ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 17361 844027 773263 2026-08-06T09:30:53Z Kuldeep Singh Deep 42559 ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਧਾਰ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 844027 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | image = Sukhbir Singh Badal (cropped).jpg | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | birth_date = {{Birth date and age|1962|7|9}} | birth_place = [[ਫਰੀਦਕੋਟ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ | office = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ | constituency = [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] | term_start = 23 ਮਈ 2019 | term_end = 4 ਜੂਨ 2024 | predecessor = [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ]] | party = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | spouse = [[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] | children = 3 }} '''ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ''' (ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1962) ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Sukhbir Badal re-elected Akali Dal president |url=https://www.thehindu.com/news/national/punjab/sukhbir-badal-re-elected-akali-dals-president-in-punjab/article69442657.ece |publisher=The Hindu}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਦ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਤੋਂ ਐੱਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |title=Sukhbir Singh Badal Candidate Profile |url=https://www.myneta.info/punjab2017/candidate.php?candidate_id=20 |publisher=Association for Democratic Reforms}}</ref> ਉਸਦੀ ਸੰਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵੇਰਵੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Sukhbir Singh Badal Biography |url=https://sansad.in/ls/members/biography/3652 |publisher=Lok Sabha}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Badal kids miss mom but happy |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/bathinda/badal-kids-miss-mom-but-happy-76172 |publisher=The Tribune}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ == ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web |title=Statistical Report on General Elections to Lok Sabha |url=https://eci.nic.in}}</ref> ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite news |title=Badal Jr. sworn in Deputy CM |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-jr-sworn-in-deputy-cm/article379535.ece |publisher=The Hindu}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |title=Firozpur Lok Sabha Election Result |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/punjab/firozpur |publisher=The Times of India}}</ref> == ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ == ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। 2022 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{cite news |title=Shiromani Akali Dal faces its worst-ever defeat in Punjab |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/shiromani-akali-dal-faces-its-worst-ever-defeat-in-punjab/article65210963.ece |publisher=The Hindu}}</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |title=Sukhbir Badal re-elected Akali Dal president in Punjab |url=https://www.thehindu.com/news/national/punjab/sukhbir-badal-re-elected-akali-dals-president-in-punjab/article69442657.ece |publisher=The Hindu}}</ref> == ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖ਼ਬਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite news |title=The Badal Business |url=https://indianexpress.com/article/explained/the-badal-business/ |publisher=The Indian Express}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] mr4pfytb9c7tnjjm4nkrerknzyqmrc1 0 26960 844024 618676 2026-08-06T03:45:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844024 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ | ਚਿੱਤਰ = Kiran Bedi at the SWIM Conference.JPG | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ =ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ =9 ਜੂਨ 1949 | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪਿਤਾ ਨਾਮ = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਲਾਲ | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ =ਭਾਰਤੀਅਤ | ਪੇਸ਼ਾ =ਅਫਸਰ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ =ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ =ਬ੍ਰਿਜ ਬੇਦੀ | ਬੱਚੇ =ਲੜਕੀ | ਧਰਮ = | ਸਿਆਸਤ = | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ = | ਵੈੱਬਸਾਈਟ =[http://www.kiranbedi.com/ Kiran Bedi] | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = }} '''ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ''' ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1949 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੇਸ਼ਵਾਰੀਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪੇਸ਼ਵਰੀਆ ਦੀ ਕੁਖੋ ਹੋਇਆ।ਆਪ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ 'ਚ ਦੁਜੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਨਅਤਕਾਰ ਤੇ ਭਲਾਈ ਕਾਰਜਾਂ ’ਚ ਰੁਝੇ ਬ੍ਰਜ ਬੇਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਕਿਰਨ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਚਰਚਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 1999 ’ਚ ਉਹ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਸ਼ੀ (ਕੈਨੇਡਾ ’ਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ), ਲੰਡਨ ਰਹਿੰਦੀ ਰੀਟਾ ਤੇ ਸਾਂਸ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਸੀ ਅਨੂ ਨਾਲ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੇਦੀ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਅਤੇ 1978 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਆਈਪੀਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਦੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ, ਗੋਆ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ (ਏ.ਐਸ.ਪੀ.) ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ 1983 ਲਈ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਜਯੋਤੀ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (2007 ਵਿੱਚ ਨਵਜਯੋਤੀ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਮਈ 1993 ਵਿੱਚ, ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਆਈਜੀ) ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 2003 ਵਿੱਚ, ਬੇਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਵਿਜ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2008-11 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਸ਼ੋਅ 'ਆਪ ਕੀ ਕਚਹਿਰੀ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 2015 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ==ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ== ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰੀਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਉਹ ਲਾਡਾਂ-ਪਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ’ਚ ਪਲੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਵੋਲਗਾ ਤੇ ਸੇਵੋਏ ਜਿਹੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਕਰਡ ਹਾਰਟ ਸਕੂਲ ਤੇ ਫਿਰ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ (ਵਿਮੈਨ) ਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂਦੀ। ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੂਨਾ ਮੋਪੇਡ ਖ੍ਰੀਦ ਲਈ। ਕਿਰਨ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਟ ਜਿਹੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੀ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਵਰਤਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤੇ ਤੇ ਖੂਬ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕਿਰਨ ਦਾ ਵਾਹ ਖੇਡ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆ, ਜੋ ਮੈਰਿਟ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਹ ਸੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਥੋਂ ਬੜੇ ਮੌਕੇ ਖੁੱਸੇ।’’ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਆ ਗਈ। ਇਥੇ ਉਹਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ’ਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਜ਼ੀਫਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਪ੍ਰੋ. ਜੇ.ਸੀ. ਆਨੰਦ ਤੇ ਐਮ.ਐਮ. ਪੂਰੀ ਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ’ਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ’ਚ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਮੈਕ ਸਰੀਨ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਆਗੂ [[ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ]] ਜਿਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿੜਦੀ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਵੀ ਖੇਡਿਆ। ਬੇਦੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਮੁਨੀ ਲਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੱਤਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਭੱਤਾ ਉਦੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਬੇਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਲਾਲ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Deepa_2005">{{cite book |title=Our Leaders |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ch5YDhFPKhEC&pg=PA137 |publisher=Children's Book Trust |isbn=978-81-7011-988-3 |pages=137–160 |chapter=Kiran Bedi |author=Deepa Agarwal |editor=Geeta Menon |year=1989 }}</ref> ਬੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (NCC) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਦਾ "ਘਰੇਲੂ" ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ (ਮੈਟ੍ਰਿਕ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਬੇਦੀ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਆਨਰਸ) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਐਨਸੀਸੀ ਕੈਡੇਟ ਅਫਸਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-achievers-meet-indias-best-students-kiran-bedi-shyam-benegal/20100315.htm |title=India's best students: Kiran Bedi, CV Raman |date=15 March 2010 |publisher=rediff/Careers360 }}</ref> 1970 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾ - ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="BP_2014_serve"/> ==ਕਰੀਅਰ== ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹਨੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ’ਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.]] ਹੋਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ’ਚ ਉਹਨੇ ‘‘ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ’ਚ’’ ਸਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿੰਸਕ ਭੀੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਰਨ ਨੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਖਤ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਮਰਦ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਕੱਢੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਨਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾੜੀ ਜਾਂ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਦੁਪੱਟੇ ’ਚ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ==ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ== ਉਹ ਆਪਣੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਘਾਟਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਸਗੋਂ ਸਦਾ ਲਾਹਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨਾਮ ਨਾ ਛਾਪਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ’ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 1973 ’ਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਪੁਲੀਸ ਪਰੇਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]]<ref>https://pa.wikipedia.org/wiki/ਇੰਦਰਾ_ਗਾਂਧੀ</ref> ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ’ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਕੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==ਖਾਸ ਕੰਮ== ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੋਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਗਲਤ ਥਾਵੇਂ ਪਾਰਕ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੂਲ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਆਈ.ਜੀ. ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ’ਚ [[ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ]] ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲੜਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੀਕੇ ਸਨ ‘ਬੌਬੀ ਗੋ ਬੈਕ’, ਕਿਰਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਹ ਨੂੰ ‘ਕਰੇਨ ਬੇਦੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਵਾਇਆ ਤੇ ਤੀਜੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤਾ [[ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ]]<ref>https://pa.wikipedia.org/wiki/ਰਮਨ_ਮੈਗਸੇਸੇ_ਸਨਮਾਨ</ref> ਉਹਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਵੀ ਬੜਾ ਵੱਲ੍ਹ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਇਲਮ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 24&7 ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਹਿਮ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵੇਲੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਅੰਨਾ ਨੂੰ 14 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ‘‘ਭਾਰਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼’ ਰੈਲੀ ’ਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਐਫ.ਆਈ. ਆਰ. ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ‘ਮੈਨੇਜ’ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਉਹਦੇ ਇਸ ਹੁਨਰ ਦਾ ਟੀਮ ਅੰਨਾ ਦੇ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਲਾਹਾ ਲਿਆ ਸੀ। ==ਅੰਨਾ ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ== [[ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ]] ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ‘ਰੰਘੜ’ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਫਰਜ਼ੰਦ ਰਾਹੁਲ ਵੱਲੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹਮਾਇਤ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੀ ਰੱਜ ਕੇ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੌਖਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ== #ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਿਵਾਦ ਉਹਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਕੰਮ ਕਹਿਣਾ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਮਾਤਹਿਤਾਂ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਕਸੂਤੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। #ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਈ.ਜੀ. ਬਣ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇ ’ਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇੱਕ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। #1977 ’ਚ ਉਹਨੇ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ-ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਟਾਲਿਆ, #1979 ’ਚ ਉਹਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਡੀ.ਸੀ.ਪੀ. ਹੁੰਦਿਆਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ। #1985 ’ਚ ਉਹਨੇ ਇੱਕੋ-ਦਿਨ ’ਚ 160 ਬਕਾਇਆ ਤਰੱਕੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪੂਰੇ ਕਰਾਏ। #1993 ’ਚ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਆਈ.ਜੀ. ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਜੇਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਅਦਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ==ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ== ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] ਆਪਣੇ ਕਾਲਮਾਂ ’ਚ ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੁਅਰਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ | ==ਐਨ ਜੀ ਓ== ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਗਰੋਂ ਉਹਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੀਆਂ ਐਨਜੀਓਜ਼ ‘ਨਵਜਯੋਤੀ’ ਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ ਵਿਜ਼ਨ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ’ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਐਨਜੀਓਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਕਈ ਛੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਿਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਸਗੋਂ ਉਹਨੇ ਠਰੰਹਮੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਈ.ਐਸ.ਓ. 9100 ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀ.ਏ. ਅਜਿਹੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁਆਬ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==ਮਹਾਂਨ== ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੈਕਚਰਾਰ, ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ’ਚ ਮਾਹਿਰ, ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਅਦਾਕਾਰ, ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਲੇਖਕ, ਕਮਾਲ ਦੀ ਬੁਲਾਰਾ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀਵਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸੋਮਾ। ‘ਤੇਜਸਵਿਨੀ’ ਫਿਲਮ ਉਸ ’ਤੇ ਹੀ ਬਣੀ ਸੀ। ==ਸਨਮਾਨ== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! ਸਾਲ ! ਇਨਾਮ ਜਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ! ਸ਼ੰਸ਼ਥਾ ਦਾ ਨਾਮ !ਹਵਾਲੇ |- | rowspan="3" |2011 | ਭਾਰਤੀਆ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਕਾਸ ਪੁਰਸਕਾਰ | [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਪਲਾਨਿੰਗ ਐੰਡ ਮਨੇਜਮੈਂਟ]] |<ref>[http://www.businessandeconomy.org/14042011/storyd.asp?sid=6066&pageno=1 India's Most Influential Business and Economy Magazine – IIPM Celebrates Selfless Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917153255/http://www.businessandeconomy.org/14042011/storyd.asp?sid=6066&pageno=1 |date=2013-09-17 }}. Business and Economy. Retrieved on 16 October 2011.</ref> |- | MSN ਮੋਸਟ ਅਡਮਾਇਰਡ ਇੰਡੀਅਨ ਫੀਮੇਲ ਆਈਕਨ 2011 | |<ref name="TOI_test1">{{cite news | url=http://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-9173835.html | title=Kiran Bedi | publisher=''jagran.com'' | date=24 April 2012 | agency=[[Jagran Bureau]] | accessdate=24 April 2012 | archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130917144731/http://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-9173835.html | url-status=dead }}</ref> |- | ਅਵੀਸੇਨਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਨਮਾਨ 2011 | |<ref name="kiranbedi1">[http://www.kiranbedi.org/awards/view?page=1&subnum=121&num=121 Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613060858/http://kiranbedi.org/awards/view?page=1&subnum=121&num=121 |date=2010-06-13 }}. Kiran Bedi. Retrieved on 13 March 2012.</ref> |- | rowspan="5" |2010 | ਤਰੁਨ ਕਰਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ – 2010 ਐਰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ | ਤਰੁਨ ਅਵਾਰਡ ਕੌਸਿਲ |<ref name="kiranbedi">[http://www.ujjwalpatni.com/Tarun_kranti_puraskar.html Tarun kranti puraskar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916062708/http://www.ujjwalpatni.com/Tarun_kranti_puraskar.html |date=2013-09-16 }}. Ujjwal Patni (National chairman of Tarun Award council). Retrieved on 3 February 2013.</ref> |- | ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਐਕਸੇਲੈਨਸ ਅਵਾਰਡ 2010 | |<ref name="kiranbedi1"/> |- | ਦੀ 9ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi1"/> |- |ਗਲੋਵਲ ਟਰੇਲ ਬਲੇਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi1"/> |- | ਸਟਾਰ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਅਵਾਰਡ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- | rowspan="4" |2009 | ਅਰਚ ਬਿਸ਼ੋਪ ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਮਰ ਗਰੇਗੋਰੀਅਸ ਅਵਾਰਡ- 2009 | | rowspan="7" |<ref name="kiranbedi1"/> |- |ਵੋਮਿਨ ਐਕਸ਼ੇਲੈਨਸ਼ੀ ਅਵਾਰਡ | ਆਜ ਤੱਕ |- | ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਆਪ ਰਿਕੋਗਨੇਸ਼ਨ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਸਟੇਟ ਆਪ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ | |- | ਇੰਡੋ- ਅਮਰੀਕਨ | |- | rowspan="3" |2008 | ਪਰਾਈਡ ਆਪ ਪੰਜਾਬ | |- | ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਪ ਕਰਿਮਨੋਲੋਗੀ | |- | ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ |ਬੈਂਕ ਆਪ ਬਰੋਡਾ |- | rowspan="5" | 2007 | ਸੁਰਿਆਦਾਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ | ਸੁਰਿਆਦਾਤਾ ਗਰੁੱਪ ਆਪ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ |<ref>[http://www.suryadatta.org/previous-awardees.html List of Honorable Recipients of the "Suryadatta National Award'' 2003 – 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405040438/http://www.suryadatta.org/previous-awardees.html |date=2012-04-05 }}. Suryadatta.org (29 February 2012). Retrieved on 13 March 2012.</ref> |- | ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2">[http://www.kiranbedi.org/awards/view?page=2&subnum=121&num=121 Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210075907/http://kiranbedi.org/awards/view?page=2&subnum=121&num=121 |date=2013-02-10 }}. Kiran Bedi. Retrieved on 13 March 2012.</ref> |- | ਅਮਾਈਟੀ ਵੁਮਿਨ ਅਚੀਵਰ ਫਾਰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਲ ਜਸਟਿਸ | | rowspan="6" |<ref name="kiranbedi2"/> |- | ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਐਕਸੇਲੈਂਸੀ ਅਵਾਰਡ | |- |ਜ਼ੀ ਅਸਤਿਤਵਾ ਅਵਾਰਡ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] |- | rowspan="3" | 2005 | ਮਦਰ ਟਰੇਸਾ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਿਲ ਜਸਟਿਸ | |- | ਟਰਾਂਸਫਾਰਮੇਟਿਵ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਇਨ ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ | |- | FICCI ਅਵਾਰਡ | |- | 2004 | [[ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਮੈਡਲ]] | [[ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼]] | |- | 2002 | ਵੁਮਿਨ ਆਪ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ | ਬਲਿਉ ਡਰੋਪ ਗਰੁੱਪ ਮਾਨੇਜਮੈਂਟ, ਕਲਚਰਲ ਅਤੇ ਆਰਟਿਸ਼ਿਕ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਇੱਟਲੀ |<ref name="kiranbedi2"/> |- | 2001 |ਮੋਰੀਸਨ ਟਾਮ ਗਿਟਚਆਫ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | rowspan="3" | 1999 | ਭਾਰਤ ਗੋਰਵ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | ਪਰਾਈਡ ਆਪ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡ | ਅਮਰੀਕਣ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਪ ਮੁਸਲਿਮਜ਼ ਆਪ ਇੰਡੀਅਨ ਉਰਿਜ | |- | ਸਰਗੇ ਸੋਟੀਰੋਫ ਅਵਾਰਡ (UNDCP) | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | 1998 | ACCU-IEF ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | 1997 | ਚੋਥਾਂ ਜੋਸਿਫ ਬੇਯਵੇਜ਼ ਅਵਾਰਡ | [[ਜਰਮਨੀ]] | |- | rowspan="3" |1995 | ਲਾਇਨ ਆਪ ਦੀ ਯੀਅਰ | | |- |ਫਾਦਰ ਮਚਿਸਮੋ ਹੁਮੈਨਟੇਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ | ਡਾਨ ਬੋਸਚੋ ਸ਼ਰਾਈਨ ਆਫਿਸ ਬੰਬਈ ਭਾਰਤ |<ref name="kiranbedi2"/> |- | ਮਹਿਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | 1994 | [[ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ]] | ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ |<ref>[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationBediKir.htm 1994 Ramon Magsaysay Awardee for Government Service- Kiran Bedi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709052505/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationBediKir.htm |date=2013-07-09 }}. Rmaf.org.ph (31 August 1994). Retrieved on 13 March 2012.</ref> |- | 1992 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੁਮਿਨ ਅਵਾਰਡ | |<ref name="kiranbedi2"/> |- | 1991 | ਏਸੀਆ ਰੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਡਰੱਗ ਪਰੀਵੈਨਟੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕੰਟਰੋਲ | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਆਪ ਗੁਡ ਟੈਪਲਰਜ਼ (IOGT), [[ਨਾਰਵੇ]] | |- | 1981 | ਵੁਮਿਨ ਆਪ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਲੀਡਾਰੀਟੀ ਵੀਕਲੀ ਭਾਰਤ | |- | 1979 | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਗੈਲੰਟਰੀ ਅਵਾਰਡ | [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ‏‎]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] p53wu86lby4h05ydxig9kifwgu088xw 0 70860 844028 612356 2026-08-06T10:12:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844028 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jaswantsinghkhoji.jpeg|thumbnail|ਬਾਊ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 'ਖੋਜੀ']] '''ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੋਜੀ''' (-1999)ਜੋ '''ਬਾਊ ਜੀ '''ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਬੁੰਗਾ ਟਰਸਟ [[ਦੋਦੜਾ]]<ref name=dodra>{{cite web|title= ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਸਮਾਗਮ ਸੰਗਤ ਦੋਦੜਾ|url=http://punjabitribuneonline.com/2015/07/ਗੁਰਦੁਆਰਾ-ਦਮਦਮਾ-ਸਾਹਿਬ-ਵਿੱ/|access-date=05/01/2016}}</ref> ਅਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਸੰਗਤ ਦੋਦੜਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ।ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ, 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ 'ਬਾਊ ਜੀ 'ਦੀ ਅੱਲ ਪੈ ਗਈ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤੀ ਕੈਂਪਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਬਣੇ।1999 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ,ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਲਿਪਤ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] ਤੇ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਜਹੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੈਲਗਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਤੇ ਬਾਦ ਇਹ ਸੰਗਤੀ ਕੀਰਤਨ ਦੋਦੜਾ ਲਹਿਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।<ref name=AM>{{cite web|title=ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਸੰਗਤੀ ਕੈਂਪ(ਸਮਾਗਮ)|url=http://www.samagams.org|access-date=08/01/2016}}</ref> ==ਕੀਤੇ ਕੰਮ== ===ਸਿੱਖ ਸੰਗਤੀ ਕੈਂਪ ਲਹਿਰ=== ਉਹਨਾਂ ਬਰਮਾ ਫੌਜ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਆਪਣੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫ਼ੌਜੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। 1960 ਤੋਂ ਅਰੰਭ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਹਿਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ।ਅੱਜਕਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ(ਭਾਰਤ)ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ/ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨੀਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤੀ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕੈਂਪ<ref name=AJT>{{cite web|title=ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਸਮਾਗਮ|url=http://www.beta.ajitjalandhar.com/news/20140225/11/468138.cms#468138|access-date=07/01/2016|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717023230/http://www.beta.ajitjalandhar.com/news/20140225/11/468138.cms#468138|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ 8-10 ਦਿਨੀਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੋਦੜਾ ਤੇ ਦੁਰਾਹਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਂਉਦੀ ਹੈ। ===ਗੁਰਦੁਆਰੇ=== #ਉਹਨਾਂ 1973 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੋਦੜਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫ਼ੌਜੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। #1990ਵਿੱਚ ਦੋਦੜਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਾਲ (200ਫੁੱਟ*150ਫੁੱਟ)<ref name=word/> ਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਬੁੰਗਾ ਟਰਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। #ਪਿੰਡ ਦੋਰਾਹਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੇ ਰਿਹਾਈਸ਼ੀ ਕੈਂਪਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। ===ਰਚਨਾਵਾਂ=== [[ਤਸਵੀਰ:Books by jaswant singh khoji.jpeg|thumbnail|ਬਾਊ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੋਜੀ ਦੇ ਲੇਖ]] ਉਹਨਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ 132 ਲੇਖ<ref name=word>https://dhangurunanak.wordpress.com/2012/05/08/dodra-sahib-introduction-jaan-pehchan/</ref> ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ '''ਸੰਗਤ''', '''ਹਉਮੈ'''<ref>{{cite book| first= ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|last=ਖੋਜੀ|title=ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ|publisher=ਬ੍ਰਹਮ ਬੁੰਗਾ ਟਰਸਟ, ਦੋਦੜਾ|page=9-2|quote= ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੇ ਵਿਖਾਵੇ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤੀ ਯਾ ਚੇਤਨਤਾ (egoistic consciousness) ਨੂੰ ਹੀ 'ਹਉਮੈ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|date=12/1983}}</ref>,'''ਸਬਦ''','''ਦੂਜਾ ਭਾਉ''', '''ਸਿਮਰਨ''', '''ਧਰਮ<ref>{{cite book|last=ਖੋਜੀ|first=ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|title=ਧਰਮ ਯਾ ਮਜ਼ਹਬ|publisher=ਬ੍ਰਹਮ ਬੁੰਗਾ ਟਰਸਟ ਦੋਦੜਾ|page=2-2|quote=ਇਸ ਇਲਾਹੀ '''ਪ੍ਰੇਮ ਖਿੱਚ''' ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸਹਿਜ ਚਾਲ ਵਿੱਚ '''ਸੁਰ''' ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਖਿਚਿਆ ਜਾਣਾ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਸੱਚਾ ਆਤਮਿਕ ਧਰਮ ਹੈ।|date=09/2008}}</ref> ਜਾਂ ਮਜ਼ਹਬ''', '''ਭਰਮ ''','''ਬੰਧਨ-ਛੁਟਨ '''<ref>{{cite book|first=ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|last=ਖੋਜੀ|title=ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ ਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ|publisher=ਬ੍ਰਹਮ-ਬੁੰਗਾ ਟਰੱਸਟ|year=1983|quote=ਧਾਰਮਿਕ ਬੰਧਨ-ਜਦ,'''ਮਾਨਵਤਾ''' (humanity) ਨੂੰ ਵੰਡੀਆ ਪਾ ਕੇ ਸੀਮਤ ਧਾਰਮਿਕ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ, ਆਪੂੰ ਘੜੇ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ -ਤਾਂ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀ ਇਲਾਹੀ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਜ਼ਹਬੀ ਤਅੱਸਬ, ਈਰਖਾ, ਦਵੈਤ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਗਿਲਾਨੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ}}</ref> ਆਦਿ ਤੇ ਲਿਖੇ ਜੋ 13 ਕਿਤਾਬਾਂ<ref name=dodra/> ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਬੁੰਗਾ ਟਰਸਟ ਦੋਦੜਾ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੇ ਗਏ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਤਰਜਮਾ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ 5 ਲੇਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ<ref name=word/><ref>{{cite web|title=Divine Power and other articles|url=http://www.powerofthoughts-divinepower.blogspot.in||access date= 07/01/2016}}</ref> ਵਿੱਚ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] 71aqmll9zowxj3dnvow418p7cqnrzgx 0 131974 844023 835948 2026-08-06T00:00:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844023 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Eliza Myrie|training=Williams College - BA<br> Northwestern University - MFA<br> The Skowhegan School <br>The Whitney Independent Study Program|awards=|influenced=|patrons=|works=|movement=|field=[[Social practice]]|image=Eliza_Myrie.jpg|nationality=[[African American|American]]|birth_place=New York, [[United States|U.S.]]|birth_date=1981|birth_name=|caption=|imagesize=|website={{URL|elizamyrie.com|ElizaMyrie.com}}}} '''ਏਲੀਜ਼ਾ ਮਾਈਰੀ''' ਇਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਗੋ,ਆਈ.ਐੱਲ. ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://chicagoartistscoalition.org/artists/eliza-myrie|title=eliza myrie|website=Chicago Artists Coalition|language=en-US|access-date=2020-07-12|archive-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715223631/https://chicagoartistscoalition.org/artists/eliza-myrie|url-status=dead}}</ref> ਮਾਈਰੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ, ਭਾਗੀਦਾਰ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਿੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name="Eliza Myrie">{{Cite web|url=https://artadia.org/artist/eliza-myrie/|title=Eliza Myrie|website=Artadia|access-date=2020-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thevisualist.org/2019/08/tie-up-eliza-myrie-yasmin-spiro-in-conversation/|title=Tie Up: Eliza Myrie & Yasmin Spiro in Conversation|access-date=2020-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.artslant.com/global/artists/show/138978-eliza-myrie|title=Eliza Myrie|website=ArtSlant|access-date=2020-07-12|archive-date=2019-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712150144/https://www.artslant.com/global/artists/show/138978-eliza-myrie|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਾਈਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪੱਥਰ-ਤਰਾਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://3arts.org/projects/building-wall-through-my-father/|title=Building a Wall Through My Father|last=Myrie|first=Eliza|website=3Arts: 3AP – MAKE ART WORK|language=en|access-date=2020-07-12}}</ref> ਮਾਈਰੀ ਨੇ ਨੋਰਥਵੇਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਐਮ.ਐਫ.ਏ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://sfai.org/alumni/eliza-myrie/|title=Eliza Myrie|website=Santa Fe Art Institute|language=en-US|access-date=2020-07-12}}</ref> ਮਾਈਰੀ ਸਕੋਹੇਗਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦ ਵਿਟਨੀ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸਟੱਡੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> == ਕਲਾ ਕਰੀਅਰ == ਮਾਈਰੀ ਨੇ ਬਲੈਕ ਆਰਟਿਸਟਸ ਰਿਟਰੀਟ (2013-2016) ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਿਆਹਫ਼ਾਮ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਪੀੜ੍ਹੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://newfound.org/archives/volume-10/issue-2/visual-arts-eliza-myrie/|title=Visual Arts: Eliza Myrie {{!}} Newfound|last=Simchak|first=Courtney|last2=Myrie|first2=Eliza|language=en-US|access-date=2020-07-12}}</ref> ਸਰਦੀਆਂ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਈਰੀ ਨੂੰ ਮੈਕਡਾਵਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.macdowell.org/artists/eliza-myrie|title=eliza myrie - Artist|website=MacDowell|language=en}}</ref> 2017/2018 ਵਿੱਚ ਮਾਈਰੀ ਨੇ ਸੈਂਟਾ ਫੇ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਇਕੁਅਲ ਜਸਟਿਸ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ / ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਰੱਖੀ।<ref name=":1"/> ਮਾਈਰੀ ਬਲੈਕ ਲੰਚ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://wikipedia20.pubpub.org/pub/d26b3c1u/release/2|title=The myth of the comprehensive historical archive|last=Valentine|first=Jina|last2=Myrie|first2=Eliza|website=Wikipedia @ 20|language=en}}</ref> === ਸਿਖਲਾਈ === ਮਾਈਰੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":1"/> === ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ === * ਡੇਵਿਡਸਨ ਕੰਟੇਂਪਰੇਰੀ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ (2010) <ref name=":2">{{Cite web|url=https://art.newcity.com/2016/09/15/art-50-2016/5/|title=Art 50 2016 {{!}} Newcity Art - Part 5|last=Reichert|first=Elliot|date=2016-09-15|website=art.newcity.com|language=en-US|access-date=2020-07-13}}</ref> * ਹਾਈਡ ਪਾਰਕ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ (2010) <ref>{{Cite web|url=https://www.mutualart.com/Artist/Eliza-Myrie/402027E5EB92FDF0|title=Eliza Myrie {{!}} Artist Profile with Bio|website=www.mutualart.com|language=en|access-date=2020-07-12}}</ref> * ਨਿਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਕੰਟੇਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ (2011) <ref>{{Cite web|url=https://archive.newmuseum.org/exhibitions/1393|title=Exhibitions|website=New Museum Digital Archive|language=en|access-date=2020-07-13}}</ref> * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਕੰਟੇਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ (2012) <ref>{{Cite web|url=https://mcachicago.org/Publications/Books/Skyscraper|title=Skyscraper|date=2012-01-01|website=MCA|language=en|access-date=2020-07-12|archive-date=2018-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122174325/https://mcachicago.org/Publications/Books/Skyscraper|url-status=dead}}</ref> 2012 <ref>{{Cite web|url=https://mcachicago.org/Publications/Books/Skyscraper|title=Skyscraper|date=2012-01-01|website=MCA|language=en|access-date=2020-07-12|archive-date=2018-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122174325/https://mcachicago.org/Publications/Books/Skyscraper|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://aestheticamagazine.com/humanising-a-modernist-icon/|title=Aesthetica Magazine - Humanising A Modernist Icon|last=Darby|first=Angela|date=2012-06-01|website=Aesthetica Magazine|language=en-GB|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-14}}</ref> * ਰੂਟਸ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ (2014) <ref>{{Cite web|url=https://art.newcity.com/2014/09/29/review-daniel-giles-and-eliza-myrieroots-culture/|title=Review: Daniel Giles and Eliza Myrie/Roots & Culture {{!}} Newcity Art|last=Morris|first=Matt|date=2014-09-29|website=art.newcity.com|language=en-US|access-date=2020-07-13}}</ref> * ਸ਼ੇਨ ਕੈਂਪਬੈਲ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ (2016) <ref>{{Cite web|url=https://www.shanecampbellgallery.com/chicago-and-vicinity-2016|title=SHANE CAMPBELL GALLERY — Chicago and Vicinity - 2016|website=SHANE CAMPBELL GALLERY|language=en-US|access-date=2020-07-13}}</ref> * ਵੌਕਸ ਪੋਪੁਲੀ, ਫਿਲਡੇਲਫ਼ੀਆ (2016) <ref>{{Cite web|url=http://voxpopuligallery.org/exhibitions/eliza-myrie/|title=Vox Populi > Eliza Myrie|last=Populi|first=Vox|website=Vox Populi|language=en|access-date=2020-07-12}}</ref> === ਅਵਾਰਡ === * ਲੇਰੋਏ ਨੀਏਮਨ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟ ਬਾਇਰਨ ਨੀਏਮਨ ਅਰਤਾਡੀਆ ਅਵਾਰਡੀ - ਸ਼ਿਕਾਗੋ, 2020 <ref name="Eliza Myrie"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-ent-artadia-chicago-winners-0708-20200708-sjllylsbxjcmngcgojngeijrii-story.html|title=Uptown, Garfield Park artists Eliza Myrie and Caroline Kent win $10K from national arts nonprofit Artadia|last=Rockett|first=Darcel|website=chicagotribune.com|access-date=2020-07-12}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://newfound.org/archives/volume-10/issue-2/visual-arts-eliza-myrie/ ਲੈਬਰੀਸ਼, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ - ਏਲੀਜ਼ਾ ਮਾਈਰੀ - ਨਿਊਫਾਉਂਡ ਪਬਲੀਸ਼ਰ - ਆਸਟਿਨ, ਟੀ ਐਕਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਉ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]] ms811npuaoo4p9801lrsfgfkqk9zmsc 0 132229 844019 729560 2026-08-05T22:29:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844019 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਇਵਨ ਐਡਮਜ਼|image=File-Evan Adams.jpg|birthname=ਇਵਨ ਟਲੇਸਲਾ ਐਡਮਜ਼|alma_mater=[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲਗਿਰੀ]]|birth_date={{birth date and age|1966|11|15}}|birth_place=[[ਟਲਾਇਨ ਨੈਸ਼ਨ|ਸਲਿਮੋਨ ਫਰਸਟ ਨੇਸ਼ਨ]],<br>[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], ਕੈਨੇਡਾ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਫਿਜ਼ਿਸ਼ੀਅਨ|ਡਾਕਟਰ]]|nationality=[[ਕੈਨੇਡੀਅਨ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]]}} '''ਇਵਨ ਟਲੇਸਲਾ ਐਡਮਜ਼''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1966) ਇੱਕ '''ਐਬਰੋਰਿਜਿਨਲ''' ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਪਾਵੇਲ ਦਰਿਆ ਨੇੜੇ ਸਲਿਮੋਨ ਫਰਸਟ ਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕ ਤੱਟ ਸਲਿਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੇਰਮਨ ਐਲੇਕਸੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1998 ਵਿਚ ਆਈ ਫਿਲਮ' ''ਸਮੋਕ ਸਿਗਨਲਜ਼'' ਅਤੇ ਸੀਮੋਰ ਪੋਲਾਟਕਿਨ 'ਵਿਚ ਥਾਮਸ ਬਿਲਡਜ਼-ਦਿ ਫਾਇਰ ਅਤੇ ''ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ'' ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਮਨੋਰੰਜਨ === ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ''ਧੂੰਆਂ ਸਿਗਨਲਾਂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ''ਡੈਬਿਊ'' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਆਤਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ''ਫੈਂਸੀਡੇਂਸਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਆ ''fਟਫੈਸਟ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਕੇਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ '' [[ਬੀਚਕੈਂਬਰਜ਼]] '', '' ਲੌਸਟ ਇਨ ਦਿ ਬੈਰਨਜ਼ '' '' [[ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ]] '', '' [[ਨਿਓਨ ਰਾਈਡਰ]] ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ '', '' [[ਇਹ ਆਰਮਜ਼ ਆਫ ਮਾਈਨ (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) | ਇਹ ਆਰਮਜ਼ ਆਫ ਮਾਈਨ]] '', '' [[ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦਾ ਸਿਟੀ ਹਾਲ]] '', '' [[ਐਲ ਵਰਡ]] '', ਅਤੇ '' ਵੁਲਫ ਕੈਨਿਯਨ '', ਅਤੇ '' [[ਲਰਿ (ਖੇਡ) | ਲਰਿ]]] '' ਅਤੇ '' [[ਸੁੱਕੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉਗਟਾ ਮੂਵ ਟੂ ਕਪੂਸਕੇਸਿੰਗ]]] '' ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ। ਉਹ 1990 ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਟੀਵੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਫਿਲਮ "ਲੌਸਟ ਇਨ ਬੈਰੀਨਜ਼" ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ '' [[ਜਸਟ ਵਾਚ ਮੀ: ਟਰੂਡੋ ਅਤੇ '70 ਵਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜ੍ਹੀ]]' ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਗੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite web|url=http://www.advocate.com/native-american/2014/11/23/smoke-signals-gay-actor-lands-new-career-defining-role |title=Smoke Signals Gay Actor Lands New Career-Defining Role|date=23 November 2014|work=advocate.com|accessdate=19 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=u2IEAAAAMBAJ |title=Out|date=1 December 2002|publisher=Here Publishing|accessdate=19 August 2016}}</ref>, [[ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ | ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ ਦੇ]] ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਵਿਚ ''ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਸ਼ੀਪ'', ''ਸਨੈਪਸ਼ਾਟ'', ''ਡਰਟੀ ਡੌਗ ਰਿਵਰ'' ਅਤੇ ''ਜੈਨਿਸ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'', ਪੂਰੇ ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ 2017 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ''ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਰਸ'' ਅਤੇ ''ਕਿਆਕ ਤੋਂ ਕਲੇਮਟੂ'', ਅਤੇ 2020 ਵਿਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ''ਇੰਡੀਅਨ ਰੋਡ ਟ੍ਰਿਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।'' === ਮੈਡੀਕਲ === ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਫਸਟ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਹੈਲਥ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਏਡਜ਼|ਐੱਚਆਈਵੀ / ਏਡਜ਼ ਦੀ]] ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2002 ਵਿਚ, ਐਡਮਜ਼ ਨੇ [[ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ / ਯੂ ਬੀ ਸੀ (ਮੁੱਖ ਨਿਵਾਸੀ ਵਜੋਂ), ਜੋਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦੇ ਮਾਸਟਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਹੈਲਥ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿਚ, ਐਡਮਜ਼ ਨੂੰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਪ੍ਰਾਂਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਿਹਤ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.health.gov.bc.ca/pho/adams.html|title=Dr. Evan Adams, Aboriginal Health Physician Advisor|last=BC Government Ministry of Health|access-date=2011-06-24|archive-date=2011-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001064337/http://www.health.gov.bc.ca/pho/adams.html|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿਚ, ਡਾ. ਪੈਰੀ ਕੇਂਡਾਲ ਦੁਆਰਾ ਐਡਮਜ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਈ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.newsroom.gov.bc.ca/2012/03/dr-evan-adams-named-deputy-pho-for-aboriginal-health.html|title=Dr. Evan Adams named Deputy PHO for Aboriginal health|last=BC Government Ministry of Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104834/http://www.newsroom.gov.bc.ca/2012/03/dr-evan-adams-named-deputy-pho-for-aboriginal-health.html|archive-date=2015-04-02|access-date=2013-01-16}}</ref> 1 ਦਸੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ, ਐਡਮਜ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਫਸਟ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਹੈਲਥ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਚੀਫ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਬਣੇ। <ref>{{Cite web|url=http://www.fnha.ca/about/news-and-events/news/fnha-announces-dr-evan-adams-as-new-chief-medical-officer|title=FNHA Announces Dr. Evan Adams as New Chief Medical Officer|last=Trevor Kehoe|date=30 October 2014|access-date=22 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129095931/http://www.fnha.ca/about/news-and-events/news/fnha-announces-dr-evan-adams-as-new-chief-medical-officer|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://nativenewsonline.net/currents/dr-evan-adams-named-chief-medical-officer-first-nations-health-authority/|title=Dr. Evan Adams Named Chief Medical Officer of First Nations Health Authority|date=17 November 2014|work=Native News Online|access-date=22 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205023650/http://nativenewsonline.net/currents/dr-evan-adams-named-chief-medical-officer-first-nations-health-authority/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.advocate.com/native-american/2014/11/23/smoke-signals-gay-actor-lands-new-career-defining-role|title=Smoke Signals' Gay Actor Turned Doctor Lands New Career-Defining Role|last=Anderson-Minshall|first=Diane|date=23 November 2014|work=Advocate.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0010963}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਅਦਾਕਾਰ]] 4du9b5w4dz15glpkw1h77mrjbsb5qeh 0 140468 844029 750730 2026-08-06T11:49:11Z Kuldeep Singh Deep 42559 ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਧਾਰ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ, ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। 844029 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | image = MLA Ganieve Kaur Majithia (cropped).jpg | caption = ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | birth_name = ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ | birth_date = {{birth based on age as of date|46|2022|03|10}} | birth_place = | residence = [[ਮਜੀਠਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | alma_mater = [[ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਵਪਾਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ | party = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | spouse = {{Marriage|[[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]]|ਨਵੰਬਰ 2009}} | children = 2 | office1 = ਮੈਂਬਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | constituency1 = [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] | term_start1 = ਮਾਰਚ 2022 | predecessor1 = [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ }} '''ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ''' (ਜਨਮ ਨਾਮ '''ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ''') ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ [[16ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="MyNeta">{{cite web |title=Ganieve Kaur Majithia(SAD): Constituency- MAJITHA |url=https://myneta.info/punjab2022/candidate.php?candidate_id=222 |publisher=Association for Democratic Reforms}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ [[ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=Million dollar woman |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-million-dollar-woman-1011738 |work=DNA India |date=7 February 2006}}</ref> ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="MyNeta"/> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |title=The Chosen 13: 'Padwoman', Moga's doctor among Punjab's women MLAs |url=https://indianexpress.com/elections/punjab-elections-results-aap-victory-congress-sad-candidates-7816401/ |work=The Indian Express |date=12 March 2022}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਸਨੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref name="IE">{{cite news |title=The Chosen 13: 'Padwoman', Moga's doctor among Punjab's women MLAs |url=https://indianexpress.com/elections/punjab-elections-results-aap-victory-congress-sad-candidates-7816401/ |work=The Indian Express |date=12 March 2022}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਮਜੀਠਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 26,062 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |title=Punjab - Majitha Assembly Constituency Result 2022 |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1913.htm?ac=13 |publisher=Election Commission of India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] gnybgnvocv953o7q5ywrf3etv0hg3nz 844030 844029 2026-08-06T11:53:25Z Kuldeep Singh Deep 42559 844030 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | image = MLA Ganieve Kaur Majithia (cropped).jpg | caption = ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | birth_name = ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ | birth_date = | birth_place = | residence = [[ਮਜੀਠਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | alma_mater = [[ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਵਪਾਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ | party = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | spouse = [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] | children = 2 | nationality = ਭਾਰਤੀ | office1 = ਮੈਂਬਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | constituency1 = [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] | term_start1 = ਮਾਰਚ 2022 | predecessor1 = [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] }} '''ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ''' (ਜਨਮ ਨਾਮ '''ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ''') ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ [[16ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Ganieve Kaur Majithia(SAD): Constituency- MAJITHA |url=https://myneta.info/punjab2022/candidate.php?candidate_id=222 |publisher=Association for Democratic Reforms}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਗਨੀਵ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |title=Ganieve Kaur Majithia Candidate Profile |url=https://myneta.info/punjab2022/candidate.php?candidate_id=222 |publisher=Association for Democratic Reforms}}</ref> ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Ganieve Kaur Majithia(SAD): Constituency- MAJITHA |url=https://myneta.info/punjab2022/candidate.php?candidate_id=222 |publisher=Association for Democratic Reforms}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |title=The Chosen 13: 'Padwoman', Moga's doctor among Punjab's women MLAs |url=https://indianexpress.com/elections/punjab-elections-results-aap-victory-congress-sad-candidates-7816401/ |work=The Indian Express |date=12 March 2022}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ == ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਚੋਣੀ ਸੀਟ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਜੀਠਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |title=Majithia leaves Majitha for wife, will contest only from Amritsar East |url=https://indianexpress.com/elections/majithia-leaves-majitha-for-wife-will-contest-only-from-amritsar-east-7752288/ |work=The Indian Express |date=2 February 2022}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਮਜੀਠਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ।<ref>{{cite web |title=Punjab - Majitha Assembly Constituency Result 2022 |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1913.htm?ac=13 |publisher=Election Commission of India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] n0ph9cvgveavikjo7i6jhwbxqb3dos3 0 144912 844026 833530 2026-08-06T06:12:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844026 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਏਬੀਓ_ਲਹੂ_ਕਿਸਮ.svg|right|thumb|410x410px|ਲਹੂ ਕਿਸਮ (ਜਾਂ ਲਹੂ ਸਮੂਹ) ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਏ.ਬੀ.ਓ. ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਐਂਟੀਜਨ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।]] '''ਖੂਨ(ਲਹੂ) ਦੀ ਕਿਸਮ''' (ਜਿਹਨੂੰ '''ਖੂਨ(ਲਹੂ) ਸਮੂਹ''' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ) [[ਖੂਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੈ ਜੋ [[ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂ|ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ]] (ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ.) ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ [[ਵਿਰਾਸਤ|ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲੇ]] [[ਐਂਟੀਜਨ|ਐਂਟੀਜਨੀ]] ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਐਂਟੀਜਨ ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਮੁਤਾਬਕ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]], [[ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ]], [[ਗਲਾਈਕੋਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਜਾਂ [[ਗਲਾਈਕੋਲਿਪਿਡ]] ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਐਂਟੀਜਨ ਕਈ ਹੋਰ [[ਟਿਸ਼ੂ|ਟਿਸ਼ੂਆਂ]] ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਕਈ ਐਂਟੀਜਨ ਇੱਕੋ ਹੀ [[ਅਲੀਲ]] (ਜਾਂ ਭੂਤ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਨ) ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Human Biology and Health|url=https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|last=Maton|first=Anthea|author2=Jean Hopkins|author3=Charles William McLaughlin|author4=Susan Johnson|author5=Maryanna Quon Warner|author6=David LaHart|author7=Jill D. Wright|publisher=Prentice Hall|year=1993|isbn=0-13-981176-1|location=Englewood Cliffs NJ}}</ref> ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਰਾਸਤ 'ਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮਾਂ]] ਤੇ [[ਪਿਓ]], ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਹੂ-ਬਦਲੀ ਸਮਾਜ]] (ਆਈ.ਐੱਸ.ਬੀ.ਟੀ.) ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ੩੨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਮਨੁੱਖੀ ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ]] ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="iccbba" /> ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਏ.ਬੀ.ਓ. ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਏ.ਬੀ.ਓ.]] ਅਤੇ [[ਆਰ.ਐੱਚ. ਲਹੂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਆਰ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਐਂਟੀਜਨ]] ਹਨ; ਇਹ ਦੋਹੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਕਿਸਮ (ਏ, ਬੀ, ਏਬੀ ਅਤੇ ਓ; + ਅਤੇ − ਆਰ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਈ [[ਗਰਭ|ਗਰਭਵਤੀ]] ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਲਹੂ ਕਿਸਮ ਵਾਲ਼ਾ [[ਭਰੂਣ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਰੂਣ ਦੇ ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਂਟੀਬਾਡੀ|ਐਂਟੀਬਾਡੀਆਂ]] ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਐਂਟੀਬਾਡੀਆਂ [[ਇਮੂਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ ਜੀ|ਆਈ.ਜੀ.ਜੀ.]], ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਇਮੂਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨ, ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜੇਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਰੂਣ ਦੇ ਲਾਲ ਲਹੂ ਕੋਸ਼ਾਣੂਆਂ ਵਿੱਚ [[ਲਹੂ ਨਿਖੇੜ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਐਰਿਥਰੋਬਲਾਸਟੋਸਿਸ ਫ਼ੀਟੈਲਿਸ ਨਾਮਕ ਲਹੂ-ਨਿਖੇੜ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਭਰੂਣ ਲਈ ਮਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ [[ਹਾਈਡਰਾਪਸ ਫ਼ੀਟੈਲਿਸ]] ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Letsky2000">{{cite book|title=Antenatal & neonatal screening|url=https://archive.org/details/antenatalneonata0000unse|author=E.A. Letsky|author2=I. Leck|author3=J.M. Bowman|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-262826-8|edition=2nd|chapter=Chapter 12: Rhesus and other haemolytic diseases}}</ref> == ਖੂਨ ਦੇ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪ == ਖੂਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਨ A, B, AB ਅਤੇ O ਹਨ। [[ਕਾਰਲ ਲੈਂਡਸਟੇਨਰ]] (14 ਜੂਨ, 1868 - 26 ਜੂਨ, 1943) [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਦਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਏ ਹਨ,a ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1901 ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦਸਾਇਆ ਸੀ- A, B, C ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ C ਨੂੰ O ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>{{Citation|last1=Schmidt|first1=P|last2=Okroi|first2=M|title=Also sprach Landsteiner – Blood Group 'O' or Blood Group 'NULL'|journal=Infus Ther Transfus Med|volume=28|issue=4|pages=206–8|year=2001|doi=10.1159/000050239|s2cid=57677644}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Main_symptoms_of_acute_hemolytic_reaction.png|right|thumb|235x235px|ਖੂਨ ਦੇ ਗਲਤ ਲਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੋਏ ਲੱਛਣ]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! style="width:100px;" |ਫ਼ੀਨੋਟਾਈਪ Phenotype ! style="width:100px;" |ਜੀਨੋਟਾਈਪ Genotype |- |A |AA ਜਾਂ AO |- |B |BB ਜਾਂ BO |- |AB |AB |- |O |OO |} [[ਤਸਵੀਰ:Blood_Compatibility.svg|right|thumb|230x230px|ਲਾਲ ਲਹੂ ਰਕਤ-ਕੋਸ਼ ਦਾਨ ਚਾਰਟ।ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ''O'' ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਦਾਨੀ ''A'', ''B'' ਅਤੇ ''AB'' ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''A'' ਅਤੇ ''B'' ਗਰੁੱਪ ਦਾਨੀ ''AB'' ਨੂੰ ਖੂਨ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ਲਾਲ ਲਹੂ ਰਕਤ-ਕੋਸ਼ ਦਾਨ ਚਾਰਟ ! rowspan="2" |ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ! colspan="8" |ਦਾਨੀ |- !O− !O+ !A− !A+ !B− !B+ !AB− !AB+ |- !O− | style="width:3em" |{{Y}} | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X | style="width:3em" |X |- !O+ |{{Y}} |{{Y}} |X |X |X |X |X |X |- !A− |{{Y}} |X |{{Y}} |X |X |X |X |X |- !A+ |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |X |X |X |X |- !B− |{{Y}} |X |X |X |{{Y}} |X |X |X |- !B+ |{{Y}} |{{Y}} |X |X |{{Y}} |{{Y}} |X |X |- !AB− |{{Y}} |X |{{Y}} |X |{{Y}} |X |{{Y}} |X |- !AB+ |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |} [[ਤਸਵੀਰ:Plasma_donation_compatibility_path.svg|right|thumb|312x312px|'''ਪਲਾਜਮਾ ਦਾਨ ਦਾ ਚਾਰਟ '<br />ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''AB'' ਗਰੁੱਪ A, B ਅਤੇ O;ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ A, B ਅਤੇ AB ਸਿਰਫ ਗਰੁੱਪ O ਨੂੰ ਪਲਾਜਮਾ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਨ।''']] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Plasma compatibility table<ref name="bloodbook" /> ! rowspan="2" |ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ! colspan="4" |ਦਾਨੀ |- !O !A !B !AB |- !O |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |{{Y}} |- !A |X |{{Y}} |X |{{Y}} |- !B |X |X |{{Y}} |{{Y}} |- !AB |X |X |X |{{Y}} |} [[ਤਸਵੀਰ:ABO_blood_group_diagram.svg|right|thumb|350x350px|ABO ਖੂਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ:ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ABO ਖੂਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਲੜੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Map_of_blood_group_a.gif|thumb|300x300px|ਖੂਨ ਗਰੁੱਪ A ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Map_of_blood_group_o.gif|thumb|300x300px|ਖੂਨ ਗਰੁੱਪ O ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Map_of_blood_group_b.gif|left|thumb|300x300px|ਖੂਨ ਗਰੁੱਪ B ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ ABO and Rh blood type distribution by country & dependency (population averages) |- ! style="text-align:left;" | Country/Dependency ! Population<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population/ |title=CIA World Factbook |access-date=2022-09-28 |archive-date=2023-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830222646/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population |url-status=dead }}</ref> ! O+ !! A+ !! B+ !! AB+ !! O− !! A− !! B− !! AB- |- ! style="text-align:left" | {{flag|Albania}}<ref>{{Cite web|url=https://www.kksh.org.al/dhuroni-gjak/|title=Dhuroni gjak/ Donate blood, Kryqi Kuq Shqiptar/Albanian Red Cross |date=26 April 2015 |access-date=2020-08-28}}</ref> | 3,074,579 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.1% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.2% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.5% || 2.6% || 0.9% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Algeria}}<ref>{{cite web|url=https://www.ennaharonline.com/اعتماد-سجلات-آلية-لإحصاء-الزمر-النادر/|title=اعتماد سجلات آلية لإحصاء الزمر النادرة|trans-title=Adopting automatic registers to count rare groups|date=14 October 2019|website=ennaharononline.com|language=ar}}</ref> | 43,576,691 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|40.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || 4.25% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.6%|| 2.3%||1.1%|| 0.75% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Argentina}}<ref>{{cite journal|url=http://bases.bireme.br/cgi-bin/wxislind.exe/iah/online/?IsisScript=iah/iah.xis&src=google&base=LILACS&lang=p&nextAction=lnk&exprSearch=71338&indexSearch=ID|title=Frecuencia de los grupos sanguíneos y análisis de la progresiva disminución del factor Rh negativo en la población Argentina/Frequency of blood groups and analysis of the progressive decrease of Rh negative factor in the Argentinian population|date=October 1985|website=bases.bireme.br/|volume=48|pages=355–360|language=en|access-date=2022-09-28|archive-date=2009-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090509191701/http://bases.bireme.br/cgi-bin/wxislind.exe/iah/online/?IsisScript=iah%2Fiah.xis&src=google&base=LILACS&lang=p&nextAction=lnk&exprSearch=71338&indexSearch=ID|url-status=dead}}</ref> | 45,479,118 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|48.9% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.54% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || 2.45% || 4.9%|| 3.16%||0.8%|| 0.25% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Armenia}}<ref>{{Cite web|url=http://biology.asj-oa.am/5511/1/87.pdf|title=Study of Blood Immunogenetical Markers in Armenian Population|date=1989|access-date=2022-09-28|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212005019/http://biology.asj-oa.am/5511/1/87.pdf|dead-url=yes}}</ref> | 3,021,324 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.0% || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.3% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.6% || 2.0% || 3.7% || 1.0% || 0.4% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Australia}}<ref>{{cite web|url=https://www.lifeblood.com.au/blood/learn-about-blood/blood-types|title=About Blood Types|work=[[Australian Red Cross Lifeblood]]}}</ref> | 25,466,459 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Austria}}<ref>{{cite web |url=https://www.roteskreuz.at/blutspende/blut-im-detail/wissenswertes-ueber-blut/blutgruppen/ |title=Austrian Red Cross - Blood Donor Information |publisher=Old.roteskreuz.at |date=2006-03-21 |access-date=2010-11-19 |archive-date=15 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815194118/http://www.roteskreuz.at/blutspende/blut-im-detail/wissenswertes-ueber-blut/blutgruppen/ |url-status=dead }}</ref> | 8,859,449 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 2.0% || 0.45% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Azerbaijan}} | 10,205,810 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.1% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 3.3% || 3.4% || 2.4% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bahrain}} | 1,505,003 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|48.48% || style="color:#000000;background:#ccffff"|19.35% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.61% || 3.67% || 3.27% || 1.33% || 1.04% || 0.25% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bangladesh}}<ref>{{cite journal |last1=Dewan |first1=Gourab |title=Comparative frequency and allelic distribution of ABO and Rh (D) blood groups of major tribal communities of southern Bangladesh with general population and their determinants |journal=Egyptian Journal of Medical Human Genetics |date=April 2015 |volume=16 |issue=2 |pages=141–147 |doi=10.1016/j.ejmhg.2015.01.002 |doi-access=free}}</ref> | 164,098,818 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.21% || style="color:#000000;background:#ccffcc" |26.3% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.12% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.59% ||0.53% ||0.48% ||0.6% ||0.17% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Belarus}} | 9,441,842 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.3% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.6% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.3% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.4% || 2.7% || 1.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Belgium}}<ref>{{cite web |url=https://www.gezondheidenwetenschap.be/in-de-kijker/hebt-u-bloedgroep-a-negatief#:~:text=In%20Belgi%C3%AB%20komen%20de%20bloedgroepen,en%20AB%2D%20(1%25). |title=Hebt u bloedgroep A-negatief? |access-date=2022-08-11 }}</ref> | 11,720,716 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.5% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 1.5% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bhutan}}{{Cn|date=March 2022}} | 857,423 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.15% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.27% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.86% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.41% || 0.06% || 0.04% || 0.04% || 0.01% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bolivia}} | 11,639,909 || style="color:#000000;background:#ffccff"|51.53% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.45% || style="color:#000000;background:#ccffff"|10.11% || 1.15% || 4.39% || 2.73% || 0.54% || 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} | 3,835,586 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Brazil}}<ref>[http://www.hemoam.org.br/?secao=sangue_tipos Tipos Sanguíneos] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309160736/http://www.hemoam.org.br/?secao=sangue_tipos |date=9 March 2013 }}</ref> | 211,715,973 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || 2.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || 2.0% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Bulgaria}} | 6,966,899 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.4% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.6% || 2.2% || 1.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Burkina Faso}}<ref>{{cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30447055/|publisher=PubMed|pmid=30447055|access-date=31 May 2021|year=2019|last1=Sawadogo|first1=S.|last2=Nebie|first2=K.|last3=Millogo|first3=T.|last4=Kafando|first4=E.|last5=Sawadogo|first5=A. G.|last6=Dahourou|first6=H.|last7=Traore|first7=F.|last8=Ouattara|first8=S.|last9=Ouedraogo|first9=O.|last10=Kienou|first10=K.|last11=Dieudonné|first11=Y. Y.|last12=Deneys|first12=V.|title=Distribution of ABO and RHD blood group antigens in blood donors in Burkina Faso|journal=International Journal of Immunogenetics|volume=46|issue=1|pages=1–6|doi=10.1111/iji.12408|s2cid=53568223}}</ref> | 21,382,659 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.94% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.79% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.34% || style="color:#000000;background:#ddddff"| 5.17% || 3.36% || 1.75% || 2.22% || 0.43% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Cambodia}} | 16,926,984 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.2% || style="color:#000000;background:#ccffff"|18.5% || 4.9% || 1.3% || 0.8% || 0.5% || 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Cameroon}}<ref>{{cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24628906/|publisher=PubMed|pmid=24628906|access-date= 31 May 2021 |year=2014|last1=Ndoula|first1=S. T.|last2=Noubiap|first2=J. J.|last3=Nansseu|first3=J. R.|last4=Wonkam|first4=A.|title=Phenotypic and allelic distribution of the ABO and Rhesus (D) blood groups in the Cameroonian population|journal=International Journal of Immunogenetics|volume=41|issue=3|pages=206–210|doi=10.1111/iji.12114|s2cid=10356243}}</ref> | 27,744,989 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.83% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.15% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.06% || 4.29% || 1.79% || 0.92% || 0.8% || 0.16% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Canada}}<ref>{{cite web|author=Canadian Blood Services - Société canadienne du sang |url=https://blood.ca/en/blood/facts-about-whole-blood|title=Types & Rh System, Canadian Blood Services |access-date=2010-11-19}}</ref> | 37,694,085 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.6% || 2.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 1.4% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Chile}}<ref>{{cite web |author=Instituto de Salud Pública de Chile - Chilean Institute of Public Health |url=http://www.ispch.cl/buttons/docs/InformeIndicadoresInmunohematologicosenPoblacionChilenaAo2015.pdf |title=INFORME DE RESULTADOS DEL ESTUDIO DE INDICADORES INMUNOHEMATOLÓGICOS EN POBLACIÓN CHILENA. Año 2015 |access-date=2020-08-10 |archive-date=3 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103211615/http://www.ispch.cl/buttons/docs/InformeIndicadoresInmunohematologicosenPoblacionChilenaAo2015.pdf |url-status=dead }}</ref> | 18,186,770 || style="color:#000000;background:#ffccff"|56.62% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.16% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.78% || 1.90% || 3.29% || 1.63% || 0.49% || 0.13% |- ! style="text-align:left" | {{flag|China}}<ref>{{citation |url=https://bmjopen.bmj.com/content/7/12/e018476 |title=Frequencies and ethnic distribution of ABO and RhD blood groups in China: a population-based cross-sectional study |publisher=|date=|accessdate=2022-08-09}}</ref> | 1,397,897,720 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.1% ||style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.2% ||style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.1% ||style="color:#000000;background:#ddddff"|9.6% ||0.3% ||0.4% ||0.3% ||0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Colombia}}<ref>{{cite journal|author1=Beltrán M. |author2=Ayala M. |author3=Jara J.|publisher= Biomédica, Revista del Instituto Nacional de Salud, 1999 |url=https://revistabiomedica.org/index.php/biomedica/article/view/1006/1121|title=Donor Blood Groups and Rh Factor Frequencies, Colombia 1996 |journal= Biomédica |date= March 1999 |volume= 19 |issue= 1 |pages= 39–44 |doi= 10.7705/biomedica.v19i1.1006 |access-date=2020-08-10}}</ref> | 49,084,841|| style="color:#000000;background:#ffccff"|56.3% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.11% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.28% || 1.47% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.13%|| 2.7%|| 0.7%|| 0.31% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Costa Rica}}<ref>{{Cite web|url=https://www.binasss.sa.cr/revistas/amc/v21n31978/art9.pdf|title=Incidencia de grupos Sanguíneos y Factor Rho en Costa Rica|author=Dr. Rodolfo Brenes C.|date=1978|language=es|publisher=Centro Nacional de Rehabilitación CCSS|access-date=2020-07-16}}</ref> | 5,097,988 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|49.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.5% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.4% || 3.0% || 3.4% || 1.9% || 0.9% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Croatia}} | 4,227,746 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Cuba}} | 11,059,062 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|45.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.5% || style="color:#000000;background:#ccffff"|10.2% || 2.9% || 3.6% || 2.8% || 1.0% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Cyprus}}<ref>{{Cite web |url=http://www.aimodosia.gov.cy/moh/blood/blood.nsf/All/F95D9FA361B9D4A4C2257F4100434141 |title=- ΚENTΡΟ ΑΙΜΑΤΟΣ |access-date=2022-09-28 |archive-date=2018-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124070811/http://www.aimodosia.gov.cy/moh/blood/blood.nsf/All/F95D9FA361B9D4A4C2257F4100434141 |url-status=dead }}</ref> | 1,266,676 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.22% || style="color:#000000;background:#ffcccc"|40.35% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.11% || 4.72% || 3.85% || 3.48% || 0.87% || 0.40% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Czech Republic}}<ref>{{cite web|author=Czech Red Cross|url=http://www.cckpraha1.cz/krev.htm|title=Podíl krevních skupin v populaci České republiky|access-date=2011-03-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624015829/http://www.cckpraha1.cz/krev.htm|archive-date=24 June 2009}}</ref> | 10,702,498 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Democratic Republic of the Congo}} | 101,780,263 || style="color:#000000;background:#ffccff"|59.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.3% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.2% || 2.4% || 1.0% || 0.3% || 0.2% || 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Denmark}}<ref>[https://givblod.dk/fakta-om-blod/blodtyper/ Frequency of major blood groups in the Danish population.]</ref> | 5,869,410 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Dominican Republic}} | 10,499,707 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.2% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.4% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.9% || 3.1% || 3.7% || 2.1% || 1.4% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ecuador}} | 16,904,867 || style="color:#000000;background:#ffccff"|75.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.1% || 0.5% || 2.38% || 0.7% || 0.3% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Egypt}}<ref>{{Cite web | title = Distribution of Blood Types and ABO Gene Frequencies in Egypt | access-date = 2022-08-10 | url = https://academic.oup.com/ajcp/article/152/Supplement_1/S153/5567966 }}</ref> | 104,124,440 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.94% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.12% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.12% || 9.74% || style="color:#000000;background:#ddddff"|n/a || n/a || n/a || n/a |- ! style="text-align:left" | {{flag|El Salvador}}<ref name="CRsv">{{Cite web | title = ¿Por qué donar Sangre? ¡Para Salvar Vidas! | trans-title = Why donate blood? to save lives! | website = Cruz Roja Salvadoreña | access-date = 2017-11-23 | url = http://www.cruzrojasal.org.sv/seccion-es.php?seccion=2&cat=18/ | language = es | archive-url = https://web.archive.org/web/20170915160828/http://www.cruzrojasal.org.sv/seccion-es.php?seccion=2&cat=18%2F | archive-date = 15 September 2017 | url-status = dead | df = dmy-all }}</ref> | 6,481,102 || style="color:#000000;background:#ffccff"|62.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.0% || 1.0% || 1.0% || 1.0% || 0.7% || 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Estonia}}<ref name="ES">{{Cite web | title = Veregruppidest | trans-title = Blood groups | website = verekeskus.ee | access-date = 2017-11-23 | url = https://verekeskus.ee/verest/veregruppidest/ | language = et }}</ref> | 1,228,624 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.5% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.8% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.3%|| 4.3% || 4.5% || 3.0% || 0.9% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ethiopia}} | 108,113,150 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || 3.0% || 2.0% || 1.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Fiji}} | 935,974 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|43.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.3% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.5% || 4.8% || 1.0%|| 0.7%|| 0.5%|| 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Finland}}<ref>{{cite web|url=https://www.veripalvelu.fi/verenluovutus/pisarat |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317173720/https://www.veripalvelu.fi/verenluovutus/pisarat |url-status=dead |archive-date=2017-03-17 |title=Mitä pisarat kertovat? | trans-title = What do droplets tell? |date=2009-08-21 |access-date=2010-11-19 |language=fi }}</ref> | 5,571,665 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|France}}<ref>{{cite web |url= https://www.ints.fr/SangTransfGrSanguin.aspx |title= Groupes sanguins |access-date= 2021-04-16 |website= Institut National de la Transfusion Sanguine |publisher= Institut National de la Transfusion Sanguine |language= fr |archive-date= 2021-04-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210405040638/https://www.ints.fr/SangTransfGrSanguin.aspx |dead-url= yes }}</ref> | 67,848,156 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.5% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.7% || 2.5%|| style="color:#000000;background:#ddddff"|6.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || 1.4% || 0.4% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Gabon}}<ref>{{cite journal|url=https://knepublishing.com/index.php/SJMS/article/view/1685/3966 |title= ABO, Rhesus Blood Groups and Transfusion-transmitted Infections among Blood Donors in Gabon |access-date=2021-05-06 |journal=Sudan Journal of Medical Sciences |year= 2018 |doi= 10.18502/sjms.v13i1.1685 | language = de|last1= Ngassaki-Yoka |first1= Christ-Dominique |last2= Ndong |first2= Jophrette Mireille Ntsame |last3= Bisseye |first3= Cyrille |volume= 13 |page= 12 }}</ref> | 2,284,912 || style="color:#000000;background:#ffccff"|57.55% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.52% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.19% || 2.54% || 1.35% || 0.48% || 0.41% || 0.06% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Georgia}}<ref>{{cite web|url=https://mkurnali.ge/daavadebebi-mkurnaloba/hematologia/621-siskhlis-jgufi-da-rezusfaqtori.html |title=სისხლის ჯგუფი და რეზუსფაქტორი |trans-title= Blood group and Rhesus factor |date=2009-02-18 |access-date=2009-02-18 |website= mkurnali | language = ka}}</ref> | 4,933,674 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.3% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.9% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.7% || 2.1% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Germany}}<ref>{{cite web|url=https://www.blutspendedienst.com/blutspende/blut-blutgruppen/verteilung-der-blutgruppen |title= Verteilung der Blutgruppen |access-date=2019-07-10 |website=Blutspendedienst | language = de}}</ref> | 80,159,662 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ghana}} | 29,340,248 || style="color:#000000;background:#ffccff"|53.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.6% || style="color:#000000;background:#ccffff"|18.3% || 2.8% || 4.5% || 1.3% || 1.3% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Greece}} | 10,607,051 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.2% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.6% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.7% || 2.0% || 0.7% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Guinea}} | 12,527,440 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.88% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.64% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.86% || 4.52% || 2.0% || 0.9% || 1.0% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Honduras}} | 9,235,340 || style="color:#000000;background:#ffccff"|57.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.8% || 2.5% || 2.7% || 1.7% || 0.6% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Hong Kong}} | 7,249,907 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.13% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.34% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.35% || 0.32% || 0.17% || 0.14% || 0.05% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Hungary}} | 9,771,827 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Iceland}}<ref>{{cite web|url=http://www.blodbankinn.is/heilbrigdisstarfsfolk/rannsoknir/abo-rhd-flokkun-og-skimun-fyrir-blodflokkamotefnum/ |title= Blodbankinn |access-date=2010-11-19 |language=is |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719064601/http://www4.landspitali.is/lsh_ytri.nsf/pages/bb_blodflokkarnir |archive-date=2011-07-19 }}</ref> | 350,734 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.8% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 2.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.2%|| 4.8%|| 1.6%|| 0.4% |- ! style="text-align:left" | {{flag|India}}<ref>{{cite journal|url=https://doi.org/10.1111/voxs.12576 |title=Blood Type Frequencies by Country including the Rh Factor|journal=Isbt Science Series |doi=10.1111/voxs.12576| issn=1751-2816 |s2cid=225478699}}</ref> | 1,339,330,514 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"| 14.7% || 2.03%|| 1.36%|| 2.0%|| 0.48% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Indonesia}} | 267,026,366 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.82% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.87% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.85% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.96% || 0.18% || 0.13% || 0.15% || 0.04% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Iran}} | 84,923,314 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 4.0% || 3.0% || 2.5% || 0.8% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Iraq}} | 38,872,655 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.6% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.4% || 3.6% || 2.7% || 2.7% || 0.9% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ireland}}<ref>{{cite web|url=https://www.giveblood.ie/Learn-About-Blood/Blood_Group_Basics |title=Irish Blood Transfusion Service - Irish Blood Group Type Frequency Distribution|access-date=2009-11-07|publisher=[[Irish Blood Transfusion Service]]}}</ref> | 5,176,569 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|47.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 2.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0%|| style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0%|| 2.0%|| 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Israel}}<ref>{{cite web|url=http://www.mdais.org/362/ |title=The national rescue service in Israel |publisher=Mdais.org |access-date=2010-11-19|language=he| archive-url= https://web.archive.org/web/20101126002311/http://mdais.org/362/| archive-date= 26 November 2010 | url-status= live}}</ref> | 8,675,475 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 3.0% || 4.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Italy}} | 62,402,659 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.5% || 2.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 1.5% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ivory Coast}}<ref>{{Cite thesis | title = Distribution Géographique des Groupes Sanguins ABO et Rhésus en Côte d'Ivoire | website = Bibliotheque uvci edu | access-date = 2021-04-17 | url = http://inveniov1.uvci.edu.ci/record/10155?ln=fr | archive-date = 2021-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210416235929/http://inveniov1.uvci.edu.ci/record/10155?ln=fr | dead-url = yes }}</ref> | 28,088,455 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|47.24% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.19% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.7% || 3.82% || 3.73% || 1.54% || 1.48% || 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Jamaica}}<ref name="Jamaica">{{Cite web | title = Blood Types in Jamaica | website = National Blood Transfusion Service | date = 2 June 2015 | access-date = 2017-11-23 | url = http://nbts.gov.jm/blood-donation/blood-types-in-jamaica/ | archive-date = 2018-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180831034803/http://nbts.gov.jm/blood-donation/blood-types-in-jamaica/ | url-status = dead }}</ref> | 2,808,570 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|47.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.0% || 3.0% || 3.5% || 2.0% || 1.0% || 0.5% |- ! style="text-align: left" | {{flag|Japan}}<ref>{{cite web|url=http://www.jrc.or.jp/blood/knowledge/tipe/index.html |title=血液の知識 |publisher=Japanese Red Cross Society |access-date=2012-08-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729074723/http://www.jrc.or.jp/blood/knowledge/tipe/index.html |archive-date=2012-07-29 }}</ref> | 125,507,472 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.9% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|19.9% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.9% || 0.15% || 0.2% || 0.1% || 0.05% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Jordan}}<ref>{{cite journal |last1=Al Hroob |first1=AM |last2=Saghir |first2=SAM |last3=Almaiman |first3=AA |last4=Alsalahi |first4=OSA |last5=Al-Wajeeh |first5=AS |last6=Al-Shargi |first6=OYA |last7=Al-Balagi |first7=N |last8=Mahmoud |first8=AM |title=Prevalence and Association of Transfusion Transmitted Infections with ABO and Rh Blood Groups among Blood Donors at the National Blood Bank, Amman, Jordan |journal=Medicina |date=2020 |volume=56 |issue=12 |page=701 |doi=10.3390/medicina56120701 |pmid=33339085 |pmc=7765551 |doi-access=free }}</ref> | 10,909,567 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.03% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.86% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.56% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.28% || 4.4% || 3.97% || 2.06% || 0.84% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Kazakhstan}} | 19,091,949 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.8% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.3% || 2.3% || 2.2% || 1.8% || 0.7% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Kenya}} | 53,527,936 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|45.6% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.2% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.28% || 4.2% || 1.8% || 1.0% || 0.9% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Laos}}<ref>{{Cite web | title = Immunohematology/Blood group antigen distribution in Lao blood donors | website = American Red Cross | access-date = 2021-04-22 | url = https://www.redcrossblood.org/content/dam/redcrossblood/rcoassets/Immuno_28_4_04.pdf }}</ref> | 7,574,356 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.52% || style="color:#000000;background:#ccffff"|19.73% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.36% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.85% || 0.2% || 0.1% || 0.2% || 0.05% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Latvia}} | 1,881,232 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.6% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.4% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Lebanon}} | 5,469,612 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.4% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.3% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.5% || 3.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.5% || 1.7% || 0.7% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Libya}} | 6,890,535 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|42.64% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.86% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.19% || 4.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.26% || 4.24% || 1.64% || 0.67% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Liechtenstein}} | 39,137 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|10.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.5% || 1.8% || 0.7% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Lithuania}} | 2,731,464 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Luxemburg}}<ref>{{cite web |url=http://www.croix-rouge.lu/en/faq-2/#que_savoir |title=Croix Rouge |access-date=2017-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101094029/http://www.croix-rouge.lu/en/faq-2/#que_savoir |archive-date=1 January 2017 |url-status=dead }}</ref> | 628,381 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Macao}} | 614,458 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.5% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.1% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.4% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.3% || 0.33% || 0.17% || 0.15% || 0.05% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Malaysia}} | 32,652,083 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.32% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.35% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.37% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.46% || 0.17% || 0.15% || 0.14% || 0.04% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Malta}} | 457,267 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.0% || style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || |3.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || 4.5% || 1.0% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Mauritania}}<ref>{{cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22128837/ |publisher=PubMed|pmid=22128837|access-date=31 May 2021|year=2012|last1=Hamed|first1=C. T.|last2=Bollahi|first2=M. A.|last3=Abdelhamid|first3=I.|last4=Med Mahmoud|first4=M. A.|last5=Ba|first5=B.|last6=Ghaber|first6=S.|last7=Habti|first7=N.|last8=Houmeida|first8=A.|title=Frequencies and ethnic distribution of ABO and Rh(D) blood groups in Mauritania: Results of first nationwide study|journal=International Journal of Immunogenetics|volume=39|issue=2|pages=151–154|doi=10.1111/j.1744-313X.2011.01064.x|s2cid=45276495}}</ref> | 4,005,475 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|46.3% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.68% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.47% || 3.85% || 2.8% || 1.6% || 1.1% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Mauritius}} | 1,379,365 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.3% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.7% || 1.7% || 1.0% || 1.0% || 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Mexico}}<ref>{{cite journal |last1=Canizalez-Román |first1=A |last2=Campos-Romero |first2=A |last3=Castro-Sánchez |first3=JA |last4=López-Martínez |first4=MA |last5=Andrade-Muñoz |first5=FJ |last6=Cruz-Zamudio |first6=CK |last7=Ortíz-Espinoza |first7=TG |last8=León-Sicairos |first8=N |last9=Gaudrón Llanos |first9=AM |last10=Velázquez-Román |first10=J |last11=Flores-Villaseñor |first11=H |last12=Muro-Amador |first12=S |last13=Martínez-García |first13=JJ |last14=Alcántar-Fernández |first14=J |title=Blood Groups Distribution and Gene Diversity of the ABO and Rh (D) ''Loci'' in the Mexican Population |journal=BioMed Research International |date=2018 |volume=2018 |pages=1925619 |doi=10.1155/2018/1925619 |pmid=29850485 |pmc=5937518 |doi-access=free }}</ref> | 128,649,565 || style="color:#000000;background:#ffccff"|59.09% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.23% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.53% || 1.73% || 2.73% || 1.21% || 0.40% || 0.08% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Moldova}}<ref>{{cite web|url=http://usmf.md/uploads/Downloads/Stomatologie/Curs%20Chirurgie/%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F%20grupe%20sanvine%20ind%20met.doc%201.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328041918/http://usmf.md/uploads/Downloads/Stomatologie/Curs%20Chirurgie/%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F%20grupe%20sanvine%20ind%20met.doc%201.pdf|archive-date=2018-03-28|title=Istoricul dezvoltării cunoştinţelor despre grupele de sânge şi Rh factor. Determinarea grupei de sânge şi a Rh factorului. Transfuzia de sânge.|language=ro-MD|publisher=[[Nicolae Testemițanu State University of Medicine and Pharmacy]]}}</ref> | 3,364,496 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.5% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.6% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 3.0% || 1.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Mongolia}}<ref>{{cite web |title=С.Хаян: Нэгдүгээр бүлгийн цус бүх бүлэгт таардаг гэдэг буруу ташаа ойлголт |url=http://donor.mohs.mn/web/?p=3155 |publisher=Donor Mohs Mongolia |access-date=2021-05-07 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507145952/http://donor.mohs.mn/web/?p=3155 |url-status=dead }}</ref> | 3,198,913 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.45% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.89% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.93% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.83% || 0.35% || 0.21% || 0.27% || 0.07% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Morocco}} | 35,561,654 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|42.3% || style="color:#000000;background:#ffcccc"|40.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.0% || 4.0% || 4.5% || 3.1% || 1.5% || 0.4% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Myanmar}} | 56,590,071 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.95% || 0.3%|| 0.2%|| 0.3%|| 0.05% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Namibia}}<ref>{{cite journal |author1=Helvi Tulela Pokolo |author2=Festus Mushabati |author3=Victor Daka |author4=Chester Kalinda |title=Distribution of the ABO and Rhesus Blood Groups in a Population of Namibian Blood Donors-Implications of Blood Transfusion |url=https://www.ajol.info/index.php/mjz/article/view/193878 |journal=Medical Journal of Zambia |volume=46 |issue=4 |date=2019 |access-date=2021-04-22}}</ref> | 2,678,191 || style="color:#000000;background:#ffccff"|50.58% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.49% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.21% || 1.02% || 4.22% || 1.71% || 1.69% || 0.08% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Nepal}} | 30,327,877 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.2% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.3% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.1% || 2.6% || 0.3% || 0.2% || 0.2% || 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Netherlands}}<ref>{{cite web |title=Bloedgroepen |url=https://www.sanquin.nl/over-bloed/bloedgroepen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606081928/https://www.sanquin.nl/over-bloed/bloedgroepen |archive-date=6 June 2022 |access-date=2022-07-22 |website=sanquin.nl |language=nl}}</ref> | 17,280,397 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.2% || style="color:#000000;background:#ffffcc" |36.6% || style="color:#000000;background:#ddddff" |7.7% || 2.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || style="color:#000000;background:#ddddff" |6.4% || 1.3% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|New Zealand}}<ref>{{cite web|url=https://www.nzblood.co.nz/give-blood/about-blood/inheritance-of-blood-groups/|title=What are Blood Groups? |publisher=NZ Blood |access-date=2010-11-19}}</ref> | 4,925,477 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || 3.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Nicaragua}}<ref>{{cite web|url=https://core.ac.uk/download/pdf/155236525.pdf |title=FRECUENCIA DE GRUPOS SANGUINEOS DEL SISTEMA ABO Y Cruz Roja Nicaragüense SISTEMA RHESUS (RhD).|website=core.ac.uk/ |access-date=2021-03-20}}</ref> | 6,243,931 || style="color:#000000;background:#ffccff"|62.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"| 11.0% || 4.0% || 1.0% || 1.0% || 0.7% || 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Nigeria}}<ref>{{cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S111086301630074X#b0115 |title=Gene frequencies of ABO and Rh blood groups in Nigeria: A review |year=2017 |doi=10.1016/j.ejmhg.2016.10.004 |language=en |access-date=2021-06-02|last1=Anifowoshe |first1=Abass Toba |last2=Owolodun |first2=Olubukola Abibat |last3=Akinseye |first3=Kehinde Monica |last4=Iyiola |first4=Oluyinka Ajibola |last5=Oyeyemi |first5=Bolaji Fatai |journal=Egyptian Journal of Medical Human Genetics |volume=18 |issue=3 |pages=205–210 }}</ref> | 219,463,862 || style="color:#000000;background:#ffccff"|50.23% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.61% || style="color:#000000;background:#ccffff"|19.59% || 3.47% || 2.7% || 1.16% || 1.05% || 0.19% |- ! style="text-align:left" | {{flag|North Korea}} | 25,643,466 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.15% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.08% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.15% || style="color:#000000;background:#ccffff"|11.32% || 0.08% || 0.1% || 0.1% || 0.03% |- ! style="text-align:left" | {{flag|North Macedonia}} | 2,125,971 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Norway}}<ref>{{cite web |url=https://www.rodekors.no/gi-blod/informasjon/blodtyper/ |title=Blodtyper |language=no |trans-title=Blood type |access-date=2018-09-23 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 5,467,439 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.2% || style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.6% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || 3.4% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.4% || 1.2% || 0.6% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Pakistan}}{{Cn|date=August 2022}} | 238,181,034 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.04% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.53% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.24% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.83% ||3.1% ||2.22% ||3.13% ||0.91% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Papua New Guinea}} | 7,259,456 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|48.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.6% || 2.8% || 1.0%|| 0.8%|| 0.4%|| 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Paraguay}}<ref>{{cite web |url=https://repositorio.fcmunca.edu.py/jspui/bitstream/123456789/95/1/ALEXANDRE%20ARCHANGELO.pdf |title=Club Rh-/Distribución Grupo Sanguíneo en Paraguay |website=www.fcmunca.edu.py |access-date=2021-03-20 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801210603/https://repositorio.fcmunca.edu.py/jspui/bitstream/123456789/95/1/ALEXANDRE%20ARCHANGELO.pdf |dead-url=yes }}</ref> | 7,272,639 || style="color:#000000;background:#ffccff"|56.07% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.32% || 4.72% || 1.38% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.89% || 2.97% || 0.49% || 0.15% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Peru}}<ref>{{cite web|url=http://rhnegativoperu.com/donaciones-de-sangre/porcentajes-grupo-sanguineo/ |title=Club Rh-/Porcentajes Grupo Sanguíneo en el Perú|publisher=Donarsangre.org |access-date=2019-07-15}}</ref> | 31,914,989 || style="color:#000000;background:#ffccff"|70.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|18.4% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.8% || 1.6% || 1.4% || 0.5% || 0.28% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Philippines}}<ref>{{cite web |url=http://www.redcross.org.ph/get-involved/give-blood/frequently-asked-questions-give-blood |title=Philippine Red Cross |access-date=2014-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716071447/http://www.redcross.org.ph/get-involved/give-blood/frequently-asked-questions-give-blood |archive-date=16 July 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 109,180,815 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|45.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.9% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.97% || 0.1% || 0.1% || 0.1% || 0.03% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Poland}}<ref>{{cite web|url=http://rckik.wroclaw.pl/?id=5&go=0 |title=Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wroclawiu |publisher=Rckik.wroclaw.pl |date=2010-09-02 |access-date=2010-11-19|language=pl}}</ref> | 38,282,325 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Portugal}}<ref>{{cite web|url=http://www.ipsangue.org/maxcontent-documento-107.html|title=Portuguese Blood Institute|language=pt}} (assuming Rh and AB antigens are independent)</ref> | 10,302,674 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.2% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.6% || 2.9% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.1% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || 1.1% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Romania}}<ref>{{cite web|url=http://donor-ro.blogspot.com/2010/01/wwwdonorro-lansarea-primului-site-de.html?m=1/ |title=Lansarea primului site de cautare donatori de sange din Romania |trans-title=Launch of the first blood donor search site in Romania|publisher=Donor.ro |date=2010-01-11 |access-date=2020-09-02 |language=ro}}</ref> | 21,230,362 || style="color:#000000;background:#ccffcc" |28.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc" |37.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff" |5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff" |6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Russia}}<ref>{{cite web |url=http://www.kkck.ru/informaciya_dlya_donorov/poleznaya_informaciya/gryppi_krovi/ |title=Психология по группе крови |trans-title=Blood type psychology |publisher=Krasnoyarsk Regional Blood Center No. 1 |date=n.d. |access-date=2021-04-06 |language=ru |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801210603/http://www.kkck.ru/informaciya_dlya_donorov/poleznaya_informaciya/gryppi_krovi/ |dead-url=yes }}</ref> | 145,478,097 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.92% || style="color:#000000;background:#ffccff"|31.19% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.17% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.72% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.28% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.51% || 3.03% || 1.18% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Saudi Arabia}}<ref name="SMJ2001">{{Cite journal | title = Frequency of ABO blood groups in the eastern region of Saudi Arabia | last1 = Bashwari | first1 = Layla A. | last2 = Al-Mulhim | first2 = Abdul Az | last3 = Ahmad | first3 = Malik S. | last4 = Ahmed | first4 = Mohammed A. | journal = [[Saudi Medical Journal]] | date = 2001 | volume= 22|issue= 11| pages = 1008–12| pmid= 11744976 |issn= 0379-5284 }}</ref> | 34,173,498 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|47.8% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.9% || style="color:#000000;background:#ccffff"|17.0% || 4.0% || 4.0% || 2.0% || 1.0% || 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Serbia}} | 7,012,165 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.92% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.28% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.6% || 4.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.08% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.72% || 2.4% || 0.8% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Singapore}}<ref>{{cite web|url=https://redcross.sg/news-stories/stories/823-understanding-blood-types.html?dicbo=v1-5d816f6380ec31ca7b9545d452e0d0aa-005b328827bbb43bedce40ab240181f788-ha4danldgfrtcljqme4tsljuhe2wkljymzsdqllbmzstoy3ghe2wiodfmi |publisher=Singapore Red Cross |access-date=2020-01-13|language=en|title=Understanding Blood Types}}</ref> | 6,209,660 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|44.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.6% || 0.6% || 0.3% || 0.3% || 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Slovakia}}<ref>{{cite web|url=http://www.ntssr.sk/najcastejsie-otazky/20,10 |publisher=Národná transfúzna služba SR |access-date=2017-09-22|language=sk|trans-title=Frequently Asked Questions|title=Najčastejšie otázky}}</ref> | 5,440,602 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.2% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.7% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.3% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.8% || 4.8% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.3% || 2.7% || 1.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Slovenia}} | 2,102,678 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|31.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 3.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Somalia}}<ref>{{cite journal|title=Genome-wide analyses disclose the distinctive HLA architecture and the pharmacogenetic landscape of the Somali population/Genotype data verification/The distribution of ABO and Rh blood groups in our Somali population |journal=Scientific Reports |date=2020-03-27 |volume=10 |issue=1 |page=5652 |doi=10.1038/s41598-020-62645-0 |last1=Ali |first1=Abshir A. |last2=Aalto |first2=Mikko |last3=Jonasson |first3=Jon |last4=Osman |first4=Abdimajid |pmid=32221414 |pmc=7101338 }}</ref> | 12,094,640 || style="color:#000000;background:#ffccff"|52.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|19.36% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.32% || 3.52% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.2% || 2.64% || 1.68% || 0.48% |- ! style="text-align:left" | {{flag|South Africa}}<ref>{{cite web |url=http://www.sanbs.org.za/donors_whattype.htm |title=What's Your Type? |publisher=South African National Blood Service |access-date=2010-11-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206110005/http://www.sanbs.org.za/donors_whattype.htm |archive-date=2010-02-06 }}</ref> | 56,463,617 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|39.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|12.0% || 3.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|South Korea}} | 51,835,110 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.9% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|33.87% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|26.92% || style="color:#000000;background:#ccffff"|10.98% || 0.1% || 0.13% || 0.08% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Sri Lanka}}<ref>{{cite journal|title=Blood group distribution in Sri Lanka |date=2003-09-03 |doi=10.4038/cmj.v48i3.3358 |pmid=14735811 |last1=Bulugahapitiya |first1=D. U. |last2=Satarasinghe |first2=R. L. |journal=The Ceylon Medical Journal |volume=48 |issue=3 |pages=95–96 |doi-access=free }}</ref> | 23,044,123 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|43.42% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.78% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.13% || 2.12% || 1.04% || 1.25% || 0.26% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Spain}}<ref>{{cite web|url=http://www.donarsangre.org/grupos-sanguineos/ |title=Cruz Roja Espanola/Grupos Sanguineos|publisher=Donarsangre.org |access-date=2019-07-15}}</ref> | 50,015,792 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || 2.5% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 2.0% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Sudan}} | 45,561,556 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|48.0% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.7% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.2% || 2.8% || 3.5% || 1.8% || 0.8% || 0.2% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Sweden}}<ref>{{cite web |url=https://geblod.nu/blodochblodgrupper/ |title=Blodgrupper |publisher=Geblod.nu |date=2007-10-02 |access-date=2010-11-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124064308/http://www.geblod.nu/general.aspx?PageId=10 |archive-date=24 November 2010 }}</ref> | 10,202,491 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|10.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Switzerland}}<ref>{{cite web|url=https://www.blutspende.ch/de/wissen-ueber-blut/blutgruppen|title= BLUTSPENDE SRK SCHWEIZ |access-date=2019-07-10 | language = de, it, fr}}</ref> | 8,403,994 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|38.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.0% || |4.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.0% || 1.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Syria}} | 19,398,448 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|43.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.0% || 3.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0%|| 3.0%|| 1.0%|| 0.3% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Taiwan}} | 23,603,049 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|43.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|25.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|23.9% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 0.17% || 0.1% || 0.01% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Thailand}} | 68,977,400 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|40.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.9% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|36.8% || 4.97% || 0.2%|| 0.1%|| 0.2%|| 0.03% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Tunisia}}<ref>{{cite web|url=http://www.bacweb.tn/bac/2012/principale/sciences_ex/math.pdf|title=Le centre National de la Transfusion sanguine a diffusé le tableau ci-contre donnant la répartition des groupes sanguins en Tunisie.|date=June 2012|website=bacweb.tn/|language=fr|access-date=2022-09-28|archive-date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928125319/http://www.bacweb.tn/bac/2012/principale/sciences_ex/math.pdf|url-status=dead}}</ref> | 11,811,335 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.86% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.21% || style="color:#000000;background:#ccffff"|16.38% || 4.55% || 4.14% || 2.79% ||1.62% || 0.45% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Turkey}}<ref>{{cite web |url=http://www.kangrubu.com/default.asp?sayfa=kan_gruplari |title=Turkey Blood Group Site |publisher=Kangrubu.com |access-date=2010-11-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529080457/http://www.kangrubu.com/default.asp?sayfa=kan_gruplari |archive-date=29 May 2010 }}</ref> | 82,017,514 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.8% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.8% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.2% || style="color:#000000;background:#ddddff"|7.2% || 3.9% || 4.7% || 1.6% || 0.8% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Uganda}}<ref>{{cite journal|title=ABO and Rhesus (D) blood group distribution among blood donors in rural south western Uganda: a retrospective study |year=2016 |doi=10.1186/s13104-016-2299-5 | language = en|last1=Apecu |first1=Richard Onyuthi |last2=Mulogo |first2=Edgar M. |last3=Bagenda |first3=Fred |last4=Byamungu |first4=Andrew |journal=BMC Research Notes |volume=9 |issue=1 |page=513 |pmid=28003029 |s2cid=14888287 |pmc=5178068 }}</ref> | 44,712,143 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|49.29% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.11% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.29% || 4.41% || 1.01% || 0.49% || 0.41% || 0.09% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Ukraine}} | 43,922,939 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|32.0% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|34.0% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|5.0% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|United Arab Emirates}} | 9,992,083 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|44.1% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.9% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|20.9% || 4.3% || 4.3% || 2.1% || 2.0% || 0.4% |- ! style="text-align:left" | {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web |title=Blood types |url=https://www.blood.co.uk/why-give-blood/blood-types/ |publisher=NHS}}</ref> | 65,761,117 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.0%|| style="color:#000000;background:#ffffcc" |30.0% || style="color:#000000;background:#ddddff" |9.0% || 2.0% || style="color:#000000;background:#ccffff" |13.0%|| style="color:#000000;background:#ddddff" |8.0% || 2.0% || 1.0% |- ! style="text-align:left" | {{flag|United States}}<ref>{{cite web|url= https://stanfordbloodcenter.org/donate-blood/blood-donation-facts/blood-types/ |title=Blood Types in the U.S |access-date=2011-07-19 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719200400/http://bloodcenter.stanford.edu/about_blood/blood_types.html |archive-date=2011-07-19 }}</ref> | 334,998,398 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.4% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|35.7% || style="color:#000000;background:#ddddff"|8.5% || 3.4% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.6% || style="color:#000000;background:#ddddff"|6.3% || 1.5% || 0.6% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Uzbekistan}}<ref>{{cite web |url=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=17037317 |title=O'ZBEKLARDA QON GURUHLARINING TUZILISHI/ЧАСТОТА ГРУПП КРОВИ У УЗБЕКОВ/FREQUENCY OF BLOOD GROUPS IN UZBEKS |language=russian |access-date=2021-04-07 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801210603/https://elibrary.ru/item.asp?id=17037317 |dead-url=yes }}</ref> | 30,842,796 || style="color:#000000;background:#ccffcc"|29.42% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.93% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|24.98% || style="color:#000000;background:#ddddff"|9.27% || 1.68% || 1.77% || 1.42% || 0.53% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Venezuela}}<ref>{{cite web |url=http://www.svh-web.org.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=144/ |title=preguntas-frecuentes |language=es |access-date=2014-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823093747/http://www.svh-web.org.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=144%2F |archive-date=23 August 2019 |url-status=dead }}</ref> | 28,644,603 || style="color:#000000;background:#ffccff"|58.3% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|28.2% || style="color:#000000;background:#ddddff" |5.6% || 1.9% || 3.7%|| 1.8%|| 0.4%|| 0.1% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Vietnam}} | 98,721,275|| style="color:#000000;background:#ffcccc"|41.7% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|21.9% || style="color:#000000;background:#ffffcc"|30.8% || |4.98% || 0.3% || 0.1% || 0.2% || 0.02% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Yemen}} | 29,884,405 || style="color:#000000;background:#ffcccc"|47.84% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.5% || style="color:#000000;background:#ccffff"|15.32% || 2.14% || 3.66% || 2.1% || 1.17% || 0.16% |- ! style="text-align:left" | {{flag|Zimbabwe}} | 14,546,314 || style="color:#000000;background:#ffccff"|63.3% || style="color:#000000;background:#ccffff"|18.5% || style="color:#000000;background:#ccffff"|14.6% || 0.99% || 1.7% || 0.5% || 0.4% || 0.01% |- |-class="sortbottom" ! [[World]] <!-- DO NOT JUST ADD UP THE COLUMNS AND DIVIDE! THAT'S MEANINGLESS! COMPUTE THE POPULATION-WEIGHTED MEAN INSTEAD --> | 7,772,850,805 || style="color:#000000;background:#ffffcc"|37.37% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|27.24% || style="color:#000000;background:#ccffcc"|22.83% || style="color:#000000;background:#ddddff"| 6.22% || 2.69% || 2.09% || 1.16% || 0.4% |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] pr88d5uaz35asfjg322e82lln1fvf1a 0 145884 844016 621379 2026-08-05T17:29:09Z Mulkh Singh 9921 844016 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox settlement with missing country]] [[Category:Pages using infobox settlement with no map]] '''ਪੰਨੀਵਾਲਾ ਰੁਲਦੂ''', ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ|ਡੱਬਵਾਲੀ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। <ref name="Census 2011">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=68047|title=Panniwala Ruldu|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|archive-url=https://archive.today/20190702210442/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=68047|archive-date=2 July 2019|access-date=2 July 2019}}</ref> ਇਹ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤੋਂ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ; ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.icbse.com/schools/ghs-panniwala-ruldu-kdqz8|title=Ghs Panniwala Ruldu School|publisher=[[Central Board of Secondary Education]]|access-date=29 June 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 328ctmhix744kvm1tuyfas5xdwwiyg6 0 149909 844015 754944 2026-08-05T16:59:02Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Instruments" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362595465|Music of Central Asia]]" 844015 wikitext text/x-wiki [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਉੱਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ। ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੋ- ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੂਟਸ ਹਨ, ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਟਡ ਜਾਂ ਫਰੇਟ ਰਹਿਤ; ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ ਦੇ ਬਣੇ ; [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]], ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਰਬਾਬ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਧਾਤ। ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ, ਟੈਂਬੋਰੀਨ ਅਤੇ ਕੇਟਲਡਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟਲ ਪੌਲੀਫੋਨੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੂਟਸ ਅਤੇ ਫਿਡਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਤਰ ਦਾ ਮੂਲ == ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਪ-ਚਮੜੀ, ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛ-ਬੋਲਡ ਲੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿਨ ਖੂਰ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਬਾਜੀ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਡਲ ਵੀਨਰ ਮੱਧ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਗੋਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਮੰਗੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖੁਚਿਰ ਅਤੇ ਡੋਰਵੋਨ ਚਿਖਤੇਈ ਖੁਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਪਾਈਕਡ ਫਿਡਲ ਹੈ। ਰੈਜ਼ੋਨੇਟਰ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਜਾਂ ਬਹੁਭੁਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ ਭੇਡਾਂ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਛੇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਊਨਿੰਗ ਬੂਬੂਕ੍ਰੰਬਸ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਵਿਨਰ ਦੇ ਇੱਕ ਲੂਪ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਫਟ (ਸਪਾਈਕ) ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਘੋੜੇ-ਵਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਸੇ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਵਸਗੋਲ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਦਾਰਹਟਸ, ਇਸਨੂੰ ''ਹਯਾਲਗਾਸਨ ਹੂਰ'' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਜੋੜੀ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੁਆਨ-ਸ਼ੀਹ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਝੁਕਣ ਵਾਲੇ ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਫਿਡਲ, ਜ਼ਿਕਿਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਾਂਚੂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਦੋ-ਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਖੂਚਿਰ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਸਿਲੰਡਰ, ਵਰਗ ਜਾਂ ਕੱਪ ਵਰਗਾ ਰੈਜ਼ੋਨੇਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਸਪਾਈਕ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਦਨ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁਲ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਦੋ ਅੰਤੜੀਆਂ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਬੇਚੈਨ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਦੋ ਪਿਛਲਾ ਖੰਭਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸਪਾਈਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਧਾਤ ਦੀ ਰਿੰਗ, ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5ਵੇਂ ਤੱਕ ਟਿਊਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਟੀ, ਬਾਸ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਪਤਲੀ, ਉੱਚੀ ਸਤਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛ ਦੇ ਵਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕੋਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਟੌਨਿਕ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਉੱਪਰ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ। ਚਾਰ-ਸਤਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੂਜਾ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਚਿਖਤੇਈ'' ਦਾ ਅਰਥ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਵਿੱਚ "ਕੰਨ" ਹੈ ਇਸਲਈ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦਾ ਨਾਮ "ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ" ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। music of asia ਬੁਰਿਆਟ ਹੁਚਿਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਾਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਰਿਆਟ ਰੇਸ਼ਮ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਊਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ-ਸਟਰਿੰਗ ਸਾਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਹੁਚਿਰ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹੂਚੀਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। musical india ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਯੰਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਉਪਰਲੇ ਪੱਟ 'ਤੇ, ਢਿੱਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਟੇਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰਛੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਦਾਰ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਗ ਬਾਸ ਦੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ। ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਗੁੱਟ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੈਕਸ ਉਂਗਲ ਲੱਕੜ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲ ਮੱਧ ਅਤੇ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੋਟੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਧੱਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ-, ਦਰਮਿਆਨੇ- ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੂਚਿਰ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2022}} == ਯੰਤਰ == * ਚੂਰ (ਕਿਰਗਿਜ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੰਤਰ), ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿਰੇ ਵਾਲੀ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ 4 ਤੋਂ 5 ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ, ਇਸ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ''ਸੁਊਰ'' (ਮੰਗੋਲੀਆਈ), ''ਚੂਰ'' (ਤੁਵਾਨ) ਅਤੇ ''ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ'' (ਕਜ਼ਾਖ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਚੋਪੋ ਚੂਰ, 3 ਤੋਂ 6 ਛੇਕਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਓਕਰੀਨਾ , ਜੋ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। * [[ਡਫ਼|ਦੈਰਾ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੰਗਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ । * ਡੋਮਬਰਾ, ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਫਰੇਟਡ ਲੂਟ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ''ਕੂਈ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੋਲੋ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਡੋਮਬਰਾ'' [[ਕਜ਼ਾਖ਼ ਲੋਕ|ਕਜ਼ਾਖ]] ''ਜਾਇਰੌ'' (ਬਾਰਡਸ) ਅਤੇ ''ਬੇਲ'' ਕੈਂਟੋ (ਗੀਤ ਦੇ ਗੀਤ) ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * ਦੁਤਾਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], ਉਇਗਰ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]], [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਤੁਰਕਮੇਨ]], ਕਰਾਕਲਪਕ ਅਤੇ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਫਰੇਟੇਡ ਲੂਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tmhits.com/music/Dutar-sazlary-73|title=Turkmen Dutar songs on Tmhits website|access-date=2010-01-17|archive-date=2010-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100519082622/http://tmhits.com/music/dutar-sazlary-73|url-status=deviated|archivedate=2010-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100519082622/http://tmhits.com/music/dutar-sazlary-73}}</ref> * ਗਾਰਮੋਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ|ਖੋਰੇਜ਼ਮ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ''ਖਲਫਾ'' (ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਕਾਰਡੀਅਨ। * ਘਿਜ਼ਾਕ, 3 ਜਾਂ 4 ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੋਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸਪਾਈਕ ਫਿਡਲ ਅਤੇ ਉਇਗਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]], [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਤੁਰਕਮੇਨ]] ਅਤੇ ਕਰਾਕਲਪਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਰੇਟ ਰਹਿਤ ਗਰਦਨ। * ਜਬਾੜੇ ਦੀ ਹਰਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਮੀਰ ਕੋਮਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ''ਜਬਾੜੇ'' ਦੀ ਹਰਪ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਕੋਮੁਜ਼, ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਲੂਟ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਗਿਰੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਜੂਨੀਪਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਹੱਥ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਸਟਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। * ਕਾਈਲ ਕਯਾਕ, ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਬਾਜੀ ਦਾ [[ਕਿਰਗੀਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਨਾਮ। [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ''ਕਿਲਕੋਬੀਜ਼'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[Camel hide|ਊਠ]] ਜਾਂ [[Cow hide|ਗਊ ਦੇ ਖਾਲ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰ ਦਾ [[ਸ਼ਮਨਵਾਦ]] ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸੀ। * ਰੁਬਾਬ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਲੂਟ। * ਰਵਾਪ, ''ਰੁਬਾਬ'' ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਉਇਗਰ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ, ਪਰ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। * ਸਤੋ, ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਬੂਰ, ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁਰਲੱਭ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] - [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ, ਇੱਕ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਸਾਈਡ ਬਲਾਊਨ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]] ਜੋ ਕਿ [[ਆਜੜੀ|ਚਰਵਾਹਿਆਂ]] ਅਤੇ [[Horse herder|ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਚਰਵਾਹਿਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੜਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ''ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ'' ਦੀ ਇਕੱਲੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ''ਰੀਪਰਟੋਰੀ'' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਤਾਨਬਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ ਉਈਗਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉੱਚੇ ਫਰੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ । ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨੀ]] ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । * [[ਤਾਰ (ਸਾਜ਼)|ਟਾਰ]], ਇੱਕ ਡਬਲ-ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਚਮੜੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ, [[ਕੋਹਕਾਫ਼|ਕਾਕੇਸ਼ਸ]] ਅਤੇ [[ਈਰਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲੂਟ (ਈਰਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹਨ)। ''ਟਾਰ'' [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ == 2000 ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਖਾਨ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਕਲਚਰ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ (AKMICA) ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। AKMICA ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਟੂਰ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.akdn.org/Music/Musicin.htm|title=Aga Khan Music Initiative in Central Asia on the AKDN website|archive-url=https://web.archive.org/web/20061205035020/http://akdn.org/Music/Musicin.htm|archive-date=2006-12-05|access-date=2006-12-08|archivedate=2006-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205035020/http://akdn.org/Music/Musicin.htm|url-status=deviated}}</ref> == ਸਾਜ਼ == * ਚੂਰ (ਕਿਰਗਿਜ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਫੂਕ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੰਸਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਤੋਂ 5 ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਈਖ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਜ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੂਰ (ਮੰਗੋਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ) ਚੂਅਰ (ਤੁਵਾਨ ਵਿੱਚ ) ਅਤੇ ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ (ਕਜ਼ਾਖ ਵਿੱਚ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[Chopo choor|ਚੋਪੋ ਚੂਰ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ , 3 ਤੋਂ 6 ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਓਕੇਰਿਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * [[ਡਫ਼|ਡੇਯਰਾ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਿੰਗਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਡੋੰਬਰਾ, ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅ ਲੰਬੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂੰਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਫਰੈਟਿਡ ਲੂੰਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਕਲ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਡੋੰਬਰਾ'' ਕਜ਼ਾਖ ਜਾਇਰਾਓ (ਬਾਰਡਸ) ਅਤੇ ਬੇਲ ਕੈਂਟੋ (ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਗੀਤ) ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਦੁਤਾਰ, ਉਜ਼ਬੇਕ, ਉਈਗਰਸ, ਤਾਜਿਕ, ਤੁਰਕਮੈਨ, ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੰਬੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂਟੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Turkmen Dutar songs on Tmhits website |url=http://www.tmhits.com/music/Dutar-sazlary-73 |access-date=2010-01-17}}</ref> * [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੋਨ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਕਾਰਡਿਯਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੱਫ਼ਾ (ਮਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਗੀਜਾਕ, 3 ਜਾਂ 4 ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੋਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸਪਾਈਕ ਫਿਡਲ ਅਤੇ ਉਈਗਰਸ, ਉਜ਼ਬੇਕ, ਤਾਜਿਕਾਂ, ਤੁਰਕਮੈਨ ਅਤੇ [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਕਰਾਕਲਪਾਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫਰੈੱਟਲੈੱਸ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਦਾ ਬਣਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । * ਜਬਾਡ਼ੇ ਦੀਆਂ ਰਬਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਮਿਰ ਕੋਮੁਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। * ਕੋਮੁਜ਼, ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਗਿਰੀਦਾਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਜੂਨੀਪਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਹੱਥ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਨਾ, ਸਟ੍ਰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। * ਕਿਲ ਕਿਆਕ, ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀ ਵੇਲ ਲਈ [[ਕਿਰਗੀਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਲਕੋਬੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੈਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[Camel hide|ਊਠ]] ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੰਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦਾ [[ਸ਼ਮਨਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। * ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਠੋਸ ਸਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਜਾਂ ਰੂਬਾਬ ਹੈ। * ਰਾਵਪ, ਇੱਕ ਉਈਗਰ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੀਣਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਬਾਬ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤਾਰਾਂ ਦੇ। * ਸਤੋ, ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਬੂਰ, ਜਾਂ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]]-ਉਜ਼ਬੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਸਾਈਬੀਜ਼ੀ, ਇੱਕ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਸਾਈਡਬਲੋਅਨ ਬੰਸਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ [[ਆਜੜੀ|ਚਰਵਾਹੇ]] ਦੁਆਰਾ ਵਾਜੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਝਾਡ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਬੀਜ਼ੀ ਕੋਲ ਇਕੱਲੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪਰਟਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਕੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਤੁਂਬੂਰ, ਉਜ਼ਬੇਕ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ ਉਈਗਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉੱਚੇ ਫਰੈਟਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੀਣਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। * [[ਤਾਰ (ਸਾਜ਼)|ਤਾਰ]], ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ,ਚਮੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀਣਾ (ਈਰਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹਨ) । ਤਾਰ [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} c8nvvaxevc5q5zik448xtlmvgngv6x7 0 161186 844020 688210 2026-08-05T22:30:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844020 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇਵਾਨਾ | image = | caption = "ਲਵ ਟੂਡੇ (2022 ਫਿਲਮ)" ਵਿੱਚ ਇਵਾਨਾ | other_names = | birth_name = ਅਲੀਨਾ ਸ਼ਾਜੀ | birth_date = | birth_place = ਅਲੁਵਾ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | education = ਬੀ.ਕਾਮ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2012–ਮੌਜੂਦ | parents = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਲੀਨਾ ਸ਼ਾਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aleena Shaji'''), ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਇਵਾਨਾ''' ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਲੀਨਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ''ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ''ਮਾਸਟਰਜ਼'' (2012) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅਲੀਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ''ਅਨੁਰਾਗਾ ਕਰਿਕਿਨ ਵੇਲਮ'' (2016) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://reelisticviews.com/?p=19500|title=Anuraga Karikkin Vellam review|date=18 November 2016|work=Reelistic Views|access-date=22 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223051155/http://reelisticviews.com/?p=19500|archive-date=23 February 2018|language=en-US}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਾਲਾ ਨੇ ''ਅਨੁਰਾਗਾ ਕਰੀਕੁਨ ਵੇਲਮ'' ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖਬਰ ਲੇਖ ਔਨਲਾਈਨ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੀਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਨਾਚਿਆਰ'' (2018) ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਅਤੇ ਜੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਬਾਲਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਇਵਾਨਾ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Citation |last=Tamil The Hindu |title='Jyothika helped me to cry' : 'Nachiyaar' Ivana Interview {{!}} Tamil The Hindu |date=21 February 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaokZqYhgc |access-date=22 February 2018}}</ref> ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਤਮਿਲ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2018/feb/22/naachiyaar-a-debut-to-remember-for-ivana-1776942.html|title=Naachiyaar: A debut to remember for Ivana|work=The New Indian Express|access-date=22 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/naachiyaar-heroine-ivana-video-interview-news-images-tamil-news-207394|title="I get goosebumps when I say Jyothika's name " - 'Naachiyaar' Ivana interview - Tamil Movie News|work=IndiaGlitz.com|access-date=22 February 2018}}</ref> ਅਰਾਸੀ, ਇੱਕ ਜਵਾਨ, ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਵਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। Sify.com ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ "ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤਾਜ਼ੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭਾਵਪੂਰਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਵਾਨਾ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਅਰਾਸੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=Review : Naachiyaar review: A perfectly satisfying watch that (2018) |url=http://www.sify.com/movies/naachiyaar-review-a-perfectly-satisfying-watch-that-deserves-your-time-review-tamil-scqoRGcajafei.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216134543/http://www.sify.com/movies/naachiyaar-review-a-perfectly-satisfying-watch-that-deserves-your-time-review-tamil-scqoRGcajafei.html |archive-date=16 February 2018 |access-date=22 February 2018 |website=sify.com |language=en}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਵਾਨਾ ਨੇ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ" ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਵਾਨਾ ਇੱਕ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ "ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਯਕੀਨਨ" ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Naachiyaar Movie Review: Finally, a Bala film with a happy ending |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/naachiyaar-film-review-bala-jyothika-gv-prakash-ivana-1170963-2018-02-16 |access-date=22 February 2018 |website=India Today |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/naachiyaar-movie-review-jyothika-star-rating-5066341/|title=Naachiyaar movie review: Jyothika, GV Prakash Kumar shine in a surprisingly 'soft' Bala movie|date=16 February 2018|work=The Indian Express|access-date=22 February 2018|language=en-US}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! |- | rowspan="2" | 2019 | 8ਵਾਂ SIIMA ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ | rowspan="2" | ''ਨਾਚਿਆਰ'' | style="text-align:center;" |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref name="siima2018">{{Cite web |title=Awards 2018 – SIIMA |url=https://siima.in/index.php/awards-2018/ |website=SIIMA |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223151337/https://siima.in/index.php/awards-2018/ |url-status=dead }}</ref> |- | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | style="text-align:center;" |ਨਾਮਜ਼ਦ | |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oqeyd91ixiu5mskcuii825ui4f3l6jg 0 183486 844022 831998 2026-08-05T23:44:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844022 wikitext text/x-wiki '''ਊਸ਼ਾ ਟਿਮੋਥੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Usha Timothy''') ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। "ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਗਾਇਕ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Film World">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZnhTAAAAYAAJ|title=Film World|date=February 1972|publisher=T.M. Ramachandran|chapter=Usha Timothy|access-date=20 January 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਡਮੇਇਨ (1965) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="mohdrafi">{{Cite web |date=14 December 2014 |title=Royalty was the not main cause of Rafi-Lata Dispute: Usha Timothy |url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/royalty-was-the-not-main-cause-of-rafi-lata-dispute-usha-timothy.html#more-3622 |access-date=14 January 2015 |website=mohdrafi.com |archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115104835/http://www.ushatimothy.com/bio/index.html#more-3622 |url-status=dead }}</ref> ਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਆਦਿ ਵਿੱਚ 5,000 ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਹਨ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਊਸ਼ਾ ਟਿਮੋਥੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਾਗਪੁਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Usha">{{Cite web |title=Usha Timothy Biography |url=http://www.ushatimothy.com/bio/index.html |access-date=15 January 2015 |website=ushatimothy.com |archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115104835/http://www.ushatimothy.com/bio/index.html |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ. ਬੀ. ਆਈ. ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਮਧੂਸੂਦਨ ਤਿਮੋਥੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਜਲਸਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਡਿਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਤਪਸ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਵੀ ਸਿੱਖੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1956-57 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਨਾਈਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]], [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮੁਕੇਸ਼]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਕਲਿਆਣ ਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਊਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਧੂਸੂਦਨ ਨੇ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਾਲਾ ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ '''ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ''<nowiki/>' (1956) ਤੋਂ 'ਰਸਿਕ ਬਲਮਾ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਡਮੇ (1965) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੋਡ਼ੀ "ਤੂ ਰਾਤ ਖਾਦੀ ਥੀ ਛੱਤ ਪੇ" ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ 1962 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ'' ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਨਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ '''[[Taqdeer (1967 film)|ਤੁਕਦੀਅਰ]]'' "ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ। ਗੀਤ ਸਨ "ਜਬ ਜਬ ਬਹਾਰ ਆਈ" ਅਤੇ "ਪਾਪਾ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਨਾ", ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਫੀ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ "ਆਰ ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਦੇਖੋ ਆਁਖ ਮੇਰੀ ਲੱਦੀ ਹੈ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। == ਸਹਿਯੋਗ == === ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ === ਊਸ਼ਾ ਟਿਮੋਥੀ ਨੇ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਿਕ ਸੁਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1965 ਦੀ ਫਿਲਮ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਡਮੇਇਨ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ "ਤੂ ਰਾਤ ਖਾਦੀ ਥੀ" ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਡ਼ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਹਰਾ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨ ਨੇ ਬੁਲੋ ਸੀ ਰਾਣੀ, ਰੋਸ਼ਨ, [[ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ]], [[S.N. Tripathi|ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], ਐੱਮ. ਮਹਿੰਦਰ, ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ, [[ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ]], [[Sonik-Omi|ਸੋਨਿਕ-ਓਮੀ]], ਬਾਬੁਲ, ਲਾਲਾ ਸੱਤਾਰ ਅਤੇ [[Jagdish Khanna|ਜਗਦੀਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। === ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ === ਊਸ਼ਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਟ ਟਰੈਕ "ਤੂ ਰਾਤ ਖਾਦੀ ਥੀ" ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਡਮੇ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਜੋਡ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ [[ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]], ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ, ਹੇ[[ਹੇਮਲਤਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਹੇਮਲਾਟਾ]] ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲੇ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ" ਖਾਨਕ "ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਬੇਟਾ ਦਮ (ਪਾਵਰ ਕੇ ਸਾਥ ਗਾਓ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੱਸਦੇ ਸੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦਜੀ ਆਪਕੇ ਜੈਸੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਕੈਸੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ!" ਊਸ਼ਾ ਟਿਮੋਥੀ ਵੀ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੀਤ,' ਐ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋਂ 'ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਇੱਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਃ <ref>{{Cite web |title=Usha Timothy &#124; Movies, Singer - Bollywood MuVyz |url=http://muvyz.com/people/ra902222/Filmography/Singer/4/ |website=Usha Timothy &#124; Movies, Singer - Bollywood MuVyz |access-date=2024-03-29 |archive-date=2016-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317201151/http://muvyz.com/people/ra902222/Filmography/Singer/4/ |url-status=dead }}</ref> # ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ (1962) # ਬਿਰਜੂ ਉਇਸਟਾਡ (1964) # ਮਹਾਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ (1964) # ਚਾਰ ਚੱਕਰਮ (1965) # ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਡਮੇਇਨ (1965) # ਸਤੀ ਨਾਰੀ (1965) # ਸੁਨੇਹਰੇ ਕਦਮ (1966) # ਵੀਰ ਬਜਰੰਗ (1966) # ਵਿਦਿਅਰਥੀ (1966) # ਜੌਹਰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ (1967) # ਮੇਰਾ ਮੁੰਨਾ (1967) # ਰਾਮ ਰਾਜ (1967) # ਤਕਦਿਰ (1967) # ਫਰੇਬ (1968) # ਹਰ ਹਰ ਗੰਗੇ (1968) # ਪਰਿਵਾਰ (1968) # ਅਪਨਾ ਖੂਨ ਅਪਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ (1969) # [[Mahua (film)|ਮਹੂਆ]] (1969) # ਨਟੀਜਾ (1969) # ਰਾਤ ਕੇ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ (1969) # ਵਿਸ਼ਵਾਸ (1969) # ਗੁਨਾਹਨ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ (1970) # ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1970) # ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ (1970) # ਖੰਡਨ ਦੇ ਓਹਲੇ (1970) [ਪੰਜਾਬੀ] # ਏਕ ਦਿਨ ਆਧੀ ਰਾਤ (1971) # ਜੌਹਰ ਮਹਿਮੂਦ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ (1971) # ਲਡ਼ਕੀ ਪਸੰਦ ਹੈ (1971) # ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ (1971) # ਕੰਚ ਔਰ ਹੀਰਾ (1972) # ਚੱਤਣ ਸਿੰਘ (1974) # ਹਮਰਾਹੀ (1974) # ਆਜਾ ਸਨਮ (1975) # ਅਨੋਖਾ (1975) # ਡੂ ਠੱਗ (1975) # ਜਾਨ ਹਾਜਿਰ ਹੈ (1975) # ਉਲਜਾਨ (1975) # ਜ਼ੋਰੋ (1975) # ਫ਼ਰੀਸ਼ਤਾ ਯਾ ਕਤਿਲ (1977) # ਅਤਿਤੀ (1978) # ਬੇਸ਼ਰਾਮ (1978) # ਕਾਲ ਸੁਬਾਹ (1978) # ਨਾਸਬੰਦੀ (1978) # ਖੰਜਰ (1980) # ਮੇਰਾ ਸਲਾਮ (1981) # ਪਿਆਰ ਕੇ ਰਾਹੀ (1982) # ਪਿਆਰ ਬਡ਼ਾ ਨਾਦਾਨ (1984) # ਰਹੇਮਡੀਲ ਜਲਾਦ (1985) # ਸੋਨੇ ਕਾ ਪਿੰਜਾਰਾ (1986) # ਸਾਤ ਲੱਦਕੀਆਂ (1989) # ''ਆਖਰੀ ਚੇਤਵਾਨੀ'' (1993) # ਪਰਦੇਸੀ (1993) == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀਃ <ref>{{Cite web |title=Usha Timothy &#124; Movies, Singer - Bollywood MuVyz |url=http://muvyz.com/people/ra902222/Filmography/Singer/4/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317201151/http://muvyz.com/people/ra902222/Filmography/Singer/4/ |archive-date=17 March 2016 |access-date=15 January 2015 |website=Usha Timothy &#124; Movies, Singer - Bollywood MuVyz}}</ref> # ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ (1962) # ਬਿਰਜੂ ਉਸਤਾਦ (1964) # ਮਹਾਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ (1964) # ਚਾਰ ਚੱਕਰਮ (1965) # ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ (1965) # ਸਤੀ ਨਾਰੀ (1965) # ਸੁਨਹਰੇ ਕਦਮ (1966) # ਵੀਰ ਬਜਰੰਗ (1966) # ਵਿਦਿਆਰਥੀ (1966) # ਜੌਹਰ ਇਨ ਬੋਂਬੇ (1967) # ਮੇਰਾ ਮੁੰਨਾ (1967) # ਰਾਮ ਰਾਜ੍ਯ (1967) # ਤਕਦੀਰ (1967) # ਫਰੇਬ (1968) # ਹਰ ਹਰ ਗੰਗੇ (1968) # ਪਰਿਵਾਰ (1968) # ਅਪਨਾ ਖੂਨ ਅਪਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ (1969) # [[Mahua (film)|ਮਹੂਆ]] (1969) # ਨਤੀਜਾ (1969) # ਰਾਤ ਕੇ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ (1969) # ਵਿਸ਼ਵਾਸ (1969) # ਗੁਨਾਹੋੰ ਕੇ ਰਾਸ੍ਤੇ (1970) # ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1970) # ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ (1970) # ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ (1970) [ਪੰਜਾਬੀ] # ਏਕ ਦਿਨ ਆਧੀ ਰਾਤ (1971) # ਜੌਹਰ ਮਹਿਮੂਦ ਇਨ ਹਾਂਗਕਾਂਗ (1971) # ਲੜਕੀ ਪਸੰਦ ਹੈ (1971) # ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ (1971) # ਕਾਂਚ ਔਰ ਹੀਰਾ (1972) # ਚੱਟਾਣ ਸਿੰਘ (1974) # ਹਮਰਾਹੀ (1974) # ਆਜਾ ਸਨਮ (1975) # ਅਨੋਖਾ (1975) # ਦੋ ਠੱਗ (1975) # ਜਾਨ ਹਾਜਿਰ ਹੈ (1975) # ਉਲਝਨ (1975) # ਜ਼ੋਰੋ (1975) # ਫ਼ਰੀਸ਼ਤਾ ਯਾ ਕਤਿਲ (1977) # ਅਤਿਥੀ (1978) # ਬੇਸ਼ਰਮ (1978) # ਕਲ ਸੁਬਹ (1978) # ਨਸਬੰਦੀ (1978) # ਖੰਜਰ (1980) # ਮੇਰਾ ਸਲਾਮ (1981) # ਪਿਆਰ ਕੇ ਰਾਹੀ (1982) # ਪਿਆਰ ਬੜਾ ਨਾਦਾਨ (1984) # ਰਹਿਮਦਿਲ ਜਲਾਦ (1985) # ਸੋਨੇ ਕਾ ਪਿੰਜਰਾ (1986) # ਸਾਤ ਲੱਕੀੜਆਂ (1989) # ''ਆਖਰੀ ਚੇਤਵਾਨੀ'' (1993) # ਪਰਦੇਸੀ (1993) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.christianfort.com/USHA%20TIMOTHY/index.html ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329151426/http://www.christianfort.com/USHA%20TIMOTHY/index.html |date=2024-03-29 }} * {{IMDb name|id=1719168}} lrqwdd1bffad1ew1gqvakeq235bdasu 0 190798 844021 829007 2026-08-05T23:00:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844021 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣਾ''' [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਵੋਕਲ [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਣਿਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਅਮੀਰ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,ਜਿਸਨੇ [[ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ]], ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਰਜਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ]] ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਮਿਰ ਖਾਨ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਣੇ ਦੀ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧੜੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ]], [[ਇੰਦੌਰ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗ ਹੋਣ। ਇਹ ਘਰਾਣੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਪਸੀ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਘੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇੱਕ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਕਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਣੇ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ "ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ" ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" [[ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੰਬਿਤ ਲਯ 'ਚ ਖੂਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਨਾਂ ਰਜਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੂਖੰਡ ਬਣਤਰ ਭਿੰਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਵਰਗਾ ਹੈ। 'ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ' ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਧਰੁਪਦ ਵਾਂਗ ਧੀਮੀ ਰਫਤਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤਾਮਝਾਮ ਤੋ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਨਾਡਕਰਨੀ ਨੇ ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਹੀ ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਮੁਖੀ, ਸਨਮਾਨਜਨਕ 'ਦਰਬਾਰ' ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ (ਉਹ 'ਸੁਰ-ਰੰਗ' ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੇ ਵੀ 'ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ' ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। '''ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:-''' * ਹੌਲੀ-ਗਤੀ 'ਚ ਰਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ * ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ * ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ (ਦਰਬਾਰੀ) ਰਾਗਾਂ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ * ਧੁਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ * ਬੋਲ ਅਲਾਪ ਅਤੇ ਸਰਗਮ ਮੇਰੂਖੰਡ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ * ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮੁਰਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ * ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ( ਐਕਸੀਕੈਟੁਰਾ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ * ਤਿਹਾਈ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭ ਵਰਤੋਂ * [[ਬੰਦਿਸ਼]] ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ - ਬੰਦਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ * ਇੱਕ ਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ [[ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)|ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ]] 'ਚ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਲਯ ਜਾਂ ਗਤੀ 'ਚ ਗਾਨਾ * ਇੱਕ ਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ * ਰੁਬਾਈਦਰ ਤਰਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 1974 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣਾ" ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਖਾਸ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਰ ਨਾਥ|ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ]], ਸ਼ੰਕਰ ਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਕੰਕਨਾ ਬੈਨਰਜੀ, ਪੂਰਵੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਨ (ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ) ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ 'ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ' ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ == * ਗੋਕੁਲੋਤਸਵਜੀ ਮਹਾਰਾਜ <ref name="Swarganga">{{Cite web |date=2015 |title=Swarganga |url=http://www.swarganga.org/artist_details.php?id=64 |access-date=February 5, 2015 |publisher=Swarganga |archive-date=ਜੁਲਾਈ 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708162330/https://www.swarganga.org/artist_details.php?id=64 |url-status=dead }}</ref> * ਕੰਕਨਾ ਬੈਨਰਜੀ <ref>{{Cite web |title=Kankana Banerjee - the Official Web Site - |url=http://www.kankanabanerjee.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152219/http://www.kankanabanerjee.com/ |archive-date=2012-04-25 |access-date=2022-07-10}}</ref> * ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਰਮਾ <ref>{{Cite web |title=City News, Indian City Headlines, Latest City News, Metro City News |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=189636}}{{Dead link|date=February 2023|bot=medic}}</ref> * ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਵਰਮਾ <ref>{{Cite web |title=Baldev Raj Verma, Delhi, India |url=http://www.panditbaldevrajverma.com/ |publisher=panditbaldevrajverma.com |access-date=2024-11-12 |archive-date=2021-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220141633/http://panditbaldevrajverma.com/ |url-status=dead }}</ref> * ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ <ref>{{Cite web |title=Ramneek Singh |url=http://www.RamneekSingh.Com |publisher=RamneekSingh.Com}}</ref> <ref name="Melody that captures soul">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/melody-that-captures-soul/article17435754.ece|title=Melody that captures soul|last=Sinha|first=Manjari|date=10 March 2017|work=Newspaper article|access-date=10 November 2021|publisher=The Hindu|agency=The Hindu|issue=Online|ref=Newspaper article}}</ref> * ਅਖਿਲ ਕੁਮਾਰ ਦਾਸ <ref>{{Cite web |title=Pandit Shrikant Bakre Memorial Foundation |url=http://www.psbmforg.wix.com/psbmf |access-date=2024-11-12 |archive-date=2014-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911202140/http://psbmforg.wix.com/psbmf |url-status=dead }}</ref> * ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਉਸਤਾਦ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਦੀ ਵਿਧਿਯਾਰਥਨ) == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕ == * ਗੋਕੁਲੋਤਸਵਜੀ ਮਹਾਰਾਜ<ref name="Swarganga"/> * ਕੰਕਾਨਾ ਬੈਨਰਜੀ <ref>{{Cite web |title=Kankana Banerjee - the Official Web Site - |url=http://www.kankanabanerjee.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152219/http://www.kankanabanerjee.com/ |archive-date=2012-04-25 |access-date=2022-07-10}}</ref> * ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਰਮਾ <ref>{{Cite web |title=City News, Indian City Headlines, Latest City News, Metro City News |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=189636}}{{Dead link|date=February 2023|bot=medic}}</ref> * ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਵਰਮਾ <ref>{{Cite web |title=Baldev Raj Verma, Delhi, India |url=http://www.panditbaldevrajverma.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220141633/http://panditbaldevrajverma.com/ |archive-date=20 December 2021 |access-date=9 November 2011 |publisher=panditbaldevrajverma.com}}</ref> * ਰਮਨੀਕ ਸਿੰਘ <ref>{{Cite web |title=Ramneek Singh |url=http://www.RamneekSingh.Com |publisher=RamneekSingh.Com}}</ref><ref name="Melody that captures soul" /> * ਅਖਿਲ ਕੁਮਾਰ ਦਾਸ <ref>{{Cite web |title=Pandit Shrikant Bakre Memorial Foundation |url=http://www.psbmforg.wix.com/psbmf |access-date=2024-11-12 |archive-date=2014-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911202140/http://psbmforg.wix.com/psbmf |url-status=dead }}</ref> * ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਉਸਤਾਦ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ <ref name="Melody that captures soul"/><ref name="On a song">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/on-a-song/1153168/|title=On a Song|last=Mishra|first=Garima|date=9 August 2013|work=Newspaper article|access-date=10 November 2021|publisher=The Indian Express|agency=The Indian Express|issue=Online|ref=On a song}}</ref> n1u02pd29ojhyutzjpmm4mn2ty7rk6u 0 195904 844012 829340 2026-08-05T14:13:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844012 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਘਵੀ ਬਿਸਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Raghvi Bist;''' ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Raghvi Bist |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1255629.html |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/2443312.html |access-date=17 December 2024 |website=[[CricketArchive]]}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ == ਉਹ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 12 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ 2020-21 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's List A Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_List_A_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ 2019-20 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20|ਟੀ-20]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's Twenty20 Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_Twenty20_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ U19 ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਲੈਂਡ U19 ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ (154 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 219) ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=22 August 2024 |title=उत्तराखंड की राघवी बिष्ट ने जड़ा ऐतिहासिक दोहरा शतक, पारी में लगाए 30 चौके, 4 छक्के |trans-title=Uttarakhand's Raghvi Bisht hit a historic double century, hitting 30 fours and 4 sixes in the innings |url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |access-date=17 December 2024 |website=RajyaSameeksha}}</ref> ਉਹ [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮੀਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ19 ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2022 |title=Interview with Uttarakhand's Raghvi Bist: Double Centurion who admires Rohit Sharma |url=https://femalecricket.com/interviews/28275-interview-with-uttarakhands-raghvi-bist-double-centurion-who-admires-rohit-sharma.html |access-date=17 December 2024 |website=Female Cricket}}</ref> ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India A Women's Squad for multi-format series against Australia A announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |access-date=24 October 2024 |website=BCCI}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ।<ref>{{Cite web |date=22 August 2024 |title=टिहरी की राघवी बिष्ट ने ऑस्ट्रेलिया दौरे को बनाया सफल, तीन मैचों में जड़े तीन अर्धशतक |trans-title=Tehri's Raghavi Bisht made the Australia tour successful, scored three half-centuries in three matches |url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |access-date=17 December 2024 |website=Haldwani Live}}</ref> ਉਸਨੇ 22 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ]] ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Flintoff's double-strike secures Australia A four-day victory |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-a-women-vs-india-a-women-2024-1443790/australia-a-women-vs-india-a-women-only-unofficial-test-1443800/match-report-day4 |access-date=17 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women's First-Class Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_First-Class_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> 2024 ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ (51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 71) ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ (ਭਾਰਤ ਈ) ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪਾਰੀ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=27 November 2024 |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist guide India E to 2024 Challenger Trophy Win |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/56603-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-guide-india-e-to-2024-challenger-trophy-win.html |access-date=17 December 2024 |website=Female Cricket}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Royal Challengers Bengaluru Secure Raghvi Bist for INR 10 Lakh in Women's Premier League 2025 Auction |url=https://www.footboom1.com/en/news/cricket/2184300-royal-challengers-bengaluru-secure-raghvi-bist-for-inr-10-lakh-in-women-s-premier-league-2025-auction |access-date=17 December 2024 |website=Foot Boom }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ravindranath |first=Sruthi |title=WPL 2025 auction: Dottin, Bell, Bist and others to watch out for |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-auction-deandra-dottin-lauren-bell-raghvi-bist-and-others-to-watch-out-for-1464852 |access-date=17 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 December 2024 |title=Who's Raghvi Bist, the batting sensation from Uttarakhand picked by RCB |url=https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |access-date=17 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217154011/https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |url-status=dead }}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਬਿਸਟ ਨੂੰ 2024 ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |access-date=17 December 2024 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |access-date=17 December 2024 |website=International Cricket Council}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20ਆਈ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=India drop Reddy; Kashyap, Bist, Rawal get maiden call-ups for West Indies series |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-women-2024-arundhati-reddy-dropped-kashyap-bist-rawal-handed-maiden-call-ups-1464853 |access-date=13 December 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=India's squad for IDFC First Bank T20I & ODI series against West Indies announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |access-date=13 December 2024 |website=[[Board of Control for Cricket in India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 December 2024 |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist Earn Maiden Call-Ups to Indian Squad for West Indies series |url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/57940-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-earn-maiden-call-ups-to-indian-squad-for-west-indies-series.html |access-date=13 December 2024 |website=Female Cricket}}</ref> ਉਸਨੇ 17 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=IND Women vs WI Women at DY Patil- December 17, 2024 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459892.html |access-date=18 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 December 2024 |title=Raghvi Bist makes her debut as Windies choose to field in second T20I |url=https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |access-date=18 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217141311/https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਟੀ-20ਆਈ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 31 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Mandhana praises Raghvi, Richa as India win home T20I series after 5 years |url=https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |access-date=20 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220052736/https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2004]] rkzf25d6cxqxwnk0966c9yocckfbvcj 0 195909 844014 843978 2026-08-05T15:31:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844014 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਈਮਾ ਠਾਕੋਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saima Thakor;''' ਜਨਮ 13 ਸਤੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1990/1990005/1990005.html |website=CricketArchive}}</ref> ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/saima-thakor-1255542 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਠਾਕੋਰ ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor |url=https://www.wplt20.com/players/saima-thakor-wpl-profile-83651 |access-date=25 October 2024 |website=Women's Premier League}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2024 |title=How nerveless Thakor and all-round Deepti kept Warriorz alive in the knockouts race |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-how-nerveless-saima-thakor-and-all-round-deepti-sharma-kept-up-warriorz-alive-in-knockouts-race-1424130 |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਟੀਮ ਲਈ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=14 March 2024 |title=The many ambitions of Saima Thakor |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-many-ambitions-of-saima-thakor-1424619 |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਠਾਕੋਰ ਨੂੰ 2024 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |access-date=25 October 2024 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |access-date=25 October 2024 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |access-date=17 October 2024 |website=BCCI |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Thakor makes a mark on debut to give India 1-0 lead |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-india-2024-25-1454389/india-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-1454391/match-report |access-date=25 October 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mandhana hopes for more brilliance after Saima Thakor's solid debut |url=https://www.cricket.com/news/smriti-mandhana-hopes-for-more-brilliance-after-saima-thakors-solid-debut-10242024-1729790136781 |access-date=25 October 2024 |website=Cricket.com |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203085215/https://www.cricket.com/news/smriti-mandhana-hopes-for-more-brilliance-after-saima-thakors-solid-debut-10242024-1729790136781 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Radha Yadav, Saima Thakor shine as India Women beat New Zealand in first ODI |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/indian-womens-cricket-team-beats-new-zealand-in-first-odi-narendra-modi-stadium-ahmedabad-13828858.html |access-date=25 October 2024 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |title=Patience pays off as Saima Thakor impresses on international debut against New Zealand |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/saima-thakor-indian-womens-cricket-team-bowler-international-debut-new-zealand-first-odi-score-news/article68796235.ece |access-date=27 October 2024 |website=Sportstar}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ]] ਨਾਲ 70 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ 9ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=IND vs NZ: Radha Yadav, Saima Thakor fall short of breaking women's ODI world record after heroic fightback |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-vs-nz-radha-yadav-saima-thakor-fall-short-of-breaking-women-s-odi-world-record-after-heroic-fightback-2024-10-27-959185 |access-date=28 October 2024 |website=India TV}}</ref> ਉਸਨੇ 15 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Saima Thakor handed T20I debut as Hayley Matthews opts to bowl in Mumbai |url=https://www.cricket.com/news/saima-thakor-handed-t20i-debut-as-hayley-matthews-opts-to-bowl-in-mumbai-12152024-1734268992393 |access-date=18 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219132321/https://www.cricket.com/news/saima-thakor-handed-t20i-debut-as-hayley-matthews-opts-to-bowl-in-mumbai-12152024-1734268992393 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਕਿਆਨਾ ਜੋਸਫ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਵਿਕਟ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |title=India suffer nine-wicket defeat as West Indies level series |url=https://olympics.com/en/news/india-vs-west-indies-women-t20-2024-cricket-ind-w-wi-w-match-2-report |access-date=11 January 2024 |website=Olympics}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1255542}} * {{Cricketarchive|id=1990005}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] fmy1crgr3foz5g1k7o7iyb0o7ibn55g 0 196116 844013 842099 2026-08-05T15:15:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844013 wikitext text/x-wiki '''ਸਯਾਲੀ ਸਤਘਰੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sayali Satghare;''' ਜਨਮ 2 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sayali Satghare |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1255540.html |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sayali Satghare |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1910/1910045/1910045.html |access-date=14 December 2024 |website=[[CricketArchive]]}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ == ਸਤਘਰੇ ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 15 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ 2015-16 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਵਨ ਡੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's List A Matches played by Sayali Satghare |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1910/1910045/Womens_List_A_Matches.html |access-date=14 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ 2019-20 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20|ਟੀ-20]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's Twenty20 Matches played by Sayali Satghare |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1910/1910045/Womens_Twenty20_Matches.html |access-date=14 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸਨੇ 28 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ 2023-24 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੰਟਰ ਜ਼ੋਨਲ ਮਲਟੀ-ਡੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Women's First-Class Matches played by Sayali Satghare |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1910/1910045/Womens_First-Class_Matches.html |access-date=14 December 2024 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸਨੇ 2023-24 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਜੇਤੂ ਸੈਂਕੜਾ (100) ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=How the WPL squads stack up for the 2024 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2024-how-the-squads-of-mi-rcb-dc-upw-gg-stack-up-1421611 |access-date=14 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ ਦੁਆਰਾ [[2024 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|2024 WPL]] ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਕਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sayali Satghare |url=https://www.wplt20.com/players/sayali-satghare-wpl-profile-83633 |access-date=14 December 2024 |website=[[Women's Premier League (cricket)|WPL]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam, Kanika Ahuja ruled out of WPL with injuries |url=https://www.espncricinfo.com/story/kashvee-gautam-kanika-ahuja-ruled-out-of-wpl-with-injuries-1421799 |access-date=14 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਹ WPL ਵਿੱਚ [[ਦਯਾਲਨ ਹੇਮਲਤਾ|ਦਿਆਲਨ ਹੇਮਲਤਾ ਦੇ]] ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ WPL ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Satghare comes in for Hemalatha to become the first concussion substitute in the WPL |url=https://www.espncricinfo.com/story/gujarat-giants-sayali-satghare-comes-in-for-d-hemalatha-as-the-first-concussion-substitute-in-the-wpl-1423415 |access-date=14 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |access-date=14 December 2024 |website=BCCI |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 October 2024 |title=Sayali Satghare, Saima Thakor, Tejal, Priya earn maiden ODI call-ups for New Zealand series |url=https://www.sentinelassam.com/sports-news/sayali-satghare-saima-thakor-tejal-priya-earn-maiden-odi-call-ups-for-new-zealand-series |access-date=13 December 2024 |website=The Sentinel}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India squad for Ireland Women’s ODIs announced: Smriti Mandhana to lead; Harmanpreet, Renuka Singh rested |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-womens-squad-player-list-vs-ireland-smriti-mandhana-captain-harmanpreet-kaur-rest/article69067455.ece |access-date=10 January 2025 |website=[[Sportstar]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Harmanpreet, Renuka rested for Ireland ODIs; Mandhana to lead India |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-women-vs-ireland-harmanpreet-kaur-renuka-singh-rested-for-odis-smriti-mandhana-to-lead-india-1467987 |access-date=10 January 2025 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਸਨੇ 10 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Who is Sayali Satghare? All-rounder makes India debut vs Ireland in family's presence |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sayali-satghare-india-women-vs-ireland-women-odi-debutant-all-rounder-rajkot-stmp-2662819-2025-01-10 |access-date=10 January 2025 |website=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is Sayali Satghare? The All-Rounder Who Makes Her ODI Debut For India Against Ireland |url=https://cricket.one/player-stories/who-is-sayali-satghare-the-all-rounder-who-makes-her-odi-debut-for-india-against-ireland/6780c208b8afe0b4709c8473 |access-date=10 January 2025 |website=CricketOne |archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111041024/https://cricket.one/player-stories/who-is-sayali-satghare-the-all-rounder-who-makes-her-odi-debut-for-india-against-ireland/6780c208b8afe0b4709c8473 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਰਲੀਨ ਕੈਲੀ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਟ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Sayali Satghare impresses on international debut against Ireland |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/59627-sayali-satghare-impresses-on-international-debut-against-ireland.html |access-date=10 January 2025 |website=Female Cricket}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1255540}} * {{Cricketarchive|id=1910045}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] 4oal852xszi9j86jeyyx33sinir0zse 0 204807 844025 842602 2026-08-06T05:32:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844025 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox cricketer|name='''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼'''|female=true|image=Kranti Gaud.jpeg|caption=Gaud in 2025|full_name=|birth_date={{birth date and age|2003|8|11|df=yes}}|birth_place=[[Ghuwara]], [[Madhya Pradesh]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm medium-fast|role=[[Bowling (cricket)|Bowler]]|international=true|country=India|internationalspan=2025–present|onetest=true|testdebutdate=6 March|testdebutyear=2026|testdebutagainst=Australia|testcap=96|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|odidebutdate=11 May|odidebutyear=2025|odidebutagainst=Sri Lanka|odicap=156|lastodidate=2 November|lastodiyear=2025|lastodiagainst=South Africa|odishirt=26|T20Idebutdate=12 July|T20Idebutyear=2025|T20Idebutagainst=England|T20Icap=88|lastT20Idate=26 December|lastT20Iyear=2025|lastT20Iagainst=Sri Lanka|T20Ishirt=26|club1=[[Madhya Pradesh women's cricket team|Madhya Pradesh]]|year1={{nowrap|2023/24–present}}|club2=[[UP Warriorz]]|year2=2025–present|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTest]]|matches1=2|runs1=1|bat avg1=1.00|100s/50s1=0/0|top score1=1|deliveries1=234|wickets1=7|bowl avg1=15.57|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|matches2=4|runs2=4|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=4[[not out|*]]|deliveries2=161|wickets2=9|bowl avg2=17.55|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/52|catches/stumpings2=0/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=1|runs3=0|bat avg3=–|100s/50s3=–|top score3=–|deliveries3=18|wickets3=0|bowl avg3=–|fivefor3=–|tenfor3=–|best bowling3=–|catches/stumpings3=0/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=16|runs4=17|bat avg4=5.66|100s/50s4=0/0|top score4=12|deliveries4=647|wickets4=25|bowl avg4=19.36|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=6/52|catches/stumpings4=4/–|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kranti-gaud-1464471 ESPNcricinfo|date=6 August|year=2025}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼''' (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂ. ਪੀ. ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Gaud |url=https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |access-date=17 May 2025 |website=WPL}}</ref> ਗੌਡ਼ ਉਸ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2024-25 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="KG" /> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="KG" /> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="KG"/> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿਕਟ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਨੂੰ ਆਉਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=WPL 2025: UP Warriorz’s Kranti Goud outpaces odds to make a mark |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/kranti-goud-wpl-2025-debut-wickets-up-warriorz-meg-lanning-shafali-jemimah-tennis-ball-stats-news/article69254810.ece |access-date=19 May 2025 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਈਸੀ ਵੋਂਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Henry's onslaught, Harris and Goud's dream spells get Warriorz off the mark |url=https://www.espncricinfo.com/series/wpl-2024-25-1463356/delhi-capitals-women-vs-up-warriorz-women-8th-match-1469305/match-report |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Henry smashes joint-fastest fifty in the WPL, Harris third to take a hat-trick |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-stats-chinelle-henry-smashes-the-joint-fastest-fifty-in-the-womens-premier-league-1474363 |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Goud Added To India’s Tri-Series Squad, Kashvee Ruled Out Injured |url=https://www.news18.com/cricket/kranti-goud-added-to-indias-tri-series-squad-kashvee-ruled-out-injured-ws-l-9326190.html |access-date=17 May 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |title=Injured Kashvee Gautam ruled out; Kranti Goud gets first India call-up for ODI tri-series |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-tri-series-odi-kranti-goud-maiden-call-up-replace-kashvee-gautam-injury/article69548605.ece |access-date=17 May 2025 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam ruled out of tri series due to injury, to be replaced by Kranti Goud |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/kashvee-gautam-ruled-out-of-tri-series-due-to-injury-to-be-replaced-by-kranti-goud-2720363-2025-05-06 |access-date=17 May 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India hand debuts to Kashvee Gautam, NS Charani after opting to bowl first in tri-series opener |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-w-vs-sl-w-india-hand-debuts-to-kashvee-gautam-ns-charani-after-opting-to-bowl-first-in-tri-series-opener-2025-04-27-987522 |access-date=17 May 2025 |website=India TV}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਅਤੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=MP’s Kranti, Shuchi earn India call-up for Eng tour |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/mps-kranti-shuchi-earn-india-call-up-for-eng-tour/articleshow/121219562.cms |access-date=17 May 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squads for the England tour announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5Sm84xWz |access-date=15 May 2025 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=India unveil power-packed squads for England tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-unveil-power-packed-squads-for-england-tour |access-date=15 May 2025 |website=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ਗੌਡ਼ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), Birmingham, July 12, 2025, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448401.html |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muzumdar: Shafali in contention for ODI World Cup 'without a doubt' |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-5th-t20i-amol-muzumdar-shafali-verma-in-contention-for-odi-world-cup-without-a-doubt-1494894 |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਓ. ਡੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ, 1-1 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ|ਚੈਸਟਰ-ਲੇ-ਸਟ੍ਰੀਟ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Harmanpreet ton, Goud six-for guide India to series win |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135093/harmanpreet-ton-goud-six-for-guide-india-to-series-win |access-date=22 July 2025 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=England well beaten as India take ODI series win |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx24xw95rkxo |access-date=23 July 2025 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6/52 ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ 345 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=24 July 2025 |title=Goud's emergence and Harmanpreet's century the big plusses for in-form India |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-womens-odi-series-harmanpreet-kaur-form-and-kranti-goud-emergence-big-positives-for-india-1496467 |access-date=6 October 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ [[2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2025 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/mp-pacer-kranti-selected-to-indian-team-for-womens-world-cup-cricket/articleshow/123394993.cms|title=MP pacer Kranti selected to Indian team for Women’s World Cup cricket|date=20 August 2025|work=The Times of India|access-date=6 October 2025}}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 88 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-goud-times-roll-for-india-s-newest-new-ball-star-1505819|title=Goud times roll for India's newest new-ball star|last=Kishore|first=Shashank|date=5 October 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=6 October 2025}}</ref> ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਲੌਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ 5/37 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਪੈਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/kranti-gaud-maiden-fifer-india-seize-269-run-lead-lords-10782370/|title=Kranti Gaud takes maiden fifer as India seize 269-run lead on day 2 at Lord's|last=Vasudevan|first=Aravind|date=11 July 2026|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/krantis-five-for-smritis-unbeaten-knock-put-india-on-top/article71211630.ece|title=Kranti's five-for, Smriti's unbeaten knock put India on top|date=11 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2026}}</ref> ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Newman |first=Paul |date=July 13, 2026 |title=The Briefing: India triumph in historic Lord’s Test as England bid farewell to Beaumont and Knight |url=https://www.nytimes.com/athletic/7442071/2026/07/13/india-england-lords-womens-test-history/ |via=NYTimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1464471}} {{Navboxes|list1={{India Squad 2025 Women's Cricket World Cup}} {{India Squad 2026 Women's T20 World Cup}}}}{{UP Warriorz squad}}{{DEFAULTSORT:Gaud, Kranti}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] rp3lm4gz6bxdyfixxa8refb8t5inut9 0 204868 844017 843976 2026-08-05T20:12:54Z Nitesh Gill 8973 844017 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਅਨੁਭਵ | image = Anubhav.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | writer = | screenplay = ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ | story = | based_on = | producer = ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ | starring = [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]]<br>[[ਤਨੂਜਾ]]<br> [[ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ]]<br />[[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ]] | narrator = | cinematography = [[ਨਾਂਦੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | editing = ਐਸ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ | music = [[ਕਨੂ ਰਾਏ]]<br>[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] (ਬੋਲ) | studio = | distributor = | released = {{film date|df=y|1971|11|12}} | runtime = 139 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = }} '''''ਅਨੁਭਵ''''' (ਅਨੁਵਾਦ ਤਜੁਰਬਾ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ 1971 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], ਤਨੁਜਾ ਅਤੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲੀ ਤਿਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਿਕੜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾ ''ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ'' (1973) ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (1979) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|deadurl=Gulzar|doi=Govind Nihalani}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਧੀਆ ਗੀਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ", "ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ" ਅਤੇ "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ", ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/2005/06/30/d506301404103.htm|title=All Time Greats: Geeta Dutt: Too short a lifespan for a nightingale|date=30 June 2005|publisher=The Daily Star}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਅਮਰ ਸੇਨ ([[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਮੀਤਾ ਸੇਨ ([[ਤਨੂਜਾ]]) ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਮਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਭਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੀਤਾ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਰੀ ([[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]) ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਸੈਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੀਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ (ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ) ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਅਮਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਬਾਰਾ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਫਲੂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ-ਧਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਮਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਅਤੀਤ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਅਲਟਾਮਾਉਂਟ ਰੋਡ 'ਤੇ ਤਨੁਜਾ ਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਕਾਸਟ == * [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ|ਸੰਜੀਵ]]-ਅਮਰ ਸੇਨ * [[ਤਨੂਜਾ]]-ਮੀਤਾ ਸੇਨ * ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ -ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ * [[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]-ਹਰੀ * [[Paresh Nanda|ਪਰੇਸ਼ ਨੰਦਾ]] * ਓ. ਪੀ. ਕੋਹਲੀ-ਡਾ. ਕੋਹਲੀ * ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ-ਖੁਦ * [[Rainer F. Brusten|ਰੇਨਰ ਐੱਫ. ਬਰੂਸਟਨ]]-ਮੋਸ਼ੇ ਆਂਦਰੇ (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਧੂਮਕੇਤੁ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖ) * ਲਲਿਤ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Atul (actor)|ਅਤੁਲ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਐੱਨ. ਕੇ. ਮੁਖਰਜੀ- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Kinkar Sinha|ਕਿੰਕਰ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Meena Sinha|ਮੀਨਾ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Subhash Chowdhari|ਸੁਭਾਸ਼ ਚੌਧਰੀ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) == ਦਲ == * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਵਾਦ''-ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ, [[ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ|ਸਾਗਰ ਸਰਹਦੀ]] * ''ਨਿਰਮਾਤਾ''-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਪਾਦਕ''-ਐਸ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ, [[Sakharam Borse|ਸਖਾਰਾਮ ਬੋਰਸੇ]] (ਸਹਾਇਕ) * ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ-ਨੰਦੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਆਰਟ ਡੈਕਰ-[[ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]], ਅਤੁਲ (ਸਹਾਇਕ) * ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ-[[M. Venugopal|ਐਮ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ]] * ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਮਾਣਿਕ ਚੈਟਰਜੀ, [[Dhanlal|ਧਨਲਾਲ]], ਲਲਿਤ * ''ਸਹਾਇਕ ਕੈਮਰਾਮੈਨ''-[[Randev Bhaduri|ਰਣਦੇਵ ਭਾਦੁਡ਼ੀ]], ਧੋਂਡੂ, ਵਿਜੈ ਹੰਗਲ (ਸਟਿਲਸ) * ਪੁਸ਼ਾਕ-ਏਫ਼ੇਮ[[Efem|ਐਫ਼ੇਮ]] * ''ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ''-ਕਨੂ ਰਾਏ * ''ਗੀਤਕਾਰ''-[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] * ''ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ''-[[ਮੰਨਾ ਡੇ]], [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਅਤੇ ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਗੀਤ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਗੀਤ ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/Addictions/do-you-remember-kapil-kumar-who-wrote-songs-in-anubhav/|title=Do you remember Kapil Kumar who wrote songs in Anubhav?|last=Ghosh|first=Avijit|date=March 3, 2016|work=The Times of India}}</ref> {| class="wikitable" !ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ |- |"ਕੋਈ ਚੁੱਪ ਸੇ ਆਕੇ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ" <ref>[http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html Lyrics of Anubhav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906001540/http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html|date=6 September 2008}}</ref> |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਫਿਰ ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਫੂਲ ਖਿਲਾ" |ਮੰਨਾ ਡੇ |- |"ਸੇਦੀਨ ਦੁਜੋਨੇ ਦੁਲੇਛਿਨੁ ਬੋਨ (ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ) " |ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * 1972 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 8v7hmlu7ebk8ducdu624rlh97oqeujj 844018 844017 2026-08-05T20:40:08Z Nitesh Gill 8973 /* ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ */ 844018 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਅਨੁਭਵ | image = Anubhav.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | writer = | screenplay = ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ | story = | based_on = | producer = ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ | starring = [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]]<br>[[ਤਨੂਜਾ]]<br> [[ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ]]<br />[[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ]] | narrator = | cinematography = [[ਨਾਂਦੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | editing = ਐਸ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ | music = [[ਕਨੂ ਰਾਏ]]<br>[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] (ਬੋਲ) | studio = | distributor = | released = {{film date|df=y|1971|11|12}} | runtime = 139 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = }} '''''ਅਨੁਭਵ''''' (ਅਨੁਵਾਦ ਤਜੁਰਬਾ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ 1971 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], ਤਨੁਜਾ ਅਤੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲੀ ਤਿਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਿਕੜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾ ''ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ'' (1973) ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (1979) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|deadurl=Gulzar|doi=Govind Nihalani}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਧੀਆ ਗੀਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ", "ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ" ਅਤੇ "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ", ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/2005/06/30/d506301404103.htm|title=All Time Greats: Geeta Dutt: Too short a lifespan for a nightingale|date=30 June 2005|publisher=The Daily Star}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == ਅਮਰ ਸੇਨ ([[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਮੀਤਾ ਸੇਨ ([[ਤਨੂਜਾ]]) ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਮਰ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਭਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੀਤਾ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਰੀ ([[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]) ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਸੈਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੀਤਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ (ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ) ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਅਮਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੁਬਾਰਾ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਫਲੂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ-ਧਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਮਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਅਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਅਤੀਤ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਰ ਮੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਅਲਟਾਮਾਉਂਟ ਰੋਡ 'ਤੇ ਤਨੁਜਾ ਦੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਕਾਸਟ == * [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ|ਸੰਜੀਵ]]-ਅਮਰ ਸੇਨ * [[ਤਨੂਜਾ]]-ਮੀਤਾ ਸੇਨ * ਦਿਨੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ -ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ * [[ਏ ਕੇ ਹੰਗਲ|ਏ. ਕੇ. ਹੰਗਲ]]-ਹਰੀ * [[Paresh Nanda|ਪਰੇਸ਼ ਨੰਦਾ]] * ਓ. ਪੀ. ਕੋਹਲੀ-ਡਾ. ਕੋਹਲੀ * ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ-ਖੁਦ * [[Rainer F. Brusten|ਰੇਨਰ ਐੱਫ. ਬਰੂਸਟਨ]]-ਮੋਸ਼ੇ ਆਂਦਰੇ (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਧੂਮਕੇਤੁ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖ) * ਲਲਿਤ- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Atul (actor)|ਅਤੁਲ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਐੱਨ. ਕੇ. ਮੁਖਰਜੀ- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Kinkar Sinha|ਕਿੰਕਰ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Meena Sinha|ਮੀਨਾ ਸਿਨਹਾ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * [[Subhash Chowdhari|ਸੁਭਾਸ਼ ਚੌਧਰੀ]]- (ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) == ਦਲ == * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਵਾਦ''-ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ, [[ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ|ਸਾਗਰ ਸਰਹਦੀ]] * ''ਨਿਰਮਾਤਾ''-ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ''ਸੰਪਾਦਕ''-ਐਸ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ, [[Sakharam Borse|ਸਖਾਰਾਮ ਬੋਰਸੇ]] (ਸਹਾਇਕ) * ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ-ਨੰਦੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ * ਆਰਟ ਡੈਕਰ-[[ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]], ਅਤੁਲ (ਸਹਾਇਕ) * ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ-[[M. Venugopal|ਐਮ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ]] * ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਮਾਣਿਕ ਚੈਟਰਜੀ, [[Dhanlal|ਧਨਲਾਲ]], ਲਲਿਤ * ''ਸਹਾਇਕ ਕੈਮਰਾਮੈਨ''-[[Randev Bhaduri|ਰਣਦੇਵ ਭਾਦੁਡ਼ੀ]], ਧੋਂਡੂ, ਵਿਜੈ ਹੰਗਲ (ਸਟਿਲਸ) * ਪੁਸ਼ਾਕ-ਏਫ਼ੇਮ[[Efem|ਐਫ਼ੇਮ]] * ''ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ''-ਕਨੂ ਰਾਏ * ''ਗੀਤਕਾਰ''-[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] * ''ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ''-[[ਮੰਨਾ ਡੇ]], [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਅਤੇ ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਨੂ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਗੀਤ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਗੀਤ ਕੋਈ ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਆਕੇ ਕਪਿਲ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/Addictions/do-you-remember-kapil-kumar-who-wrote-songs-in-anubhav/|title=Do you remember Kapil Kumar who wrote songs in Anubhav?|last=Ghosh|first=Avijit|date=March 3, 2016|work=The Times of India}}</ref> {| class="wikitable" !ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ |- |"ਕੋਈ ਚੁੱਪ ਸੇ ਆਕੇ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੋਤਾ" |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਮੁਝੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਹੋ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ" <ref>[http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html Lyrics of Anubhav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906001540/http://www.geetmanjusha.com/hindi/movie/120.html|date=6 September 2008}}</ref> |ਗੀਤਾ ਦੱਤ |- |"ਫਿਰ ਕਹੀਂ ਕੋਈ ਫੂਲ ਖਿਲਾ" |ਮੰਨਾ ਡੇ |- |"ਸੇਦੀਨ ਦੁਜੋਨੇ ਦੁਲੇਛਿਨੁ ਬੋਨ (ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ) " |ਸੁਬੀਰ ਸੇਨ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * 1972 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ * ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] aire0p1dnyvvfz9hyq527mkt686rhps