5c5f6hoz92ya6 843269 843268 2026-07-28T10:59:20Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843269 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] qihi38pi22knvdvk5efarug8nh28fl3 843270 843269 2026-07-28T10:59:55Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843270 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] bwy6idwubtw0o8dons53t3sr53m7s6g 843271 843270 2026-07-28T11:00:32Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843271 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] lygjxkhsuoexy74n2sd51k2483o1pz1 843272 843271 2026-07-28T11:01:12Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843272 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] emdcort4bzvmdpvip8x01ngzmicqqey 843273 843272 2026-07-28T11:01:54Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843273 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] bz5ghytep9lrbrszj9e4g628jxkjc9q 843274 843273 2026-07-28T11:03:00Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843274 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ko6bpvvf1ru2i1ffbi3ikfz7xygddqr 843275 843274 2026-07-28T11:03:19Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364150706|International Rice Research Institute]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843275 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category}} * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] cvxgis77bplwfi6uyel70x3yoxh8wzi 843276 843275 2026-07-28T11:03:59Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ */ 843276 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] q0bkf6kil44y2rx8cih8oooesiyr21o 843277 843276 2026-07-28T11:04:41Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਪ੍ਰਭਾਵ */ 843277 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ahsx8416xd4nn5udwmpz8b24yj62625 843278 843277 2026-07-28T11:05:13Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਪੁਰਸਕਾਰ */ 843278 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] qpvkmqi0g0kra83gyu2xep3k6eauyzp 843279 843278 2026-07-28T11:05:37Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਪੁਰਸਕਾਰ */ 843279 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=>{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="INGER" /><templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 3kn9qxtjw5ad9wl0hx7a29zwdeemri4 843280 843279 2026-07-28T11:07:13Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਸਹੂਲਤਾਂ */ 843280 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ | formation = {{start date and age|1960}} | logo = IRRI wordmark logo.svg | image = Landmark of and Entrance to the IRRI Headquaters via the University of the Philippines Open University Gate 26Nov2012.jpg | image_size = | caption = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, ਲਾਗੁਨਾ]] ਵਿਖੇ IRRI ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਮਾਕਿਲਿੰਗ]] ਹੈ। | map = | map_size = | map_caption = | abbreviation = | type = [[ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਖੋਜ | headquarters = [[ਲੌਸ ਬਾਨੋਸ, Laguna|Los Baños]], [[Laguna (province)|ਲਾਗੁਨਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] | coordinates = {{coord|14.170|121.257|region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | language = | leader_title = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | leader_name = ਡਾ. ਯਵੋਨ ਪਿੰਟੋ<ref>{{cite web|url=https://www.irri.org/about-us/our-people/yvonne-pinto|title=Yvonne Pinto {{!}} About|website=Irri.org|date=30 April 2024 |access-date=2024-10-27}}</ref> | affiliations = [[CGIAR]] | budget = US$56.262 ਮਿਲੀਅਨ (2022) <ref name="IRRI2022AnnualReport">{{cite web | url = http://books.irri.org/AR2022_content.pdf | title = IRRI website: 2022 Annual Report | author = IRRI | date = 2022 | website = www.irri.org | access-date = 20 May 2025 | format = PDF }}</ref> | website = [https://www.irri.org www.irri.org] | remarks = | location = }} '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ( '''IRRI/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ]] ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।<ref name="aboutIRRI">{{Cite news|url=http://irri.org/about-us/our-organization|title=IRRI website: About IRRI|access-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization|archive-date=14 October 2022}}</ref><ref name="IRRImap">{{Cite news|url=https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed|title=International Rice Research Institute on Google maps}}</ref> IRRI [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ]] ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/briefing/21601815-another-green-revolution-stirring-worlds-paddy-fields-bigger-rice-bowl|title=A bigger rice bowl|date=10 May 2014|work=The Economist|access-date=7 December 2015}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 1960 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਗਰੀਬੀ]] ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ, ਚੌਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ [[ਪਾਏਦਾਰੀ|ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ]] ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਅਤੇ IRRI ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our mission |url=http://irri.org/about-us/our-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129000441/http://irri.org/about-us/our-mission |archive-date=29 November 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਦੁਨੀਆ ਦੇ 15 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ CGIAR ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bulletin">{{Cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|title=International Rice Research Institute celebrates its 50th Anniversary|date=9 December 2009|work=Manila Bulletin|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819170451/http://www.mb.com.ph/articles/233238/international-rice-research-institute-celebrates-its-50th-anniversary|archive-date=19 August 2012|publisher=Manila Bulletin Publishing Corp.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]], [[ਰੌਕੇਫ਼ੈੱਲਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Chandler1992">{{Cite book|deadurl=Robert F. Chandler}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ, [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰ]], ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ, [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]], ਗੈਰ-ਸਟਾਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ "ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੌਲ-ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।"<ref name="gr1990">{{Cite web |title=G.R. No. 89331 September 28, 1990 : KAPISANAN NG MANGGAGAWA AT TAC SA IRRI-ORGANIZED LABOR ASSOCIATION IN LINE INDUSTRIES AND AGRICULTURE, petitioner, vs SECRETARY OF LABOR AND EMPLOYMENT AND INTERNATIONAL RICE RESEARCH INSTITUTE, INC., respondents |url=https://lawphil.net/judjuris/juri1990/sep1990/gr_85750_1990.html |access-date=26 June 2026 |website=Lawphil.net}}</ref> 19 ਮਈ 1995 ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ।''' == ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Head_Quarters_of_the_International_Rice_Research_Institute_in_Los_Baños_-_panoramio.jpg|right|thumb| ਐਨਸੀ ਬ੍ਰੈਡੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ - 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ "ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ" ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। ਡੀਐਲ ਉਮਾਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ।]] IRRI 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ "ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ" ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ (ਡਿੱਗਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। IRRI ਦੀਆਂ ਅਰਧ-ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ IR8 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-38156350|title=IR8: The miracle rice which saved millions of lives|last=Rowlatt|first=Justin|date=2016-12-01|work=BBC News|access-date=2016-12-05|language=en-GB}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।<ref name=>{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}</ref> IRRI ਵਿਖੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ IR ਕਿਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ IRRI-ਉਤਪੰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਲਾਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IRvar">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=z-LL_xQZbZYC|title=IR varieties and their impact|last=Khush|first=Gurdev S.|publisher=Int. Rice Res. Inst.|year=2005|isbn=9789712202063}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 1985 ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਾਰਜ ਨੇ 1.46 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ACIARimpact">{{Cite web |title=ACIAR report: International Rice Research Institute's contribution to rice varietal yield improvement in South-East Asia |url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/legacy/node/13941/international_rice_research_institute_s_contribu_18539.pdf#:~:text=Three%20countries%20in%20South%2DEast%20Asia%20in%20which,germplasm%20pedigree%20and%20release%2C%20and%20varietal%20adoption |access-date=26 June 2026 |website=Aciar.gov.au}}</ref> IRRI, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਅਤੇ BGI (ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਨੇ "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੌਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asia-scientists-big-leap-toward-rice-future-021448007.html|title=Asia scientists take big leap toward 'rice of the future'|last=Chandran|first=Nyshka|date=22 September 2015|work=Finance.yahoo.com|access-date=28 September 2015}}</ref> ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ IRRI ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1964 ਤੋਂ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ IRRI ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - Our facilities |url=http://irri.org/about-us/our-facilities |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref> == ਗੋਲਡਨ ਚੌਲ == IRRI "ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ " ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੀਨ ਪਾਏ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬੀਟਾ ਕੈਰੋਟੀਨ ਨੂੰ [[ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 250,000 ਤੋਂ 500,000 ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ- ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ IRRI ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਰਾਈਸ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hugorestall">{{Cite web |last=Hugo Restall |date=21 November 2014 |title=Growing a Second Green Revolution |url=https://www.wsj.com/articles/growing-a-second-green-revolution-1416613158 |access-date=7 December 2015 |website=Wsj.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHugo_Restall2014">Hugo Restall (21 November 2014). </cite></ref> [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ]] IRRI ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Agricultural Development Golden Rice |url=http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203145910/http://www.gatesfoundation.org/What-We-Do/Global-Development/Agricultural-Development/Golden-Rice |archive-date=3 February 2016 |access-date=3 February 2016}}</ref> == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:IRRI_BBM_rice_drone_demo_2.jpg|thumb| ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।]] IRRI ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |last=Kenneth Lojo |title=IRRI - Research |url=http://irri.org/our-work/research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207021349/http://irri.org/our-work/research/ |archive-date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}</ref> {{Blockquote|ਥੀਮ 1: ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਥੀਮ 2: ਸੁਧਰੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣਾ ਥੀਮ 3: ਚੌਲ-ਅਧਾਰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਥੀਮ 4: ਸੁਧਰੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਕੱਢਣਾ ਥੀਮ 5: ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿਕਲਪ ਥੀਮ 6: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਗਠਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<blockquote>ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ; ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨਾ; ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ।<ref>{{Cite web |title=IRRI brochure |url=http://books.irri.org/IRRIbrochure.pdf |access-date=13 August 2016 |publisher=IRRI}}</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਰਾਈਸ ਸਾਇੰਸ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (GRiSP) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ IRRI ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਰਾਈਸ ਸੈਂਟਰ (AfricaRice) ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ (CIAT) ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ"।<ref name="media release">{{Cite press release|url=http://www.cgiar.org/newsroom/releases/news.asp?idnews=1111|title=Media release: Improved rice availability and reduced environmental impact forecast through new Global Rice Science Partnership|publisher=Cgia.org}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 1969 ਵਿੱਚ, IRRI ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝ ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ 1957 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਸਥਿਤ ਰੌਕਫੈਲਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ "ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ"। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BBC News - ASIA-PACIFIC - Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/851034.stm |access-date=7 December 2015 |website=News.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bureaucrat and whistle-blower Sanjeev Chaturvedi, Anshu Gupta of Goonj to get Ramon Magsaysay Award |url=http://www.dnaindia.com/india/report-bureaucrat-and-whistle-blower-sanjeev-chaturvedi-anshu-gupta-of-goonj-to-get-ramon-magsaysay-award-2109139 |website=Dnaindia.com}}</ref> ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਈਆਰਆਰਆਈ "ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਤਨ" ਹੈ,<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ:<blockquote>ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ "ਚਮਤਕਾਰ ਚੌਲਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ "ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite web |title=International Rice Research Institute (IRRI) - Citation |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 |archive-date=23 September 2015 |access-date=19 May 2015 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150923150325/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/207 "International Rice Research Institute (IRRI) - Citation"]. </cite></ref></blockquote>ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, IRRI ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 BBVA ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਨਾਲੇਜ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਚੌਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟਾਉਣ" ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ "ਇਸਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਉਪਜ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ" ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}</ref> IRRI ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਪਾਲਿਸੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ:<blockquote>ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ IRRI ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, IRRI ਨੇ ਇਸ ਮੂਲ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=>{{Cite web |title=BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards |url=http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp |archive-date=7 January 2016 |access-date=7 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160107223315/http://www.fbbva.es/TLFU/tlfu/ing/microsites/premios/fronteras/galardonados/2010/desarrollo.jsp "BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards"]. </cite></ref></blockquote> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ IRRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ {{Convert|252|ha}} ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਸ ਬਾਨੋਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਸ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਰਾਈਸਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। ਦ  ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ 127,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਕਸੇਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IRRI - The International Rice Genebank |url=http://irri.org/our-work/research/genetic-diversity/international-rice-genebank |access-date=7 December 2015 |website=Irri.org}}</ref><ref name="BBC-bank">{{Cite web |last=Greenwood |first=Veronique |date=2022-03-31 |title=Why seed banks aren't just for doomsday |url=http://www.bbc.com/future/article/20220331-why-seed-banks-arent-just-for-doomsday |access-date=2022-04-09 |website=[[BBC]] Future}}</ref> ਦ  (INGER) 1975 ਵਿੱਚ IRRI ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IRTP ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="INGER">{{Cite web |date=2020-05-15 |title=INGER (International Network for Genetic Evaluation of Rice) |url=http://www.irri.org/inger |access-date=2022-04-09 |website=International Rice Research Institute}}</ref> INGER ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{Wide image|WV_Los_Baños_Laguna_IRRI_banner.jpg|1600px|ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।}} ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਜੋਸ ਰਿਜ਼ਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ UPLB ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ UP ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ IRRI ਨੂੰ <ref name="lease1">{{Cite web |title=UPLB and IRRI |url=http://books.irri.org/UPLB_IRRI_brochure.pdf |website=Books.irri.org}}</ref> <ref name="lease2">[https://autocatalogarchive.com/wp-content/uploads/2022/04/Isuzu-Axiom-2002-USA.pdf] {{Dead link|date=March 2026|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name="lease3">{{Cite web |last=Dalisay |first=Jose |title=Rebalancing the UP-IRRI partnership |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2025/08/04/2462906/rebalancing-irri-partnership |website=Philstar.com}}</ref> ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਮਾਰਕੋਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="lands_rzal">{{Cite web |title=Rizal clan seeks return of property 'grabbed' by Marcos {{!}} ABS-CBN News |url=http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123233626/http://newsmobile.abs-cbn.com/nation/04/24/15/rizal-clan-seeks-return-property-grabbed-marcos |archive-date=2016-01-23 |access-date=2026-02-21}}</ref><ref name="masipag P.D. 457 and 1046-A">{{Cite web |title=Workers Decry IRRI Immunity from Suit |url=https://www.bulatlat.com/news/3-4/3-4-irri.html |access-date=26 June 2026 |website=Bulatlat.com}}</ref> == IRRI ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Aerial_view_of_IRRI_compound_(1-2ps_00238).jpg|thumb| 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] IRRI ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਚੌਲ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ: * [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * [[ਬੁਰੂੰਡੀ]] * [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] * [[ਚੀਨ]] * [[ਭਾਰਤ]] * [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * [[ਜਪਾਨ]] * [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] * [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] * [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] * [[ਨੇਪਾਲ]] * [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ]] * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ]] * [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] * [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਨੌਏ ਰਾਈਸ ਟੈਰੇਸ * ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਘ * ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.irri.org}} * International Rice Research Institute on Facebook * [http://www.grisp.net/main/summary Global Rice Science Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005102946/http://www.grisp.net/main/summary|date=5 October 2019}} * [http://irri.org/resources/publications/annual-reports Annual Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905200019/http://irri.org/resources/publications/annual-reports|date=5 September 2015}} * [http://irri.org/about-us/our-history Important Dates in IRRI History, 1960-2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123200505/http://irri.org/about-us/our-history|date=23 January 2016}} * [http://irri.org/ricetoday Rice Today magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921193633/http://irri.org/ricetoday/|date=21 September 2015}} {{CGIAR Centers}}{{Laguna Special Zones}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] one9tx8s5f2wmsgklqhro1wbzjj3ud7