ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 3664 843288 843231 2026-07-28T17:06:54Z Nitesh Gill 8973 /* ਜੀਵਨ */ 843288 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ | image = ShahMuhammad.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = 1780 | birth_place = ਵਡਾਲਾ ਵਿਰਾਮ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਸਿੱਖ ਰਾਜ]] <br> (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | death_date = 1862 | death_place =[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] <br>(ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | occupation = [[ਕਵੀ]] | movement = ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ | genre = | notableworks =[[ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ]] ਬਾਰੇ [[ਜੰਗਨਾਮਾ]] | influences = | influenced = }} '''ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ''' (1780-1862) ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰਨਗੀਆਂ ਦਾ, ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਨ।<ref name="ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ">{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/01/%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A8%A6-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0/ | title=ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=23 ਜਨਵਰੀ 2016 | accessdate=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | author=ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1780 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite book | last=Hanif | first=N. | title=Biographical Encyclopaedia of Sufis: South Asia | publisher=Sarup & Sons | date=2000 | isbn=978-81-7625-087-0 | url=https://books.google.co.in/books?id=O3GXOqPa67MC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=jangnama+shah+mohammad&source=bl&ots=lSRI3fbcGC&sig=oFPmEJi50CQ4pr_eGcoi530kzMg&hl=en&sa=X&ei=7lPCUP2TJYTUrQeNzoGQAQ | access-date=2025-11-15 | page=233}}</ref> ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਹੁੰਮਦ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਹੈ। ==ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ== ਜੰਗਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ 1846 ‘ਚ ਲਿਖ਼ਿਆ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਜੀਵਨ== ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿੰਤਸਰ ਵਿੱਚ 1780 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ, ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿ. ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਟਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਟਾਲਾ /ਵਡਾਲਾ/ਬਟਾਲਾ ਨਾਂ ਦੇ ਕਈਂ ਪਿੰਡ/ਨਗਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਜਾਤ ਦਾ ਕੂਰੈਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ: ਇੱਕ ਮਹੁੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਸਨ। ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ ਕਿ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੌਂ ਬਹੁਤ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹੁ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੱਪੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਈ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ 1.ਜੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ 2.ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬੰਦ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ ਕਿੱਸਾ “ਜੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਖੀਰਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮਤ 1902 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਪ੍ਰੋ. ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨ ਸੰਨ 1846 ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1846 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਜੰਗਨਾਮਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1780]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1862]] ej2zafqv74e3slea1uvidstuhz0e0nr 0 10698 843304 526223 2026-07-29T11:06:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843304 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਸਰਗੰਜ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 25.15 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 86.68 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਬਿਹਾਰ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁੰਗੇਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 44 | population_total =6,327 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਮੈਥਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਲੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਟਾਈਮ]] | utc_offset1 = +5: 30 | postal_code_type = [[ਡਾਕ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = [http://www.citypincode.in/BIHAR/MUNGER/Asarganj_PINCODE 813201] | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ਅਸਰਗੰਜ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲ == ਅਸਰਗੰਜ {{coord|25.15|N|86.68|E|}} ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Asarganj.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Asarganj |access-date=2015-12-04 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191848/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Asarganj.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 44 ਮੀਟਰ (144 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਗੰਜ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 12ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 5kmnk3h7hvfj12f0vjyhdfsgp6kc0wm 0 20036 843281 246102 2026-07-28T13:40:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843281 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੀਜ਼ੀਅਮ}} '''ਸੀਜ਼ੀਅਮ''' ਜਾਂ '''ਸਿਜ਼ੀਅਮ''' ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ &nbsp;'''Cs''' ਅਤੇ [[ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਖਿਆ]]&nbsp;੫੫ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੂਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਰੰਗਾ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਿਘਲਾਅ ਅੰਕ ੨੮ &nbsp;°C (੮੨&nbsp;°F), ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਤਰਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਧਾਤਮਈ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।{{#tag:ref|Along with [[rubidium]] (39&nbsp;°C [102&nbsp;°F]), [[francium]] (estimated at 27&nbsp;°C [81&nbsp;°F]), [[mercury (element)|mercury]] (−39&nbsp;°C [−38&nbsp;°F]), and [[gallium]] (30&nbsp;°C [86&nbsp;°F]); bromine is also liquid at room temperature (melting at −7.2&nbsp;°C, 19&nbsp;°F) but it is a [[halogen]], not a metal.<ref>{{Cite web|url=http://www.webelements.com/|publisher=University of Sheffield|accessdate=2010-12-01|title=WebElements Periodic Table of the Elements|archive-date=2014-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/|url-status=dead}}</ref>|group=note}} ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਭੌਤਕੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਲੱਛਣ [[ਰੂਬਿਡੀਅਮ]] ਅਤੇ [[ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ]] ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜਲਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ −੧੧੬&nbsp;°C (−੧੭੭&nbsp;°F) 'ਤੇ ਵੀ ਪਾਣਿ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਕਾਲਕ ਸਾਰਨੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੀਜ਼ੀਅਮ]] dj1pnnsqw69bjh0khzakusicib3c6rs 0 28894 843285 823736 2026-07-28T15:05:11Z Kuldeepburjbhalaike 18176 added [[Category:ਮੌਤ 2025]] using [[WP:HC|HotCat]] 843285 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Chandan Negi.jpg|thumb|ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ]] '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ''' (26 ਜੂਨ 1937 - 6 ਨਵੰਬਰ 2025) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] ਤੇ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ 26 ਜੂਨ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ ਵੇਲੇ]] ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ 1969 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਪਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਲਗਭਗ 34 ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ, ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, 15 ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਕੁਝ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਡੋਗਰੀ ਸ਼ਬਦ 'ਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਓਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ' ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਾਵਲ=== *''[[ਕਲਰ ਕੇਰੀ ਛਪੜੀ]]'' *''[[ਕਨਕ ਕਾਮਿਨੀ]]'' *''[[ਜਲ ਬਿਨ ਕੁੰਭ]]'' (1997)<ref>http://books.google.co.in/books/about/Jal_bin_kumbh.html?id=Ic1fPQAACAAJ&redir_esc=y</ref> *''[[ਸੂਕੇ ਕਾਸਟ]]'' *''[[ਮਨ ਕੀ ਬਿਰਥਾ]]'' <small>(ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਲਥੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।)</small> ==ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== * ''[[ਗੰਧ ਕਥੂਰੀ]]'' (1982)<ref>https://openlibrary.org/search?author_key=OL4369926A&publisher_facet=Punjabi+Writer%27s+Coop.</ref> *''[[ਬਾਰਿ ਪਰਾਇ]]'' *''[[ਸਗਲ ਸੰਗਿ]]'' *''[[ਚਿਤੁ ਗੁਪਤੁ]]'' *''[[ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਮੋੜ ਦੇ]]'' *''[[ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ]]'' *''[[ਕਰੜਾ ਸਾਰ]]'' *''[[ਸੁਲਗਦੇ ਰਾਹ]]'' <small>(ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਚੋਣਵੀਆਂ 44 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)</small> ===ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ=== *''[[ਨਿਮੋਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ]]'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2025]] g1g26c70qyy94m93vi4fe12fjwl09r3 0 41442 843296 827135 2026-07-29T00:43:02Z Stalinjeet Brar 8295 843296 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ | image = Dr. Jaswindr Bhalla .jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1960|05|4}} | birth_place = [[ਦੋਰਾਹਾ]], ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2025|08|22|1960|05|4}} | death_place = | other_names = ਚਾਚਾ ਚਤਰ ਸਿੰਘ | education = {{ubl|[[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਐਮ.ਐਸਸੀ.)|ਚੌਧਰੀ ਚਰਣ ਸਿੰਘ ਪੀ.ਜੀ ਕਾਲੇਜ (ਪੀਐਚ.ਡੀ.)}} | occupation = [[ਕਮੇਡੀਅਨ]], ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ | spouse = ਪਰਮਦੀਪ ਭੱਲਾ | children = {{ubl|[[ਪੁਖਰਾਜ ਭੱਲਾ]]|ਅਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਭੱਲਾ}} | years_active = 1988–ਵਰਤਮਾਨ | website = }} '''ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ''' (4 ਮਈ 1960 - 22 ਅਗਸਤ 2025)<ref>{{cite web |title=Punjabi Comedian Jaswinder Bhalla is no more, cremation on August 23 |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=209455&headline=Punjabi-Comedian-Jaswinder-Bhalla-is-no-more,-cremation-on-August-23 |website=www.babushahi.com}}</ref> ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ]] ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |date=1 June 2020 |title=Punjab Agricultural University gives warm send-off to actor-satirist Jaswinder Bhalla |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/pau-gives-warm-send-off-to-retiring-dr-bhalla/story-N6bzfDF2IuaMsLuTgRXonJ.html |work=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ]] |location=ਲੁਧਿਆਣਾ |access-date=23 September 2023 |language=en}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ [[ਛਣਕਾਟਾ]] ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ [[ਚਾਚਾ ਚਤਰਾ]] ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ 1988 ਵਿਚ ਚਾਚਾ ਚਤਰਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ''ਛਣਕਾਟਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਲਾਕਾਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰ [[ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਨੀਲੂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫ਼ਿਲਮ "ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ" ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਚੱਕ ਦੇ ਫੱਟੇ]], [[ਕੈਰੀ ਔਨ ਜੱਟਾ|ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ]], ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫ਼ੂਲ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। == ਬਚਪਨ == ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1960 ਨੂੰ [[ਦੋਰਾਹਾ]], ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ ਪਿੰਡ ਬਰਮਾਲੀਪੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੋਰਾਹਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ == ਡਾ. ਜੇ. ਐਸ. ਭੱਲਾ ਨੇ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਖੇਤੀਬਾੜੀ (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ (ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1982 ਅਤੇ 1985 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੀਏਯੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਏ.ਆਈ/ਏ.ਡੀ.ੳ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਸਾਲ 1989 ਵਿਚ ਪੀ ਏ ਯੂ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. (ਐਗਰੀ. ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ) ਸਾਲ 2000 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀਸੀਐਸਯੂ, ਮੇਰਠ ਤੋਂ ਇਕ ਸੇਵਾ-ਦੋਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://web.pau.edu/coa/index.php?_act=manageDepartments&DO=viewMatter&intDepTitleID=30&intLinkID=4&strDepTitle=Head%20of%20Department|title=PAU Profile|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਾਮੇਡੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਕਾਮੇਡੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸਹਿਕਾਰਤਾ [[ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਡੀਓ ਕੈਸੇਟ ਛਣਕਾਟਾ 1988 ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਸ਼ਬਦ ਛਣਕਾਟਾ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਲਜ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੱਸੋਵਾਲ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਤਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲਾ (ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ)' ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਛਣਕਾਟਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ 27 ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੀਲੂ ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਛਣਕਾਟਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਛਣਕਾਟਾ 2002 ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਡਿਓ ਕੈਸੇਟ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜਸਵਿੰਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹੌਲ ਠੀਕ ਸੀ, ਜੀਜਾ ਜੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੇਰ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ, ਪਾਵਰ ਕੱਟ, ਕਬੱਡੀ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ, ਆਪਾਂ ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ, ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ, ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਟ, ਜੱਟ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਆਦਿ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮਜ਼ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਭੰਨ ਦੂਂ ਬੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਖਰੋਟ, ਉਹ ਜੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਢਹਿਜੂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਰਗਾ ਤਾਂ ਰਹਿਜੂ ਜਾਂ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕਾਲਾ ਕੋਟ ਐਂਵੇ ਨੀ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ, ਬੀ.ਐਨ. ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹਤਰੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਡਲਿਵਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡਿਅਨਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਪਾਰਟਨਰ, ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਿੱਤਰ ਮਨੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸਪੈਂਸਰ ਕੌਕਸ ਨੇ ਯੂਟਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਰਮਦੀਪ ਭੱਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇਕ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਮ ਪਖਰਾਜ ਭੱਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਆਡੀਓ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਵਿਚ ਬੀ.ਟੀਚ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਖਰਾਜ 2002 ਤੋਂ ਛਣਕਾਟਾ ਦੇ ਕੁਝ ਕੈਸਟਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਰਵੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਜੋ ਛਣਕਾਟਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਚ ਭਤੀਜ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ| == ਐਲਬਮਾਂ == # ਛਣਕਾਟਾ 88 # ਛਣਕਾਟਾ 90 # ਛਣਕਾਟਾ 91 # ਛਣਕਾਟਾ 92 # ਛਣਕਾਟਾ 92 1/2 # ਛਣਕਾਟਾ 93 # ਛਣਕਾਟਾ 93 1/2(ਚਾਚਾ ਸ਼ੇਮ ਸ਼ੇਮ) # ਛਣਕਾਟਾ 94 # ਛਣਕਾਟਾ 95 # ਛਣਕਾਟਾ 96 # ਛਣਕਾਟਾ 96 1/2 # ਛਣਕਾਟਾ 97 # ਛਣਕਾਟਾ 97 1/2 # ਛਣਕਾਟਾ 98 # ਛਣਕਾਟਾ 98 3/4 # ਛਣਕਾਟਾ 99 1/4 # ਛਣਕਾਟਾ 99 1/2 # ਛਣਕਾਟਾ 2000 # ਛਣਕਾਟਾ 2000 1/2 # ਛਣਕਾਟਾ 2001 # ਛਣਕਾਟਾ 2002 # ਛਣਕਾਟਾ 2003 (ਚਾਚਾ ਸੁਧਰ ਗਿਆ) # ਛਣਕਾਟਾ 2004 (ਅੰਬਰਸਰ ਦਾ ਪਾਣੀ) # ਛਣਕਾਟਾ 2005 (ਜੜ ਤੇ ਕੋਕੇ) # ਛਣਕਾਟਾ 2006 (ਕੱਢ ਤੀਆਂ ਕਸਰਾਂ) - Special 25th Anniversary # ਛਣਕਾਟਾ 2007 (ਕਰ ਤਾ ਕੂੰਡਾ) # ਛਣਕਾਟਾ 2009 (ਮਿੱਠੇ ਪੋਚੇ) == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !ਫਿਲਮ ! ਰੋਲ |- | 1998 |ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ | |- | 1999 |ਮਹੌਲ ਠੀਕ ਹੈ |ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ |- | 2003 |ਬਦਲਾ ਦਾ ਰਿਵੈੰਜ | ਅਮਰੁ |- | 2005 |ਨਲਾਇਕ | ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ |- | 2006 |ਜੀਜਾ ਜੀ | |- | 2007 |ਬਿਲੀਆਂ ਚ ਬੰਦਰ | |- | 2007 |ਬਾਬਲ ਦਾ ਵੇਹੜਾ | ਮਾਸੜ |- | 2008 |ਲਾਈ ਲੱਗ | |- | 2008 |ਚੱਕ ਦੇ ਫੱਟੇ | ਜੇ.ਬੀ. |- | 2010 |ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ | ਰਾਜਵੀਰ ਦਾ ਮਾਮਾ |- | 2011 |ਜੀਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁਟਿਆ | ਭੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋ |- | 2012 |ਆਪਾਂ ਫੇਰ ਮਿਲਾਂਗੇ | ਗੋਰਾ ਗੱਪੀ |- | 2012 |ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ | ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |- | 2012 |ਕਬੱਡੀ ਵਨਸ ਅਗੇਨ | ਕੋਚ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ |- | 2012 |ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ | ਐਡਵੋਕੇਟ ਢਿੱਲੋਂ |- | 2012 |ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ | ਭੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੋ |- | 2012 |ਪਾਵਰ ਕੱਟ | ਬੱਲਾ |- | 2013 |ਸਟੂਪਿਡ 7 | ਪੈਰੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ |- | 2013 |ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੂਲ | ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੱਪੀ |- | 2013 |ਲੱਕੀ ਦੀ ਅਣਲੱਕੀ ਸਟੋਰੀ |ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ |- | 2013 |ਰੰਗੀਲੇ|| ਰਿਟਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ |- | 2013 |ਜੱਟਸ ਇਨ ਗੋਲਮਾਲ ||ਬੱਲੀ ਚਾਚਾ |- | 2013 |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2 | ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |- | 2013 |ਜੱਟ ਬੁਆਏਸ - ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ | ਪ੍ਰੋ. ਪਰਵਾਨਾ |- | 2013 |ਜੱਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ | |- | 2013 |ਵਿਯਾਹ 70 ਕਿ.ਮੀ|| ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਲੋਟੇ |- | 2013 |RSVP - ਰੋਂਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਪਿਛੋਂ | |- | 2013 |ਜੱਟ ਇਨ ਮੂਡ | |- | 2013 |ਜਸਟ ਯੂ ਅਤੇ ਮੀਂ | |- | 2014 |ਮੈਰਿਜ ਦਾ ਗੈਰਿਜ | |- | 2014 |ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਕੈਚਅੱਪ | ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹੀ |- | 2014 |ਸਾਡਾ ਜਵਾਈ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ | |- | 2014 |ਓ ਮਾਈ ਪਿਓ |ਮਾਮਾ |- |2014 |ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ 420 | ਸੂਬੇਦਾਰ |- | 2014 |ਚੱਕ ਦੇ ਫੱਟੇ 2 | |- | 2014 |ਜੱਟ ਰਿਸਕੀ | |- | 2015 |ਸਰਦਾਰ ਜੀ | ਅਰਮੀਕ ਸਿੰਘ |- |2015 |ਮੁੰਡੇ ਕਮਾਲ ਦੇ | ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ |- |2015 |ਮਾਈਸੈਲਫ ਪੇਂਡੂ | |- |2016 |ਵਿਸਾਖੀ ਲਿਸਟ | ਜੇਲ੍ਹਰ ਜਲੌਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ |- |2016 |ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2 | ਪਠਾਣ ਚਾਚਾ |- |2017 |ਜੱਟ ਵਰ੍ਸਿਜ਼ ਜੱਟ | |} ==ਪੁਰਸਕਾਰ / ਆਨਰਜ਼ / ਸਨਮਾਨ== *ਰਾਜ ਯੂਥ ਅਵਾਰਡ: ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਨਾਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1986-87) ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਿੱਚ 5000 / - ਨਕਦ ਇਨਾਮ, ਇਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਸਕੋਲ ਸਿਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ. ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਨ ਸ.ਸ.ਅ. ਨੇ ਯੁਵਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। *ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੇਸਟ ਕਾਮਡੀਡਿਅਨ (1990-91) ਦੇ ਜੇਤੂ ਜਿਸ ਵਿਚ 3,000 / - ਨਕਦ ਇਨਾਮ, ਇਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਕੋਲ ਸਟਾਫ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿਸਟਰਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) *ਬੈਸਟ ਕਾਮਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡ (ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੂਵੀ 1991): ਏਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ਿਆਈ ਫੈਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਿਟਨੇ ਕਾਸਤੇਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਦੇ ਜੇਤੂ, 1 ਜੂਨ 1991 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ. *ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀ ਅਵਾਰਡ (ਕੈਨੇਡਾ 1993) ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਿਚ ਸਾਲ 1993 ਲਈ ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਜੇਤੂ. ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਰਿਚਮੰਡ (ਪੀਏਆਰ, ਕਲੱਬ), ਬੀ.ਸੀ. ਕਨੇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. *ਪੀ.ਏਮ. ਐੱਸ. ਐੱਮ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਸ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇਰ ਹਾਇਸ ਵਯਾਂਗ ਪੂਰਕਰ (1996) ਦਾ ਵਾਇੰਗ ਪੂਰਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ. ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ *ਪੰਜਾਬ ਕਾੱਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਫਗਵਾੜਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1998 ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. *ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂਐਸਏ.ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸਾਲ 1999 ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ. *ਅਜੀਤ ਦੁਆਰਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰ) ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੇਲਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2000 ਲਈ ਬੇਸਟ ਕਾਮੇਡੀ ਐਵਾਰਡ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. *ਸਾਲ 1998 ਲਈ ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ ਉਤਪਾਦਨ (ਮਹੌਲ ਥੀਕ ਹੈ) ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੂਮਿਕਾ *ਸਾਲ 2008 ਲਈ ਚਕ ਦੇ ਫਤਤੇ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕਾਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾ *ਸਾਲ 2010 ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਰ ਕਰ ਡੀ ਰੱਬ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕਾਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾ. *ਸਾਲ 2011 ਲਈ ਫਿਲਮ ਜਾਈਨ ਮੇਰ ਦਿਲ ਲੂਟਿਆ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕਾਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾ. *ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਏ.ਏ.ਯੂ.ਏ. ਦੀ ਅਲੂਮਨੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ. *ਸਾਲ 2012-13 ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਫਿਲਮ ਫਾਰੇ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀ ਔਨ ਜੱਟਾ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕਾਮੇਡੀਅਨ. *ਸਾਲ 2012-13 ਲਈ ਫਿਲਮ ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ. *ਸਾਲ 2014 ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਫਿਲਮ ਫਾਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਕਾਮੇਡੀਅਨ. *ਸਾਲ 2015 ਲਈ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਐਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਟਰ ਅਤੇ ਮਿਸਜ਼.420 ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕਾਮਰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 7tytqk0a0a9d3n02sd1e03uvcdp1kbx 0 58951 843299 836664 2026-07-29T00:46:58Z Stalinjeet Brar 8295 843299 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] '''ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1942) ਇਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਚਾਰ-ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰ/|title=ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ.ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|last=ਘਣਗਸ|first=ਡਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ|date=2021-01-08|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-02-26}}</ref> ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sarokar.ca/2015-02-17-03-32-00/14|title=Author ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|website=sarokar.ca|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=ghangas+GS%5Bau%5D|title=ghangas GS[au] - Search Results - PubMed|website=PubMed|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.semanticscholar.org/author/G.-Ghangas/7173778|title=G. Ghangas {{!}} Semantic Scholar|website=www.semanticscholar.org|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=T5VxI7XzWfY</ref> ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|title=ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-02-26|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043937/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ [[ਘਣਗਸ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਾਇਮਰੀ (ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ) ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਮਸਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਉਹਨੇ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੰਨਾ (A. S. High School, Khanna) ਵਿਚ ਲਾਇਆ । ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਿਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਤੋਂ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐੱਸ-ਸੀ. (B.Sc.) ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐੱਸ-ਸੀ. (M.Sc.) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਆਇਆ ਤੇ ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] (Syracuse University, Syracuse, NY) ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੀ-ਐੱਚ. ਡੀ. (Ph.D.) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> == ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ [[ਖੋਜ]] ਅਤੇ [[ਅਧਿਆਪਨ]] ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਾਗ ਘਣਗਸ ਨੂੰ [[ਕੈਂਸਰ]] ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਚਕੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਚ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ। ਸੰਨ 2009 ਤੋਂ ਘਣਗਸ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। == ਕਿਤਾਬਾਂ== *''[[ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]]'' (2005) * ''[[ਤੁਰਦੇ ਭੁਰਦੇ ਜੁੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ]]'' (2006)<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰਘ-ਘਣਗਸ-ਦੀ-ਕਵਿ/|title=ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ-ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਬੋ|last=ਕੈਂਬੋ|first=ਡਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ|date=2021-03-07|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-05-16}}</ref> *''[[ਕੁਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ]]'' (2008) *''[[ਧੁਖਦੇ ਅਹਿਸਾਸ]]'' (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/Books-Gurdev-Singh-Ghangas/s?rh=n:976389031,p_27:Gurdev+Singh+Ghangas|title=Amazon.in|website=www.amazon.in|language=en-in|access-date=2021-02-26}}</ref> *''[[ਸੱਤਰ ਦੇ ਲਾਗ]]'' (2012) *।n Search of Pathways - The Making and Breaking of a Scientist in the Modern World: A Memoir (2015)<ref>https://www.amazon.in/Search-Pathways-Making-Breaking-Scientist/dp/1634980948</ref> *Journey Through a Turning Point: A Memoir (2019)<ref>https://www.amazon.in/Journey-Through-Turning-Point-Leukemia/dp/1634988108</ref> *ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019) *ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਦੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2021) *Memoirizing Sue Clark, By Gurdev S. Ghangas et al. (2021) I Street Press, Sacramento, California, U.S.A. *ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2026)<ref>{{Cite web |title=ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਚਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) --- ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - sarokar.ca |url=https://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/7228-2026-04-09-20-35-26 |access-date=2026-04-10 |website=sarokar.ca}}</ref> == ਅਨੁਵਾਦ== Genealogy of Kooner Jats by Gurdev Singh Khush ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਅਨੁਵਾਦ ”ਕੂਨਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ” ( ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਸਾਲ 2024)। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ths33eocd1n3nuig07n3l6s2cmwtltp 0 65869 843282 544172 2026-07-28T14:03:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843282 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੀਰੀਅਮ}} '''ਸੀਰੀਅਮ''' Ce ਇੱਕ ਨਰਮ ਕੁਟਣਯੋਗ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਖ਼ਾਰੀ ਭੌਂ ਧਾਤ]]ਾਂ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਵਿੱਚ 0.0046% ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੈਂਥਾਨਾਈਡ]] ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ==ਗੁਣ== ਸੀਰੀਅਮ ਹਵਾ ਵਿੱਚ 150&nbsp;°C ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਸੀਰੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। :Ce + O₂ → CeO₂ ਇਸ ਧਾਤ ਤੇ ਘਿਸਰਨ ਹੋਣ ਹੀ ਅੱਗ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।: :2 Ce (s) + 6 H₂O (l) → 2 Ce(OH)₃ (aq) + 3 H₂ (g) ਸੀਰੀਅਮ [[ਹੈਲੋਜਨ]] ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। :2 Ce (s) + 3 F₂ (g) → 2 CeF₃ (s) [ਚਿੱਟ] :2 Ce (s) + 3 Cl₂ (g) → 2 CeCl₃ (s) [ਚਿੱਟ] :2 Ce (s) + 3 Br₂ (g) → 2 CeBr₃ (s) [ਚਿੱਟ] :2 Ce (s) + 3 I₂ (g) → 2 CeI₃ (s) [ਪੀਲਾ] ਸੀਰੀਅਮ [[ਗੰਧਕ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ]] ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [Ce(OH₂)₉]³⁺<ref>{{cite web| url =https://www.webelements.com/cerium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Cerium| publisher =Webelements| accessdate =2009-06-06| archive-date =2009-04-27| archive-url =https://web.archive.org/web/20090427065220/http://www.webelements.com/cerium/chemistry.html| url-status =dead}}</ref> :2 Ce (s) + 3 H₂SO₄ (aq) → 2 Ce³⁺ (aq) + 3 {{chem|SO|4|2-}} (aq) + 3 H₂ (g) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਮਿਆਦੀ ਪਹਾੜਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] nny5m1qu952xeolgje3tq4wit73cykd 0 76144 843289 574574 2026-07-28T17:21:21Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early and personal life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365076036|Shankar Mahadevan]]" 843289 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ | image = Shankar Mahadevan at Idea Rocks India 5, Bangalore, India (photo - Jim Ankan Deka) (cropped).jpg | image_size = 250px | landscape = yes | alt = ਸ਼ੰਕਰ, ਅਹਿਸਾਨ, ਲੋਏ (6 ਅਪਰੈਲ 2013) | caption = ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਬੰਗਲੌਰ 'ਚ | background = ਸੋੋਲੋ ਗਾਇਕ | birth_name = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|03|03}} | birth_place = [[ਚੇੰਬੂਰ]], [[ਮੁੰਬਈ]] | genre = [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ]], ਪਲੇਅ ਬੈਕ ਗਾਇਕ | occupation = ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ | instrument = ਸਿੰਗਇੰਗ | years_active = 1998–ਹੁਣ | label = | associated_acts = ਸੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੋਏ | website = {{URL|www.shankarmahadevan.com}} | notable_instruments = <!-- see Template:Infobox musical artist --> }} '''ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ''' (3 ਮਾਰਚ 1967) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ''ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੋਏ'' ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵਧੀਆ ਪਲੇਅ ਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇੰਬੂਰ 'ਚ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ<ref name="ti">{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |title=Nerd who started at 5 and still not Breathless |last=Puri |first=Amit |date=21 October 2002 |newspaper=Tribune India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310201553/http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |archivedate=10 ਮਾਰਚ 2007 |accessdate=20 November 2009 |dead-url=no }}</ref> 'ਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਬਚਪਨ 'ਚ ਹੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਉਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਆਈ ਪੇਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਈਬ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਗੀਤ 'ਮੁਝ ਸੇ ਹੋਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਨੂੰ ਹੋਨੈਸਟੀ ਆਸਕਰ ਐਵਾਰਡ 2014 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 86ਵੇਂ ਅਕੈਡਮੀ ਐਵਾਰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਐਕਾਂਊਂਟਬਿਲਿਟੀ ਲੈਬ ਨੇ ਹਨੈਸਟੀ ਆਸਕਰ 2014 ਦੇ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਚੈਂਬੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲ ਅਈਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਪਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ।<ref name="ti">{{Cite web |last=Puri |first=Amit |date=21 October 2002 |title=Nerd who started at 5 and still not Breathless |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310201553/http://www.tribuneindia.com/2002/20021021/login/music.htm |archive-date=10 March 2007 |access-date=20 November 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-about-musical-genius-shankar-mahadevan-27319.html|title=Interesting facts about musical genius Shankar Mahadevan|access-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307133128/http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-about-musical-genius-shankar-mahadevan-27319.html|archive-date=7 March 2016|publisher=India TV}}</ref><ref>{{Cite web |last=Narayan |first=Shoba |date=17 January 2015 |title=The psychology of a Matunga Tamilian |url=https://www.livemint.com/Leisure/zKv7XNp51knGxIfJwZp1XM/The-psychology-of-a-Matunga-Tamilian.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921154253/https://www.livemint.com/Leisure/zKv7XNp51knGxIfJwZp1XM/The-psychology-of-a-Matunga-Tamilian.html |archive-date=21 September 2019 |access-date=15 April 2023 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shankar Mahadevan – Artist Biography |url=https://www.jiosaavn.com/artist/shankar-mahadevan-bio/,QE2Oks7qzI_ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173859/https://www.jiosaavn.com/artist/shankar-mahadevan-bio/,QE2Oks7qzI_ |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=JioSaavn |language=en-US}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਲਲਿਤਾ ਵੈਂਕਟਰਾਮ|ਸ਼੍ਰੀ ਲਲਿਤਾ ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ]] ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਖਲੇ ਅਤੇ ਟੀ. ਆਰ. ਬਾਲਾਮਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Khale a maestro till his last breath: Mahadevan |url=https://www.yahoo.com/news/khale-maestro-till-last-breath-mahadevan-113634107.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923051410/https://www.yahoo.com/news/khale-maestro-till-last-breath-mahadevan-113634107.html |archive-date=23 September 2017 |website=yahoo.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/best-marathi-songs-by-shankar-mahadevan-you-would-love-to-listen-to/photostory/66087505.cms|title=Best Marathi songs by Shankar Mahadevan you would love to listen to|date=5 October 2018|work=Times of India.|access-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107052515/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/best-marathi-songs-by-shankar-mahadevan-you-would-love-to-listen-to/photostory/66087505.cms|archive-date=7 November 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/shankar-mahadevan-is-a-man-of-many-avatars/article19369627.ece|title=The sound of his music|last=Ramani|first=Hema Iyer Ramani and V. v|date=27 July 2017|work=The Hindu|access-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107221147/https://www.thehindu.com/entertainment/music/shankar-mahadevan-is-a-man-of-many-avatars/article19369627.ece|archive-date=7 November 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਅਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਪਰਪੈਚੁਅਲ ਸਕਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚੈਂਬੂਰ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰਾਮਰਾਓ ਆਦਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲੀਡਿੰਗ ਐਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Shankar Mahadevan Alumni |url=https://www.hindustantimes.com/india/best-schools-from-city-s-east/story-YtW8JmZnngE9uK4qzPSIBP.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2021-03-03 |title=Happy B’day Shankar Mahadevan; Ace singer ditched software job for music - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/happy-bday-shankar-mahadevan-ace-singer-ditched-software-job-for-music/ |access-date=2025-07-09 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Eminent Alumni {{!}} RAIT |url=http://www.dypatil.edu/mumbai/rait/eminent-alumni/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020195113/http://www.dypatil.edu/mumbai/rait/eminent-alumni/ |archive-date=20 October 2020 |access-date=21 October 2020 |language=en-US}}</ref> ਲੀਡਿੰਗ ਐਜ ਸਿਸਟਮਜ਼ (ਹੁਣ ਟ੍ਰਿਗਿਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ) ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/06/stories/2003110600310400.htm|title=Striking the right note... for his supper|last=Yasir|first=S.M.|date=6 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=20 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20040405131141/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/11/06/stories/2003110600310400.htm|archive-date=5 April 2004}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/just-before-monday/interview-folk-music-is-above-even-classical-music-shankar-mahadevan-2666478|title=Folk music is above even classical music: Shankar Mahadevan|date=23 September 2018|work=DNA India|access-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107194142/https://www.dnaindia.com/just-before-monday/interview-folk-music-is-above-even-classical-music-shankar-mahadevan-2666478|archive-date=7 November 2018}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, [[ਸਿਧਾਰਥ ਮਹਾਦੇਵਨ]] ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਮ ਮਹਾਦੇਵਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਕ]] hw4t4pbx57xsi35ccfaxembfn6l6d1c 0 86513 843303 601017 2026-07-29T09:13:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843303 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1951|06|04}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = | known_for = ''ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਮੇਂ ਮੌਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ''<br />''ਆਰਐਸਐਸ ਔਰ ਉਸਕੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ'' | occupation = [[ਲੇਖਕ]], [[ਆਲੋਚਕ]], [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] }} '''ਅਰੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ''' (ਜਨਮ 4 ਜੂਨ 1951) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ]] ਲੇਖਕ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=ਅਰੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ|url=http://www.calcuttayellowpages.com/adver/108952.html|website=calcuttayellowpages.com|accessdate=28 ਅਗਸਤ 2015|language=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195859/http://www.calcuttayellowpages.com/adver/108952.html|url-status=dead}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਮੁਖ ਪਤਰ ‘ਸਵਾਧੀਨਤਾ’ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਸਾਹਿਤਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ‘ਕਲਮ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾਨ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Our commitment:Vani Prakashan|url=http://www.vaniprakashan.in/about-us.php|accessdate=28 ਅਗਸਤ 2015|language=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|archive-date=2015-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717102041/http://www.vaniprakashan.in/about-us.php|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|last1=ਸਾਧਨਾ|first1=ਰਸਮੀ|title=English Heart, Hindi Heartland: The Political Life of Literature in India|date=7 ਜਨਵਰੀ 2012|publisher=University of California Press|page=79|url=https://books.google.co.in/books?id=ReFMMBXokrIC&lpg=PA78&ots=mrHziMs0yu&dq=Arun%20maheshvari%20hindi&pg=PA78#v=onepage&q=Arun%20maheshvari%20hindi&f=false|accessdate=28 ਅਗਸਤ 2015|language=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== # ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਮੇਂ ਯਥਾਰਥ : ਸਿਧਾਂਤ ਔਰ ਵਿਵਹਾਰ # ਆਰਐਸਐਸ ਔਰ ਉਸਕੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ # ਨਈ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ:ਕਿਤਨੀ ਨਈ # ਕਲਾ ਔਰ ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਕੇ ਸੌਂਦਰ੍ਯਸ਼ਾਸਤਰੀਯ ਮਾਨਦੰਡ # ਜਗਨਨਾਥ (ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਟਕ) # ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਮੇਂ ਮੌਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ # ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੁਦਾ:ਏਕ ਕੈਦੀ ਕੀ ਖੁਲੀ ਦੁਨੀਆ # ਏਕ ਔਰ ਬ੍ਰਿਹਮੰਡ, # ਸਿਰਹਾਨੇ ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ, # ਹਰੀਸ਼ ਭਾਦਾਨੀ, # ਧਰਮ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਔਰ ਰਾਜਨੀਤੀ, # ਸਮਾਜਵਾਦ ਕੀ ਸਮਸਿਆਏਂ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://books.google.co.in/books?id=cZq1dB_Wp8oC&dq=%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A3+%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%80&source=gbs_navlinks_s पश्चिम बंगाल में मौन क्रांति] ਗੂਗਲ ਕਿਤਾਬ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] e2tyuznoelomkp5dbk4w80i3n9tb4c4 0 95023 843298 826938 2026-07-29T00:44:31Z Stalinjeet Brar 8295 843298 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=Baldev Singh Dhillon|caption=Professor Baldev Singh Dhillon|birth_date=1947<ref name="Indian National Science Academy">{{cite news |url=http://www.insaindia.org/detail.php?id=163 |publisher=''[http://www.insaindia.org/ Indian National Science Academy]'' |title=Indian National Science Academy Details |author=Indian National Science Academy |date= |accessdate=2007-11-30 |archive-date=2013-04-15 |archive-url=https://archive.today/20130415013726/http://www.insaindia.org/detail.php?id=163 |url-status=dead }}{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|birth_place=[[Amritsar]], [[Punjab region|Punjab]], [[British India]]|residence=[[India]]|nationality=[[India]]n|field=[[Agricultural science]] ([[Genetics]])|work_institution=[[Punjab Agricultural University]].<br>National Bureau of Plant Genetic Resources.<br>[[Guru Nanak Dev University]].<br>[[Hohenheim|University of Hohenheim]].<br>[[University of Birmingham]].<br>[[CIMMYT]], Mexico<br>[[German Academic Exchange Service|DAAD]].<br>[[Alexander von Humboldt]] (AvH).|alma_mater=[[Punjab Agricultural University]],<br>[[Indian Agricultural Research Institute]] (IARI), [[New Delhi]].|known_for=Scientific Breakthroughs in [[maize|Maize Breeding]] and [[Agricultural science]]|prizes=DAAD Post-Doc. Fellowship.<br>Alexander von Humboldt (AvH) Post-Doc. Fellowship.<br>University of Hohenheim Post-Doc. Fellowship.<br>Fellow: [[Indian National Science Academy]] (FNA).<br>Fellow: National Academy of Agricultural Sciences, India (FNAAS).).<ref name="Indian National Science Academy"/><br>Fellow: National Academy of Sciences of India (FNASc).<br>NAAS Dr B.P. Pal Memorial Prize. <br/>Rafi Ahmed Kidwai Memorial Prize of [[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]]. <br>Om Prakash Bhasin Award.}}'''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ''' ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਸਿੱਧ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ]] ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਈ ਸੀ ਏ ਆਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਐਨ.ਬੀ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਆਈ ਸੀ ਏ ਆਰ), [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੋਜ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1 976-78, 1988-90 ਅਤੇ 2007-11 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ 1993-94 ਵਿੱਚ Hohenheim ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਟੂਟਗਾਰਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੱਕੀ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਮੱਕੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਕੀਤੀ; ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ M.Sc. [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਈ.ਏ.ਆਰ.ਆਈ.), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 340 ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ == * DAAD Post-Doc. Fellowship. * [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ|Alexander von Humboldt]] (AvH) Post-Doc. Fellowship. * AvH - Europe Fellowship (University of Birmingham). * University of Hohenheim Post-Doc. Fellowship. * JC Bose National Fellowship, Department of Science and Technology (2013–15) * Associate Scientistship, International Maize and Wheat Improvement Center(CIMMYT). * Fellow: Indian National Science Academy (FNA). * Fellow: National Academy of Agricultural Sciences (FNAAS). * Fellow: National Academy of Sciences, India (FNASc). * Fellow: Punjab Academy of Sciences India (FPAS). * NAAS Dr B.P. Pal Memorial Prize * Rafi Ahmed Kidwai Memorial Prize of ICAR. * NAAS Recognition Award. * Om Prakash Bhasin Award. * Dr Harbhajan Singh Memorial Award * IARI Gold Medal. * Dr Joginder Singh Memorial Award. == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-17/ludhiana/29669232_1_pau-vc-punjab-agricultural-university-doctorate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829174602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-17/ludhiana/29669232_1_pau-vc-punjab-agricultural-university-doctorate |date=2012-08-29 }} * http://web.pau.edu/index.php?_act=manageStory&DO=viewStoryDetail&intStoryID=21 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190922/http://web.pau.edu/index.php?_act=manageStory&DO=viewStoryDetail&intStoryID=21 |date=2016-03-03 }} * http://www.indianexpress.com/news/Dhillon-new-PAU-VC/804802/ * http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/b-s-dhillon-new-vc-of-pau/728280.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015205659/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/b-s-dhillon-new-vc-of-pau/728280.html |date=2012-10-15 }} * http://www.tribuneindia.com/2011/20110617/main6.htm * http://www.punjabnewsline.com/content/view/4710/38/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025070259/http://www.punjabnewsline.com/content/view/4710/38/ |date=2007-10-25 }} * http://www.tribuneindia.com/2007/20070404/nation.htm#7 * http://naasindia.org/Announcements/NewsLetter.pdf * http://www.indiaedunews.net/Science/Two_scientists_to_receive_Bhasin_Award_769/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207073223/http://www.indiaedunews.net/Science/Two_scientists_to_receive_Bhasin_Award_769/ |date=2012-02-07 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 03kceli7gjjuip28sg9zs62dovq9xr6 0 102804 843301 767163 2026-07-29T00:53:43Z Stalinjeet Brar 8295 843301 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲਕਟ|birth_date={{birth date|1926|6|17|df=y}}|birth_place=ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ<br>|death_date=27 ਜਨਵਰੀ 2018<span style="display:none">(<span class="dday deathdate">2018-01-27</span>)</span> (ਉਮਰ 91)|death_place=ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ, ਇੰਡੀਆ|occupation=ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ|awards=<div>ਪਦਮਾ ਸ਼੍ਰੀ</div><div>ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ</div>}} '''ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲਕਟ''' (17 ਜੂਨ 1926 - 27 ਜਨਵਰੀ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਕਿਸਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਪੀ.ਐਸ.ਐਫ.ਸੀ) ਦੇ ਬਾਨੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੀ ਉੱਚਤਮ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨੀ == ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1926 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ 1947 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਰੌਕਫੈਲਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂਐਸ ਗਏ ਅਤੇ [[ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਕੋਲੰਬਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਟ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ. ਯੂ ਐਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ, ਉਸਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਪ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1978 ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ, [[ਘਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2001 ਤੱਕ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ 2005 ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਕਿਸਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਾਲਕਟ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਾਲਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਾਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰੈਡਿਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਵੰਡ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਡਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਰਮੋਰ ਬੋਰਲੌਗ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਓ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਉਪਜ ਵਾਲੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਪਦਮ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ogg15ukz1p1b7pwgdwjs9ljrz11se27 0 107717 843283 823616 2026-07-28T14:28:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843283 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ | logo = Suzuki logo 2025 (vertical).svg | type = [[Public company|ਪਬਲਿਕ]] ([[Kabushiki gaisha|K.K.]]) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1909}} (as Suzuki Loom Works) | founder = ਮਿੀਸੀਓ ਸੁਜ਼ੂਕੀ }} '''ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ '''(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Suzuki Motor Corporation''')<ref>''Suzuki'' is pronounced {{IPA-ja|sɯzɯki|}} in Japanese. It is pronounced <span class="IPA nopopups noexcerpt">[//en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA/English /<span title="'s' in 'sigh'">s</span><span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə</span><span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ</span><span title="'z' in 'zoom'">z</span><span title="/uː/: 'oo' in 'goose'">uː</span><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/i/: 'y' in 'happy'">i</span>/]</span>{{IPAc-en|s|ə|ˈ|z|uː|k|i}} {{respell|sə|ZOO|kee}} in English, with a stressed ''zu.'' This pronunciation is used by the Suzuki company in marketing campaigns directed towards English-speakers.</ref> ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਮਨੀਮੀ-ਕੁ, ਹਾਮਾਮਸੁਸੂ ਹੈ, ਜੋ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼, ਚਾਰ-ਵਹੀਲ ਡ੍ਰਾਈਵ ਵਾਹਨ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਆਲ-ਗਰਾਊਂਡ ਵਾਹਨ (ਐਟੀਵੀਜ਼), ਆਊਟਬੋਰਡ ਮਰੀਨ ਇੰਜਣ, ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਬਸ਼ਨ ਇੰਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਵੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਟੋਮੇਕਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://oica.net/wp-content/uploads/ranking.pdf|title=World motor vehicle production OICA correspondents survey without double counts world ranking of manufacturers year 2011|access-date=2018-05-27|archive-date=2015-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319082135/http://oica.net/wp-content/uploads/ranking.pdf|url-status=dead}}</ref> ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੇ 45,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ 23 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 35 ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ ਅਤੇ 192 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 133 ਵਿਤਰਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=https://www.kuruvia.com/articles/ranking/118/ |title=Curvia |access-date=2018-05-27 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205042939/https://www.kuruvia.com/articles/ranking/118/ |url-status=dead }}</ref> ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਿਕਰੀ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਸਵੰਧ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ।<ref>[http://car-moby.jp/48416 MOBY]</ref> ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਜਪਾਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Outboard_motor outboard motor], the unit sales [http://response.jp/article/2014/07/16/227773.html Honda, aiming for winding back on an outboard motor that is struggling hard] Response.jp]</ref> === ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ === ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਿੀਚੀਓ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਚੇਅਰਮੈਨ ਓਸਾਮੂ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਹੈ,<ref name="googfin">{{Cite web|url=https://www.google.com/finance?q=TYO%3A7269|title=Suzuki Motor Corporation|publisher=[[Google Finance]]}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਚੌਥੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://japandailypress.com/adult-adoptions-makes-perfect-business-sense-1912671|title=Adult adoptions makes perfect business sense|last=Seth|first=Radhika|date=19 September 2012|publisher=[[Japan Daily Press]]|access-date=17 April 2013|quote=Even the most prominent businesses like Toyota and Suzuki, camera-maker Canon and soy sauce firm Kikkoman have a tradition of adopting sons to continue the family business. The current chairman and CEO of Suzuki, Osamu Suzuki is the fourth adopted son in a row to run the company.|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017002758/http://japandailypress.com/adult-adoptions-makes-perfect-business-sense-1912671|dead-url=yes}}</ref> ==== 2010–2015 ==== * 2010: ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।<ref name="Corp2010">{{Cite web|url=http://www.globalsuzuki.com/corporate/history/2010.html|title=History 2010|website=Global Suzuki|publisher=Suzuki Motor Corporation|access-date=18 August 2013}}</ref>  ** ਜਨਵਰੀ: ਵੋਕਸਵੈਗਨ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 19.9% ​​ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।  ** 1998 ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਂਗੁਨ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * 2011: ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web|url=http://english.kontan.co.id/v2/read/1308711616/70908/Suzuki-eyes-RI-as-production-hub-with-800-million-project|title=Suzuki eyes RI as production hub with $800 million project|date=22 June 2011|publisher=Kontan.co.id|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629004846/http://english.kontan.co.id/v2/read/1308711616/70908/Suzuki-eyes-RI-as-production-hub-with-800-million-project|archive-date=29 June 2011|dead-url=yes|access-date=19 August 2011}}</ref> * ਫਰਵਰੀ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ (ਐਸ.ਐਮ.ਏ.ਸੀ.) ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੋਮ, ਜਾਰਜੀਆ, ਪਲਾਂਟ ਦੀ 10 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 1.4 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.romenews-tribune.com/view/full_story/11658783/article-Suzuki-s-Rome-plant-celebrates-10th-anniversary|title=Suzuki s Rome plant celebrates 10th anniversary|date=26 February 2011|work=Rome News-Tribune|access-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213827/http://www.romenews-tribune.com/view/full_story/11658783/article-Suzuki-s-Rome-plant-celebrates-10th-anniversary|archive-date=4 October 2013|dead-url=yes|quote=Rod Lopusnak, U.S. sales manager, told the plant workers that of the 311,537 four-wheelers manufactured at the Rome plant, more than 260,000 have been sold in the U.S. 'The last two years have been very difficult on Suzuki and the whole U.S. economy, but the power sports business in general has been challenged like never before,' Lopusnak said.}}</ref> * ਨਵੰਬਰ: ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ VW ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਕਸਵੈਗਨ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2011/11/24/us-suzuki-idUKTRE7AN03620111124|title=Suzuki files for arbitration in VW dispute|last=Chikafumi Hodo|date=24 November 2011|work=Reuters|access-date=2 October 2013|last2=Christiaan Hetzner|quote=Suzuki, a specialist in building small cars profitably for emerging markets, said on Thursday it initiated arbitration procedures with the International Chamber of Commerce International Court of Arbitration in London. A spokesman for Volkswagen reiterated that the company believed there was 'no legal basis whatsoever obliging us to surrender our shares.'|last3=Edmund Klamann|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328134114/https://uk.reuters.com/article/us-suzuki/suzuki-files-for-arbitration-in-vw-dispute-idUKTRE7AN03620111124|dead-url=yes}}</ref> * 2012: [[ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਰੀ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕਰੀ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਇਕਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।<ref name="Corp2012">{{Cite web|url=http://www.globalsuzuki.com/corporate/history/2012.html|title=History 2012|website=Global Suzuki|publisher=Suzuki Motor Corporation|access-date=18 August 2013|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201195952/http://www.globalsuzuki.com/corporate/history/2012.html|dead-url=yes}}</ref>  * ਜਨਵਰੀ: ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇੰਜਣ ਫੈਕਟਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਜਕਾਰਤਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 1.3 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ($ 130 ਮਿਲੀਅਨ) ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ 30 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/drivers-seat/2012/01/04/suzuki-to-increase-presence-in-indonesia/|title=Suzuki To Increase Presence in Indonesia|date=4 January 2012|work=The Wall Street Journal|access-date=3 October 2013|quote=For Suzuki, the new Indonesia plant is part of a campaign to expand rapidly in Asian markets outside Japan, and to solidify its lead in India. While the company remains committed to its home market, sluggish demand and intense competition there have led it—and most other Japanese auto makers—to seek growth abroad. The yen's rise to record highs against the dollar has made exports from Japan less competitive, so the makers are ramping up production elsewhere.}}</ref> * ਫਰਵਰੀ: ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੂਘਬਰੱਫ ਦੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਊਰਜਾ, ਜੋ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ, ਜ਼ੀਰੋ-ਐਮੀਸ਼ਨ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  * ਮਾਰਚ: ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਲ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸਵਿਫਟ ਕੰਪੈਕਟ ਕਾਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="Gizmag">{{Cite news|url=http://www.gizmag.com/suzuki-ev-scooter/21380/|title=Suzuki and IE to commercialize FC cars and bikes|date=8 February 2012|work=Gizmag|access-date=26 October 2013|quote=Given the rash of publicity that has been mounting around the already-certified, ready-to-go (Suzuki was granted Whole Vehicle Type Approval in March 2011 for the Burgman) Burgman FC scooter, it will almost certainly be the new company's first commercial product.}}</ref>  * ਨਵੰਬਰ: ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰਪ. ਅਠ 11 ਨਾਇਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫਾਈਲਾਂ। ਛੋਟੀਆਂ ਕਾਰਾਂ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਯੇਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਯੂਐਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਜ਼ੁਕੀ ਮੋਟਰਜ਼ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਯੂ.ਐਸ. ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਆਟੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ, ਏਟੀਵੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰੇਗੀ। ਯੂਐਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਈ ਸੀ ਪਰ 2011 ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੱਕ ਘਟ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/05/business/la-fi-mo-autos-suzuki-bankruptcy-20121105|title=American Suzuki to file for bankruptcy, end U.S. auto sales|last=Hirsch|first=Jerry|date=5 November 2012|work=Los Angeles Times|access-date=2 October 2013|quote=Suzuki said that its 'automotive division was facing a number of serious challenges,' including the low sales volume, a dearth of models, the unfavorable exchange rate between the U.S. dollar and the Japanese yen, the cost of the maintaining a dealership network and the regulatory environment for the automotive industry in the U.S.}}</ref>  * ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਾਂਗਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ ਜੋ 2012 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  * ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨਵੇਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜੀ ਐਸ ਐਕਸ-ਰ 1000 ਮਾਡਲ 1985 ਤੋਂ ਸੁਜੁਕੀ ਜੀ.ਐਸ.ਏ.ਐਕਸ-ਆਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਲੱਖ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="GSX-R1,000,000">{{cite news|url=http://www.roadracingworld.com/news/suzuki-confirms-1-million-commemorative-edition-gsx-r1000-coming-to-america-in-2013/|title=Suzuki Confirms 1 Million Commemorative Edition GSX-R1000 Coming To America In 2013|last=Swarts|first=David|date=12 November 2012|newspaper=Roadracing World|accessdate=23 August 2013}}</ref> * 2013: 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜੀ.ਐਸ.ਐਕਸ-ਰ 1000 ਮਾਡਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੀ 1963 ਐਂਟਰੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="GSX-R50th">{{Cite news|url=http://www.cyclenews.com/424/22174/Racing-Article/2014-Suzuki-GSX-R-1000-SE-First-Look.aspx|title=2014 Suzuki GSX-R 1000 SE First Look|last=Wilson|first=Andrea|date=17 August 2013|work=Cycle News|access-date=23 August 2013|quote=The 50th anniversary Suzuki GSX-R1000 was launched in front of the media and Suzuki owners in the Suzuki hospitality today at Indianapolis Motor Speedway.|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822074127/http://www.cyclenews.com/424/22174/Racing-Article/2014-Suzuki-GSX-R-1000-SE-First-Look.aspx|dead-url=yes}}</ref> * ਮਾਰਚ: ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ 2012 ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੁਜ਼ੁਕੀ ਕੈਨੇਡਾ ਇੰਕ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਇ 11 ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਏਟੀਵੀ ਅਤੇ ਮਰੀਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸਾਮਾਨ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ 83 ਵੇਂ ਜੀਨੇਵਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੋਟਰ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਐਸਐਕਸ 4 ਦੇ ਕਰੌਸਿਓਸ ਵਾਹਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। <ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/suzuki-calls-off-30-year-drive-in-canada/article10361423/|title=Suzuki calls off 30-year drive in Canada|last=Keenan|first=Greg|date=26 March 2013|work=Auto Making|publisher=The Globe And Mail|quote=The revenue from selling about 5,500 vehicles, as Suzuki did in Canada last year, do not come close to covering the costs of designing and developing vehicles for a market this size, along with meeting regulatory requirements that are different than those of the company's other large markets such as Japan and India.}}</ref> * ਜੁਲਾਈ: ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੋਲਕਸਵੈਗਨ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਨਿਪਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਟੋਸ਼ੀਹੀਰਿਓ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਕਈ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ।" <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/08/01/us-suzuki-volkswagen-idUSBRE9700A520130801|title=Suzuki denies reports it has resumed talks with Volkswagen|last=Kubota|first=Yoko|date=1 August 2013|work=Reuters|access-date=3 November 2013|quote=Suzuki Motor Corp (7269.T) Executive Vice President Toshihiro Suzuki denied recent media reports that it and Volkswagen (VOWG_p.DE) have resumed talks on how to resolve a dispute about a partnership deal.|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183516/http://www.reuters.com/article/2013/08/01/us-suzuki-volkswagen-idUSBRE9700A520130801|dead-url=yes}}</ref> * ਅਕਤੂਬਰ: ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 210,228 ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫਰੰਟ ਬਰੇਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।<ref>{{Cite news|url=http://kstp.com/article/stories/S3199704.shtml|title=Nissan, Suzuki Recall Thousands of Vehicles|last=Dyste|first=Leslie|date=23 October 2013|work=KSTP TV|access-date=24 October 2013|quote=The recall involves GSX-R600 and GSX-R750 motorcycles from the 2004 through 2013 model years and GSX-R1000 motorcycles from the 2005 through 2013 model years.|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328134114/https://kstp.com/article/stories/S3199704.shtml|dead-url=yes}}</ref>  * 2015:  * ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ VW ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੁਜੂਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ VW ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੇ ਸਟਾਕ (19.9%) ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ == ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1955 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1976 ਤੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੋ-ਸਟਰੋਕ ਇੰਜਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਦੋ-ਸਟਰੋਕ ਮਾਡਲ ਜੋ ਪਾਣੀ-ਠੰਡਾ ਟਰਿਪਲ-ਸਿਲੰਡਰ GT750 ਸੀ। ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੀ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਗ੍ਰਾਂਸ ਰੇਸਟਰ ਅਰਨਸਟ ਡਿਗਨੇਰ ਸੀ, ਜੋ 1961 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਜਦੂਰ ਦੇ ਦੋ ਸਟਰੋਕ ਇੰਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਡਿਗਨਰ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜ਼ ਵਾਲਟਰ ਕਾਦੇਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਕਨੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ: ਬੂਸਟ ਬੋਰਟ, ਐਕਸਪੈਨਸ਼ਨ ਚੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਰੋਟਰੀ ਵਾਲਵ।<ref>{{Cite web|url=http://www.motorcyclenews.com/MCN/News/newsresults/General-news/2012/December/de1712-the-ernst-degner-story/|title=50 years ago: The Ernst Degner story|last=Oxley|first=Matt|date=27 December 2012|website=Motor Cycle News|publisher=Bauer Media|access-date=10 October 2013|quote=Most remarkable of all, Suzuki and the other Japanese factories only built winning two-strokes after Suzuki paid star MZ rider Degner a king's ransom to defect from East to West and sell Kaaden's hard-earned secrets.}}</ref> 1976 ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 1950 ਦੇ ਕੋਲੈਡਾ COX ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਸਟਰੋਕ ਇੰਜਣਾਂ, ਜੀ ਐਸ 400 ਅਤੇ ਜੀ ਐਸ 750 ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ ਆਇਲ ਆਫ ਮੈਨ ਟੀਟੀ ਰੇਸਾਂ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 93 ਜਿੱਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੇ 100 ਵਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਨਰ ਅਪ ਸਪਲਿਟ ਵੀ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 92 ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹਨ।<ref name="iomtt.com">http://www.iomtt.com/TT-Database/Machines.aspx?marq_Name=Suzuki&filter=S</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} 7e7342cjj8u867ckf24xfenbomj8cf6 0 111137 843302 811541 2026-07-29T03:36:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843302 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਜਨਾਲਾ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|31.841151|N|74.762640|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = ਮੀਟਰਿਕ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 213 | population_total = 18602 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 143102 | registration_plate = PB:14 | area_code = 01858****** | website = | footnotes = }} '''ਅਜਨਾਲਾ'''  [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ]] ਹੈ।  ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਥਾਨ ਅਜਨਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == ਅਜਨਾਲਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ {{Coord|31.84|N|74.76|E}} 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Ajnala.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Ajnala |access-date=2018-09-20 |archive-date=2019-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019023947/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Ajnala.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਉਚਾਈ 213 ਮੀਟਰ (698 ਫੁੱਟ) ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2001 ਦੀ [[ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ| ਜਨਗਣਨਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|access-date=2008-11-01}}</ref> ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 18,602 ਸੀ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 55% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 45% ਹੈ। ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 68% ਹੈ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; 58% ਮਰਦ ਅਤੇ 42% ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਖਰਤ ਹਨ। 12% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। == 1857 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ == 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 26 ਵੀਂ ਮੂਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ 282 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੈਨਰੀ ਕੂਪਰ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਬਗੈਰ ਹੀ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>Cooper, "Crisis in the Punjab", pp 154-6, cited in ''The Great Indian Mutiny'' by Christopher Hubbard, pp 132</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਥਾਣੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰਕੋਲ, ਚੂਨੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-26413278|title=India to examine claims over '1857 rebel' bodies"|date=3 March 2014|access-date=6 April 2018|publisher=BBC News}}</ref>. ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਰਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿ ਦਫਨਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਖੂਹ ਦੀ ਖੁਦਾ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ====[[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਖੂਹ]] ==== <gallery> Kalianwala Khu ( Black well) or Shaheedan da Khu 02.jpg|ਉਸਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ Kalianwala Khu ( Black well) or Shaheedan da Khu 01.jpg|ਕਾਲਿਆਂਵਾਲਾ ਖੂਹ </gallery> ====ਪੁਰਾਣੀ ਅਜਨਲਾ ਤਹਿਸੀਲ==== ਪੁਰਾਣੀ ਅਜਨਲਾ ਤਹਿਸੀਲ [[ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜੋ S-PB-4। ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। <gallery> Old Tehsil, Ajnala 01.jpg| Old Tehsil, Ajnala 03.jpg| Old Tehsil, Ajnala 04.jpg| Old Tehsil, Ajnala 05.jpg| Old Tehsil, Ajnala 06.jpg| Old Tehsil, Ajnala 07.jpg| </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} {{ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 5j1q1ng8kq2f221fznb0iwh4xxwz0l2 0 162849 843294 827106 2026-07-29T00:42:19Z Stalinjeet Brar 8295 843294 wikitext text/x-wiki '''ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ''' (1918 - 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, ਲੇਖਕ, <ref name="All Book Stores">{{Cite web |date=2015 |title=All Book Stores |url=http://www.allbookstores.co.uk/author/Amrik+Singh+Cheema.html |access-date=12 May 2015 |publisher=All Book Stores |archive-date=18 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518065411/http://www.allbookstores.co.uk/author/Amrik%20Singh%20Cheema.html |url-status=dead }}</ref> [[ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦਾ ਵਕੀਲ <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/distinguishedasi00kimh|title=Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary|last=Hyung-chan Kim|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=9780313289026|pages=[https://archive.org/details/distinguishedasi00kimh/page/430 430]|quote=Dr. Amrik Singh Cheema.|url-access=registration}}</ref> ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Punjab Agricultural University |url=http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 |access-date=12 May 2015 |publisher=Punjab Agricultural University |archive-date=16 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516174511/http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Orkut |url=http://orkut.google.com/c25054095.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518210901/http://orkut.google.com/c25054095.html |archive-date=18 May 2015 |access-date=11 May 2015 |publisher=Orkut}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Padma Shri |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=11 November 2014 |publisher=Padma Shri}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1918 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਧਾਈ ਚੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਯੂਐਸਏ ਤੋਂ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust" /> ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਰਾਜ, [[ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੈਪਸੂ)|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ]] (ਪੈਪਸੂ), [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ <ref name="Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary">{{Cite book|url=https://archive.org/details/distinguishedasi00kimh|title=Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary|last=Hyung-chan Kim|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=9780313289026|pages=[https://archive.org/details/distinguishedasi00kimh/page/430 430]|quote=Dr. Amrik Singh Cheema.|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHyung-chan_Kim1999">Hyung-chan Kim (1999). <span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:distinguishedasi00kimh|''Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary'']]</span>. Greenwood Publishing Group. pp.&nbsp;[[iarchive:distinguishedasi00kimh/page/430|430]]. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780313289026|<bdi>9780313289026</bdi>]]. <q>Dr. Amrik Singh Cheema.</q></cite></ref> ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ]] (IBRD) ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref name="Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust" /> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name="Punjab Agricultural University">{{Cite web |date=2015 |title=Punjab Agricultural University |url=http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 |access-date=12 May 2015 |publisher=Punjab Agricultural University |archive-date=16 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516174511/http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 "Punjab Agricultural University"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516174511/http://web.pau.edu/index.php?_act=manageLink&DO=firstLink&intSubID=115 |date=2015-05-16 }}. Punjab Agricultural University. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 May</span> 2015</span>.</cite></ref> ਚੀਮਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੰਗ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਪੀਵਾਈਐਫਏ) (1952), <ref name="Indian Express">{{Cite web |date=6 May 2011 |title=Briefly State |url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/briefly-state-44/ |access-date=22 March 2018}}</ref> ਦਿ ਰੂਰਲ ਯੂਥ ਵਲੰਟੀਅਰਜ਼ ਕੋਰ, <ref name="Extending Punjabi agriculture through youth">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/5665862|title=Extending Punjabi agriculture through youth|last=Marcus F Franda|publisher=Hanover, N.H|year=1979|oclc=5665862}}</ref> ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust |url=http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |access-date=11 May 2015 |publisher=Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082435/http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema "Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082435/http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |date=2016-03-04 }}. Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2015</span>.</cite></ref> ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, <ref name="Encyclopaedia Of Professopnal Education (10 Vol.)">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mdjGoXN3y1AC&q=Young+Farmers%27+Training+Center+at+Rakhra&pg=PA367|title=Encyclopaedia Of Professopnal Education (10 Vol.)|last=B. R. Sinha|date=2003|publisher=Sarup & Sons|isbn=9788176254106|access-date=12 May 2015}}</ref> ਰੱਖੜਾ, <ref name="Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust" /> ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸੀ । <ref name="FAO">{{Cite web |date=2015 |title=FAO |url=http://www4.fao.org/cgi-bin/faobib.exe?rec_id=133622&database=faobib&search_type=link&table=mona&back_path=/faobib/mona&lang=sp&format_name=sFMON |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518094353/http://www4.fao.org/cgi-bin/faobib.exe?rec_id=133622&database=faobib&search_type=link&table=mona&back_path=%2Ffaobib%2Fmona&lang=sp&format_name=sFMON |archive-date=18 May 2015 |access-date=12 May 2015 |publisher=FAO}}</ref> ਚੀਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। <ref name="Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary"/> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਤਿੰਦਰ ਚੀਮਾ USAid <ref name="US Aid">{{Cite web |date=2015 |title=US Aid |url=http://www.usaid.gov/who-we-are/organization/jatinder-k-cheema |access-date=12 May 2015 |publisher=US Aid}}</ref> ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਪੁੱਤਰ [[Jagdeep Singh Cheema|ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] <ref name="Jagdeep Singh Cheema">{{Cite web |title=Jagdeep Singh Cheema |url=http://jagdeepsinghcheema.com/ |access-date=2023-04-11 |archive-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416222901/https://jagdeepsinghcheema.com/ |url-status=dead }}</ref> ਡਾ. ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। <ref name="Cheema Trust">{{Cite web |date=2015 |title=Cheema Trust |url=http://cheematrust.org/ |access-date=12 May 2015 |publisher=Cheema Trust}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ, ਬੂਨਾ ਚੀਮਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਓਪਰਚਿਊਨਿਟੀਜ਼ (BOSS), ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਾਣ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। <ref name="Distinguished Asian Americans: A Biographical Dictionary" /> <ref name="Berkeley Side">{{Cite web |date=22 February 2013 |title=Berkeley Side |url=http://www.berkeleyside.com/tag/boona-cheema/ |access-date=12 May 2015 |publisher=Berkeley Side |archive-date=18 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093224/http://www.berkeleyside.com/tag/boona-cheema/ |url-status=dead }}</ref> ਚੀਮਾ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ''ਗੀਤਾ ਐਂਡ ਦ ਯੂਥ ਟੂਡੇ'', ''ਨਮਯੋਗ'', ''ਸਪਿਰਚੁਅਲ'' ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ<ref name="Spiritual socialism">{{Cite book|url=https://www.amazon.co.uk/Spiritual-socialism-Amrik-Singh-Cheema/dp/B0000CQXZR|title=Spiritual socialism|last=Amrik Singh Cheema|publisher=Kalyani Publishers|year=1981|pages=36|asin=B0000CQXZR}}</ref> ਅਤੇ ''ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਆਨ ਕੋਆਪਆਰੇਟਿਵਜ ਇਨ ਆਈਏਡੀਪੀ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) ਅਤੇ ਰੋਲ ਆਫ਼ ਕੋਆਪਆਰੇਟਿਵਜ ਇਨ ਪੈਕੇਜ ਅਪ੍ਰੋਚ ।'' <ref name="Role of cooperatives in package approach and case study on cooperatives in IADP District Ludhiana (Punjab)">{{Cite book|title=Role of cooperatives in package approach and case study on cooperatives in IADP District Ludhiana (Punjab)|last=Amrik Singh Cheema|year=1969|asin=B0007JERRG}}</ref> 1969 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, <ref name="Padma Shri">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Shri |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=11 November 2014 |publisher=Padma Shri}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Shri"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Padma Shri. 2015. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ਚੀਮਾ ਦੀ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ 18 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋਈ। <ref name="Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust">{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust |url=http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |access-date=11 May 2015 |publisher=Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082435/http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema "Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082435/http://cheematrust.org/page/Dr-Amrik-Singh-Cheema |date=2016-03-04 }}. Dr. Amrik Singh Cheema Foundation Trust. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2015</span>.</cite></ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==   == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] bn59ipqjxqjlsu6tjkijhlfwbpq8e77 0 193196 843292 806005 2026-07-29T00:41:11Z Stalinjeet Brar 8295 843292 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Amar J. S. Klar | native_name = | native_name_lang = | image = <!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)--> | image_size = | alt = | caption = | birth_name = Amar Jit Singh Klar | birth_date = {{birth date |1947|04|01}} | birth_place = [[Punjab, India]] | death_date = {{death date and age |2017|03|05 |1947|04|01}} | death_place = [[Frederick, Maryland]], United States | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | citizenship = | nationality = Indian | fields = [[Genetics]] | workplaces = [[Cold Spring Harbor Laboratory]]<br>[[National Cancer Institute]] | patrons = | alma_mater = | thesis_title = Enzyme regulation during vegetative growth and aporulation in Saccharomyces cerevisiae: galactose catabolic enzymes and proteinases | thesis_url = https://books.google.com/books?id=FEOdAAAAMAAJ | thesis_year = 1975 | doctoral_advisor = [[Harlyn O. Halvorson]] | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[Epigenetics]] research | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = | spouse = Kuljit Klar | partner = <!--(or | partners = )--> | children = Nitasha and Amy }} '''ਅਮਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਾਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਖ਼ਮੀਰ|ਖਮੀਰ]] ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਐਪੀਜੀਨੈਟਿਕਸ ਉਪਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।<ref name="jb">{{Cite journal|last=Singh|first=Jagmohan|date=September 2017|title=Amar Klar: A giant among scientists (1947–2017)|journal=Journal of Biosciences|language=en|volume=42|issue=3|pages=355–357|doi=10.1007/s12038-017-9704-7|issn=0250-5991|pmid=29358548}}</ref><ref name="cshl">{{Cite web |title=Amar Klar - In Memory |url=http://library.cshl.edu/pages/Amar-Klar/ |access-date=2019-09-19 |website=Cold Spring Harbor Laboratory}}</ref>ਕਲਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/07/30/us/in-new-theory-single-gene-makes-a-left-hander.html|title=In New Theory, Single Gene Makes a Left-Hander|date=1997-07-30|work=The New York Times|access-date=2019-09-19|agency=Associated Press|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/articles/news030901-7|title=Handedness equals hairstyle|last=Pearson|first=Helen|date=2003-09-04|work=Nature|access-date=2019-09-19|language=en|doi=10.1038/news030901-7}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1997-12-11-1997345096-story.html|title=A Show of Hands|last=Smith|first=Linell|date=1997-12-11|work=The Baltimore Sun|access-date=2019-09-19|language=en-US}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਮਰ ਕਲਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1947 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਹਿੱਸੇ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ-ਮੈਡੀਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚ. ਡੀ.]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰਲਿਨ ਓ. ਹੈਲਵਰਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ]] ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਡਾਕ ਕੀਤੀ।<ref name="cshl"/> == ਕੈਰੀਅਰ == 1978 ਵਿੱਚ [[ਜੇਮਸ ਵਾਟਸਨ|ਜੇਮਜ਼ ਵਾਟਸਨ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਫੋਨ ਕਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਾਰ ਨੇ ਕੋਲਡ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਹਾਰਬਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (ਸੀਐੱਸਐੱਚਐੱਲ) ਵਿੱਚ ਖਮੀਰ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1988 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੇਲਬਰੂਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="cshl"/> 1988 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਨਸੀਆਈ) ਜੀਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੀਐਸਐਚਐਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕਿ ਫਰੈਡਰਿਕ, [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਏਬੀਐਲ ਬੇਸਿਕ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="jb"/><ref name="ccr">{{Cite web |date=2017-03-08 |title=In Memoriam: Amar J.S. Klar, Ph.D. |url=https://ccr.cancer.gov/news/klar-memoriam |access-date=2019-09-19 |website=Center for Cancer Research |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://ccr.cancer.gov/news/klar-memoriam "In Memoriam: Amar J.S. Klar, Ph.D."] ''Center for Cancer Research''. 2017-03-08<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-09-19</span></span>.</cite></ref> 1999 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="cshl" /> ਉਸ ਨੇ ਖਮੀਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਉਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। == ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਦਾਨ == ਅਮਰ ਕਲਾਰ ਨੇ ਕੋਲਡ ਸਪਰਿੰਗ ਹਾਰਬਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਖਮੀਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਹਿੱਕਸ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸਟ੍ਰੈਥਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇਚਰ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਜੈਫਰੀ ਯੂਜੇਨਾਈਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ "ਦ ਮੈਰਿਜ ਪਲਾਟ" ਕੋਲਡ ਸਪਰਿੰਗ ਹਾਰਬਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾਰ ਦੀ ਸੈਂਟੀਨਲ ਯੀਸਟ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਕਲਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਭਾਰਤ/ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੁਲਜੀਤ ਕਲਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ: ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਐਮੀ।<ref name="ccr"/> 5 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ ਫਰੈਡਰਿਕ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸਜ਼'' ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ "ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ" ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="jb"/><ref>{{Cite news|url=https://www.the-scientist.com/the-nutshell/prominent-epigeneticist-dies-31883|title=Prominent Epigeneticist Dies|last=Grant|first=Bob|date=2017-03-07|work=The Scientist|access-date=2019-09-19|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] dvcl5wqt7wps934s8pw6bfw2eob5ftk 0 196381 843290 801042 2026-07-28T17:29:07Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and history" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364011029|Kelucharan Mohapatra]]" 843290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kelucharan Mohapatra | image = Kelucharan Mohapatra 2023 stamp of India.jpg | image_size = | caption = Mohapatra on a 2023 stamp of India | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1926|1|8|df=y}} <!-- Do not add flag icons to place of birth/death, per [[WP:FLAG]] -->| birth_place = [[Raghurajpur]], [[Puri]], [[Odisha]], India | death_date = {{Death date and age|2004|4|7|1926|1|8|df=y}} | death_place = [[Bhubaneswar]], Odisha, India | occupation = [[Indian classical dance]]r, [[choreographer]] | years_active = 1935–2004 | spouse = Laxmipriya Mohapatra<ref>{{usurped|[https://archive.today/20121111010219/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/04/15/stories/2005041501680200.htm Remembering the maestro]}} Leela Venkatraman, ''[[The Hindu]]'', 15 April 2005.</ref> | children = [[Ratikant Mohapatra]] | awards = [[Padma Vibhushan]] }} ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ (ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1926-ਦੇਹਾਂਤ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2004) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]], ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਨਾਚ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਣ ਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&nbsp;ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Calcutta, India}}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀ ਇਸ ਗੁਰੂ 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈਃ ''ਸਾਂਗੋ-ਪੰਗਾ-ਸੁਭੰਗੀ-ਲਾਸਿਆ-ਮਧੁਰਮ ਸਮਤਿਰਨਾ-ਨਰੁਤਿਆਰਨਵਮ'', ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ-"''ਗੁਰੂ ਜੀ'' ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪੋਜ਼ ਅਤੇ ਆਸਣ ਸਰਵਉੱਚ ਮਿਠਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Vanikavi Dr.Manmohan Acharya |date=8 January 1926 |title=SRJAN, Guru Kelucharan Mohapatra Odissi Nrityabasa |url=http://www.srjan.com/guruji.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910021257/http://www.srjan.com/GuruKelucharanMohapatra.php |archive-date=10 September 2012 |access-date=22 August 2012 |publisher=Srjan.com}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ [[ਗੋਟੀਪੁਆ|ਗੋਟੀਪੁਆ,]] [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪ ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ-। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੋਟੀਪੁਆ]] ਅਤੇ ਮਹਾਰੀ ਨਾਚ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਨਾਚ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਪਰ੍ਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ-ਮਰਦਾਲਾ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ|ਤਬਲੇ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ। ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀਪ੍ਰਿਆ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਤਿਕਾਂਤ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਜਨ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=History Of Srjan |url=http://www.srjan.com/history_srjan_odissinrityabasa.php |access-date=3 June 2018 |publisher=Srjan}}</ref> ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਨ 1981 ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ਗਿਰਦ == ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨਃ * [[ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਨੀਗਰਾਹੀ|ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ]] * [[ਕੁਮਕੁਮ ਮੋਹੰਤੀ]] * [[ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ]] * [[ਸੋਨਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ]] * ਦੇਬੀ ਬਾਸੂ * [[ਪ੍ਰੋਤੀਮਾ ਬੇਦੀ|ਪ੍ਰੋਟੀਮਾ ਬੇਦੀ]] * ਜੇਹਲਮ ਪਰਾਂਜਪੇ * ਰਤਿਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ * [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਬਿਸਵਾਸ|ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]] * [[ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ]] * ਸ਼ੈਰਨ ਲੋਵੇਨ * ਸ਼ੁਭਦਾ ਵਰਾਡਕਰ<ref>{{Cite web |date=28 February 2016 |title=Meet the Renowned Shubhada Varadkar. She Fought Cancer with Dance. And Won |url=https://www.thebetterindia.com/41535/shubhada-varadkar-odissi-dancer/}}</ref> * ਦਕਸ਼ ਮਸ਼ਰੂਵਾਲਾ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Birthplace_of_Guru_Kelucharan_Mahapatra.JPG|thumb|ਰਘੂਰਾਜਪੁਰ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Statue_of_Padmabhushan_Guru_kelucharan_mohapatra_in_the_Odissi_research_centre,_Bhubaneswar.JPG|thumb|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ]] * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 1966 * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 1974 <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], 1988 <ref name="Padma Awards" /> * ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 1991 * [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]], 2000 <ref name="Padma Awards" /> * [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ == ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ == * "ਓਡੀਸੀ ਮਹਿਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਬਲਕਿ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 'ਰੂਪ' ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref name="hi">{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> * "ਅਸਲੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਹੋਂਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ"।<ref name="hi" /> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ [[ਗੋਟੀਪੁਆ]]- ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ,ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੋਟੀਪੁਆ]] ਅਤੇ ਮਹਾਰੀ ਨਾਚ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਨਾਚ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਪਰ੍ਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ-ਮਰਡਾਲਾ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ। ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀਪ੍ਰਿਆ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਤਿਕਾਂਤ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਜਨ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=History Of Srjan |url=http://www.srjan.com/history_srjan_odissinrityabasa.php |access-date=3 June 2018 |publisher=Srjan}}</ref> ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਨ 1981 ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Artograph_Cover_Volume_03_Issue_01.jpg|thumb|2021 ਵਿੱਚ ''ਆਰਟੋਗ੍ਰਾਫ'' ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ == [[ਤਸਵੀਰ:Nrityagram_Dance_Community.jpg|right|thumb|[[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਨ੍ਰਿਤਿਆਗ੍ਰਾਮ ਡਾਂਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ।]] * ਇਲਿਆਨਾ ਸਿਤਾਰਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ''ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣਃ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ'' ਮਨੋਹਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 2001.  {{ISBN|81-7304-369-8}}ISBN [[Special:BookSources/81-7304-369-8|81-7304-369-8]].&nbsp; * ਡਾਂਸਿੰਗ ਫੀਨੋਮੈਨਨਃ ਪਾਗਲ ਮੁੰਡਾ, ਸ਼ੈਰਨ ਲੋਵੇਨ, ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ ਪਸਰੀਚਾ ਦੁਆਰਾ। ਲੁਸਟਰ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਰੋਲੀ ਬੁੱਕਸ, 2001.  {{ISBN|81-7436-179-0}}ISBN [[Special:BookSources/81-7436-179-0|81-7436-179-0]].&nbsp; == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20090901075356/http://www.srjan.com/about_guruji.aspx] * ''[[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|Rediff.com]]'' 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ * ++{{YouTube|VjkeZVewEjc|mad boy&nbsp;— Orissi dance – ''Gita Govinda''}} * {{YouTube|gk1bE4zWY2M|Guru Kelucharan Mohapatra&nbsp;— Geeta Govinda}} * [https://web.archive.org/web/20120910021257/http://www.srjan.com/guruji.aspx] * {{IMDb name|1445940}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] 18hap68uhbua9z1iyvtm1veplajxuog 0 203987 843300 841497 2026-07-29T00:47:52Z Stalinjeet Brar 8295 843300 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ | caption = ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ 25 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 66ਵੇਂ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ. (ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। | image = The Vice President, Shri M. Hamid Ansari conferring D. Sc. (Honoris Causa) upon Prof. G.S. Khush, at the 66th Convocation of the Panjab University, in Chandigarh on March 25, 2017.jpg | birth_date = 22 ਅਗਸਤ 1935 | birth_place = ਰੁੜਕੀ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ | education = ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1955) ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਡੇਵਿਸ]] (1960) | occupation = ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ | spouse = ਹਰਵੰਤ ਕੌਰ ਖੁਸ਼ | children = ਰੰਜੀਵ (ਪੁੱਤਰ) ਮੰਜੀਵ, ਸੋਨੀਆ, ਕਿਰਨ (ਧੀਆਂ) | awards = {{plainlist| * ਬੋਰਲੌਗ ਪੁਰਸਕਾਰ 1977 * ਜਾਪਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 1987 * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1989 * ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 1996 * ਰੈਂਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 1998 * ਦੋਸਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਚੀਨ 1999 * ਵੁਲਫ ਪੁਰਸਕਾਰ 2000 * ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2000 * ਖਵਾਰਿਜ਼ਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2004 * ਮਹਾਥਿਰ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2009 * ਵਿਨਫਿਊਚਰ ਪੁਰਸਕਾਰ 2023 }} | fields = ਟਮਾਟਰ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ | doctoral_advisor = ਜੀ. ਲੇਡਯਾਰਡ ਸਟੈਬਿਨਸ | website = https://khushfoundation.org/ }}  ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਗਸਤ, 1935 ਨੂੰ ਰੁੜਕੀ, [[ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੁੰਡਾਲਾ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1957 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, [https://ucjeps.berkeley.edu/bryolab/babs/Stebbinsobit.html ਡਾ. ਜੀ. ਲੇਡਯਾਰਡ ਸਟੈਬਿਨਸ] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ (ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਫਸਲ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। == ਕਰੀਅਰ == 1960 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਵਜੋਂ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[iarchive:cytogeneticsofaneuploids|ਐਨੀਉਪਲੋਇਡਜ਼ ਦੇ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਰੈਫਰ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। 1967 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਲਾਸ ਬਾਨੋਸ ਵਿੱਚ [https://www.irri.org/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI)] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ 60 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਰਹੇ। 2002 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੇਵਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਇ/ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [https://www.fao.org/home/en ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (FAO)] ਅਤੇ [https://www.cgiar.org/ ਕੰਸਲਟੇਟਿਵ ਗਰੁੱਪ ਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (CGIAR)] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਅਤੇ [https://cgspace.cgiar.org/items/eea8ce4f-dddc-4751-9f91-5d57b120e0b5 ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ [[:en:Semi-dwarf_IR36|IR 36]] ਅਤੇ [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29629479/ IR 64] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਕੱਦ, ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਅਵਧੀ, ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਚਕੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀ [[ਹੈਕਟੇਅਰ]] 6-7 ਟਨ ਚੌਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ 1-3 ਟਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। 1960 ਅਤੇ 2023-24 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਕਬਾ 126 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 165 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ (30%) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਿਆ - 1960 ਵਿੱਚ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ 600 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ, ਜੋ ਕਿ 2023-24 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 776 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਔਸਤ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 2.1 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 4.7 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਈ। ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਗਵਾਈ ਨੇ [https://www.youtube.com/watch?v=hIRT340cg1Q ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ] ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਵਿਆਪਕ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ [https://www.worldfoodprize.org/en/laureates/19871999_laureates/1996_beachell_and_khush/ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਂਝ == ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (IRRI) ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਡਾ. [https://www.jstage.jst.go.jp/article/jsbbr1999/3/4/3_4_281/_article#:~:text=More%20than%20600%20improved%20varieties,improvement%20programs%20in%20respective%20countries.&text=Data%20could%20not%20be%20acquired.&text=Neerja%20Sharma%2C%20Rimaljeet%20Kaur%2C%20Gurjit,18717. ਖੁਸ਼ ਨੇ] ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਭਾਰਤ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਈਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਜਰਮਪਲਾਜ਼ਮ, ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ। == ਮੁੱਢਲੀ ਖੋਜ == ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਸਿਸਟਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/j.1558-5646.1962.tb03238.x ਰਾਈ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੋਜ] ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਕੇਲ ਜੀਨਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਈ (ਸੇਕੇਲ ਸੀਰੀਅਲ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਲ ਪੁਨਰਗਠਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਟਮਾਟਰ ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ [https://www.nature.com/articles/hdy196912#:~:text=Khush%2C%20G%20S%2C%20and%20Rick%2C,1964. ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ] ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਲੋਕੇਟ ਕੀਤੇ ਜੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਨਾਲ ਮੈਪ ਕੀਤਾ। ਚੌਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਲਿੰਕੇਜ ਗਰੁੱਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿੰਕੇਜ [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/107/1/141/5996377 ਮੈਪਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਨਾਲ] ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਨੋਮਿਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਪਯੋਗੀ ਜੀਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਰਮਪਲਾਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਖੁਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * ਜਪਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (1987) * ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਮਰੀਕਾ (1996) * ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (1998) * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਮੈਡਲ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਸਰਕਾਰ (1998) * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ ਇਨਾਮ, ਵੁਲਫ ਇਨਾਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ (2000) * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ, 2000 * [https://www.nosta.gov.cn/pc/en/awards/gjkxjshzj/index.shtml ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ], ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ (2001) * ਮਹਾਥਿਰ ਸਾਇੰਸ ਅਵਾਰਡ, ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਮਲੇਸ਼ੀਆ (2009) * [https://www.irri.org/news-and-events/news/professors-gurdev-singh-khush-and-vo-tong-xuan-among-2023-vinfuture-prize ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ], ਵਿਨ ਫਿਊਚਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਵੀਅਤਨਾਮ 2023 == ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ == * ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ, (1977) * ਯੂ.ਐਸ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (1989) * ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (TWAS), (1990) * ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਲੰਡਨ (1995) * ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (1997) * ਚੀਨੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, (2002) == ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ == ਗੁਰਦੇਵ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ (ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: * [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਭਾਰਤ (1987) * ਡੀ ਮੌਂਟਫੋਰਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੈਸਟਰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (1998) * [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (2000) * [[ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (2006) * [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕੈਨੇਡਾ (2014) * [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ (2017) == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਗੁਰਦੇਵ ਐਸ. ਖੁਸ਼: [[iarchive:cytogeneticsofaneuploids|ਐਨੀਉਪਲੋਇਡਜ਼ ਦਾ ਸਾਇਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ]] । ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੈਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ (1973)। * ਐਨ. ਪਾਂਡਾ ਅਤੇ ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://www.cabi.org/bookshop/book/9780851989021 ਕੀੜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ਸੀਏਬੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ) (1995) * ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੀਐਸ ਵਿਰਕ: [https://books.irri.org/ ਆਈਆਰ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2005) * ਗੁਰਦੇਵ ਐੱਸ. ਖੁਸ਼: [https://books.google.com/books/about/Gurdev_Singh_Khush.html?id=HLucxgEACAAJ ਇੱਕ ਰਾਈਸ ਬਰੀਡਰਜ਼ ਓਡੀਸੀ] : ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2019) === ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰ === ਡਾ. ਖੁਸ਼ ਨੇ 340 ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ 46 ਦੇ ਇੱਕਲੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਪਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਹੇਰੇਡਿਟੀ, ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਸਾਇਟੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। * 1962 '''ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ''' [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/j.1558-5646.1962.tb03238.x ਸਾਈਟੋਜੈਨੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਸੇਕੇਲ ਵਿੱਚ।] [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/j.1558-5646.1962.tb03238.x II. ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ] । ਵਿਕਾਸ 16:848-896। * 1964 ਰਿਕ, ਸੀਐਮ, ਡਬਲਯੂਐਚ ਡੈਂਪਸੀ, ਅਤੇ '''ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼।''' [https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/g64-012 ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ। ਕੈਨਡ। ਜੇ. ਜੈਨੇਟ। ਅਤੇ ਸਾਈਟੋਲ] । 6:93-108। * 1967 '''ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ''', ਅਤੇ ਸੀਐਮ ਰਿਕ। [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/56/2/297/5988731?redirectedFrom=fulltext ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ: ਸਾਇਟੋਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਮੋਨੋਸੋਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗ] । ਜੈਨੇਟਿਕਸ 56:297-307। * 1971 '''ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ''' ਆਈਆਰਆਰਆਈ ਵਿਖੇ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ। ਓਰੀਜ਼ਾ 8:111¬-119। * 1984 '''ਖੁਸ਼, ਜੀਐਸ''', ਆਰਜੇ ਸਿੰਘ, ਐਸਸੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਏਐਲ ਲਿਬਰੋਜੋ। [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/107/1/141/5996377 ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟ੍ਰਾਈਸੋਮਿਕਸ: ਮੂਲ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਇਟੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਲਿੰਕੇਜ ਮੈਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ] । ਜੈਨੇਟਿਕਸ 107:141-16 * 1987 '''ਖੁਸ਼, ਜੀ.ਐਸ.''' [https://link.springer.com/article/10.1007/BF02927713 ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ: ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ] । ਜੇ. ਜੈਨੇਟ। 66:195-216। * 1990 ਜੇਨਾ, ਕੇਕੇ ਅਤੇ '''ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼।''' [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24221103/#:~:text=Affiliation,yield%20to%20the%20best%20O. ਓਰੀਜ਼ਾ ਆਫਿਸਿਨਲਿਸ ਵੈੱਲ ਐਕਸ ਵਾਟ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਚੌਲਾਂ, ਓ. ਲਾਰ ਐਲ. ਥਿਓਰ ਤੱਕ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਐਪਲ। ਜੈਨੇਟ।] 80:737-745। * 1999 ਅਗਰਵਾਲ, ਆਰ.ਕੇ., ਡੀ.ਐਸ. ਬਰਾੜ, ਐਸ. ਨੰਦੀ, ਐਨ. ਹੁਆਂਗ ਅਤੇ '''ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼।''' [https://link.springer.com/article/10.1007/s001220051198 ਏਐਫਐਲਪੀ ਮਾਰਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਓਰੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲੋਜੈਨੇਟਿਕ ਸਬੰਧ। ਥਿਊਰੀ। ਐਪਲ। ਜੈਨੇਟ।] 98:1320-1328। * 1990 '''ਖੁਸ਼, ਜੀ.ਐਸ.''' [https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19901612937 ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ - ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ।] [https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19901612937 ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਜਨਨ ਐਬਸਟਰੈਕਟ] 60:461-467। === ਬਾਹਰੀ ਹਵਾਲੇ === * ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://www.seedquest.com/News/releases/asia/irri/n3745.htm#:~:text=Gurdev%20Khush%2C%20Green%20Revolution%20hero%2C%20bows%20out.,one%20of%20the%20fathers%20of%20the%20Green ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਹੀਰੋ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ] : ਆਈ.ਆਰ.ਆਰ.ਆਈ. ਨਿਊਜ਼ ਰਿਲੀਜ਼ 2002, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ * ਡਾ: ਜੀ ਐਸ ਖੁਸ਼: [https://abid-hussain.blogspot.com/2010/10/dr-gs-khush-undisputed-hero-of-rice.html ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਨਾਇਕ] : ਖੇਤਬਾੜੀ, ਅਕਤੂਬਰ 1, 2010 * ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://indianexpress.com/article/india/gurdev-singh-khush-rice-breeder-ir-varieties-8141097/ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਲਾਕਬਸਟਰ 'ਰਾਈਸ ਮੈਨ' ਨੂੰ ਮਿਲੋ] । ਸਤੰਬਰ 2022 * ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://www.taropumps.com/blog/people-in-agriculture-gurdev-khush ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ], ਤਾਰੋ ਪੰਪ 2025 * ਡਾ: ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼: [https://library.ucdavis.edu/news/dr-gurdev-khush-celebrated-rice-breeder-donates-papers-to-uc-davis-library/ ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦਾਨ ਕੀਤੇ] : 2023 * ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/features/khush.htm ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ], ਸੀਬੀਟੀ ਨਿਊਜ਼, * ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼: [https://testbook.com/articles/father-of-super-rice ਸੁਪਰ ਰਾਈਸ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ] : ਟੈਸਟਬੁੱਕ === ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟਾਂ === * [https://www.youtube.com/watch?v=7ZyaO15QaNA ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ 1996] : '''ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਬੀਚਲ''' * [https://www.youtube.com/watch?v=HXVFAV6PgE8 ਗੁਰਦੇਵ ਐਸ ਖੁਸ਼ ਹਾਲ ਦਾ ਸਮਰਪਣ], 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 * [https://www.youtube.com/watch?v=8eC69q4tET8&t=15s ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼, ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ.] '''- ਮੈਕਗਿਲ 2014 ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਾ ਪਤਾ''' * [https://www.youtube.com/watch?v=VDwDWyVFhCM ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਨਾਲ ਯੂਰੇਕਾ], 27 ਜਨਵਰੀ, 2016 * [https://www.youtube.com/watch?v=qj44Q9R5czM ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼] : 2018 ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ * [https://www.youtube.com/watch?v=VY0vPr92Lwk ਝੋਨੇ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਖੁਸ਼] 14 ਅਕਤੂਬਰ, 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=IBA281RJ8-A ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਰਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ] - ਪੰਜਾਬੀ ਸਪਤਾਹ, 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=sufpZdhkjnY ਜੀਐਸ ਖੁਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ], ਪੀਏਯੂ, 20 ਅਕਤੂਬਰ, 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=c2Q3nrsNhSI ਸੁਪਰ ਰਾਈਸ ਦਾ ਪਿਤਾ:] 5 ਸਤੰਬਰ, 2025 * [https://www.youtube.com/watch?v=sDh9Kmn-2BA ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼:] ਮਿੰਟੂ ਬਰਾੜ-ਪੈਂਡੂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਐਪੀਸੋਡ 208, ਜੂਨ 21, 2022 === ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ === ਵੈੱਬਸਾਈਟ: https://khushfoundation.org/ '''ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ''' ਸਥਾਪਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਡਵਾਸੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। * ਪੀਏਯੂ ਅਤੇ ਗਡਵਾਸੂ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] mg7x1vw3ho5h73i4bs3nivwf5f1vbwk 0 204052 843295 836417 2026-07-29T00:42:42Z Stalinjeet Brar 8295 843295 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | image = Dr. Khem Singh Gill.png | birth_date = {{Birth date|df=yes|1930|09|01}} | birth_place = [[ਕਾਲੇਕੇ]], [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[Punjab Province (British India)|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|2019|09|17|1930|09|01}} | death_place = | occupation = [[ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ]]<br>ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ<br>ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨ | years_active = Since 1951 | known_for = ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ<br>ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ | spouse = ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ | children = 3 | awards = [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>[[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]] ਟੀਮ ਰਿਸਰਚ ਅਵਾਰਡ<br>FICCI ਅਵਾਰਡ<br>[[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]] ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ<br>ISOR ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ }} '''ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ''' (1 ਸਤੰਬਰ 1930 – 17 ਸਤੰਬਰ 2019)<ref>{{Cite web |title=Former PAU vice chancellor Khem Singh Gill passes away at 89 |url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/punjab/former-pau-vice-chancellor-khem-singh-gill-passes-away-at-89/833951.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114190224/https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/former-pau-vice-chancellor-khem-singh-gill-passes-away-at-89-833951 |archive-date=14 November 2022 |access-date=17 September 2019}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬ੍ਰੀਡਰ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ।<ref name="Ranjit Singh 'Kuki' Gill">{{Cite web |date=2016 |title=Ranjit Singh 'Kuki' Gill |url=https://naujawani.com/ranjit-singh-kuki-gill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918121727/https://naujawani.com/ranjit-singh-kuki-gill |archive-date=18 September 2016 |access-date=20 May 2016 |publisher=Nau Jawani}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/prof-khem-singh-gill-who-powered-the-green-revolution-passes-away/articleshow/71175867.cms|title=Professor Khem Singh Gill, who powered the Green Revolution, passes away|date=2019-09-18|work=The Times of India|access-date=2025-06-19|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-09-18 |title=Dr Khem Singh Gill (1930-2019): One of the pioneers of Green Revolution, he helped develop 30 crop varieties |url=https://indianexpress.com/article/india/one-of-the-pioneers-of-green-revolution-dr-khem-singh-gill-helped-develop-30-new-crop-varieties-6005659/ |access-date=2025-06-19 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਕਣਕ, ਅਲਸੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ, ਉਹ ''ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਬਾਰੇ ਖੋਜ'' ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਧੂ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ<ref>{{Cite news|url=http://www.barusahib.org|title=Home|date=2013-11-13|work=The Kalgidhar Society, Baru Sahib|access-date=2017-01-12}}</ref> ਅਤੇ ਕਲਗੀਧਰ ਸੁਸਾਇਟੀ, [[ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ [[ਸਿੱਖ]] ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism |url=http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ |access-date=20 May 2016 |publisher=Eternal Global University |archive-date=3 ਜੂਨ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124209/http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ''ਸੰਤ'' ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ, <ref name=/> ਉਹ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ]] (ICAR) ਦਾ ਟੀਮ ਰਿਸਰਚ ਅਵਾਰਡ, FICCI ਅਵਾਰਡ, ICAR ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਇਲਸੀਡਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name=/> == ਜੀਵਨੀ == 1 ਸਤੰਬਰ 1930 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] (ਮੌਜੂਦਾ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਕਾਲੇਕੇ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ, ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਬੀਐਸਸੀ) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ [[Punjab University, Shimla, India|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ (ਐਮਐਸਸੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Fellow, Elected 1991">{{Cite web |date=2016 |title=Fellow, Elected 1991 |url=http://naasindia.org/fdetail.html#G014 |access-date=20 May 2016 |publisher=National Academy of Agricultural Sciences}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://naasindia.org/fdetail.html#G014 "Fellow, Elected 1991"]. National Academy of Agricultural Sciences. 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 May</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਗਰੋਟਾ ਭਗਵਾਨ (ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੌਲ ਬਰੀਡਰ ਡਾ. ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1963 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਤੇਲ ਬੀਜ ਬਰੀਡਰ ਵਜੋਂ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਪੀਏਯੂ) ਚਲੇ ਗਏ 1966 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1966-1968) ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ (1968-79), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ (1979-83), ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1983-87), ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1987-89) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Fellow, Elected 1991" /> ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1993 ਤੱਕ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ [[ਹਿਸਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਖੋਜ ਦੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ [[ਅਲਸੀ]], [[ਤਿਲ]] ਅਤੇ [[ਕਣਕ]] ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ [[ਬਾਜਰਾ|ਮੋਤੀ ਬਾਜਰਾ]], [[ਜੌਂ]] ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ 475 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ<ref name="Gill, Khem Singh on WorldCat">{{Cite web |date=2016 |title=Gill, Khem Singh on WorldCat |url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n86871804/ |access-date=20 May 2016 |publisher=WorldCat}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="Fellow, Elected 1991" /> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਉਪਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਅੰਤਿਮ ਤਕਨੀਕੀ ਰਿਪੋਰਟ'' ਅਤੇ ''ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ 'ਤੇ ਖੋਜ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਡਾਕਟਰੇਟ ਅਤੇ 8 ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪੀਏਯੂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫਸਲ ਸੁਧਾਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Crop Improvement Society of India">{{Cite web |date=2016 |title=Crop Improvement Society of India |url=http://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=publisher&type=138 |access-date=20 May 2016 |publisher=Indian Journals.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ (1988-93) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।<ref name="Fellow, Elected 1991"/> ਉਹ ਦੋ ਯੂਐਨਡੀਪੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਾਰ ਸਨ: ਹੈਦਰਾਬਾਦ (1981) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਸਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈਸੀਆਰਆਈਐਸਏਟੀ) ਲਈ ਸੋਰਘਮ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ (1983) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ) ਦਾ ਚੌਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1988 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ, [[ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾ ਬਾਬਾ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਿਆ, (ਐਮਏ ਐਲਐਲਬੀ ਏਐਮ ਹਾਰਵਰਡ)। 1994 ਤੋਂ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ/ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ 129 [http://akalacademy.in/ ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀਆਂ] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism">{{Cite web |date=2016 |title=Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism |url=http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ |access-date=20 May 2016 |publisher=Eternal Global University |archive-date=3 ਜੂਨ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124209/http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ "Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010061250/http://eternalglobaluniversity.education/2016/03/23/sannt-teja-singh-chaired-professorships-awarded-to-dr-khem-singh-gill/ |date=2018-10-10 }}. Eternal Global University. 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 May</span> 2016</span>.</cite></ref> == ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਦਾਨ == ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਿਹਾ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਕੋਲ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ (ਕੇ.ਐਸ. ਗਿੱਲ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਚਾਰ, 22 ਨਵੰਬਰ 2016)। == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1974) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (1981) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1991) ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਿੰਗ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਪ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ'' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism" /> ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] (ICAR) ਦਾ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Fellow, Elected 1991"/> ICAR ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਟੀਮ ਖੋਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ FICCI ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1981, 1987 ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਅਤੇ 1973 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕਣਕ ਖੋਜ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ,<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2017 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore=""> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਇਲਸੀਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ। 2015 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਨਰੇਰੀ ਕਾਰਨ) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=7 June 2013 |title=Interview with Dr. Khem Singh Gill |url=https://www.youtube.com/watch?v=quU7AnV--WM |access-date=20 May 2016 |website=[[YouTube]] video |publisher=The Harpreet Singh Show}} * {{Cite web |date=23 May 2009 |title=Dr. Khem Singh Gill's speech - Part 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=2NweASBk99o |access-date=20 May 2016 |website=[[YouTube]] video |publisher=Apsumal61}} * {{Cite web |date=23 May 2009 |title=Dr. Khem Singh Gill's speech - Part 2 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KQaCJl8KClE |access-date=20 May 2016 |website=[[YouTube]] video |publisher=Apsumal61}} {{Authority control}}{{PadmaBhushanAwardRecipients 1990–99}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 3pa9ftdijepp1dockiawrw4aqdna6sl 0 204808 843297 842790 2026-07-29T00:43:21Z Stalinjeet Brar 8295 843297 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1927|03|13}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1996|11|26|1927|03|13}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ<br>ਲੇਖਕ | years_active = 1967–1996 | known_for = ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ<br>ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | website = | signature = }} '''ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ''' (1927–1996) ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] (ICAR) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸਨ। ਉਹ 1980–81 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref name="Presidents">{{Cite web |date=2016 |title=Presidents |url=http://www.isss-india.org/history |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian Society of Soil Science |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806013852/http://www.isss-india.org/history |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਨ। 1989 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 13 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Deceased Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased Fellow |url=http://insaindia.res.in/detail/N81-0623 |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ''ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1979 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਈਸੀਏਆਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰਿਹਾ।<ref name="Deceased Fellow" /> ਰੰਧਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਸੂਖਮ-ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="editor chief">{{Cite web |date=2016 |title=editor chief |url=https://scholar.google.com/citations?user=BO1a-JEAAAAJ&hl=en |access-date=23 July 2016 |publisher=Google Scholar}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਕੌਂਸਲ (1993-95), ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (1986-90) ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਸੀਜੀਆਈਏਆਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (1985-90) ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੌਪਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸੈਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ (1990)<ref name="Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor J.N. Mukherjee – ISSS Foundation Lecture |url=http://www.isss-india.org/memorial-lectures |access-date=23 July 2016 |publisher=Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806014434/http://www.isss-india.org/memorial-lectures |url-status=dead }}</ref> ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ''ਡਾ. ਐਸਪੀ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ (1993) ਦਾ ''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨਆਰ ਧਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Professor N.R. Dhar Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor N.R. Dhar Memorial Lecture |url=http://www.nasi.org.in/leca.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413015954/http://www.nasi.org.in/leca.htm |archive-date=13 April 2015 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Padma Awards"/> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ<ref name="NAAS Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=NAAS Fellow |url=http://naasindia.org/page.php?pageid=8 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Agricultural Sciences}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 26 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'', ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Dr. N.S.Randhawa Award">{{Cite web |date=2016 |title=Dr. N.S.Randhawa Award |url=http://www.cirs.info/prix-fiche,langue.eng-id.1419.html |access-date=23 July 2016 |publisher=International Center for Scientific Research}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture">{{Cite journal|last=K. K. Singh|year=2013|title=Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture|url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302314913|journal=Punjab Horticultural Journal|issn=0033-4324}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]]  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   * {{Cite web |date=2016 |title=Browsing Indian Agricultural Repositories by Author "Forwarded by Dr. N.S. Randhawa DG, ICAR." |url=http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG%2C+ICAR.&type=author |access-date=23 July 2016 |publisher=Indus |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914094055/http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG,+ICAR.&type=author |url-status=dead }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=N. S Randhawa, N. S Parischa|year=1971|title=Forecast and Control of Nutritional Diseases in Plants (full text)|url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol37B_1971_6_Art06.pdf|journal=Punjab Agricultural University|volume=37|issue=6}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1980–89}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] qpudtouhtwtf8h10xdi0lm84xje2fpt 3 204846 843284 2026-07-28T15:01:45Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 843284 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gursewak Singh karhali sahib}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:01, 28 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) md6d74ql5p8yea8msz3ya25raa346dd 4 204847 843286 2026-07-28T15:36:59Z Gursewak Singh karhali sahib 61269 "ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਸੇਰੇ ਤੋੜ ਕੇ 51 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ, ਪਰ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਕੇ ਖੁਰਦ ਬੁਰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਿਆਲ ਕਿਉਂ (ਗੁ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 843286 wikitext text/x-wiki ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਸੇਰੇ ਤੋੜ ਕੇ 51 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ, ਪਰ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਕੇ ਖੁਰਦ ਬੁਰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਿਆਲ ਕਿਉਂ (ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਕਰਹਾਲੀ ਸਾਹਿਬ) 28 ਜੁਲਾਈ 2026 : ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਕਰਹਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨੀ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਕਰਹਾਲੀ ਦੇ ਚੌਂਕ 'ਚ ਲੱਗੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਰਖਤਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਆਲਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਬਸੇਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ 51 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 23 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਾਣਾ ਪਸਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਵਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੇਂਜ ਅਫਸਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਾ ਵਾਈਡਲਾਈਫ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ 9 ਵਜੇ ਕਰਹਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਬਸ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਹਾਈਲਾਈਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਮਾਮਲਾ ਹਾਈਲਾਈਟ ਹੁਣ ਤੋ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹਰਕਤ ਚ ਆਇਆ ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਟੀਮਾਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਾਮਲੇ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਰੋਇਲ ਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਆਏ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਵੱਲੋਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 8 ਤੋਂ 10 ਘੰਟੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਆਰਾ ਚੱਲਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮਾਮਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਜਦੋਂ ਮੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿਹੋ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਗੋਗਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜਨ ਲਈ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਤੋੜੇ ਆਲਣੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸਲ ਚਿਹਰੇ ਜਿਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਕੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖੁਰਦ ਬੁਰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਦਰੁਸਤ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਇਨਸਾਫ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਪਸਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਦਾ ਵਾਈਡਲਾਈਫ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਅੰਡਰ ਸੈਕਸ਼ਨ 3, 39, 51 ਧਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 0b69bcm8j9am1azhm42b7ohrndqikib 3 204848 843287 2026-07-28T16:41:05Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 843287 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਹਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:41, 28 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) 3m6w4wyj3tjc08kjdfq165ke1kxhxq7 0 204849 843291 2026-07-28T17:39:02Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1357249051|Samavadi]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843291 wikitext text/x-wiki ਸੰਵਾਦੀ ਜਾਂ '''ਸਮਵਾਦੀ''' ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਰਾਗ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਸੁਰ ਹੈ। ਰਾਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮੁਖ ਸੁਰ ਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਜਾਂ ਸਮਵਾਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਚੌਥੇ ਜਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਸੁਰ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾ (ਸ਼ਡਜਮ/ਸ) ਦੀ ਸੰਵਾਦੀ ਪਾ (ਪੰਚਮ/ਗ) ਹੈ ਅਤੇ ਰੀ (ਰਿਸ਼ਭਮ/ਦ) ਦੀ ਸੰਵਾਦੀ ਧਾ (ਧੈਵਤਮ/ਆ) ਹੈ। ਸੰਵਾਦੀ ਵਾਦੀ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲਾ ਸੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਵਾਦੀ'' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ "ਰਾਜਾ" ਸੁਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਵਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ" ਜਾਂ "ਵਜ਼ੀਰ" ਸੁਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਨੰਤ [ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ] ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=May 2018}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 5e0q43hrl0v95op472kv7ha70i3nsco 14 204850 843293 2026-07-29T00:41:26Z Stalinjeet Brar 8295 "[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]]" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 843293 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] cefu17gyvw2vi4868rloapokg3bq4ht