ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 19938 843949 821968 2026-08-04T03:45:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843949 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਝੀਲ |lake_name=ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ |image_lake=Dead Sea by David Shankbone.jpg |caption_lake = [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ]] ਪਾਸੇ ਤੋਂ [[ਜਾਰਡਨ]] ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਾਰਾ |image_bathymetry = |caption_bathymetry = |coords = {{Coord|31|30|N|35|30|E|type:waterbody|display=inline}} |type = ਦਮਘੋਟੂ<br />ਅੱਤ-ਸਲੂਣਾ |inflow = ਜਾਰਡਨ ਦਰਿਆ |outflow = ''ਕੋਈ ਨਹੀਂ'' |catchment = {{convert|41650|km2|abbr=on}} |basin_countries = {{ਝੰਡਾ|ਜਾਰਡਨ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਇਜ਼ਰਾਇਲ}}<br/>{{ਝੰਡਾ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ}} |length={{convert|55|km|abbr=on}}<ref name="JVL" /> |width={{convert|18|km|mi|abbr=on}}<ref name="JVL">{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|title=Virtual Israel Experience: The Dead Sea|publisher=Jewish Virtual Library|accessdate=21 January 2013}}</ref> |area={{convert|810|km2|abbr=on}}<br/>ਉੱਤਰੀ ਹੌਜ਼ੀ |depth={{convert|118|m|ft|0|abbr=on}}<ref name=ilec/> |max-depth={{convert|377|m|ft|0|abbr=on}} |volume={{convert|147|km3|cumi|0|abbr=on}}<ref name=ilec /> |shore=135 |elevation={{convert|427|m|ft|0|abbr=on}} (- ਵਿੱਚ)<ref name="ISRAMAR"/> |reference=<ref name=ilec>[http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=2507&siteName=eingedi Dead Sea Data Summary 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723195354/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=2507&siteName=eingedi |date=2018-07-23 }}. ''Water Authority of Israel''.</ref><ref name="ISRAMAR"/>}} '''ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ''' ({{lang-ar| البحر الميت}} {{Audio|Ar-البحر الميت.oga|''ਅਲ-ਬਹਿਰ ਅਲ-ਮਯੀਤ''}},<ref name="ReferenceA">The first article ''al-'' is unnecessary and usually not used.</ref> {{lang-he-n|יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח}}, ''{{transl|he|ਯਾਮ ਹਮਮੇਲਾਹਿ}}'', "ਲੂਣ/ਖਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ", {{lang-he-n|יָם הַ‏‏מָּוֶת}}, ''{{transl|he|ਯਾਮ ਹਮਮਾਵਤ}}'', "ਮੌਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ" ਵੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਜਾਰਡਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੈਂਕ]] ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਤਲ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ 423 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਹਨ,<ref name="ISRAMAR">{{cite web|url=http://isramar.ocean.org.il/DeadSea/|title=Monitoring of the Dead Sea|publisher=''Israel Marine Data Center (ISRAMAR)''|access-date=2013-02-04|archive-date=2010-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127041015/http://isramar.ocean.org.il/DeadSea/|url-status=dead}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉੱਚਾਈ ਹੈ। ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ 377 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਅੱਤ-ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ। 33.7% ਸਲੂਣਤਾ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਰੇ ਜਲ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਅਸਾਲ ਝੀਲ (ਜਿਬੂਤੀ), ਗਰਬੋਗਜ਼ਕੋਲ ਅਤੇ [[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] ਵਿਚਲੀਆਂ ਮੈਕਮੁਰਡੋ ਸੁੱਕੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੌਨ ਹੁਆਨ ਟੋਭਾ ਇਸ ਤੋਂ 8.6 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਖਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|author=Goetz, P.W. (ed.)|title=''The New Encyclopaedia Britannica'' (15th ed.)|volume=3|page=937|place=[[Chicago]]|year=1986}}</ref> ਇਸ ਸਲੂਣਤਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ 55 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ 18 ਕਿ.ਮੀ. ਚੌੜਾ ਹੈ।<ref name="JVL" /> ਇਹ ਜਾਰਡਨ ਪਾੜ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਜਾਰਡਨ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਮੁਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੂਮ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੰਤਹਾਈ ਪੁਰਕਸ਼ਿਸ਼ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਈਬਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੈ।  ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] sgbkqo75gw2uhfocgftm3t2bkm3b341 0 27887 843889 838824 2026-08-03T12:24:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843889 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pre-nominals = ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ | name = ਨੂਰ ਜਹਾਂ | post-nominals = | image = Noor Jehan in Zeenat.jpg | image_size = | caption = 1945 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ | native_name = {{unq|نور جہاں}} | birth_name = ਅੱਲਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ | alias = ''ਪੂਰਬ ਦੀ ਕੋਇਲ''<ref>{{cite web |title=The Nightingale of The East; Noor Jehan Remembered on Death Anniversary |url=https://pakistan.bolnews.com/entertainment/2020/12/noor-jehan-remembered-on-death-anniversary |website=BOL News |date=23 December 2020 |access-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525074737/https://us.bolnews.com/entertainment/2020/12/noor-jehan-remembered-on-death-anniversary |archive-date=25 May 2022 |url-status=live}}</ref> <br /> ''ਕੁਈਨ ਆਫ ਹਾਰਟਸ''<ref>{{cite web |title=Queen of hearts |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/921377-queen-of-hearts |website=The News International |access-date=14 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525074833/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/921377-queen-of-hearts |archive-date=25 May 2022 |url-status=live}}</ref> <br /> ''Daughter of Nation''<ref>{{cite web |title='Noor Jehan infused a new spirit of patriotism, motivated Armed Forces during the 1965 war' |url=https://dailytimes.com.pk/813005/noor-jehan-infused-a-new-spirit-of-patriotism-motivated-armed-forces-during-the-1965-war |website=Daily Times |date=7 September 2021 |access-date=18 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525075012/https://dailytimes.com.pk/813005/noor-jehan-infused-a-new-spirit-of-patriotism-motivated-armed-forces-during-the-1965-war/ |archive-date=25 May 2022 |url-status=live}}</ref> <br /> ''ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ''<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041219/spectrum/main5.htm|title=Noor Jehan lives on in her songs|website=The Tribune India|date=June 18, 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date|df=yes|1926|9|21}} | birth_place = [[ਕਸੂਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = {{death date and age|2000|12|23|1926|9|21|df=y}} | death_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | partner = | resting_place = ਗਿਜ਼ਰੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, [[ਕਰਾਚੀ]] | nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] {{small|(1947–2000)}} | occupation = {{flatlist| * ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ * ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ * ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ }} | years_active = 1930 - 2000 | notable_works = | style = {{flatlist| * [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] * [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] * [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਕਵਾਲੀ]] }} | title = "ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ" | parents = {{flatlist| * ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ (ਪਿਤਾ) * ਫਤਿਹ ਬੀਬੀ (ਮਾਤਾ) }} | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ|1941|1953|reason=divorce}} * {{marriage|ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ|1959|1971|reason=divorce}} }} | children = 4 | relatives = [[ਸੋਨੀਆ ਜਹਾਂ]] (ਪੋਤੀ) | awards = 15 ਨਾਈਜਰ ਅਵਾਰਡ | honours = {{ubl|ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (1965)|[[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (1996)}} }} '''ਨੂਰ ਜਹਾਂ''' (ਜਨਮ '''ਅੱਲ੍ਹਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ{{Efn|{{nq|اللہ رکھی وسائی}}}}'''; 21 ਸਤੰਬਰ 1926 – 23 ਦਸੰਬਰ 2000<ref>https://minutemirror.com.pk/remembering-legendary-madam-noor-jehan-on-her-97th-birthday/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.radio.gov.pk/23-12-2022/death-anniversary-of-malika-e-tarannum-noor-jehan-being-observed-today|title=Death anniversary of Malika-e-Tarannum Noor Jehan observed|website=Radio Pakistan|date=September 6, 2023|access-date=ਦਸੰਬਰ 23, 2023|archive-date=ਸਤੰਬਰ 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907215020/https://www.radio.gov.pk/23-12-2022/death-anniversary-of-malika-e-tarannum-noor-jehan-being-observed-today|url-status=dead}}</ref>),<ref>Firoze Rangoonwalla, ''Indian Filmography'', publisher: J. Udeshi, Bombay, August 1970, ''passim''.</ref><ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166">Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen, ''Encyclopaedia of Indian Cinema'', British Film Institute, Oxford University Press, New Delhi, 2002, pp. 166.</ref> '''ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ''' (ਮੇਲੋਡੀ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ (1930-1990) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ। [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166"/> ਉਸ ਕੋਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ।<ref name="DailyO 2020">{{cite web |title=Remembering Noor Jehan, Malika-e-Tarannum |website=DailyO |date=22 December 2020 |url=https://www.dailyo.in/arts/noor-jehan-malika-e-tarranum-pakistani-singer-actress/story/1/34014.html |access-date=21 September 2021}}</ref> [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/669198/queen-of-melody-noor-jehan-remembered-on-94th-birth-anniversary/|title='Queen of Melody' Noor Jehan remembered on 94th birth anniversary|website=Daily Times|date=September 1, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/12/noor-jehan-is-being-remembered-on-her-21st-death-anniversary|title=Noor Jehan is being remembered on her 21st death anniversary|website=BOL News|date=July 25, 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 1,148 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 2,422 ਗੀਤ ਗਾਏ।<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jan/05/guardianobituaries.filmnews |title=Obituary: Noor Jehan |last=Azad |first=Arif |date=5 January 2001 |website=the Guardian |language=en |access-date=8 April 2018}}</ref><ref>and 69 songs in Bollywood films [https://pakmag.net/film/artist/Noorjahan.php Noorjehan Filmography at Pakistan fil database]</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Remembering the legend of Noor Jehan |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/586167-remembering-the-legend-of-noor-jehan |website=The News International |access-date=22 July 2021 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ) ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਸੂਰ]],ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਠੁਮਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ == ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਧ੍ਰੂਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨੱਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਸ਼ਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਥੀਏਟਰ) ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਸਾਏ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਓਟੋਨ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਲੰਗ ਆਜਾ ਪਤਨ ਚਾਨਣ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ (1936) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਂ ਨੇ ਹੀਰ-ਸਿਆਲ (1937) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣਾ "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਅਨ ਮਨੇ" ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕੌਲੀ (1939) ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਜਹਾਂ ਲਈ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੰਡਨ (1942) ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਖੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਬੰਬੇ ਵਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੁਹਾਈ (1943) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਜਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ: ਬੜੀ ਮਾਂ (1945), ਜ਼ੀਨਤ (1945 ਫਿਲਮ), ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (1945), ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946), ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947 ਫਿਲਮ) 1945 ਤੋਂ 1947 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ==ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ== 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ: *''ਏ ਵਤਨ ਕੇ ਸਜੀਲੇ ਜਵਾਨੋਂ, ਮੇਰੇ ਨਗਮੇ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੀਏ ਹੈਂ'' *''ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਹੱਟਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੇ, ਤੂੰ ਲਭਨੀ ਏ ਵਿਚੋਂ ਬਜਾਰ ਕੁੜੇ'' (ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੱਬੁਸਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ) *''ਮੇਰਿਆ ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀਆ, ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਦੀਆਂ ਰੱਖਾਂ'' *''ਓ ਮਾਹੀ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ, ਹਾਏ ਨੀੰ ਕਰਨੈਲ ਨੀਂ ਜਰਨੈਲ ਨੀਂ'' *''ਯੇਹ ਹਵਾਓੰ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਯੇਹ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਕੇ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਬਾਕਫ਼ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਮੇਰੇ ਸਫ਼ ਸ਼ਿਕਨ ਸਿਪਾਹੀ'' *''ਰੰਗ ਲਾਏਗਾ ਸ਼ਹੀਦੋਂ ਕਾ ਲਹੂ, ਯੇਹ ਲਹੂ ਸੁਰਖੀ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਅਫਸਾਨੇ ਕੀ'' *''ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਨੀਂ, ਹੋਇਆ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੀਂ'' ==ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ== {| class="sortable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width: 300px; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ |- |rowspan="3"| 1939 || '''ਗੱਲ ਬਿਲਾਵਲੀ''' |- | '''ਈਮਾਨਦਾਰ''' |- |'''ਪਿਆਮ ਹੱਕ''' |- |rowspan="2"| 1940 || '''ਸਜਨੀ''' |- | '''ਯਮਲਾ ਜੱਟ''' |- |rowspan="4"| 1941 || '''ਚੌਧਰੀ ''' |- | '''ਰੇਡ ਸਿਗਨਲ''' |- | '''ਉਮੀਦ''' |- | '''ਸੁਸਰਾਲ''' |- |rowspan="4"| 1942 || '''ਚਾਂਦਨੀ''' |- | '''ਧੀਰਜ''' |- | '''ਫ਼ਰਿਆਦ''' |- | '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' |- |rowspan="3"| 1943 || '''ਨਾਦਾਨ ''' |- | '''ਦਿਆਈ''' |- | '''ਨੌਕਰ''' |- |rowspan="2"| 1944 || '''ਲਾਲ਼ ਹਵੇਲੀ''' |- | '''ਦੋਸਤ''' |- |rowspan="4"| 1945 || '''ਜ਼ੀਨਤ''' |- | '''ਗਾਵਂ ਕੀ ਗੋਰੀ''' |- |'''ਬੜੀ ਮਾਂ''' |- | '''ਭਾਈ ਜਾਨ''' |- |rowspan="6"| 1946 || '''ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ''' |- | '''ਦਿਲ''' |- | '''ਹਮਜੋਲੀ''' |- | '''ਸੁਫ਼ੀਆ''' |- | '''ਜਾਦੂਗਰ''' |- | '''ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਰਤਾਬ''' |- |rowspan="4"| 1947|| '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਨ''' |- | '''ਜੁਗਨੂੰ''' |- | '''ਆਬਿਦਾ''' |- | '''ਮੇਰਾ ਭਾਈ''' |- |rowspan="1"| 1951 || '''ਚੰਨ ਵੇ''' |- |rowspan="1"| 1952 || '''ਦੁਪੱਟਾ''' |- |rowspan="2"| 1953 || '''ਗੁਲਨਾਰ''' |- | '''ਅਨਾਰਕਲੀ''' |- |rowspan="1"| 1955 || '''ਪਾਟੇ ਖ਼ਾਨ''' |- |rowspan="2"| 1956 || '''ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ''' |- | '''ਇੰਤਜ਼ਾਰ''' |- |rowspan="1"| 1959 || '''ਨੂਰਾਂ''' |- |rowspan="2"| 1958 || '''ਛੂਮੰਤਰ''' |- | '''ਅਨਾਰਕਲੀ''' |- |rowspan="3"| 1959 || '''ਨੀਂਦ''' |- | '''ਪਰਦੇਸਣ''' |- | '''ਕੋਇਲ''' |- |rowspan="1"| 1961 || '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ''' |} == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Yamla_Jatt_(1940_film).jpg|thumb|ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਦਾ ਪੋਸਟਰ (1940) ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ, ਪ੍ਰਾਣ]] === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ === ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।<ref>{{Citation |title=Noor Jahan's death anniversary observed |date=22 December 2019 |url=https://dailytimes.com.pk/525322/noor-jahans-death-anniversary-observed-daily-times |work=Daily Times |access-date=18 June 2021}}</ref><ref name="DawnNews" /><ref name="MillenniumPost" /> ਉਸ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਅਤੇ [[ਕਜਨਬਾਈ|ਕੱਜਨਬਾਈ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{Citation |title=Noor Jehan — the unforgettable |date=22 December 2018 |url=https://dailytimes.com.pk/336321/noor-jehan-the-unforgettable |work=Daily Times |access-date=26 March 2021}}</ref><ref name="DawnNews" /><ref name="MillenniumPost" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ''[[ਠੁਮਰੀ]]'', ''[[ਧਰੁਪਦ|ਧ੍ਰੁਪਦ]]'' ਅਤੇ ''ਖਿਆਲ'' ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।<ref name="DawnNews">{{Citation |title=Trivia: Things to know about the Melody Queen |date=19 December 2010 |url=https://www.dawn.com/news/592103/trivia-things-to-know-about-the-melody-queen |work=Dawn News |access-date=28 December 2020}}</ref><ref name="MillenniumPost">{{Citation |title=Noor Jehan: The Queen of Melodies |date=29 September 2018 |url=http://www.millenniumpost.in/sundaypost/inland/noor-jehan-the-queen-of-melodies-320908 |work=Millennium Post |access-date=8 July 2021}}</ref> ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿ[[ਨਾਅਤ|ਨਾ 'ਤਾ]], ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਾਤ ਅਤੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗੀਤ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Noor Jehan's Biography">{{Cite web |date=4 June 2008 |title=Noor Jehan's Biography |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-date=4 June 2008 |access-date=25 November 2017}}</ref> ਥੀਏਟਰ ਮਾਲਕ ''ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰ ਲਾਲ'' 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="DawnNews"/> [[ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ]] (ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਬੀਹਾ ਖ਼ਾਨੁਮ|ਸਬੀਹਾ ਖਾਨਮ]] ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣਾ) ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਥੀਏਟਰ) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਵਸਾਈ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਾਨੀ ਕੰਪਨੀ, ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ''ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="CITEREFNoor1">{{Cite web |title=Noor Jahan Biography |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-date=4 June 2008 |access-date=29 May 2008}}</ref> 1935 ਵਿੱਚ, ਕੇ. ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ "ਲੰਘ ਆ ਪਤੰਨ ਚੰਨਾ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।<ref name="DawnNews"/> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ''ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ'' (1936) ਨਾਮਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਾਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਨ ਨੇ 1937 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੀਰ-ਸੱਯਾਲ'' ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਆਂ ਮਾਨੇ" ਦਲਸੁੱਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਗੁਲ ਬਕਾਵਲੀ'' (1939) ਦਾ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ । 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ]] ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="DawnNews" /> [[ਤਸਵੀਰ:Noor_Jehan_in_Zeenat.jpg|thumb|1945 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੀਨਤ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ]] ਸੰਨ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਖਾਨ' (1942) ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="DawnNews"/> ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> 'ਖਾਨਦਾਨ' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਈਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ''ਦੁਹਾਈ'' (1943) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ]] ਨਾਲ ਧੁਨਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="DawnNews" /> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="us-noorJahan">{{Cite web |date=21 September 2001 |title=Noor Jahan |url=http://upperstall.com/profile/noor-jehan/ |access-date=16 November 2017 |publisher=Upper Stall |archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215259/https://upperstall.com/profile/noor-jehan/ |url-status=dead }}</ref> 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂਃ ਬਡ਼ੀ ਮਾਂ, ਜ਼ੀਨਤ, ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (ਸਾਰੇ 1945) ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946) ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947) 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਭਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2016 |title=The break in the script: How did Partition affect the film industry? |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/the-break-in-the-script-how-did-partition-affect-the-film-industry/story-12NhRiWPYwiFKRJyb0ejgN.html |access-date=25 March 2019 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਸੁਰਈਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਟਾਰ ਸੀ।<ref name="Follywood Flashback">{{Cite book|location=New Delhi}}</ref> === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ === 1947 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਹੋਈ।<ref name="DawnNews"/> ਉਹ ਬੰਬਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="DawnNews" /> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ,ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਚੰਨ ''ਵੇ'' (1951) ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੀ।<ref name="DawnNews"/> ਇਹ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ''ਦੁਪੱਟਾ'' (1952) ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਸਲਮ ਲੋਧੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਬਤੇਨ ਫਾਜ਼ਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਏ. ਐਚ. ਰਾਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਫਿਲਮ 'ਦੁਪੱਟਾ' ਫਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' (1951) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref name="DawnNews" /> 1953 ਅਤੇ 1954 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।<ref name="DawnNews" /> ਸੰਨ 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ।<ref name="us-noorJahan"/> ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ/ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਗਾਲਿਬ'' (1961) ਸੀ।<ref name="us-noorJahan" /><ref name="DawnNews" /> ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੱਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="DawnNews" /> [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਦੀ ''"[[ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ|ਮੁਝਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ]]"'' ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤਰਨੂਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ''ਕਾਇਦੀ'' (1962) ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਅਤ੍ਰੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1963 ਵਿੱਚ ਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1963 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ।<ref name="DawnNews"/> ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 14 ਫਿਲਮਾਂ, ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 10 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 4 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref name="DawnNews" /> === ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ === ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਸਲਮਾ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews" /> ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਨ 1951 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਖੁਦ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ, [[ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ]], ਮਸੂਦ ਰਾਣਾ, [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਮੁਜੀਬ ਆਲਮ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ।<ref name="DawnNews" /> [[ਤਸਵੀਰ:Noor_Jehan_&_Lata_Mangeshkar.jpg|thumb|ਗਾਇਕ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ <ref name="IWMBUZZ">{{Cite web |date=10 November 2020 |title=I am a fan of Noor Jehan, says Lata Mangeshkar |url=https://www.iwmbuzz.com/music/snippets-music/fan-noor-jehan-says-lata-mangeshkar/2020/03/31 |access-date=30 September 2021 |website=IWMBuzz}}</ref>]] ਉਸ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ [[ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।<ref name="DawnNews"/> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ "ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ " (ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।<ref name="DawnNews" /> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਰਹੀ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਸੀ।<ref name="fridaytimes">{{Cite news|url=http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20121102&page=24|title=Madam Ji - Part I|last=Ally Adnan|work=The Friday Times|access-date=16 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192712/http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20121102&page=24|archive-date=29 October 2013|issue=88|volume=XXIV}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨੀਲੀ]] ਅਤੇ [[ਰੀਮਾ ਖ਼ਾਨ|ਰੀਮਾ]] ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ।<ref name="DawnNews" /> ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਬਿਹਾ ਖਾਨਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ''ਸਦਾਬਹਾਰ'' (ਸਦਾ ਹਰੀ) ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> 1971 ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਗੀਤ ਉਤਸਵ ਲਈ ਟੋਕੀਓ ਗਈ ਸੀ।<ref name="DawnNews"/> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ [[ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref name="DawnNews"/> ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸੁਰਈਆ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੂਮੈਨ ਆਨ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਬੇਜੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ।"<ref name="fridaytimes"/> ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ, ਵੈਨੇਸਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="DailyTimes">{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/120092/remembering-madam-ji-one-more-time/|title=Remembering Madam Ji, one more time|date=24 June 2023|work=Daily Times}}</ref> ਲਿਓਨਲ ਰਿਚੀ, ਬੌਬ ਗੇਲਡੋਫ, [[ਮੇਡੋਨਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਮੈਡੋਨਾ]], ਬੁਆਏ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਡੁਰਾਨ ਡੁਰਾਨ ਸਟਾਰ-ਸਟੱਡਡ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਥੀਸਪਿਅਨ ਜੌਨ ਗਿਲਗੁਡ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਡੈਮ ਪੇਗੀ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="DailyTimes" /> ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ/ਆਲਮੀ ਗੁੰਡੇ' ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਕਰਮ ਰਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਸਾਇਆਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ' ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।[pa] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|group=lower-alpha}} {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|id=0420451|name=Noor Jehan Biography}}, Retrieved 16 November 2017 * {{cite news |url=https://www.dawn.com/news/377970/islamabad-rich-tributes-paid-to-noor-jehan |title=ISLAMABAD: Rich tributes paid to Noor Jehan |date=24 December 2004 |newspaper=Dawn |access-date=16 November 2017}} * {{cite news |url=http://www.dawn.com/weekly/images/archive/020210/images6.htm |title=The Melody Queen lives on |date=10 February 2002 |first=Shanaz |last=Ramzi |access-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212092048/http://www.dawn.com/weekly/images/archive/020210/images6.htm |archive-date=12 February 2009 |newspaper=Dawn |url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] ssclf8anfhiz390wnezoj2or9k2lbd1 0 52373 843947 806284 2026-08-04T00:29:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843947 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਪੁਰਾਤਨ ਟਿਕਾਣਾ | name = ਮਨਫ਼ | native_name = منف | alternate_name = | image = Memphis200401.JPG | imagealttext = | caption = ਮਨਫ਼ ਵਿਖੇ ਰਮੀਸ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਨੁਮਾ ਹਾਲ ਦਾ ਉਜਾੜਾ | map_type = ਮਿਸਰ | map_alt = | map_size = | relief = | latd = 29 | latm = 50 | lats = 41 | latNS = N | longd = 31 | longm = 15 | longs = 3 | longEW = E | coordinates_display = inline | location = ਮਿਤ ਰਾਹੀਨਾ, ਕੈਰੋ, [[ਮਿਸਰ]] | region = [[ਹੇਠਲਾ ਮਿਸਰ]] | type = ਵਸੋਂ | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = ਪਤਾ ਨਹੀਂ, [[ਇਰੀ-ਹੋਰ]] ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ<ref name="talle">P. Tallet, D. Laisnay: ''Iry-Hor et Narmer au Sud-Sinaï (Ouadi 'Ameyra), un complément à la chronologie des expéditios minière égyptiene'', in: BIFAO 112 (2012), 381–395, [http://www.academia.edu/3844520/_Iry-Hor_et_Narmer_au_Sud-Sinai_ouadi_Ameyra_ available online]</ref> | material = | built = 31ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਈਪੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | abandoned = 7ਵਾਂ ਸੈਂਕੜਾ ਈਸਵੀ | epochs = ਅਗੇਤਰੇ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਅਗੇਤਰੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਤੱਕ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = WHS | designation1_offname = ਮਨਫ਼ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਵੈਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ – [[ਜੀਜ਼ਾ]] ਤੋਂ [[ਦਹਿਸ਼ੂਰ]] ਤੱਕ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡੀ ਮੈਦਾਨ | designation1_type = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ | designation1_criteria = i, iii, vi | designation1_date = 1979 (ਤੀਜਾ ਅਜਲਾਸ) | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/86 86] | designation1_free1name = ਇਲਾਕਾ | designation1_free1value = ਅਰਬ ਮੁਲਕ }} '''ਮਨਫ਼''' ({{lang-ar|منف}} ''{{transl|arz|Manf}}'' {{IPA-arz|mænf|pron}}; {{lang-el|Μέμφις}}) ਜਾਂ '''ਮੈਂਫਿਸ''' [[ਹੇਠਲਾ ਮਿਸਰ|ਹੇਠਲੇ ਮਿਸਰ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਅਨਬ-ਹੱਜ]] ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਉਜਾੜਾ [[ਕੈਰੋ]] ਤੋਂ 20 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਿਤ ਰਾਹੀਨਾ ਕਸਬੇ ਕੋਲ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Memphis|ਮਨਫ਼}} *[http://www.maat.sofiatopia.org/memphis.htm ਮਨਫ਼ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ] *[http://local.live.com/default.aspx?v=2&cp=29.84466~31.250917&style=h&lvl=13 ਮਨਫ਼ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ] *[http://www.ancient-egypt.org/index.html Ancient Egypt.org] *[http://oi.uchicago.edu/gallery/asp_egypt_memphis/ ਮਨਫ਼ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130322045849/http://oi.uchicago.edu/gallery/asp_egypt_memphis/ |date=2013-03-22 }} *[http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/memphis/index.html ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਮਿਸਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006052849/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/memphis/index.html |date=2014-10-06 }} *[http://www.egiptomania.com/antiguoegipto/lower/menfis.htm ਮਨਫ਼ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, Egiptomania.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225222549/http://www.egiptomania.com/antiguoegipto/lower/menfis.htm |date=2010-12-25 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨਫ਼, ਮਿਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਮਿਥਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਵਿਗਿਆਨ]] kajlyqm4muv8um6ees8iu5ykyxorhiu 0 53094 843912 755067 2026-08-03T16:42:45Z Mulkh Singh 9921 843912 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |image = Jean Piaget in Ann Arbor.png |image_size = 190px |caption = ਯੌਂ ਪਿਆਜੇ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਅੰ. 1968 |birth_name = ਯੌਂ ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਿਟਜ਼ ਪਿਆਜੇ |birth_date = {{birth date|1896|8|9|df=y}} |birth_place = [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] |death_date = {{Death date and age|1980|9|16|1896|8|9|df=y}} |death_place = [[ਜਨੇਵਾ]], [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] |fields = [[ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]], [[ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ]] |known_for = [[ਰਚਨਾਵਾਦ (ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ)|ਬੋਧ ਦਾ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ]], [[ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਪਿਸਟੋਮੌਲੋਜੀ]], [[ਬੋਧਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ]], [[ਆਬਜੈਕਟ ਸਥਾਈਤਵ]], [[ਐਗਨੋਸੈਂਟ੍ਰਿਜਮ]] |influences = [[ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਤ]], [[ਹੈਨਰੀ ਬਰਗਸਨ]], [[ਪਿਅਰੇ ਜੇਨੇਟ]], [[ਜੇਮਜ਼ ਮਾਰਕ ਬਾਲਡਵਿਨ]]<ref>Piaget, J. (1982). Reflections on Baldwin [interview with J. J. Vonèche]. In J. M. Broughton & D. J. Freeman-Moir (Eds.), ''The cognitive developmental psychology of James Mark Baldwin'' (pp. 80-86). Norwood, NJ: Ablex.</ref> |influenced = [[Bärbel Inhelder]],<ref>Inhelder, B. (1989). Bärbel Inhelder [Autobiography] (H. Sinclair & M. Sinclair, Trans.). In G. Lindzey (Ed.), ''A History of Psychology in Autobiography'' (Vol. VIII, pp. 208-243). Stanford, CA: Stanford University Press. Tryphon, A., & Vonèche, J. J. (Eds.). (2001). ''Working with Piaget: Essays in honour of Bärbel Inhelder.'' Hove, East Sussex, UK: Psychology Press.</ref> [[ਜੇਰੋਮ ਬਰੂਨਰ]],<ref>Bruner, J. S. (1983). ''In search of mind: Essays in autobiography.'' New York: Harper & Row.</ref> [[ਕੇਨੇਥ ਕਾਏ]], [[ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਹਲਬਰਗ]],<ref>Kohlberg, L. (1982). Moral development. In J. M. Broughton & D. J. Freeman-Moir (Eds.), The cognitive developmental psychology of James Mark Baldwin: Current theory and research in genetic epistemology (pp. 277-325). Norwood, NJ: Ablex.</ref> [[ਰਾਬਰਟ ਕੇਗਨ]], [[ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ]],<ref>Gardner, H. (2008). Wrestling with Jean Piaget, my paragon. What have you changed your mind about? http://www.edge.org/q2008/q08_1.html#gardner {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019164117/https://www.edge.org/q2008/q08_1.html#gardner |date=2016-10-19 }}</ref> [[Thomas Kuhn]],<ref>Burman, J. T. (2007). Piaget no "remedy" for Kuhn, but the two should be read together: Comment on Tsou’s "Piaget vs. Kuhn on scientific progress". ''Theory & Psychology, 17''(5), 721-732. doi: 10.1177/0959354307079306</ref> [[ਸੀਮੌਰ ਪੇਪਰਟ]],<ref>Papert, S. (1999, March 29). Child Psychologist: Jean Piaget. ''Time'', 153, 104-107.</ref> [[ਅੰਬਰਤੋ ਈਕੋ]], [[ਲੇਵ ਵਿਗੋਤਸਕੀ]]<ref>Piaget, J. (1979). Comments on Vygotsky's critical remarks. ''Archives de Psychologie, 47''(183), 237-249. Piaget, J. (2000). Commentary on Vygotsky's criticisms of ''Language and Thought of the Child and Judgement'' and ''Reasoning in the Child'' (L. Smith, Trans.). ''New Ideas in Psychology, 18''(2-3), 241-259. (Original work published 1962.)</ref> }} '''ਯੌਂ ਪਿਆਜੇ''' ({{IPAc-en|UK|p|i|ˈ|æ|ʒ|eɪ}},<ref name="EPD">{{cite EPD|18}}</ref><ref>{{Cite Oxford Dictionaries|Piaget, Jean|accessdate=10 August 2019}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|p|iː|ə|ˈ|ʒ|eɪ|,_|p|j|ɑː|ˈ|ʒ|eɪ}},<ref name="EPD"/><ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Piaget|accessdate=10 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/piaget|title=Piaget|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|accessdate=10 August 2019}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Piaget|accessdate=10 August 2019}}</ref><ref>{{cite LPD|3}}</ref> ({{IPA-fr|ʒɑ̃ pjaʒɛ|lang}}; 9 ਅਗਸਤ 1896 – 16 ਸਤੰਬਰ 1980) [[ਸਵਿੱਸ ਲੋਕ|ਸਵਿੱਸ]] [[ਵਿਕਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ [[ਬੋਧਵਿਗਿਆਨਿਕ]] ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। [[ਪਿਆਜੇ ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਅਤੇ ਐਪਿਸਟੋਮੌਲੋਜੀਕਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲ ਕੇ "[[ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਪਿਸਟੋਮੌਲੋਜੀ]]" ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਜੇ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ। [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ “ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।"<ref>{{cite journal | last=Munari | first=Alberto | year=1994 | journal=Prospects: The Quarterly Review of Comparative Education | volume=XXIV | issue=1/2 | pages=311–327 | url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/piagetf.pdf | doi=10.1007/bf02199023 | title=Jean Piaget | access-date=2020-01-07 | archive-date=2012-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120903124345/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/piagetf.pdf | url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਵ-ਸਰਵਿਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਅਕ ਰਚਨਾਵਾਦ-ਅਧਾਰਤ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਜ਼ੇ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ [[ਜਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕ [[ਐਪਿਸਟੀਮੋਲੋਜੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.piaget.org/aboutPiaget.html|title=About Piaget|publisher=Jean Piaget Society|accessdate=17 October 2016|archive-date=24 ਅਗਸਤ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824192513/http://www.piaget.org/aboutPiaget.html|dead-url=yes|archivedate=24 ਅਗਸਤ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190824192513/http://www.piaget.org/aboutPiaget.html|url-status=deviated}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੋਈਆਂ ਭਿਆਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਪਿਆਜ਼ੇ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Burman-HoP2012">{{cite journal|last=Burman|first=J. T.|title=Jean Piaget: Images of a life and his factory|journal=History of Psychology|year=2012|volume=15|issue=3|pages=283–288|doi=10.1037/a0025930|pmid=23397918|issn=1093-4510}}</ref> [[ਅਰਨਸਟ ਵਾਨ ਗਲੇਜ਼ਰਸਫ਼ੇਲਡ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੌਂ ਪਿਆਜੇ "[[ਰਚਨਾਵਾਦ (ਸਿੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ)|ਬੋਧ ਦਾ ਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੋਢੀ ਸੀ।"<ref name="von Glasersfeld 1990">{{cite journal|last=von Glasersfeld|first=E.|title=An exposition of constructivism: Why some like it radical|journal=Journal for Research in Mathematics Education – Monograph|year=1990|volume=4|pages=19–29 & 195–210 [22]|jstor=749910|issn=0883-9530|doi=10.2307/749910}} (p. 22).</ref> ਐਪਰ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite journal | last1 = Hsueh | first1 = Y | year = 2009 | title = Piaget in the United States, 1925–1971. In U. Müller, J. I. M. Carpendale & L. Smith (Eds.), ''The Cambridge Companion to Piaget'' (pp. 344–370). Cambridge, UK: Cambridge University Press. Müller, U., Burman, J. T., & Hutchinson, S. (2013). The developmental psychology of Jean Piaget: A quinquagenary retrospective | journal = Journal of Applied Developmental Psychology | volume = 34 | issue = 1| pages = 52–55 | doi = 10.1016/j.appdev.2012.10.001 }}</ref> ਇਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉੱਪ-ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।<ref>Pickren, W. E. (2012). Joseph McVicker Hunt: Golden age psychologist. In W. E. Pickren, D. A. Dewsbury, & M. Wertheimer (Eds.), ''Portraits of pioneers in developmental psychology'' (pp. 185–203). New York: Psychology Press/Taylor & Francis.</ref> 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਪਿਆਜ਼ੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ [[ਬੀ ਐਫ ਸਕਿਨਰ|ਬੀ. ਐਫ. ਸਕਿਨਰ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{cite journal|title=The 100 most eminent psychologists of the 20th century|journal=[[Review of General Psychology]]|volume=6|issue=2|year=2002|pages=139–152|url=http://creativity.ipras.ru/texts/top100.pdf|doi=10.1037/1089-2680.6.2.139|last1=Haggbloom|first1=Steven J.|last2=Warnick|first2=Renee|last3=Warnick|first3=Jason E.|last4=Jones|first4=Vinessa K.|last5=Yarbrough|first5=Gary L.|last6=Russell|first6=Tenea M.|last7=Borecky|first7=Chris M.|last8=McGahhey|first8=Reagan|last9=Powell|first9=John L., III|last10=Beavers|first10=Jamie|last11=Monte|first11=Emmanuelle|access-date=2020-01-07|archive-date=2015-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723214243/http://creativity.ipras.ru/texts/top100.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿੱਸ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]] aes9taueiy1pcrsqod91cl9pu9gmtp2 0 54499 843891 839317 2026-08-03T13:42:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843891 wikitext text/x-wiki [[File:Pavan Harchandpuri 04.jpg|thumb|ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ 22ਵੇਂ ਨਾਭਾ ਕਾਵਿ ਉਤਸਵ ਸਮੇਂ 2019 ਵਿੱਚ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pawan Harchandpuri.jpg|thumb|ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ]] '''ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/punjab+post-epaper-punpos/bharati+sahit+akaidami+chainai+vllo+pavan+harachandapuri+da+sanaman-newsid-148334396|title=ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਚੈਨਈ ਵੱਲੋਂ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ - Punjab Post|website=Dailyhunt|language=en|access-date=2020-04-11|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411080624/https://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/punjab+post-epaper-punpos/bharati+sahit+akaidami+chainai+vllo+pavan+harachandapuri+da+sanaman-newsid-148334396|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਸੇਖੋਂ) ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਧੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ'' ਕਾਵਿ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ]] ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2013 ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20141206/21/770142.cms#770142{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ "ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਵਾਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਨਾਵਲ "ਏਲੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ" ਲਈ ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/04/%E0%A8%AA%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%9A%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%95-%E0%A8%B0%E0%A8%BF/ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਰਿਲੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 9 ਅਪਰੈਲ 2014]</ref> == ਪੁਸਤਕਾਂ== *'''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸੁਪਰਮੈਨ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ''' *''ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ'' *''ਅੰਬਰੀ ਛੋਹਾਂ'' *''ਬੱਚਿਓ ਸੁਣੋ ਸੁਣਾਵਾਂ ਬਾਤਾਂ'' *''ਮਿਠੇ ਮਿਠੇ ਗੀਤ'' *''ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ'' *''ਤਾਰਿਆਂ ਭਰਿਆ ਅਸਮਾਨ'' *''ਏਲੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ'' *''ਅਦੁੱਤੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਖਾਣ ਕੋਸ਼'' (ਸੰਪਾਦਨ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bel69zn1el6kq4g021uk8fypg25w11e 3 93032 843893 377796 2026-08-03T14:08:22Z Aelxen 61355 Aelxen ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Varun R. Gupta]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Varun Rakesh Gupta]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Varun R. Gupta|Varun R. Gupta]]" to "[[Special:CentralAuth/Varun Rakesh Gupta|Varun Rakesh Gupta]]" 377796 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Varun R. Gupta}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:33, 25 ਅਪਰੈਲ 2017 (UTC) td50jh6l78mfbq9bak96tlkxibnmvah 0 93611 843909 623420 2026-08-03T15:49:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person| |name=ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ | image = Prabhleen Sandhu (cropped).jpg |caption= |birth_date={{birth date and age|1983|12|05|mf=yes}} |birth_place=[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] |occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ |years active=1994 – ਹੁਣ ਤੱਕ }} '''ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ''' (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ, 1983) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ|ਫਿਰੋਜਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਹ ਜੂਹੀ ਬੱਬਰ ਦੀ ਦੋਸਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.tellychakkar.com/y2k8/aug/7aug/interview_sandhu.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-05-16 |archive-date=2008-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080815030128/http://www.tellychakkar.com/y2k8/aug/7aug/interview_sandhu.php |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਮਹਿੰਦੀ ਵਾਲੇ ਹੱਥ 2004 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=http://photogallery.navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4042690.cms |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-05-16 |archive-date=2014-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104141350/http://photogallery.navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4042690.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਜਿੰਦ ਇੱਕ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਆਰੀਅਨ ਵੈਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਬੱਬਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ<ref>http://www.tribuneindia.com/2005/20051009/ldh1.htm</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- | 2005 | ''ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰਾ'' |ਡੋਲੀ |ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ<br> |- | 2006 | ''ਏਕ ਜਿੰਦ ਏਕ ਜਾਨ'' |ਗੁੱਡੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਚਿਤਰਥ |- | 2006 | ''ਮੇਹੰਦੀ ਵਾਲੇ ਹੱਥ'' |ਰਾਵੀ |ਪੰਜਾਬੀ |- | 2011 | ''ਰਹੇ ਚੜਦੀ ਕਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ'' |ਜੇਬਾਂ |ਪੰਜਾਬੀ |- | 2011 | ''ਨਾਟ ਏ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' |ਅੰਜੁ | ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ (ਹਿੰਦੀ)<br> |- | 2013 | [[ਸ਼ਾਹਿਦ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਾਹਿਦ]] |ਮਰੀਅਮ | ਡਾਈਰੈਕਟਰ-ਹਨਸਲ ਮੇਹਤਾ (ਹਿੰਦੀ) |- | 2013 | ''ਸਿਕਸਟੀਨ'' |ਤਨਿਸ਼ਾ ਆਂਟ<br> | ਡਾਈਰੈਕਟਰ-ਰਾਜ ਪ੍ਰੋਹਿਤ(ਹਿੰਦੀ) |- | 2013 | ''ਨਾਬਰ'' | ''ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ'' |ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਲਈ 60th ਨੈਸਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <br> |- | 2013 | ''ਇਸ਼ਕ ਗਰਾਰੀ'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|5201805}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] nje6wvpia5f6q868t2p3ouh8nwof74k 2 127042 843946 843210 2026-08-04T00:11:27Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 843946 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- EDIT BELOW THIS LINE --> == Test == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q39715 . ?item (wdt:P131)* wd:Q55 } |columns=label:Article,description,P131:Place |section= |min_section= |wdedit=yes }} {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! Place |- class='wd_q28364957' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q29509706' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]<br/>''[[:d:Q331584|Kralendijk]]'' |- class='wd_q29509775' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035221' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035955' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q42303960' |class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]'' |- class='wd_q66741687' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]'' |- class='wd_q2921152' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]'' |- class='wd_q2778629' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]'' |- class='wd_q1120326' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]'' |- class='wd_q1180435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q1847968' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q2158333' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]'' |- class='wd_q2193605' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]'' |- class='wd_q1137560' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]'' |- class='wd_q2295936' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]'' |- class='wd_q2269203' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q2972345' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q66882316' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]'' |- class='wd_q90155660' |class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]'' |- class='wd_q1138126' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q1352690' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]'' |- class='wd_q66882499' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882794' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882927' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q1423636' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q1821477' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q2257394' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28470871' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28470873' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28916435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]'' |- class='wd_q2743993' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492063' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492346' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q34443573' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q15697454' |class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]'' |- class='wd_q2797912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]'' |- class='wd_q897813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]'' |- class='wd_q2259688' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]'' |- class='wd_q2549659' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]'' |- class='wd_q17605654' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]'' |- class='wd_q939914' |class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]'' |- class='wd_q228633' |class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q748679' |class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q58206150' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]'' |- class='wd_q2540813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]'' |- class='wd_q58206007' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]'' |- class='wd_q2658194' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]'' |- class='wd_q2514617' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q66882436' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q34445514' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q34449521' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q28806369' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q28806370' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q1143857' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q2741100' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q1877806' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]'' |- class='wd_q16902805' |class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q17439848' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q1137592' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600745' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600746' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604096' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604097' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604301' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604302' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q2334542' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q2609558' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q3970355' |class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q2215732' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2577060' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q17447912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2278417' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]'' |- class='wd_q123107788' |class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]'' |- class='wd_q17598817' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''<br/>''[[:d:Q2627301|Strijensas]]'' |} {{Wikidata list end}} jbs9klwtem2wddnvnzpobzjw7n3ue81 0 141836 843948 610577 2026-08-04T02:49:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843948 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = ਮਿਸ ਟਰਾਂਸਕਵੀਨ ਇੰਡੀਆ |image = |caption = |motto = |formation = 2017 |type = ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ |headquarters = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] |location = [[ਭਾਰਤ]] |language = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]<br>[[ਹਿੰਦੀ]] |leader_title = ਸੰਸਥਾਪਕ |leader_name = ਰੀਨਾ ਰਾਏ |key_people = ਮਨੋਜ ਰਾਏ <small>(ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਥੀ)</small> |website = [http://www.transqueenindia.com www.transqueenindia.com] }} '''ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕਵੀਨ ਇੰਡੀਆ''' [[ਭਾਰਤ]] ਭਰ ਵਿੱਚ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਰੀਨਾ ਰਾਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦੀ ਜੇਤੂ ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="cnn">{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/08/30/health/india-transgender-beauty-pageant/index.html|title=India crowns its first transgender beauty queen|website=cnn.com|access-date=2017-11-29}}</ref> [[ਨਾਵਿਆ ਸਿੰਘ|ਨਵਿਆ ਸਿੰਘ]] ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕੁਈਨ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/at-city-mall-transgenders-say-with-pride-theyre-born-this-way/articleshow/65775205.cms|title=At Delhi mall, transgenders say with pride they’re Born This .. Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/65775205.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/photos-striding-towards-empowerment-through-miss-trans-queen-india-2019/photo-qPEQCvPf3OgzQiNVf1tLYL-11.html|title=Photos: Striding towards empowerment through Miss Trans Queen India 2019|website=www.hindustantimes.com|access-date=2022-05-13|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009124822/https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/photos-striding-towards-empowerment-through-miss-trans-queen-india-2019/photo-qPEQCvPf3OgzQiNVf1tLYL-11.html|url-status=dead}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕੁਈਨ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ੇਨ ਸੋਨੀ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ 19 ਦਸੰਬਰ 2020ਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ)।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/style/article/miss-transqueen-india-shaine-soni-intl-hnk/index.html|title=India crowns new Miss Transqueen|last=Yeung|first=Jessie|last2=Mitra|first2=Esha|date=19 December 2020|website=CNN|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=19 December 2020}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ, [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਦੇ ਨਿਥੂ ਆਰ.ਐਸ. ਨੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। [[ਗੁੜਗਾਵਾਂ|ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਸ ਟਰਾਂਸਕੁਈਨ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 1500 ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ 16 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਤਾਜ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="indiatoday">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/first-transgender-beauty-pageant-breaking-barriers-gurugram-lifest/1/1031977.html|title=First-ever transgender beauty pageant to be held in Gurugram|website=indiatoday.com|access-date=2017-11-29}}</ref> == ਫਾਰਮੈਟ == ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਗਾਊਨ, ਸਵਿਮਸੂਟ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="hindustantimes">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/delhi-news/trans-queen-india-2017-a-pageant-where-transgenders-can-aspire-to-get-crowned/story-Ey3WpmSJmDjiGRdNwSEZ6M.html|title=Trans Queen India 2017: A pageant where transgenders can aspire to get crowned|website=hindustantimes.com|access-date=2017-11-29}}</ref> == ਸਿਰਲੇਖਧਾਰਕ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="30" |ਸਾਲ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਡੈਲੀਗੇਟ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਰਾਜ/ਖੇਤਰ |- | 2020 | ਸ਼ੇਨ ਸੋਨੀ | [[ਦਿੱਲੀ]] |- | 2019 | ਨੀਤੂ ਆਰ.ਐਸ | [[ਬੰਗਲੌਰ]] |- | 2018 | ਵੀਨਾ ਸੇਂਦ੍ਰੇ | [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] |- | 2017 | ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਬਿਸਵਾਸ | [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] |} == ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਜੈਂਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ == ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਟਰਾਂਸਕਵੀਨਾਂ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਨ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। === ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਨ === ; {{plainlist|* {{Color box|gold|border=darkgray}} Declared as Winner * {{Color box|#FFF83B|border=darkgray}} Ended as Runner-up * {{Color box|khaki|border=darkgray}} Ended as one of the Finalists or Semi-finalists}} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:center" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="30" |ਸਾਲ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਡੈਲੀਗੇਟ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਰਾਜ/ਖੇਤਰ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਪਲੇਸਮੈਂਟ ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" width="250" | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2021 | ਸ਼ੇਨ ਸੋਨੀ | [[ਦਿੱਲੀ]] | | |- | 2020 | ਨੀਤੂ ਆਰ.ਐਸ | [[ਬੰਗਲੌਰ]] | ਅਸਥਾਨ | ਮਿਸ ਟੈਲੇਂਟ - ਟਾਪ 13 |- style="background-color:#FFFACD" | 2019 | ਵੀਨਾ ਸੇਂਦ੍ਰੇ | [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] | '''ਸਿਖ਼ਰ 12''' | ਮਿਸ ਟੈਲੇਂਟ - ਟਾਪ 12 |- | 2018 | ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਬਿਸਵਾਸ | [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] | ਅਸਥਾਨ | ਮਿਸ ਟੈਲੇਂਟ - ਟਾਪ 15 |- | 2017 | ਬਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿਊਰੇਮ | [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | ਅਸਥਾਨ | |- | 2013 | ਐਂਜੇਲਾ | [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | ਅਸਥਾਨ | |- | 2011 | ਮਲਾਇਕਾ ਦੇਸ਼ਸਿੰਘ | [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | ਅਸਥਾਨ | |- style="background-color:#FFFF33" | 2004 | ਅਰੀਸ਼ਾ ਰਾਣੀ | [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | '''ਪਹਿਲੀ ਉਪ ਜੇਤੂ''' | '''ਬੇਸਟ ਇਨ ਇਵਨਿੰਗ ਗਾਊਨ''' |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} bkliimp9abtfjp9uk1qdj2ml4bxph6j 0 153651 843950 829253 2026-08-04T05:14:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843950 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮੋਹਨਾ ਭੋਗਰਾਜੂ | image = Mohana Bhogaraju at BYFC 2025 in Ravindrabharathi (cropped).jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | caption = 2018 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨਾ | birth_place = [[ਏਲੁਰੂ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | occupation = [[ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] | instrument = {{Flat list| * Vocals }} | years_active = 2013–present | label = | website = | module = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੋਹਨਾ ਭੋਗਰਾਜੂ'''<ref>{{Cite news|url=https://telugu.news18.com/photogallery/movies/who-is-the-singer-for-bullettu-bandi-here-are-the-details-sr-981950.html|title=Mohana Bhogaraju : బుల్లెట్టు బండి పాట పాడిన అమ్మాయి ఎవరో తెలుసా..|date=4 August 2021|work=[[News18]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tv5news.in/tollywood/hatsoff-to-singer-mohana-bhogaraju-for-bullettu-bandi-song-769122|title='బుల్లెట్టు బండి'కి అసలు సెలబ్రిటీ ఈ ఆంధ్రా పిల్లే..!|date=20 August 2021|work=[[TV5 (India)]]|access-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212135625/https://www.tv5news.in/tollywood/hatsoff-to-singer-mohana-bhogaraju-for-bullettu-bandi-song-769122|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/intersting-facts-about-celebrity-singer-mohana-bhogaraju/0201/121079862|title=‘మోహన’ గానానికి క్రేజ్‌ పెరిగిన వేళ|date=18 April 2021|work=[[Eenadu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/a-brides-impromptu-dance-goes-viral-scores-a-hit-for-a-new-song/article36168133.ece|title=A bride’s impromptu dance goes viral, scores a hit for a new song|date=29 August 2021|work=[[Business Line]]}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="telanganatoday">{{Cite web |title=Mohana Bhogaraju looks forward to a longer innings |url=https://telanganatoday.com/mohana-bhogaraju-looks-forward-to-a-longer-innings |access-date=2018-10-03 |website=telanganatoday.com}}</ref><ref name="deccanchronicle">{{Cite web |title=Mohana Bhogaraju hits all the right notes! |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/280618/mohana-bhogaraju-hits-all-the-right-notes.html |access-date=2018-10-03 |website=deccanchronicle.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''[[ਬਾਹੁਬਲੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]]'' ਦੇ ਗੀਤ " ਮਨੋਹਰੀ " ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ-ਮਿਰਚੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ 2015 ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਭੋਗਰਾਜੂ ਦਾ ਜਨਮ ਏਲੁਰੂ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭੋਜਰੇਡੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਭੋਗਰਾਜੂ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ, ਤਿਆਗਰਾਜਾ ਘਨਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕਈ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਡੀ. ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਰਾਓ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |title=Lolli Sisters: Studio to Video |url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2019/feb/27/lolli-sisters-studio-to-video-1944101.html |website=new Indian express}}</ref> == ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਭੋਗਰਾਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2013 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਜੈ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਸਯਾਮਾ ਮਾਸਮ" ਗਾਇਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-04-16 |title=కొత్తకోకిలలు |trans-title=New nightingales |url=https://www.sakshi.com/news/funday/new-telugu-young-singers-2016-333202 |website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]] |language=te}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Telugu-language sources (te)]]</ref> ਤੋਂ " ਮਨੋਹਰੀ " ਗਾ ਕੇ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''[[ਬਾਹੁਬਲੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਹੂਬਲੀ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ]]'' ਉਸ ਦਾ ਗੀਤ "ਭਲੇ ਭਲੇ ਮਾਗਦੀਵੋਏ" ਫਿਲਮ ''[[ਭਾਲੇ ਭਾਲੇ ਮਾਗਦਿਵਾਏ|ਭਲੇ ਭਲੇ ਮਾਗਦੀਵੋਏ]]'' ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="radiomirchi">{{Cite web |title=Latest Telugu Songs 2018: Top 20 Telugu Songs, New Telugu Hit Music & Best Telugu Songs |url=http://www.radiomirchi.com/more/telugu-top-20/277 |access-date=2018-10-03 |website=radiomirchi.com}}</ref><ref name="newindianexpress">{{Cite web |title=Express Publications The New Indian Express-Hyderabad, Thu, 21 Jun 18 |url=http://epaper.newindianexpress.com/1705259/The-New-Indian-Express-Hyderabad/21-06-2018#issue/19/1 |access-date=2018-10-03 |website=epaper.newindianexpress.com}}</ref> ਉਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes">{{Cite web |title=Music Review: Shailaja Reddy Alludu &#124; Telugu Movie News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/music/music-review-shailaja-reddy-alludu/articleshow/65827875.cms |access-date=2018-10-03 |website=Times of India}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਸੰਗੀਤ - ਫਿਲਮ ''[[ਬਾਹੁਬਲੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]]'' (2015) ਦੇ ਗੀਤ " ਮਨੋਹਰੀ " ਲਈ ਆਗਾਮੀ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ ਅਵਾਰਡ। * ਫਿਲਮ ''ਸਾਈਜ਼ ਜ਼ੀਰੋ'' (2015) ਦੇ ਗੀਤ "ਸਾਈਜ਼ ਸੈਕਸੀ" ਲਈ ਤੇਲਗੂ - ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ<ref name="filmfare">{{Cite web |title=Site Blocked – our site is currently unavailable in your region |url=https://www.filmfare.com/features/who-will-win-the-award-for-best-playback-singer-female-telugu-13850-5.html |access-date=2018-10-03 |website=filmfare.com}}</ref> * TSR - ਫਿਲਮ ''ਅਰਵਿੰਦਾ ਸਾਮੇਥਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ'' (2018) ਦੇ ਗੀਤ "ਰੇਡਮਥੱਲੀ" ਲਈ TV9 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ। * ਫਿਲਮ ''ਅਰਵਿੰਦਾ ਸਮੇਥਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ'' (2019) ਦੇ ਗੀਤ "ਰੇਦਮਾ ਥੱਲੀ" ਲਈ ਤੇਲਗੂ - ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ। * ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰਤਿ ਰੋਜੂ ਪਾਂਡੇਜ'' (2021) ਦੇ ਗੀਤ "ਓ ਬਾਵਾ" ਲਈ ਤੇਲਗੂ - ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=7448564|name=Mohana Bhogaraju}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pn7hog04qnzdu4qh78hjgnt4lc46c8l 0 155571 843890 828480 2026-08-03T13:34:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843890 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਪਰੀ ਤੇਲੰਗ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Pari_Telang,_Santosh_Juvekar_and_Spruha_Joshi.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ਸੰਤੋਸ਼ ਜੁਵੇਕਰ (ਕੇਂਦਰ) ਅਤੇ ਸਪਰੂਹਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਲੰਗ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ)।</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |12 ਫਰਵਰੀ 1987 (ਉਮਰ 36) ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" |ਅਦਾਕਾਰਾ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਾਲ | class="infobox-data" |1999–ਮੌਜੂਦ |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪਰੀ ਤੇਲੰਗ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pari Telang;''' ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਲਕਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ''ਭੂਮਿਕਾ'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਮੋਰਿਆ'' ਅਤੇ ''ਗੁਲਦਸਤਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਬਣ ''ਅਭਲਮਾਇਆ'' ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ' ਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੂ ਬਾਈ ਫੂ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.veengle.com/s/Pari%20telang.html Pari telang on Veengle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127160535/http://www.veengle.com/s/Pari%20telang.html |date=2024-11-27 }} "Participants Sanjay Khapare and Pari Telang enact an old Spiderman and his wife."</ref> ਉਹ ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਲਕਸ਼ੈ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://browse.feedreader.com/c/Karamnook_com/343843531 Pari Telang Interview from karamnook.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305104957/http://browse.feedreader.com/c/Karamnook_com/343843531 |date=2023-03-05 }} Mar 8, 2013 "When we call Pari Telang, caller tune of ' pari hoon mein ' catches our .</ref> ਉਹ ਈਟੀਵੀ ਮਰਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਮਰਾਠੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਕਾਮੇਡੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਡਿਜ਼ਨੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੋਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਐਂਕਰਿੰਗ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਹੁਨਰ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪਰੀ ਤੇਲੰਗ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭੂਸ਼ਣ ਤੇਲੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/bhushan-telang-98091 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305110527/https://www.cinestaan.com/people/bhushan-telang-98091 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਰਾਮਨਰਾਇਣ ਰੂਈਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਸ਼ਿਰਗਾਂਵਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/lakshya-fame-pari-telang-ties-the-knot-with-beau-siddhesh-shirgaonkar-here-are-unseen-pics-from-their-wedding/photostory/73961312.cms?picid=73961651 {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=February 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kuwusibvgmb5qka6j662u7l1xkjl9p6 0 159995 843908 657882 2026-08-03T15:42:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843908 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਤਿਭਾ | native_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|10 May 1977}} | birth_place = ਠਾਕਾਝੀ, ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | image = U.Prathibha.jpg | office = ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ) | termstart = {{Start date|2016|06|02|df=yes}} | termend = | constituency = ਕਯਾਮਕੁਲਮ (ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | predecessor = ਸੀ ਕੇ ਸਦਾਸੀਵਨ | office1 = ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ | termstart1 = {{Start date|2010||}} | termend1 = {{End date|2015||}} | office2 = ਥੱਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ | termstart2 = {{Start date|2005||}} | termend2 = {{End date|2010||}} | occupation = {{hlist|ਸਿਆਸਤਦਾਨ}} | party = ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) | spouse = | children = 1 | website = {{url|http://www.advprathibha.com|advprathibha.com}} | footnotes = | date = | year = | source = | caption = }} '''ਐਡਵੋਕੇਟ''' '''ਪ੍ਰਤਿਭਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Adv. Prathibha''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ]] (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.) ਹੈ, ਜੋ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਯਾਮਕੁਲਮ ਹਲਕੇ <ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 September 2020 |title=Niyamasabha |url=http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/82%20U.Prathibha.pdf |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}</ref> ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kerala Assembly Election 2016 Results |url=http://www.keralaassembly.com/results |access-date=8 June 2016 |publisher=[[Kerala Legislature]] |archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216105433/http://www.keralaassembly.com/results |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 2010-2015 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 2005-2010 ਦੌਰਾਨ ਥਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥਕਾਝੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ == ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ ਵੀਕੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਜੇ ਉਮਯਾਮਾ। 10 ਮਈ 1977 ਨੂੰ ਠਕਾਝੀ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ। ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਐਲਐਲਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਰਾਜਨੀਤੀ == ਉਹ 2000-2005 ਵਿੱਚ ਥੱਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 2005-2010 ਦੌਰਾਨ ਥੱਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਉਹ 2010-2015 ਤੱਕ [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ|ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਯਾਮਕੁਲਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਦੀ 14ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Welcome to Kerala Legislature |url=http://www.niyamasabha.org/ |access-date=2021-05-06 |website=www.niyamasabha.org}}</ref> 2016 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਡਵ. INC ਦੀ ਐਮ. ਲੀਜੂ, 11857 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਅਤੇ 2021 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ INC ਦੀ ਅਰੀਥਾ ਬਾਬੂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 6298 ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r91yzqfh9m4coehmac5l4xy2lw2tmlc 0 163849 843905 668317 2026-08-03T15:34:34Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ [[ਤਰਣਹਿ ਜਾਵਨਬਖਤ]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਤਾਰਾਨੇਹ ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ 668317 wikitext text/x-wiki '''ਤਰਨੇਹ ਜਵਾਨਬਖਤ''' ( {{Lang-fa|ترانه جوانبخت}} , ਜਨਮ 12 ਮਈ 1974) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪੌਲੀਮੈਥ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Javanbakht |url=https://philpeople.org/profiles/taraneh-javanbakht |access-date=2020-01-24 |website=philpeople.org |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜਵਾਨਬਖਤ ਦਾ ਜਨਮ 1974 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਿਅਰੇ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀਐਚਡੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Javanbakht, Taraneh |url=https://www.webdepot.umontreal.ca/Usagers/wilkinsk/MonDepotPublic/eng-javanbakht.html |access-date=2020-01-25 |website=webdepot.umontreal.ca |language=en-CA}}</ref> ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਜਵਨਬਖਤ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡੂ ਕਿਊਬੇਕ à ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਮਾਸਟਰ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: 2011 ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ<ref>{{Cite web |last=Djavanbakht Samani |first=Taraneh |date=2011 |others=Nicolas Pilon |title=Régulation de l'expression du gène Pax-3 par les facteurs de transcription Cdx |url=https://archipel.uqam.ca/3948/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-01-25 |website=archipel.uqam.ca |language=fr}}</ref> ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ<ref>{{Cite web |last=Javanbakht |first=Taraneh |date=2016 |others=Serge Robert |title=Logique floue et arborescence comme outils de modélisation des catégories en tant que prototypes |url=https://archipel.uqam.ca/8673/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-01-25 |website=archipel.uqam.ca |language=fr}}</ref> == ਖੋਜ == ਜਵਾਨਬਖਤ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੈਨੋਪਾਰਟਿਕਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਖੋਜਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Javanbakht Publications info on ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/profile/Taraneh_Javanbakht2 |access-date=2020-01-25 |website=ResearchGate |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] euqm8cautbuz2dntvctponezdy8xlkq 843907 843905 2026-08-03T15:39:02Z Nitesh Gill 8973 843907 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਰਾਨੇਹ ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ''' ( {{Lang-fa|ترانه جوانبخت}}, ਜਨਮ 12 ਮਈ 1974) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪੌਲੀਮੈਥ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Javanbakht |url=https://philpeople.org/profiles/taraneh-javanbakht |access-date=2020-01-24 |website=philpeople.org |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ ਦਾ ਜਨਮ 1974 ਵਿੱਚ [[ਤਹਿਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਅਰੇ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀਐਚਡੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Javanbakht, Taraneh |url=https://www.webdepot.umontreal.ca/Usagers/wilkinsk/MonDepotPublic/eng-javanbakht.html |access-date=2020-01-25 |website=webdepot.umontreal.ca |language=en-CA}}</ref> ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡੂ ਕਿਊਬੇਕ ਏ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਮਾਸਟਰ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, 2011 ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ<ref>{{Cite web |last=Djavanbakht Samani |first=Taraneh |date=2011 |others=Nicolas Pilon |title=Régulation de l'expression du gène Pax-3 par les facteurs de transcription Cdx |url=https://archipel.uqam.ca/3948/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-01-25 |website=archipel.uqam.ca |language=fr}}</ref> ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ:<ref>{{Cite web |last=Javanbakht |first=Taraneh |date=2016 |others=Serge Robert |title=Logique floue et arborescence comme outils de modélisation des catégories en tant que prototypes |url=https://archipel.uqam.ca/8673/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-01-25 |website=archipel.uqam.ca |language=fr}}</ref> == ਖੋਜ == ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੈਨੋਪਾਰਟਿਕਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਖੋਜਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Javanbakht Publications info on ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/profile/Taraneh_Javanbakht2 |access-date=2020-01-25 |website=ResearchGate |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] ktp86dtgdopmn3fe7g9wz5lwbzlow3e 1 163851 843906 668315 2026-08-03T15:34:35Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਤਰਣਹਿ ਜਾਵਨਬਖਤ]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਤਾਰਾਨੇਹ ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ 668315 wikitext text/x-wiki {{ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਫੋਕਲੋਰ 2023}} 65ddkcm3fep5bnufda97yfidhtk7g0o 0 167810 843951 843886 2026-08-04T08:39:29Z Stalinjeet Brar 8295 [[Special:Contributions/~2026-42979-17|~2026-42979-17]] ([[User talk:~2026-42979-17|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ 726547 wikitext text/x-wiki '''ਜਗੀਰ ਸੱਧਰ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ । ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਗੀਰ ਸੱਧਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1949, ਨੂੰ ਜ਼ਿਲਾ ਕਰਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ, ਮਾਤਾ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== ===ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ=== *''ਧਰਤੀ ਤਾਂਬਾ ਹੋ ਗਈ'' (1980) *''ਕਲਪ ਬ੍ਰਿੱਛ'' *''ਗੰਗੋਤਰੀ ਤੋਂ ਸਾਗ਼ਰ ਵੱਲ'' *''ਇਕ ਤੁਪਕਾ ਸਮੁੰਦਰ'' ===ਹੋਰ=== *''ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ'' (1985, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗਹਿ) *''ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ'' (ਗੀਤ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 44x69a8yv36hjibwowjwbxnmxtdvc1e 0 168964 843892 684235 2026-08-03T14:03:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 843892 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਪਾਪਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline"> [[Kolkata|ਕੋਲਕਾਤਾ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" | [[India|ਭਾਰਤੀ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" | ਅਦਾਕਾਰਾ |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਸਾਲ&nbsp;ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ | class="infobox-data" | 1985-ਹੁਣ ਤੱਕ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | class="infobox-data org" | [[Bharatiya Janata Party|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪਾਪਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ''' ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਜਾਤਰਾ (ਥੀਏਟਰ)|''ਜਾਤਰਾ'']] ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ 17 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Papiya Adhikari |url=https://photogallery.navbharattimes.indiatimes.com/celebs/bengali/papiya-adhikari/articleshow/23096956.cms |access-date=1 September 2019 |website=photogallery.navbharattimes.indiatimes.com |archive-date=1 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901160506/https://photogallery.navbharattimes.indiatimes.com/celebs/bengali/papiya-adhikari/articleshow/23096956.cms |url-status=dead }}</ref> 1985 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਤੀਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸੋਨਾਰ ਸੰਸਾਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਸੋਸ਼ਾਨੇ ਕੰਢਚੇ ਲੱਖੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲਿਆ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}} ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਟੈਲੀ-ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਚਕੌਟੋ, ਚੋਖੇਰ ਤਾਰਾ ਤੁਈ ਅਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Papiya Adhikari joins the cast of Gangster Ganga - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/papiya-adhikari-joins-the-cast-of-gangster-ganga/articleshow/69582982.cms |access-date=1 September 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bangaliana |first=Sholoana |title=Colors Bangla New Serial Gachkouto {{!}} Sholoanabangaliana Portal |url=http://sholoanabangaliana.in/2017/06/25/colors-bangla-new-serial-gachkouto-journey-of-a-girl-in-search-of-her-identity/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901160626/http://sholoanabangaliana.in/2017/06/25/colors-bangla-new-serial-gachkouto-journey-of-a-girl-in-search-of-her-identity/ |archive-date=1 September 2019 |access-date=1 September 2019 |language=en-US}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਸੋਨਰ ਸੰਸਾਰ'' * ''ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਨਾ'' * ''ਸਵਰਨਮੋਇਰ ਥਿਕਾਨਾ'' * ''ਮੋਨਾ ਮੁਖਰ'' * ''ਅਗਮਨ'' * ''ਪ੍ਰਤੀਕ'' * ''ਪਠੇ ਜੇਤੇ ਜੇਤੇ'' * ''ਨਿਸ਼ੀ ਬਧੂ'' * ''ਅਭਿਸਾਰ'' * ''[[Pratisodh (2004 film)|ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੋਧ (2004 ਫਿਲਮ)]]'' * ''ਪਤਿ ਪਰਮ ਗੁਰੂ'' * ''ਰਾਜਰ ਮਾਏ ਪਾਰੁਲ'' * ''ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ'' * ''ਮੇਅਰ ਅਦਾਰ'' * ''ਸ਼ੰਕਾ'' * ''ਹਾਂਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਲੱਬ'' * ''ਗੁਲਾਬ ਪਾਗਲ ਗੁਲਾਬ'' * ''ਪ੍ਰੋਬਾਹਿਨੀ'' * ''ਕਿੰਤੁ ਗਾਲਪੋ ਨੋਇ ॥'' * ''ਬਬਲੀ'' * ''ਮੋਨੇ ਮਾਝੇ ਤੁਮੀ ॥'' * ''ਸੋਟੋਰੋਈ ਸਤੰਬਰ'' * ''ਅਮੀ ਜਾਜਬੋਰ'' * ''ਬਿਧੀਰ ਬਿਧਾਨ'' (1989) (ਬੰਗਾਲੀ/ਉੜੀਆ) * ''ਸੰਸਾਰ'' (1989) (ਬੰਗਾਲੀ) * ''ਮੀਛਾ ਮਾਇਆ ਸੰਸਾਰਾ'' (1989) (ਉੜੀਆ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3778218}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7ooyq24wax0vxjw6mjaxdzaruk1n10n 4 203558 843945 843855 2026-08-03T17:30:39Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 55242 /* ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 843945 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੀ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਮੀਟਿੰਗ ੧੪ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸੋਧਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ੨੦੨੬-੨੭ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ੨੦੨੫-੨੬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸਬਮਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 16:32, 13 ਜੂਨ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 17:11, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ [[m:WikiConference_India_2026|'''ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026''']] ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ''']] * ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  '''https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/''' * ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : '''ਜੁਲਾਈ 15, 2026''' === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : '''[<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]]]''' * ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: '''[ਜੁਲਾਈ 15, 2026]''' ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: * ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|'''[Blog Post Link]''']] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: [mailto:connect@wikiconference.in connect@wikiconference.in] ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:27, 30 ਜੂਨ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:44, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Kalli navya]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kalli navya|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 2 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ] ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ (ਮਨਜ਼ੂਰੀ) ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (Proposal) ਵਿੱਚ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ (Community Communication Specialist) ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਲਈ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਲਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਦੀ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ: '''ਕੌਣ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:''' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛੁਕ ਸਾਥੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<br> '''ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਦਾਇਤ:''' ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨੱਥੀ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਅਧੂਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<br> '''ਕਿਵੇਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ:''' ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ੀ (Application) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਈਮੇਲ ਆਈਡੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।<br> '''ਨੋਟ:''' ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ 9 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ (Review) ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਲਿੰਕ - https://docs.google.com/document/d/1b5Nd9xSbW3Gfldk2FVpfKfL-0DG2_KuRap48S-IEkIA/edit?tab=t.0 ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੈਸੇਜ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ! -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 3 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) ch10x0e4ah98fyk2mbf0dju5mwowfc1 0 204864 843897 843863 2026-08-03T15:13:55Z Nitesh Gill 8973 /* ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ */ 843897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ: * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] l9gi2f7d7qg5xx8gc4pwmsn40k15on2 843898 843897 2026-08-03T15:15:23Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ */ 843898 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ: * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] elx289lgsjb46oeh8xb0gypnouqkh5q 843899 843898 2026-08-03T15:15:49Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ */ 843899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 6qvtsag24vu7kohmvxkxlgjs6t8rmi4 843900 843899 2026-08-03T15:18:10Z Nitesh Gill 8973 /* ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ */ 843900 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hanuman_Tantra_Sadhna/SE0Eiegdf4IC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA140&printsec=frontcover|title=हनुमान तंत्र साधना|publisher=डायमंड पॉकेट बुक्स (पी) लिमिटेड|date=2015}}</ref> === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 9e2q2ytcgwd39ho07r22ns2mwzqgmwp 843901 843900 2026-08-03T15:20:26Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ */ 843901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।<ref name ="beard and moustache">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B9%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B6%E0%A4%BE/lOZcEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA19&printsec=frontcover|title=श्री हनुमान शाबर मंत्र : एक विस्तृत मार्गदर्शिका|last=(द जेनिथ)|first=मेधांशु कुमार |publisher=शीर्ष जानकारी|access-date=3 फ़रवरी 2018}}</ref> * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hanuman_Tantra_Sadhna/SE0Eiegdf4IC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA140&printsec=frontcover|title=हनुमान तंत्र साधना|publisher=डायमंड पॉकेट बुक्स (पी) लिमिटेड|date=2015}}</ref> === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 8xfqv4ap3qvo4oqrefpeenbiny4ysbs 843902 843901 2026-08-03T15:23:46Z Nitesh Gill 8973 /* ਸਵਾਮਣੀ */ 843902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।<ref name ="beard and moustache">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B9%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B6%E0%A4%BE/lOZcEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA19&printsec=frontcover|title=श्री हनुमान शाबर मंत्र : एक विस्तृत मार्गदर्शिका|last=(द जेनिथ)|first=मेधांशु कुमार |publisher=शीर्ष जानकारी|access-date=3 फ़रवरी 2018}}</ref> * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hanuman_Tantra_Sadhna/SE0Eiegdf4IC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA140&printsec=frontcover|title=हनुमान तंत्र साधना|publisher=डायमंड पॉकेट बुक्स (पी) लिमिटेड|date=2015}}</ref> === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] l6qu85a08rz5mxtmblhtovj6kau8yl4 843903 843902 2026-08-03T15:26:03Z Nitesh Gill 8973 /* ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ */ 843903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।<ref name ="beard and moustache">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B9%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B6%E0%A4%BE/lOZcEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA19&printsec=frontcover|title=श्री हनुमान शाबर मंत्र : एक विस्तृत मार्गदर्शिका|last=(द जेनिथ)|first=मेधांशु कुमार |publisher=शीर्ष जानकारी|access-date=3 फ़रवरी 2018}}</ref> * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hanuman_Tantra_Sadhna/SE0Eiegdf4IC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA140&printsec=frontcover|title=हनुमान तंत्र साधना|publisher=डायमंड पॉकेट बुक्स (पी) लिमिटेड|date=2015}}</ref> === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की इकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम वर्ल्ड रिकॉर्ड बुक मेंं दर्ज|work=News18|access-date=28 नवम्बर 2023}}{{Dead link|date=जुलाई 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|access-date=10 अगस्त 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/religious-places-gear-up-to-reopen-wait-for-govt-guidelines/articleshow/76225723.cms?from=mdr|title=Religious places gear up to reopen, wait for govt guidelines|date=6 जून 2020|work=The Times of India}}</ref> * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ikcdt1t4e2bpdopu2927f9ekwdupqmy 843904 843903 2026-08-03T15:26:20Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ */ 843904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ | image = Salasar balaji 02.jpg | caption = ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ | location = ਸਾਲਾਸਰ | country = [[ਭਾਰਤ]] | district = [[ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੁਰੂ]] | state = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | deity = [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] | pushpin_map = ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ | pushpin_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ ਲੋਕੇਸ਼ਨ | coordinates = {{coord|27.72|74.71|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL| https://shreesalasarbalajimandir.com}} }} '''ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ''' (Salasar Balaji) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=GANGASHETTY |first1=RAMESH |title=THIRTHA YATRA: A GUIDE TO HOLY TEMPLES AND THIRTHA KSHETRAS IN INDIA |date=30 October 2019 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68466-134-3 |url=https://books.google.com/books?id=ajK6DwAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT47 |language=en}}</ref><ref name="auto">{{cite book |last1=Saluja |first1=Kuldeep |title=Impact Of Vaastu On Nations, Religious & Historical Places |date=13 March 2021 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=978-93-90504-86-2 |url=https://books.google.com/books?id=0RgjEAAAQBAJ&dq=%22Salasar%20Balaji%22%20-wikipedia&pg=PT202 |language=en}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸਾਲਾਸਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Official Website of Salasar Balaji Temple |url=https://shreesalasarbalajimandir.com/ |access-date=28 November 2023 |website=Shree Salasar Balaji Mandir}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ (ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਸਾਲਾਸਰ [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।<ref>{{cite web |date= 28 ਮਈ 2023|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की एकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम विश्व रिकॉर्ड बुक में दर्ज करें। |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2023 |website=News18}}</ref> ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|accessdate=10 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ == ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਮਤ 1811 (ਸਨ 1754) ਦੇ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਆਸੋਟਾ' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6/NqozEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA71&printsec=frontcover|title=वीर विक्रम विशेषांक - साधना सिद्धि विज्ञान जून 2001|last=नाथ जी|first=स्वामी सुदर्शन|publisher=साधना सिद्धि विज्ञान, भोपाल|access-date=11 जून 2024}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ '''ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸੋਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Bharat_Ke_Prasidh_Mandir_Tirath_Aur_Dham/3dnNDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PT187&printsec=frontcover|title=भारत के प्रसिद्ध मंदिर, तीर्थ और धाम|last='सदैव'|first=शशिकांत |publisher=प्रभाकर प्रकाशन प्राइवेट लिमिटेड|access-date=3 फ़रवरी 2020}}</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਲਦ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਲਾਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Religious_Life_of_Shekhawati_A_Historica/2V3vEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA189&printsec=frontcover|title=शेखावाटी का धार्मिक जीवन (एक ऐतिहासिक अध्ययन)|last=सिंह|first=डॉ. शत्रुजीत |publisher=शाश्वत प्रकाशन|access-date=19 जनवरी 2024}}</ref> == ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ '''ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ''' ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।<ref name ="beard and moustache">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B9%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%B6%E0%A4%BE/lOZcEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA19&printsec=frontcover|title=श्री हनुमान शाबर मंत्र : एक विस्तृत मार्गदर्शिका|last=(द जेनिथ)|first=मेधांशु कुमार |publisher=शीर्ष जानकारी|access-date=3 फ़रवरी 2018}}</ref> * ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਿਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। * ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ == ਸਾਲਾਸਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੀਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕਾਨ੍ਹੀ ਬਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ '''ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ''' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/jaipur/photo-gallery-magical-story-of-salasar-balaji-hanumanji-with-beard-mustache-appeared-in-jat-farmer-field-rajasthan/1522463/balaji-dhuni-is-miraculous-1522466|title=Magical story of Salasar Balaji|date=10 जनवरी 2023|work=zeenews|access-date=28 नवम्बर 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.enavabharat.com/state/other-states/268th-foundation-day-of-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-today-preparations-completed-598326/|title=Siddhpeeth Salasar Balaji Temple {{!}} सिद्धपीठ सालासर बालाजी मंदिर का 268वां स्थापना दिवस आज, तैयारियां हुई पूरी {{!}} Navabharat (नवभारत)|work=enavabharat.com|access-date=10 दिसम्बर 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tourism.rajasthan.gov.in/salasar-balaji-temple.html|title=Salasar Balaji Temple Rajasthan|website=tourism.rajasthan.gov.in}}</ref> * ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਦੈਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਤ ਪੱਖੋਂ '''ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ''' ਹਨ। * ਇੱਥੇ 'ਮਾਮਾ-ਭਾਣਜਾ ਪਰੰਪਰਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ (ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ == === ਨਾਰੀਅਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ === ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਂਟੀ ([[ਖੇਜੜੀ]]) ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ (ਮੌਲੀ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Hanuman_Tantra_Sadhna/SE0Eiegdf4IC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80&pg=PA140&printsec=frontcover|title=हनुमान तंत्र साधना|publisher=डायमंड पॉकेट बुक्स (पी) लिमिटेड|date=2015}}</ref> === ਸਵਾਮਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ '''ਸਵਾਮਣੀ''' (ਭਾਵ ਸਵਾ ਮਣ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਚੂਰਮਾ, ਲੱਡੂ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਬਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਉਤਸਵ == ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: # '''ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਚੇਤ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। # '''ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੇਲਾ:''' [[ਆਸੂ|ਅੱਸੂ]] ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਯਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ == ਸਾਲਾਸਰ ਧਾਮ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * '''ਸੜਕ ਮਾਰਗ:''' ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 170 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਸੀਕਰ]] ਤੋਂ 57 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/churu-name-of-shri-siddhpeeth-salasar-balaji-temple-is-recorded-in-the-world-record-book-know-why-6339665.html|title=बालाजी के इस मंदिर में दाड़ी मूंछ वाली विश्व की इकलौती प्रतिमा, मंदिर का नाम वर्ल्ड रिकॉर्ड बुक मेंं दर्ज|work=News18|access-date=28 नवम्बर 2023}}{{Dead link|date=जुलाई 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ:''' ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ, ਅਤੇ ਲਛਮਣਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/as-gehlot-firefights-sachin-pilot-remembers-salasar-balaji-temple|title=As Gehlot firefights, Sachin Pilot remembers Salasar Balaji temple|website=Free Press Journal|access-date=10 अगस्त 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/religious-places-gear-up-to-reopen-wait-for-govt-guidelines/articleshow/76225723.cms?from=mdr|title=Religious places gear up to reopen, wait for govt guidelines|date=6 जून 2020|work=The Times of India}}</ref> * '''ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ:''' [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] (ਸਾਂਗਾਨੇਰ)। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਿੰਦੀਪੁਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ]] * [[ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ]] * [[ਦਾਧੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] roalbiv55kilpmbih2qceuplmues6cv 3 204866 843894 2026-08-03T14:08:22Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 843894 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aelxen}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:08, 3 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) 2uw3oa925e91ftoz15plh06hesg3hjd 0 204867 843910 2026-08-03T16:28:58Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843910 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[New Jersey]],<ref name=HTObit /> United States | occupation = Plant breeder<br>Agriculturist<br>Geneticist | known_for = New varieties of wheat and rice | awards = [[Padma Bhushan]]<br>[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]] }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 5gs3j7vyly0fc519kz8ox09zggfcis5 843911 843910 2026-08-03T16:31:32Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843911 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[New Jersey]],<ref name=HTObit /> United States | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 63tiod4t5fai6ssan0s7dmzycoc31rk 843913 843911 2026-08-03T16:52:45Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843913 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] bj0kogk2pl808kseb0n2nuwd45alr8a 843914 843913 2026-08-03T16:53:45Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843914 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 7hpzyjx1wgny4nixyfbuqxkv0q8fq0r 843915 843914 2026-08-03T16:55:19Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843915 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 0fz7v10ekygyompho6k2eecrxnlmhlm 843916 843915 2026-08-03T16:55:41Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843916 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] so5vbm4y8il3zuoyveth9njgzlupkep 843917 843916 2026-08-03T16:57:01Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843917 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] l4p7m38x0g27h2sehrhirgjgzr8h9i1 843918 843917 2026-08-03T16:57:17Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843918 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 3hxgyqt25eh9dxfm4txn0zaicoh17ft 843919 843918 2026-08-03T16:59:08Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843919 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] k7a6ot1220wn0from6a1gn5kv27t03o 843920 843919 2026-08-03T17:00:15Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843920 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] ga2kov6b6c67h8z755blosi8evsw90i 843921 843920 2026-08-03T17:01:24Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843921 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] mlrd4y7q79w3oq1zzo9gq3rkrenfg0r 843922 843921 2026-08-03T17:02:06Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843922 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 9gofdik2akc0qileftsrnkfczl53tgl 843923 843922 2026-08-03T17:02:34Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354816154|Dilbagh Singh Athwal]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843923 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] jicuu6nwjs3zza05hse8b6ucp3kgx3u 843924 843923 2026-08-03T17:03:31Z Stalinjeet Brar 8295 843924 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ocpa9176rj5fu3djity2e05gpq7azr2 843925 843924 2026-08-03T17:04:24Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਹਵਾਲੇ */ 843925 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 8n07nht1ixlkmlbafgqq16tc493g69f 843926 843925 2026-08-03T17:04:50Z Stalinjeet Brar 8295 843926 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 6mjgsl699zwxxgeyzh24y1u3u5ozhl0 843927 843926 2026-08-03T17:05:31Z Stalinjeet Brar 8295 843927 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] s4kygshfh65ipxtm5tjql0iq86ewbsd 843928 843927 2026-08-03T17:05:56Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843928 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅtਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 0pa6l1pxgkg5uy7lnlhsh1np9qesp6l 843929 843928 2026-08-03T17:06:20Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843929 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 8z4c48zgvbr95bmohkdwbr6jo4ygu4b 843930 843929 2026-08-03T17:06:49Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843930 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 7k20gettll6randds1no7v7tjanbxqo 843931 843930 2026-08-03T17:07:35Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843931 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name=/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] d1eyai11wpl6u6xxj6hehmo8vg424r9 843932 843931 2026-08-03T17:08:38Z Stalinjeet Brar 8295 /* IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ */ 843932 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name=/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] kkfbe6e794hqvjld8jponp3g5359447 843933 843932 2026-08-03T17:09:27Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843933 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name=/> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।<ref name=/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] rz6jghpz2bq0tt4skwpx9urze946qlh 843934 843933 2026-08-03T17:14:22Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843934 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name=/> CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="CIMMYT" /> ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] lpmkd10d6s6gpklh6uqc8xkdyez69y9 843935 843934 2026-08-03T17:14:59Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843935 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="CIMMYT" /> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 8sqrj775nronum3byytpnhuiciwobw3 843936 843935 2026-08-03T17:15:50Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843936 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name=/> ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] sc69rvkoj394i2nbgx4uqnxeizjzddp 843937 843936 2026-08-03T17:16:13Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843937 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Telegraph" /> ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 1xmsdokennd1pulkh8cvy5mohgqil3e 843938 843937 2026-08-03T17:16:48Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843938 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Telegraph" /> ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="Telegraph" /> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ruh8a4mq8myyfh3vjtnx6j72wibqxdh 843939 843938 2026-08-03T17:17:34Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਖੋਜ */ 843939 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 447e6c1lyja49ijd8wxt16a4j47hr2i 843940 843939 2026-08-03T17:18:12Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ */ 843940 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name="Interaction" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 93x9vbpf7kp58uxrqa49dboik0dnuij 843941 843940 2026-08-03T17:19:07Z Stalinjeet Brar 8295 /* IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ */ 843941 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Obituary" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref name="Obituary" /> === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] o90gu3tgynr1ggc2wixbvmw88gdqj4f 843942 843941 2026-08-03T17:19:57Z Stalinjeet Brar 8295 /* ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ */ 843942 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ। === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 21ucq61916dzhp99hx5u12xudfs10c3 843943 843942 2026-08-03T17:20:28Z Stalinjeet Brar 8295 /* IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ */ 843943 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ | image = Dilbagh Singh Athwal.jpg | image_size = 220px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1928|10|12}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|5|14|1928|10|12}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]],<ref name=HTObit /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | occupation = ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਰ<br>Agriculturist<br>ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ | known_for = ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | awards = [[ਪਦਮਾ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] }} '''ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1928 – 14 ਮਈ 2017) ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ <ref name=>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ|ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="PAU to publish biographies of legendary scientists">{{Cite web |date=3 December 2015 |title=PAU to publish biographies of legendary scientists |url=http://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/education/pau-to-publish-biographies-of-legendary-scientists/166042.html |access-date=24 April 2016 |publisher=Tribune India}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ,<ref name="New Horizons in Wheat Production">{{Cite web |date=2016 |title=New Horizons in Wheat Production |url=http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509143205/http://libcatalog.cimmyt.org/download/borlaug/669.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=24 April 2016 |publisher=CIMMYT}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। '''ਕਣਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ 'ਪੀਵੀ 18' ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਬਰ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ 'ਕਲਿਆਨਸੋਨਾ' ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}</ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Our People |url=http://irri.org/about-us/our-people/management/57-publications?start=88}}</ref><ref>{{Cite web |title=DS Athwal: 'Father of wheat revolution' DS Athwal dies in USA - the Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527055332/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-dies-in-usa/articleshow/58685056.cms |archive-date=27 May 2017 |access-date=16 May 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ <ref name="Doctors of Philosophy">{{Cite web |date=2016 |title=Doctors of Philosophy |url=http://calendararchive.usyd.edu.au/Calendar/1970_supp/PDF/1970-A%20-%200432.pdf |access-date=24 April 2016 |publisher=University of Sydney}}</ref> ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=294 |access-date=24 April 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research}}</ref><ref name="HTObit" /> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ <ref name="HTObit">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html|title='Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away|date=15 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 March 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/punjab/father-of-wheat-revolution-ds-athwal-passes-away/story-ZrvUSsethoakAa3DZl9V1J.html "'Father of Wheat Revolution' DS Athwal passes away"]. ''Hindustan Times''. 15 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਟਵਾਲ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਟਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ। === IRRI ਵਿਖੇ ਕੰਮ === ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Obituary">{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (IRRI) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="IRRI">{{Cite web |last=Hettel |first=Gene |title=Dilbagh S. Athwal, IRRI's first deputy director general, passes away |url=https://news.irri.org/2017/05/dilbagh-s-athwal-irris-first-deputy.html |access-date=Oct 22, 2023 |website=IRRI}}</ref> ਅਟਵਾਲ ਨੇ IR8 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। IR, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IRRI ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇ। IR8 ਪਹਿਲੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਸੀ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, IR8 ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ IR20, IR22, IR24, ਅਤੇ IR26 ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="IRRI" /> ਇਹਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ IR8 ਵਰਗੀ ਉੱਚ ਉਪਜ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਅਨਾਜ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ 1977 ਵਿੱਚ IRRI ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name=>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}</ref> == ਖੋਜ == ਅਟਵਾਲ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ 'HB-1' (ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ 1) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਾਜਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, 1965 ਵਿੱਚ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1970 ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਡਾ. ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਣਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 (ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਲ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਅੰਬਰ ਰੰਗ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Obituary" /><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਦੋ ਕਣਕ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18) ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ ਨੇ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਗੁਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ) ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਈਨਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਣ ਲਈ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। CIMMYT (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ) ਕਣਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁ-ਲਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ 15-20 ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਟਵਾਲ ਦੇ ਲਰਮਾ ਰੋਜੋ 64 ਅਤੇ ਪੀਵੀ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਲਟੀਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਿਆਣ 227 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=>{{Cite journal|date=2017|editor-last=Tomar|editor-first=S.M.S.|editor2-last=Talukdar|editor2-first=Akshay|title=Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057|journal=The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding|volume=77|issue=3|page=443|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTomarTalukdar2017">Tomar, S.M.S.; Talukdar, Akshay, eds. (2017). [https://epubs.icar.org.in/index.php/IJGPB/article/view/73683/31057 "Obituaries: Dr. Dilbagh Singh Athwal"]. ''The Indian Journal of Genetics and Plant Breeding''. '''77''' (3): 443<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="Telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/|title=Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary|date=22 May 2017|work=The Telegraph|access-date=Oct 22, 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/05/22/dilbagh-athwal-geneticist-father-wheat-revolution-obituary/ "Dilbagh Athwal, geneticist and 'father of the wheat revolution' – obituary"]. ''The Telegraph''. 22 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਕਲਿਆਣ 227 1967 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਕਲਿਆਣ ਸੋਨਾ" ਜਾਂ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲਿਆਣ ਕਿਸਮ 1967 ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਣਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ।   == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] acqaiwh5y0r01r1z06yzupv3zibm17b 0 204868 843944 2026-08-03T17:25:59Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360494439|Anubhav (1971 film)]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 843944 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anubhav | image = Anubhav.jpg | caption = Poster | director = [[Basu Bhattacharya]] | writer = | screenplay = Basu Bhattacharya | story = | based_on = | producer = Basu Bhattacharya | starring = [[Sanjeev Kumar (actor)|Sanjeev Kumar]]<br>[[Tanuja]]<br> [[Dinesh Thakur]]<br />[[A. K. Hangal]] | narrator = | cinematography = [[Nando Bhattacharya]] | editing = S. Chakravarty | music = [[Kanu Roy]]<br>[[Gulzar]] (lyrics) | studio = | distributor = | released = {{film date|df=y|1971|11|12}} | runtime = 139 minutes | country = India | language = Hindi | budget = | gross = }} '''''ਅਨੁਭਵ''''' (ਅਨੁਵਾਦ ਤਜੁਰਬਾ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ 1971 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], ਤਨੁਜਾ ਅਤੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲੀ ਤਿਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਿਕੜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾ ''ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ'' (1973) ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (1979) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|deadurl=Gulzar|doi=Govind Nihalani}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਧੀਆ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ", "ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ" ਅਤੇ "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ"।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/2005/06/30/d506301404103.htm|title=All Time Greats: Geeta Dutt: Too short a lifespan for a nightingale|date=30 June 2005|publisher=The Daily Star}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਅਮਰ ਸੇਨ ([[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਮੀਤਾ ਸੇਨ ([[ਤਨੂਜਾ]]) ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਮਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਭਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੀਤਾ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਰੀ ([[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]) ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਸੈਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੀਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ (ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ) ਇਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੀਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਅਮਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਬਾਰਾ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਫਲੂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ-ਧਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਮਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਅਤੀਤ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਅਲਟਾਮਾਉਂਟ ਰੋਡ 'ਤੇ ਤਨੁਜਾ ਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਕਾਸਟ == * [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ|ਸੰਜੀਵ]]-ਅਮਰ ਸੇਨ * [[ਤਨੂਜਾ]]-ਮੀਤਾ ਸੇਨ * ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ -ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ * [[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]-ਹਰੀ * [[Paresh Nanda|ਪਰੇਸ਼ ਨੰਦਾ]] * ਓ. ਪੀ. ਕੋਹਲੀ-ਡਾ. ਕੋਹਲੀ * ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ-ਖੁਦ * [[Rainer F. Brusten|ਰੇਨਰ ਐੱਫ. ਬਰੂਸਟਨ]]-ਮੋਸ਼ੇ ਆਂਦਰੇ (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਧੂਮਕੇਤੁ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖ) * ਲਲਿਤ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Atul (actor)|ਅਤੁਲ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਐੱਨ. ਕੇ. ਮੁਖਰਜੀ- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Kinkar Sinha|ਕਿੰਕਰ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Meena Sinha|ਮੀਨਾ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Subhash Chowdhari|ਸੁਭਾਸ਼ ਚੌਧਰੀ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) == ਦਲ == * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਵਾਦ''-ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ, [[ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ|ਸਾਗਰ ਸਰਹਦੀ]] * ''ਨਿਰਮਾਤਾ''-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਪਾਦਕ''-ਐਸ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ, [[Sakharam Borse|ਸਖਾਰਾਮ ਬੋਰਸੇ]] (ਸਹਾਇਕ) * ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ-ਨੰਦੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਆਰਟ ਡੈਕਰ-[[ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]], ਅਤੁਲ (ਸਹਾਇਕ) * ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ-[[M. Venugopal|ਐਮ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ]] * ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਮਾਣਿਕ ਚੈਟਰਜੀ, [[Dhanlal|ਧਨਲਾਲ]], ਲਲਿਤ * ''ਸਹਾਇਕ ਕੈਮਰਾਮੈਨ''-[[Randev Bhaduri|ਰਣਦੇਵ ਭਾਦੁਡ਼ੀ]], ਧੋਂਡੂ, ਵਿਜੈ ਹੰਗਲ (ਸਟਿਲਸ) * ਪੁਸ਼ਾਕ-ਏਫ਼ੇਮ[[Efem|ਐਫ਼ੇਮ]] * ''ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ''-ਕਨੂ ਰਾਏ * ''ਗੀਤਕਾਰ''-[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] * ''ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ''-[[ਮੰਨਾ ਡੇ]], [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਅਤੇ ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਗੀਤ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਗੀਤ ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/Addictions/do-you-remember-kapil-kumar-who-wrote-songs-in-anubhav/|title=Do you remember Kapil Kumar who wrote songs in Anubhav?|last=Ghosh|first=Avijit|date=March 3, 2016|work=The Times of India}}</ref> {| class="wikitable" !ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ |- |"ਕੋਈ ਚੁੱਪ ਸੇ ਆਕੇ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ" <ref>[http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html Lyrics of Anubhav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906001540/http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html|date=6 September 2008}}</ref> |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਫਿਰ ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਫੂਲ ਖਿਲਾ" |ਮੰਨਾ ਡੇ |- |"ਸੇਦੀਨ ਦੁਜੋਨੇ ਦੁਲੇਛਿਨੁ ਬੋਨ (ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ) " |ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * 1972 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] g39fn99qycvfbv2i0dk7tzksa163aby