ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3206</id>
    <revision>
      <id>844095</id>
      <parentid>799367</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Psbrarmuktsar</username>
        <id>61413</id>
      </contributor>
      <comment>ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦਰਜ ਤੁਕਾਂ ਦਰੁਸਤ ਕੀਤੀਆਂ।</comment>
      <origin>844095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13057" sha1="18vnlfpzihn04ujtu8g5l0ruv5tlw6y" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਇਸਲਾਮ]] (ਜਨਮ)&lt;br /&gt;[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ)
| name               = ਮਰਦਾਨਾ
| honorific prefix   = ਭਾਈ
| honorific suffix   = ਜੀ
| native_name        = {{Nastaliq|بھائی مردانہ}}
| image              = Detail of Bhai Mardana from a Janamsakhi series of painting.png
| caption            = ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
| known_for          = ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ
| disciples          = ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ (ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ)
| birth_date         = 1459
| death_date         = 1534 (ਉਮਰ 74 ਜਾਂ 75)
| death_place        = ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ
| death_cause        = ਬਿਮਾਰੀ
| children           = ਬਾਬਾ ਰਾਜਦਾ (ਪੁੱਤਰ)&lt;br /&gt;ਬਾਬਾ ਸ਼ਜਾਦਾ (ਪੁੱਤਰ)&lt;br /&gt;ਕਾਕੀ (ਧੀ)
| relatives          = ਬੰਨੂ ਅਤੇ ਸਾਲੂ (ਪੋਤੇ)&lt;br /&gt;[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਬਲਵੰਡ]] (ਪੜਪੋਤਾ)&lt;br /&gt;ਸਤਾ (ਪੜਪੋਤਾ)
| birth_name          = ਦਾਨਾ ਮਿਰਾਸੀ
| birth_place        = ਰਾਏ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ
| mother             = ਬੀਬੀ ਲਾਖੋ
| father             = ਭਾਈ ਬਦਰੇ ਮਿਰਾਸੀ
| spouse             = ਬੀਬੀ ਰਾਖੀ
}}
{{Sikhism sidebar}}
[[ਤਸਵੀਰ:Bhai Mardana with Guru Nanak.jpg|thumb|ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ]]
'''ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ''' (1459-1534), [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਦੇ ਉਹ ਸਾਥੀ ਸਨ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਪੂਰੇ ਸੰਤਾਲੀ ਸਾਲ ਦਿਤਾ।ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਦਾਨਾ ਸੀ ਤੇ ਜਾਤ ਮਿਰਾਸੀ । ਮਿਰਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ  ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਵਜਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ  ਨੇ ਜਦ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਣਾ ਸੁਣਿਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਲੰਮੇਂ ਸਫਰਾਂ ਨੰਦਾ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਿਆ।ਦਾਨਾ ਨੂੰ ਮਰਦਾਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Guru Nanak Founder of Sikhism ( A Biography)|last=Singh|first=Dr.Trilochan|publisher=Gurdwara Parbandhak committee; Sis Ganj , Chandni Chowk , Delhi|year=1969|location=Delhi|pages=44-46|quote=&quot;No my dear friend Dana, there is no difference between you and me.We are both human beings, made of the same elements, and we carry within us same light of God.He created us equal. The only difference is that you are a bard of society which knows how precious music and musicians are,while I am a bard of God, who has given me a mission to awaken people from their sleep of ignorance, to the realisation of truth , through music and poetry.Join me Dana . Be my companion ever, and God bless you with all the Graces of Life.&quot; 
Thus ended the first meeting between the great bard of Sikh history, Dana, and Baba Nanak. Dana was won over and was renamed Mardana by Baba Nanak.|via=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5529&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=}}&lt;/ref&gt; ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਲਈ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਠੰਡ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਵੀਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਪਿਆਸ ਜਾਂ ਘਰ ਦਾ ਮੋਹ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਔਕੜ ਨਾ ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ-ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੌਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਪੰਜ ਗੁਣ-ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਸਬਰ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਭਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਜਨਮ 1459 ਨੂੰ [[ਰਾਇ-ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਮੀਰ ਬਾਦਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਰਾਸੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਪਤਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਰਾਸੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਰਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਖਾ ਪੀ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖਾਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਆਂਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਸਹਾਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਹਿਲਾਉਣ ਲਈ, ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਜਾਉਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਗਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਤਿੰਂਨ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 4 ਨਾਲ ਦਰਜ ਹਨ

ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਖਾਸ ਗੁਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚੀ ਬਾਣੀ ਉੱਨ੍ਹੀਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ।
ਸਲੋਕੁ ਮਰਦਾਨਾ ੧।।ਕਲਿ ਕਲਵਾਲੀ ਕਾਮੁ ਮਦੁ ਮਨੂਆ ਪੀਵਣਹਾਰੁ।।ਕ੍ਰੋਧ ਕਟੋਰੀ ਮੋਹਿ ਭਰੀ ਪੀਲਾਵਾ ਅਹੰਕਾਰੁ।।ਮਜਲਸ ਕੂੜੇ ਲਬ ਕੀ ਪੀ ਪੀ ਹੋਇ ਖੁਆਰੁ।।ਕਰਣੀ ਲਾਹਣਿ ਸਤੁ ਗੁੜੁ ਸਚੁ ਸਰਾ ਕਰਿ ਸਾਰੁ।।ਗੁਣ ਮੰਡੇ ਕਰਿ ਸੀਲੁ ਘਿਉ ਸਰਮੁ ਮਾਸੁ ਆਹਾਰੁ।।ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈਐ ਨਾਨਕਾ ਖਾਧੈ ਜਾਹਿ ਬਿਕਾਰ।।੧।।ਮਰਦਾਨਾ ੧।।ਕਾਇਆ ਲਾਹਣਿ ਆਪੁ ਮਦੁ ਮਜਲਸ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਧਾਤੁ।।ਮਨਸਾ ਕਟੋਰੀ ਕੂੜਿ ਭਰੀ ਪੀਲਾਏ ਜਮਕਾਲੁ।।ਇਤੁ ਮਦਿ ਪੀਤੈ ਨਾਨਕਾ ਬਹੁਤੇ ਖਟੀਅਹਿ ਬਿਕਾਰ।।ਗਿਆਨੁ ਗੁੜੁ ਸਾਲਾਹ ਮੰਡੇ ਭਉ ਮਾਸੁ ਆਹਾਰੁ।।ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਭੋਜਨੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਆਧਾਰੁ।। ੨।।ਕਾਂਯਾਂ ਲਾਹਣਿ ਆਪੁ ਮਦੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਸ ਕੀ ਧਾਰ।।ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਿਉ ਮੇਲਾਪੁ ਹੋਇ ਲਿਵ ਕਟੋਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰੀ ਪੀ ਪੀ ਕਟਹਿ ਬਿਕਾਰ।। ੩।।ਪਉੜੀ।। ਆਪੇ ਸੁਰਿ ਨਰ ਗਣ ਗੰਧਰਬਾ ਆਪੇ ਖਟ ਦਰਸਨ ਕੀ ਬਾਣੀ।।ਆਪੇ ਸਿਵ ਸੰਕਰ ਮਹੇਸਾ ਆਪੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ।।ਆਪੇ ਜੋਗੀ ਆਪੇ ਭੋਗੀ ਆਪੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਫਿਰੈ ਬਿਬਾਣੀ।।ਆਪੈ ਨਾਲ ਗੋਸਟਿ ਆਪਿ ਉਪਦੇਸੈ ਆਪੇ ਸੁਘੜੁ ਸਰੂਪੁ ਸਿਆਣੀ।।ਆਪਣਾ ਚੋਜੁ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਆਪੇ ਆਪੇ ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਹੈ ਜਾਣੀ।। ੧੨।।(ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ ੫੫੩(553))

ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵਿਸਾਰਿਆ | ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸਜਾਦਾ, ਜੋ ਸ਼੍ੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ |

'''ਅੰਤ--'''

ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅੰਤਮ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ | ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 13 ਮੱਘਰ ਸੰਮਤ 1591 ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੁਰੱਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਆਪ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਕਥਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ  ਸੰਮਤ 1591 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਮੁੜ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਿਧਰੇ ਨੀ ਮਿਲਦਾ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ, ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ |

ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਵੀ ਸਨ | ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਰਬਾਬ ਅੱਜ ਵੀ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ | ਭਾਈ ਜੇ ਦੇ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ - ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਕੀਰਤਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ ਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ |

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
*[http://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2015/12/gurmat-sangeet-da-pehla-rababi-bhai.html Gurmat Sangeet da Pehla Rababi Bhai Mardana - Dr. Harbhajan Singh Sekhon]
*[http://www.allaboutsikhs.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=29 Article 1 on Bhai Mardana ji]
*[https://web.archive.org/web/20071008045158/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/mardana.html Article 2 on Bhai Mardana ji]
*[https://web.archive.org/web/20070105042608/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Bhai_Mardana/index0.html Bhai Mardana]
{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1459]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1534]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]]
{{Sikhism-stub}}</text>
      <sha1>18vnlfpzihn04ujtu8g5l0ruv5tlw6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13274</id>
    <revision>
      <id>844126</id>
      <parentid>828236</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14861" sha1="9trwker63rn2rx9ztgohal5bj5mer6h" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]
| honorific_prefix   = ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ &lt;br /&gt;ਬਾਬਾ
| name               = ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ
| honorific_suffix   = ਜੀ
| image              = Detail of Sahibzada Zorawar Singh from a mural depicting Guru Gobind Singh and his four sons (the Sahibzadas) located within Takht Hazur Sahib.jpg
| caption            = ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 17 ਨਵੰਬਰ 1696
| birth_place        = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = 5 ਜਾਂ 6 ਦਸੰਬਰ 1705
| death_place        = [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]], ਭਾਰਤ
| death_cause        = 
| relatives          = [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] (ਭਰਾ)
[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]] (ਭਰਾ)
[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] (ਭਰਾ)
| title              = ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ
| parents            = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]], [[ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ]]
}}
'''ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ''' (17 ਨਵੰਬਰ 1696 – 5 ਜਾਂ 6 ਦਸੰਬਰ 1704&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420 |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=461 |oclc=29703420}}&lt;/ref&gt;), [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1 June 2021 |title=The Sikh Review |url=https://philarchive.org/archive/SINHVO-2#page=82 |journal=The Sikh Review |volume=69: 06 |issue=810 |page=82 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਜਨਮ==
ਕਲਗੀਧਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਜਨਮ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਨ 1686, ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਜਨਮ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੰਨ 1690, ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਜਨਮ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੰਨ 1696, ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ-ਜਨਮ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੰਨ 1698।

==ਸ਼ਹਾਦਤ==
22 ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ 1705&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਨੂੰ ਦੋਵੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ `ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 18 `ਤੇ 14 ਸਾਲ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 26 ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ 1705 ਨਵਾਬ ਸਰਹੰਦ, ਵਜ਼ੀਦੇ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਨੀਹਾਂ `ਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 6 `ਤੇ 8 ਸਾਲ ਸੀ।

== ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ==

20 ਅਤੇ 21 ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ 1705 &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/sri-gur-sobha-dr.-ganda-singh/page/n45/mode/1up|title=Sri Gur Sobha|last=Senapti|first=Kavi|publisher=Punjabi University Patiala|year=1967|editor-last=Singh|editor-first=Ganda|pages=32|quote=੬-੭ ਦਸੰਬਰ ਸੰਮਤ ੧੭੬੨ ੫-੬ ਦਸੰਬਰ  ਸੰਨ ੧੭੦੫ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਖਾਲੀ  ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।|via=archive.org}}&lt;/ref&gt;ਦੀ ਰਾਤ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਗਊ-ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਸਮਾਂ-ਵਾਇਦੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਪਿਛੋਂ ਭਿਅੰਕਰ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਕਤ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਤੇ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਜੱਥਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡਿਆ। ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਊਦੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਿਸਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘ ਵੀ ਵਿਛੜ ਗਏ। ਉਸ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ “ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ” ਕਾਇਮ ਹੈ।

ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੋਰ (ਜੀਤੋ ਜੀ) ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਆ ਗਏ। ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ਼, ਸਰਸਾ ਦੇ ਕੰਡੇ ਚਲਦੇ-ਚਲਦੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਪੁੱਜੇ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸੋਈਆਂ ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਲੈ ਆਇਆ ਜੋ ਉਥੋਂ ਵੀਹ ਕੁ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚਲਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਡੇਢ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸਨ ਪਰ ਸਰਸਾ ਦੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਨਦੀ ’ਚ ਰੁੜ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਵਿਛੱੜ ਗਏ। ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ਼ ਚਾਲ਼ੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ।

== ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ==
ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ `ਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਰਚਾਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੜ੍ਹੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਬੁੱਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਸੀ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ `ਚ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਜੋੜ `ਤੇ ਭਿੰਅਕਰ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਸਮੇਤ ਵੈਰੀ ਦਲ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਜੁਆਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਵੀਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਗਏ। ਇਸੇ ਹੀ ਜੰਗ `ਚ ਸੈਂਕੜੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਿਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਸ ਯਾਦ `ਚ ਇੱਥੇ ਗਰਦੁਆਰਾ ‘ਕਤੱਲ ਗੱੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ’ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗੁਰਦੇਵ ਵੀ, ਪੰਥ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਵੱਕਤ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ `ਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਗੜ੍ਹੀ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਐਲਾਨਿਆ “ਫੱੜ ਲੋ-ਫੜ ਲੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ” ਉਸ ਯਾਦ `ਚ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ‘ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ’ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਣਾ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਣਾ। ਵੈਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਤੇ ਫ਼ਿਰ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ `ਚ ਵੀ ਮੂੰਹ ਦੀ ਹੀ ਖਾਧੀ।

== ਸਰਿਹੰਦ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ==

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਧੁੰਮਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਹੇੜੀ ਲੈ ਗਏ ਸੀ, ਨੀਯਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇਈਮਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦੀ ਥੈਲੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਜ਼ੀਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ’ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ’ਚ ਭੁੱਖੇ-ਤਿਹਾਏ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸੇ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਕਚਿਹਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਡਰਾਵੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਰ ਉਹ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਉੱਪਰ ਦਿਲ ਪਸੀਜਿਆ ਵੇਖ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਬੱਚਿਆਂ ’ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਪ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਦਸਦਿਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਫ਼ਤਵਾ ਆਇਦ ਕਰ ਕੇ ਵਜ਼ੀਦੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀਅ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਧੱੜਾਂ ਤੋਂ ਜੁੱਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਇਸ ਜ਼ੁਲਮੀ ਹੁਕਮ ਤੇ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੱਮਦ ਖਾਂ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ‘ਹਾ’ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਦੋ ਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਟੋਡਰਮਲ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਅੱਜ “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ” ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਟੋਡਰਮਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੀਰਾ ਚੱਟ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ।

== ਵਿਰਾਸਤ ==
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ (ਬਹਾਦਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ) 'ਤੇ। ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Veer Bal Diwas 2022: History, significance and everything you need to know |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/information/story/veer-bal-diwas-2022-history-significance-and-all-you-need-to-know-2313689-2022-12-26}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
* [[ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]]
* [[ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]]
* [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>9trwker63rn2rx9ztgohal5bj5mer6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਓਹਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17303</id>
    <revision>
      <id>844089</id>
      <parentid>832138</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਕਵਲਜੀਤ</username>
        <id>61411</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰੱਖੜੀਆਂ */</comment>
      <origin>844089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19939" sha1="dga9z9sb8j6owlom6ntxt4vs7h11e4s" xml:space="preserve">'''ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ''' ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਚਾਅ ਮਲਾਰ, ਸੱਧਰਾਂ, ਯਾਦਾਂ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਜਜਬਾਤੀ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਮਨਮੋਹਕ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ [[ਧਰਤੀ]] ਹੈ, ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਮੀਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ| ਉਹ ਰਾਜ ਜੋ 5 ਗਾਰਲਿੰਗ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|

== ਤਿਓਹਾਰ ==
=== ਤੀਆਂ ===
 
ਇਹ ਜਵਾਨ ਦਿਲ ਦੀ ਹੂਕ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਪੀਘ ਦੇ ਜੋਰ ਜੋਰ ਦੇ ਹੁਲਾਰਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆ ਜੋਰਦਾਰ ਉਮੰਗਾ ਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾਈਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਤੋ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।&lt;br /&gt;
ਛਮ,ਛਮ,ਛਮ,ਛਮ ਪੈਣ ਫੁਹਾਰਾ&lt;br /&gt;
ਬਿਜਲੀ ਭਗੳ ਗਿੱਧਾ ਪਾਈਏ&lt;br /&gt;
ਸਾਨੂੰ ਸਾਉਣ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰੇ।&lt;br /&gt;
ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ&lt;br /&gt;
ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ।

“ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਲੋਗੋਵਾਲ ਦੀਆਂ ਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮਸਹੂਰ ਸੁਣੀਦੀਆਂ ਹਨ”(1)

=== [[ਵਿਸਾਖੀ]]===
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਲੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵੈਸਾਖੀ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਵਾ ਸਾਲ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੇਖ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਖ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਦਾ ਹੈ।ਰਪ

ਇਸ ਦਿਨ ਹਾੜੀ ਦੀ ਵਢਾਈ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤਿ੍ਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ:

ਤੂੜੀ ਤੰਦ ਸਾਂਭ ਹਾੜੀ ਵੇਚ ਵੱਟ ਕੇ, 

ਲੰਬੜਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੱਟ ਕੇ, 

ਪੱਗ ਝੱਗਾ ਚਾਦਰਾ ਨਵਾਂ ਸਿਵਾਇ ਕੇ, 

ਸੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਡਾਂਗ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਲਾਇ ਕੇ, 

ਕੱਛੇ ਮਾਰ ਵੰਝਲ਼ੀ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ 

ਮਾਰਦਾ ਦਮਾਮੇ ਜੱਟ ਮੇਲੇ ਆ ਗਿਆ &lt;br /&gt;[[ਨਿਰਜਲਾ ਇੱਕਾਦਸੀ]]

ਵਿਸਾਖੀ ਪਿਛੋ ਨਿਰਜਲਾ ਇਕਾਦਸੀ ਮਨਾਈ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਿਥ ਤੋ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਰਜਵੇ ਖਰਬੂਜੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।(3)

===[[ਰੱਖੜੀ|ਰੱਖੜੀਆਂ]]===
ਸਾਵਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਰੱਖੜੀਆਂ ਬੰਨਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਤੇ ਲੋਗੜੀ ਦੀਆਂ ਰੱਖੜੀਆਂ ਬੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਖੱਤਰੀ ਲੜਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਖੱਤਰਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਗਾਨੜਾਂ ਬੰਦਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਮਰੋ ਤੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆਂ ਕਰੋ।

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੱਖੜੀ (Raakhi) ਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮੌਕੇ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ `ਤੇ ਖੰਮਣੀ ਜਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਜ਼ਾਰ ਚੋਂਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ  ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ `ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸੂੁਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਜੰਗ ਲੜਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਦੁਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ `ਚ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਰੱਖੜ-ਪੁੰਨਿਆ’ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਖ਼ੈਰ ! ਇਸ ਰੱਖੜੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਂ, ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਲਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

“ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਜੀਂ ਵੀਰਨਾ, ਭੈਣਾਂ ਵਰਗਾ ਸਾਕ ਨਾ ਕੋਈ।”

ਅਜਿਹੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸਬੱਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੱਖ ਕੁੜੱਤਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁੜ ਮਿਠਾਸ ਭਰਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਮੇਲੇ ==
===[[ਵਿਸਾਖੀ]]===
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਵਾ ਸਾਲ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਮੇਲਾ ਨਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।ਲੋਕ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਗਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ।

===[[ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ]]===
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਛਪਾਰ ਪਿੰਡ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਪਾਸ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਾਦੋ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਚੋਦਸ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਝੁਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।(5)

===ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ===
ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਜਰਗ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ। ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆਂ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਈ ਬੋਲੀਆ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
&lt;br /&gt;
“ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ, ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆਂ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ”(6)

===[[ਜਗਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ]]===

ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਵਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾਂ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿਖੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫਕੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ 14, 15 ਅਤੇ 16 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਇੱਥੇ ਚੋਕੀਆਂ ਭਰਨ ਨਾਲ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਇਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋ ਹੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ।(7)

===[[ਲੋਪੋ ਦਾ ਮੇਲਾ]]===

ਲੋਪੋ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਲੋਪੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿੱਖੇ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ਚੌਦੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਮਹਿਮਾਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਮਹਿਮਾਸ਼ਾਹ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵਿੱਚੋ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਜੁੜੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ।(8)

===ਮੇਲਾ [[ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ]]===

ਵੈਸੇ ਤਾ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ [[ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹਰ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਾਸ ਮੇਲਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈI Punjabi is Best language

===ਲਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ===
ਇਸ ਨੂੰ ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਕੋਟਲੇ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।ਇਹ ਮੁਲਾ ਨਿਮਾਣੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਵਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲਾਂ(ਪੁੱਤਰ)ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿਚ ਰੋਟ(ਮੰਨ੍ਹੀਆਂ) ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ।ਜਿਹਨਾ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਵਰ ਆ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਉਹ ਪੀਰ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਬੱਕਰੇ ਜਾਂ ਕੁੱਕੜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਛਾਇਆ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-119&lt;/ref&gt;
===ਵਿਦਿਆ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੇਲਾ===
ਵਿਦਿਆ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਬਾਮ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਥੇ ਇਕ ਛੱਪੜ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।ਇਹ(ਹਾੜ੍ਹ)ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

=== ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ===
ਇਹ ਇਕ ਧਾਰਮਕ ਅਕੀਦੇ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਹੈ।ਇਕ ਹੱਥ ਇਹ ਨਵੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ ਚੌਦੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਭੀੜ ਤੇ ਜੁੜੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੌਤਕ ਭਰੇ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਮੇਲੇ ਤੇ ਮੇਲੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ  ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੇ ਟਰਾਲੀਆ ਸਜਾ ਕੇ ਕੇਸਰੀ ਜਾ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ &lt;ref&gt;ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-119&lt;/ref&gt;

===ਮੇਲਾ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ===
ਇਹ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਮੇਲਾ ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਇਥੇ ਇਕ ਪਵਿਤਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕੀ ਸ਼ਰਦਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਿਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ,ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ,ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਪੰਨਾ-120&lt;/ref&gt;

===ਪੰਜ ਪੈਆ===
ਪੰਜ ਪੈਆ,ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ ਭਾਵ ਕਣਕ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਉ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਥਾਲੀਆਂ ਭਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਣਕ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੂੰਗਣੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਚਬਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਡਾ.ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ,ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ,ਪੰਨਾ-69&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ==

1. ਪਰਮਜੀਤ ਪੰਮੀ, “ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾ, ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ”, ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ, 368135 ਬੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ - ਪੰਨਾ 67

2. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 68

3. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, “ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ”, ਪੈਪਸੁ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਪਟਿਆਲਾ [[1986]]  ਪੰਨਾ 73

4. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 74

5. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 136

6. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 137

7. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 138

8. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 139

9. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 141

{{ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
&lt;references /&gt;5. ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ [https://sea7australia.com.au/3400 ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਟਹਿਣਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120075928/https://sea7australia.com.au/3400/ |date=2023-11-20 }}</text>
      <sha1>dga9z9sb8j6owlom6ntxt4vs7h11e4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18917</id>
    <revision>
      <id>844100</id>
      <parentid>840073</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Czechoslovak_War_Cross_1939-1945_Bar.png with [[File:Czechoslovak_War_Cross_1939-1945_(1x)_Bar.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmonization).</comment>
      <origin>844100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15913" sha1="t4repx8a2qgdj3gomv3svgrwwgr20eg" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:smaller&quot;&gt; Иосиф Сталин {{ru icon}} &lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:smaller&quot;&gt; იოსებ სტალინი {{ka icon}}&lt;/div&gt;
|birthname=
| image = CroppedStalin1943.jpg
| imagesize =
| caption = ਸਟਾਲਿਨ [[ਤੇਹਰਾਨ ਕਾਨਫਰੰਸ]] ਵਿਖੇ, 1943 
| office = [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ]]
| term_start = 3 ਅਪਰੈਲ 1922
| term_end = 16 ਅਕਤੂਬਰ 1952
| predecessor = [[ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਮੋਲੋਤੋਵ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ|ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਸਕੱਤਰ]])&lt;/small&gt;
| successor = [[ਨਿਕਿਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ਦਫ਼ਤਰ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ)&lt;/small&gt;
| office2 =[[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ|ਚੇਅਰਮੈਨ]] [[ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ)|ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] 
| 1blankname2 = [[First Deputy Premier of the Soviet Union|First Deputies]]
| 1namedata2 = [[Nikolai Voznesensky]]&lt;br&gt;[[ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਮੋਲੋਤੋਵ]]
| term_start2 = 6 ਮਈ 1941
| term_end2 = 5 ਮਾਰਚ 1953
| predecessor2 = [[ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਮੋਲੋਤੋਵ]]
| successor2 = [[Georgy Malenkov]]
| office3 = [[Minister of Defence (Soviet Union)|People's Commissar for Defense of the Soviet Union]]
| premier3 = Himself
| term_start3 = 19 ਜੁਲਾਈ 1941
| term_end3 = 25 ਫਰਵਰੀ 1946
| predecessor3 = [[ਸੇਮਿਓਨ ਤਿਮੋਸ਼ੇਂਕੋ]]
| successor3 = [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁਲਗਾਨਿਨ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ&lt;/small&gt;
| office4 = [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰੇਤ|ਸਕੱਤਰੇਤ]] ਮੈਂਬਰ 
| term_start4 = 3 ਅਪਰੈਲ 1922
| term_end4 = 5 ਮਾਰਚ 1953
| office5 =ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ) ਦੀ 8ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ
| term_start5 = 8 ਮਾਰਚ 1919
| term_end5 = 5 ਮਾਰਚ 1953
| office6 = Member of the [[Orgburo]]
| term_start6 = 16 ਜਨਵਰੀ 1919
| term_end6 = 5 ਮਾਰਚ 1953
|birth_name=Ioseb Besarionis dze Jugashvili
| birth_date = {{Birth date|1878|12|18|df=y}}
| birth_place =ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਫਲਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਰੀ ਕਸਬੇ ਕੋਲ ਦਿਦਲੀਓ ਨਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ, ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ 
| death_date = {{Death date and age|1953|3|5|1878|12|18|df=y}}
| death_place = [[Kuntsevo Dacha]], [[Kuntsevo]], [[Russian SFSR]], [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]]
| resting_place = [[ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ]], ਮਾਸਕੋ (9 ਮਾਰਚ 1953 – 31 ਅਕਤੂਬਰ 1961)&lt;br&gt;[[ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਵਾਲ ਨੇਕਰੋਪੋਲਿਸ]], ਮਾਸਕੋ (31 ਅਕਤੂਬਰ 1961 ਤੋਂ)
| party = [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]
| nationality = [[ਜਾਰਜੀਆਈ]]
| spouse = [[Ekaterina Svanidze]] (1906–1907)&lt;br&gt;[[Nadezhda Alliluyeva]] (1919–1932)
| children = [[Yakov Dzhugashvili]], [[Vasily Dzhugashvili]], [[Svetlana Alliluyeva]]
| religion = ਕੋਈ ਨਹੀਂ ([[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]]), ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰਜੀਆਈ ਆਰਥੋਡਾਕਸ 
| allegiance = {{flagu|ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|1922}}
| branch = [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਾ]]
| serviceyears = 1943–1953
| rank = [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮਾਰਸ਼ਲ]] (1943–1945) &lt;br&gt; [[Generalissimus of the Soviet Union]] (1945–1953)
| commands =''ਸਰਬ'' (ਸੁਪਰੀਮ ਸੈਨਾਪਤੀ)
| battles = [[ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]]
| awards = {{ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ {ਹੀਰੋ}} {{ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਹੀਰੋ}} [[File:Hero of Socialist Labor medal.png|20px]] [[File:Badge of the Supreme Soviet of the Soviet Union.svg|70px]]&lt;br&gt;[[File:OrderVictoryRibbon.svg|30px]] [[File:OrderVictoryRibbon.svg|30px]]&lt;br&gt;[[File:Order of Red Banner ribbon bar.png|25px]] [[File:Order of Red Banner ribbon bar.png|25px]] [[File:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg|25px]] [[File:Order of Lenin ribbon bar.png|25px|link=Order of Lenin]]&lt;br&gt;[[File:Order of Lenin ribbon bar.png|25px|link=Order of Lenin]] [[File:SU Order of Suvorov 1st class ribbon.svg|25px]] [[File:Ribbon bar for the medal for the Defense of Moscow.png|25px]] [[File:Order of Glory Ribbon Bar.png|25px]]&lt;br&gt;[[File:OrdenSuheBator.png|25px]] [[File:OrdenSuheBator.png|25px]] [[File:SU Medal For the Victory over Japan ribbon.svg|25px]] [[File:SU Medal For the Victory over Japan ribbon.svg|25px]]&lt;br&gt;[[File:SU Medal In Commemoration of the 800th Anniversary of Moscow ribbon.svg|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]] [[File:Order redstar rib.png|25px]]&lt;br&gt;[[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]] [[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]] [[File:CZE Rad Bileho Lva 5 tridy BAR.svg|25px]] [[File:TCH Rad Bileho Lva 1 tridy (pre1990) BAR.svg|25px]] [[File:Czechoslovak War Cross 1939-1945 (1x) Bar.png|25px]]
| signature = Stalin Signature.svg
}}

'''ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ''' ਜਾਂ '''ਜੋਸਿਫ਼ ਵਿਸਾਰਿਓਨੋਵਿਚ ਸਟਾਲਿਨ''' ({{lang-ru|link=no|Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин}}, {{IPA-ru|ˈjosʲɪf vʲɪsɐˈrʲonəvʲɪt͡ɕ ˈstalʲɪn|pron}};ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''Ioseb Besarionis Dze Jugashvili''', {{lang-ka|იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი}}, {{IPA-ka|iɔsɛb bɛsariɔnis d͡ze d͡ʒuɣaʃvili|pron}}; 18 ਦਸੰਬਰ 1878&lt;ref name=&quot;dob&quot;/&gt; – 5 ਮਾਰਚ 1953)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rk86.com/frolov/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-01-06 |archive-date=2007-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220022647/http://rk86.com/frolov/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 1922 ਤੋਂ 1953 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ 1922 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
==ਜੀਵਨੀ== 
ਸਟਾਲਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਿਰਧਨ ਸਨ। ਜੋਜਫ [[ਗਿਰਜਾਘਰ]] ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਹਪਾਠੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੋਸੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਾਰਜਿਆ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੁੱਤੇ ਬਨਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਜੋਜਫ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤਿਫਲਿਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਜੋਜਫ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਿਫਲਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਚੋਰੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋਜਫ ਇਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਅ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ]] ਗੁਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਬਰ ਬਣਿਆ। 1899 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਤੋ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਕੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ। 1900 ਵਿੱਚ ਤੀਫਲਿਸ ਦੇ ਦਲ ਨੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਜੋਜਫ ਨੂੰ ਤੀਫਲਿਸ ਛੱਡਕੇ ਬਾਤੂਮ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 1902 ਈ. ਵਿੱਚ ਜੋਜਫ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1903 ਤੋਂ 1913 ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛੇ ਵਾਰ [[ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1917 ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਜਰਮਨ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਦੋ ਵਾਰ [[ਖਾਰਕੋਵ]] ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ|ਲੈਨਿਨ]] ਤੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ।

1922 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਸੰਘ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਉਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਟਰਾਟਸਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ। ਸਟਾਲਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਾਲ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਲਕਵਾ ਮਾਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੱਤਾ ਲਈ ਟਰਾਟਸਕੀ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। 1924 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਚੇਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਟਰਾਟਸਕੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਹ ਰੂਸ ਦਾ ਨੇਤਾ ਗਿਆ।

1928 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ – ਸਮੂਹਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਿਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ। ਸਰਕਾਰ ਸਾਮੂਹਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਰ ਉੱਤੇ ਖਰੀਦਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਨਿਰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰਗ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਧਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1940 ਈ . ਵਿੱਚ 86 % ਅਨਾਜ ਸਾਮੂਹਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, 12 % ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 1 % ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਣ ਲਈ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਵੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ 1937 ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 10 % ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਸਿੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ 1917 ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ 79 % ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਸਿੱਖਿਅਤ ਸਨ।

ਸਟਾਲਿਨ ਸਾੰਮਿਅਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ]] ਵੀ ਸੀ। 1936 ਵਿੱਚ 13 ਰੂਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਿਆ। 1937 ਤੱਕ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘ, ਸੋਵਿਅਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਟਾਲਿਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਬੂ ਸੀ।

1924 ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। 1926 ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟਰਕੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕੀਤੀ। 1934 ਈ . ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਰਾਸ਼ਟਰਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾ ਲਈ ਤਾਂ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਲੋਂ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਿਊਨਿਕ ਸਮੱਝੌਤੇ ਤੋਂ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਧ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 1942 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1943 - 44 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। 1945 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਨਰਲਿਸਿਮੋ (generalissimo) ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ]]</text>
      <sha1>t4repx8a2qgdj3gomv3svgrwwgr20eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24417</id>
    <revision>
      <id>844130</id>
      <parentid>733826</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>1613</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>844130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5465" sha1="bc3p3p30uqm7a1hgdd4dhlj8uzzrgfm" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = ਫਖਰ ਜ਼ਮਾਨ
| image = Fakhar Zaman.jpg
| caption = ਫਖਰ ਜ਼ਮਾਨ
| pseudonym =
| birth_name = ਫਖਰ ਜ਼ਮਾਨ
| birth_date =
| birth_place = ਗੁਜਰਾਤ 
| death_date =
| death_place =
| occupation = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ
| nationality = [[ਪੰਜਾਬੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| ethnicity =
| citizenship =
| education =
| alma_mater =
| period =
| genre = [[ਕਵਿਤਾ]], ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ
| subject =
| movement =
| notableworks = ਕੈਦੀ (ਨਾਵਲ), ਸੱਤ ਗਵਾਚੇ ਲੋਕ (ਨਾਵਲ)
| spouse =
| partner =
| children =
| relatives =
| influences =
| influenced =
| awards = ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼&lt;br/&gt;ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ&lt;br/&gt;ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼&lt;br/&gt;ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ
| signature =
| website = [http://academy.gov.pk Pakistan Academy of Letters]&lt;br/&gt;[http://www.worldpunjabicongress.org World Punjabi Congress]
| portaldisp =
}}
'''ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ''' (ਜਨਮ 1946) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ,&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/2008/11/12/nat6.htm Sindhi Writers Hail Fakhar Zaman as PAL Chief]&lt;/ref&gt;
[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] (ਪੀ ਪੀ ਪੀ) ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਂਗਰਸ (2009) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/2007/11/01/nat13.htm Fakhar Zaman urges national consensus]&lt;/ref&gt;
==ਜੀਵਨ==
ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਜਰਾਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)]] ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਟ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A9%9E%E0%A9%99%E0%A8%B0%20%E0%A9%9B%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਜਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲੀ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾ ਕਾਲਜ, ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚੋਂ ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
===ਉਰਦੂ ਰਚਨਾਵਾਂ===
* [[ਜ਼ਹਰਾਬ]] (ਕਵਿਤਾ) 1978 
* [[ਰਾਸਤੇ ਕੀ ਧੂਲ]] (ਕਵਿਤਾ) 1977
* [[ਦੀਵਾਰੇਂ]] (ਟੀ ਵੀ ਨਾਟਕ) 1987
* [[ਗਰਦਿਸ਼ ਮੇਂ ਪਾਓਂ]] (ਸਫਰਨਾਮਾ) 1986
* [[ਕਲਾਦੁਮ ਤਹਿਰੀਰੇਂ]] (ਅਨੁਵਾਦ) 2004
* ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ (ਇਤਹਾਸ) 2005
* [[ਤੂੰ ਕਿ ਮੈਂ]] (ਨਾਵਲ – ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ) 1969

===ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾਵਾਂ===
* [[ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ]] (ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ) 1971
* [[ਵਣ ਦਾ ਬੂਟਾ]] (ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ) 1972
* [[ਕਨਸੋਅ ਵੇਲੇ ਦੀ]] (ਕਵਿਤਾ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ) 1973
* [[ਵੰਗਾਂਰ]] (ਕਵਿਤਾ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ) 1974
* [[ਸਤ ਗੁਆਚੇ ਲੋਕ]] (ਨਾਵਲ) 1977
* [[ਇੱਕ ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ]] (ਨਾਵਲ) 1984
* [[ਬੰਦੀਵਾਨ]] (ਨਾਵਲ) 1987
* [[ਬੇ ਵਤਨਾ]] (ਨਾਵਲ) 1996
* [[ਕਮਜ਼ਾਤ]] (ਨਾਵਲ) 2003
* [[ਤੂੰ ਕਿ ਮੈਂ]] (ਨਾਵਲ) 2005
* [[ਜ਼ਵਾਲ ਦੀ ਘੜੀ]] ([[ਕਵਿਤਾ]]) 2004
* ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ – ([[ਜੀਵਨੀ]]) 2005, (ਰੇਡੀਓ ਟੀ.ਵੀ. ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ) ਨਾਟਕ ਹਨ।

===ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ===
* Pakistani Writers (An Empirical Study)
* Bhutto, The Political Thinker
* Prisoner (Novel) – ਬੰਦੀਵਾਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ - 2005
* Deadman’s Tale (Novel) – ਇੱਕ ਮਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* The Lost Seven (Novel) – ਸਤ ਗੁਆਚੇ ਲੋਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* The Alien (Novel) – ਬੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Low Born (Novel) – ਕਮਜ਼ਾਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Outcast (Novel) –ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ
* Portrait of a Prime Minister – Z.A. Bhutto (Compiler)
* Profile of a Leader – Benazir Bhutto (Compiler)
* Zulfiqar Ali Bhutto – Glimpses from the Jail File
* You or I (Novel) –ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ – 2005

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>bc3p3p30uqm7a1hgdd4dhlj8uzzrgfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29567</id>
    <revision>
      <id>844087</id>
      <parentid>814642</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="t3kmakhp2i260ms8bitzlsjgwiq4rxm" xml:space="preserve">{{Cleanup infobox|2=ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ}}{{Infobox writer
| name             = ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ&lt;br /&gt;मैथिली शरण गुप्त
| image            = Maithili_Sharan_Gupt_1974_stamp_of_India.jpg
| imagesize        = 
| alt              = 
| caption          = 
| pseudonym        = 
| birth_name       = ਲਾਲਾ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਜੂ
| birth_date       = {{Birth date|1886|8|3}}
| birth_place      = [[Chirgaon]], [[Jhansi]], [[Uttar Pradesh]], [[British India]]
| death_date       = {{Death date|1964|12|12}} (ਉਮਰ 78)
| death_place      = 
| occupation       = [[ਕਵੀ]], [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਅਨੁਵਾਦਕ]]
| nationality      = ਭਾਰਤੀ
| ethnicity        = 
| citizenship      = 
| education        = [Primary Chirgaon], [Middle: Macdonal High School Jhansi]
| alma_mater       = 
| period           = 
| genre            = 
| subject          = 
| movement         = 
| notableworks     = Panchavati, Siddharaj, Saket, Yashodhara, vishvarajya etc.
| spouse           = 
| partner          = 
| children         = 
| relatives        = 
| influences       = 
| influenced       = 
| awards           = 
| signature        = 
| website          = 
| portaldisp       = 
}}

'''ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ''' (मैथिलीशरण गुप्त) (3 ਅਗਸਤ 1886 – 12 ਦਿਸੰਬਰ 1964) [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ [[ਕਵੀ]] ਸੀ। &lt;ref&gt;http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=7328{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-04/nagpur/28157631_1_premchand-hindi-literature-anthropologists |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-13 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811031702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-04/nagpur/28157631_1_premchand-hindi-literature-anthropologists |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
ਸ਼੍ਰੀ ਪੰ. [[ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਵੇਦੀ]] ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗੀ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ (ਉਦੋਂ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ) ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤ-ਭਾਰਤੀ (1912),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jagran.com/sahitya/literary-works-3283.html |title=राष्ट्रकवि व उनकी भारत भारती, जागरण, Oct 15, 2012 |access-date=ਸਤੰਬਰ 16, 2022 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917031028/http://www.jagran.com/sahitya/literary-works-3283.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਲਈ, ਉਸਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਵੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=स्पर्श (भाग 2)|publisher=NCERT|isbn=81-7450-647-0|pages=18|language=hi|chapter=मनुष्यता|chapter-url=http://ncertbooks.prashanthellina.com/class_10.Hindi.Sparsh/K-4.pdf|access-date=2022-09-16|archive-date=2019-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024031423/http://ncertbooks.prashanthellina.com/class_10.Hindi.Sparsh/K-4.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ==
{{ਅਧੂਰਾ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964]]</text>
      <sha1>t3kmakhp2i260ms8bitzlsjgwiq4rxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਖਿੰਦਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44087</id>
    <revision>
      <id>844128</id>
      <parentid>839430</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T05:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="bt50cxz6s1532efg2f1cwrz6fvfmsn1" xml:space="preserve">'''ਸੁਖਿੰਦਰ''' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਅਤੇ 'ਸੰਵਾਦ' ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130428/6/127326.cms#127326 ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ 5 ਨੂੰ ਹੋਣਗੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ''ਸ਼ਹਿਰ ਧੁੰਦ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ'' (1974) 
* ''ਤਿੰਨ ਕੋਣ'' (ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ ਅਤੇ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ, 1979) 
* ''ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ'', (ਇਕੱਤੀ ਫਰਵਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ, 1979)
* ''ਮਕਤਲ'' (ਕੋ-ਸੰਪਾ:, 1983)
* ''ਤੂਫਾਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ'' (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1985)
* ''ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਵੱਸ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1987)
* ''ਬੁੱਢੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ'' (ਕਵਿਤਾ), 1991
* ''ਸਕਿਜ਼ੋਫਿਰੇਨੀਆ'' (ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਲੁਧਿਆਣਾ, 1993)
* ''ਇਹ ਖ਼ਤ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਿਖਾਂ'' (1998)
* ''ਕੁੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ'' (2006) 
* ''ਪਰਦੂਸ਼ਤ ਹਵਾ'' (2006)
*''ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼''&lt;ref&gt;[http://www.beta.ajitjalandhar.com/news/20130219/25/49502.cms ਲੇਖਕ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਾਵਿ ਸ੍ਰੰਗਹਿ ਲੋਕ ਅਰਪਣ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ਹੋਰ==
* ''ਅਲਾਰਮ ਕਲੌਕ'' (ਨਾਵਲ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ, 2003)
* ''ਕਨੈਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ'' (ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ)
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>bt50cxz6s1532efg2f1cwrz6fvfmsn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਗਰਾਤ ਕੁਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50272</id>
    <revision>
      <id>844117</id>
      <parentid>541758</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T22:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="cmp43i1uauwl44zlyl4ozg4wr4wgqxy" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| building_name = ਸਗਰਾਤ ਕੁਰ&lt;br/&gt; &lt;small&gt;{{lang|ca|Temple Expiatori del Sagrat Cor}}&lt;/small&gt;&lt;br/&gt; &lt;small&gt;{{lang|es|Basilica Templo Expiatorio del Sagrado Corazón de Jesús}}&lt;/small&gt;
| image = Temple del Sagrat Cor vist des de la Talaia del Tibidabo.JPG
| image_size = 275px
| caption = Entrance of the basilica
| location = [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]]
| geo = {{coord|41|25|19.47|N|2|7|7.9|E|type:landmark_region:ES|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]]
| rite = 
| municipality =
| consecration_year = 1952
| status = [[parish church]], [[minor basilica]]
| functional_status =
| heritage_designation = 
| leadership = 
| website = [http://www.templotibidabo.info www.templotibidabo.info]
| architecture = yes
| architect = [[Enric Sagnier]]
| architecture_type = [[Church (building)|ਗਿਰਜਾਘਰ]]
| architecture_style = [[Gothic Revival architecture|ਨਵੀਨ ਗੋਥਿਕ]]
| general_contractor =
| facade_direction = S
| groundbreaking = 1902
| year_completed = 1961
| construction_cost = 
| specifications = yes
| capacity =
| length = {{convert|60|m|ft}}
| width = {{convert|70|m|ft}}
| width_nave = 
| height_max = 
| spire_quantity = 5
| spire_height = 
}}

'''ਸਗਰਾਤ ਕੁਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Expiatory Church of the Sacred Heart of Jesus, [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Templo Expiatorio del Sagrado Corazón de Jesús) ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਬਿਦਾਬੋ ਪਹਾੜੀ ਤੇ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] [[ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ]] [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਰਾਤ ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਏਨਰਿਕ ਸੇਗਨੀਰ ਨੇ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਸਪ ਮਾਰੀਆ ਸੇਗਨੇਰ ਏ ਵਿਦਲ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸੇਕ੍ਰੇਡ ਹਰਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
[[File:Maqueta Sagrado Corazón.jpg|150px|thumb|left|A model of the church]]

==ਗੈਲਰੀ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; &gt;
File:Juan Bosco (1886).jpg|Saint John Bosco during his visit to Barcelona in 1886.
File:1ª pedra Sagrat Cor (28-12-02).jpg|Laying the foundation stone (12-28-1902).
File:Pabellón Expo'88.jpg|Mudéjar pavilion for the [[Exposición Universal de Barcelona (1888)|1888 Universal Exposition]] (next to the hermitage).
File:Sagrat Cor (1931).jpg|The Sagrat Cor in 1931.
File:Ermita Sagrat Cor (1902).jpg|The hermitage in 1902, before building the temple.
File:Sagrado Corazón19.jpg|The hermitage today, integrated in the temple.
File:Tibidabo07.jpg
File:Sagrado Corazón05.jpg
File:Sagrado Corazón09.jpg
File:Sagrado Corazón18.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ਮੂਰਤੀ==
ਚਰਚ ਨੂੰ 1950 ਵਿੱਚ ਜੋਸੇਪ ਮੀਰਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਤਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਫਰੈਡਰਿਕ ਮਾਰੀਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਸਲੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਪੇਨ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।ਕ੍ਰਿਪਟ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈ, ਚਰਚ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਤ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{commons category|Temple Expiatori del Sagrat Cor}}
* [http://www.templotibidabo.info/ Sagrat Cor official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140924072828/http://templotibidabo.info/ |date=2014-09-24 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=hnPKntbL3W8 Youtube video showing pictures of the church]
* [http://welovebarcelona.de/die-kirche-sagrat-cor-auf-dem-tibidabo/ Sagrat Cor Review (German)]

==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ==

*{{cite book | author= | title = Modernisme I Modernistes | publisher = Lunwerg | location = Barcelona | year = 2001 | isbn = 84-7782-776-1 }}
*{{cite book | last = Barjau| first = Santi| title = Enric Sagnier | publisher = Labor| location = Barcelona | year = 1992| isbn = 84-335-4802-6|language=Catalan }}
*{{cite book | last = Barral i Altet| first = Xavier| title = Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporània | publisher = L'isard | location = Barcelona | year = 1999| isbn = 84-89931-14-3|language=Catalan }}
*{{cite book | last1 = Fontbona| first1 = Francesc | last2=Miralles |first2=Francesc |title = Història de l'Art Català. Del modernisme al noucentisme (1888-1917)| publisher = Ed. 62 | location = Barcelona | year = 1985| isbn = 84-297-2282-3|language=Catalan }}
*{{cite book | last = Lacuesta | first = Raquel | title = Modernisme a L'entorn de Barcelona | publisher = Diputació de Barcelona | location = Barcelona | year = 2006 | isbn = 84-9803-158-3|language=Catalan }}
*{{cite book | last = Navascués Palacio| first = Pedro | title = Summa Artis. Arquitectura Española, 1808-1914 | publisher = Espasa Calpe | location = Cantoblanco (Madrid) | year = 1993 | isbn = 84-239-5477-3|language=Spanish}}
*{{cite book | last = Permanyer| first = Lluís| title = Barcelona modernista| publisher = Ed. Polígrafa | location = Barcelona | year = 1993| isbn = 84-343-0723-5|language=Catalan }}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]]</text>
      <sha1>cmp43i1uauwl44zlyl4ozg4wr4wgqxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78716</id>
    <revision>
      <id>844118</id>
      <parentid>838939</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T22:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5053" sha1="eklzo4swqilw736snu9gsejwji5nrz8" xml:space="preserve">{{Infobox cricket team
| name = ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ
| alt_name = సన్ రైజర్స్ హైదరాబాద్ 
| image = SunRisers_Hyderabad_Logo.png
| alt = 
| nickname = ''ਸੰਗਤਰੀ ਫੌਜ''&lt;ref&gt;{{cite news| url= http://timesofindia.indiatimes.com/sports/ipl/news/Kevin-Pietersen-to-join-Sunrisers-Hyderabad-on-Friday/articleshow/47267505.cms| title= Kevin Pietersen to join Sunrisers Hyderabad on Friday| publisher = times of india | date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url= http://wn.com/a_sunrisers_twerking_competition?!_Behind_the_scenes_of_a_team_bonding_session| title= A Sunrisers Twerking competition?! Behind the scenes of a team bonding session| publisher= wn.com| date= 16 May 2015| access-date= 19 ਮਈ 2016| archive-date= 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016| archive-url= https://web.archive.org/web/20160407224307/http://wn.com/a_sunrisers_twerking_competition?!_Behind_the_scenes_of_a_team_bonding_session| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
| captain = [[ਡੇਵਿਡ ਵਾਰਨਰ]]
| coach = [[ਟਾਮ ਮੂਡੀ]]
| city = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]]
| colours = [[File:Sunrisers Hyderabad colours.jpg|20px|alt=SRH]]
| owner = ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਰਾਂ([[ਸਨ ਨੈੱਟਵਰਕ]])
| founded = 2012
| ground = [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
| capacity = 55,000
| IPLwins = '''1'''
| website = {{URL|www.sunrisershyderabad.in}}
| current = [[2016 ਵਿੱਚ ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
}}

'''ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ''' [[ਇਨਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿਮਿਅਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ।&lt;ref name= &quot;DC_To_SRH&quot;&gt;{{cite news| url= http://www.wisdenindia.com/cricket-news/sun-risers-represent-hyderabad-ipl/40723| title= Sun Risers to represent Hyderabad in IPL| publisher= Wisden India| date= 18 December 2012| access-date= 19 ਮਈ 2016| archive-date= 25 ਜੂਨ 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20170625164705/http://www.wisdenindia.com/cricket-news/sun-risers-represent-hyderabad-ipl/40723| dead-url= yes}}&lt;/ref&gt; ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਸੰਚਾਲਕ [[ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਰਾਂ]] ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news| url= http://www.wisdenindia.com/cricket-news/sun-tv-network-win-hyderabad-ipl-franchise/32100| title= Sun TV Network win Hyderabad IPL franchise| publisher= Wisden India| date= 25 October 2012| access-date= 19 ਮਈ 2016| archive-date= 25 ਜੂਨ 2017| archive-url= https://web.archive.org/web/20170625142249/http://www.wisdenindia.com/cricket-news/sun-tv-network-win-hyderabad-ipl-franchise/32100| dead-url= yes}}&lt;/ref&gt; [[ਟਾਮ ਮੂਡੀ]] ਇਸ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਮੋਨ ਹੈਲਮਟ ਟੀਮ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਕੋਚ ਹਨ। [[ਮੁਥੱਈਆ ਮੁਰਲੀਧਰਨ|ਮੁਰਲੀਧਰਨ]] ਇਸ ਟੀਮ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਹਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sunrisershyderabad.in/support-staff.php |title=SunRisers Hyderabad IPL 2013 Support Staff |access-date=2016-05-19 |archive-date=2013-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206231307/http://sunrisershyderabad.in/support-staff.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BowlingCoach&gt;{{cite news| url= http://www.iplt20.com/news/2015/more-news/5610/srh-appoint-muralitharan-as-bowling-coach| title= SRH appoint Muralitharan as bowling coach| publisher= www.iplt20.com| date= 20 January 2015| accessdate= 20 January 2015| archive-date= 20 ਜਨਵਰੀ 2015| archive-url= https://web.archive.org/web/20150120154448/http://www.iplt20.com/news/2015/more-news/5610/srh-appoint-muralitharan-as-bowling-coach| dead-url= yes}}&lt;/ref&gt;
2016 ਦਾ [[ਇਨਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿਮਿਅਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ [[ਰੌਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।

==ਸੰਚਾਲਕ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼==
* ਮੁਖੀ – ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਰਾਂ (ਸਨ ਨੈੱਟਵਰਕ)
* ਮੁੱਖ ਕੋਚ – [[ਟਾਮ ਮੂਡੀ]]
* ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ – ਸਾਈਮਨ ਹੈਲਮਟ
* ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ – [[ਮੁਥੱਈਆ ਮੁਰਲੀਧਰਨ]]
* ਟੀਮ ਮੈਂਟਰ – ਵੀ.ਵੀ.ਐੱਸ. ਲਕਸ਼ਮਨ
* ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਥਿਆਕਾਰ - ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ]]</text>
      <sha1>eklzo4swqilw736snu9gsejwji5nrz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79033</id>
    <revision>
      <id>844108</id>
      <parentid>840114</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13563" sha1="tmc8dbt3onvccaqu7thi7xcs0jbgqua" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| birthname           = ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ
| image               = Ronald Reagan 1985 presidential portrait (cropped).jpg
| order               = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|40ਵੇਂ]]
| office              = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
| vicepresident       = [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]]
| term_start          = 20 ਜਨਵਰੀ 1981
| term_end            = 20 ਜਨਵਰੀ 1989
| predecessor         = [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]]
| successor           = ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼
| order2              = 
| office2             = ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ 33ਵੇਂ ਰਾਜਪਾਲ
| lieutenant2         = ਰਾਬਰਟ ਫਿੰਚ&lt;br&gt;ਐਡਵਿਨ ਰੀਨੇਕੇ&lt;br&gt;ਜੌਹਨ ਐਲ ਹਾਰਮਰ
| term_start2         = 2 ਜਨਵਰੀ 1967
| term_end2           = 6 ਜਨਵਰੀ 1975
| predecessor2        = ਪੈਟ ਬ੍ਰਾਊਨ
| successor2          = ਜੈਰੀ ਬਰਾਉਨ
| office3             = 9ਵਾਂ ਅਤੇ 13ਵਾਂ {{awrap|ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ}}
| term_start4         = 1947
| term_end4           = 1952
| predecessor4        = ਰਾਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ
| successor4          = ਵਾਲਟਰ ਪਿਜਨ
| term_start3         = 1959
| term_end3           = 1960
| predecessor3        = ਹੋਵਰਡ ਕੀਲ
| successor3          = ਜਾਰਜ ਚੈਨਡਲਰ
| birth_date          = {{Birth date|1911|2|6|mf=y}}
| birth_place         = ਟੈਂਪੀਕੋ, [[ਇਲੀਨਾਏ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]
| death_date          = {{Death date and age|2004|6|5|1911|2|6|mf=y}}
| death_place         = ਬੇਲ ਏਅਰ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| resting_place       = ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸਿਮੀ ਵੈਲੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ
| resting_place_coordinates = {{Coord |34.25899 |-118.82043 |region:US-CA_type:landmark |display=inline}}
| party               = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ(ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] (1962 ਤੋਂ)
| otherparty          = [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ]] (1962 ਤੱਕ)
| spouse              = {{plainlist|
* {{marriage|ਜੇਨ ਵਾਈਮੈਨ|January 26, 1940|July 19, 1949|end=divorced}}
* {{marriage|ਨੈਨਸੀ ਡੇਵਿਸ|March 4, 1952}}
}}
| children            = 5
| parents             = {{plainlist|
* ਜੈਕ ਰੀਗਨ
* ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ
}}
| relations           = ਨੀਲ ਰੀਗਨ (ਭਰਾ)
| alma_mater          = ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ
| profession          = {{flatlist|
* ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* ਅਦਾਕਾਰ
* ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ}}
| signature           = Ronald Reagan Signature2.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = {{Nowrap|{{Flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|1960|size=23px}}}}
| branch              = [[File:US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg|25px]] ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ
| unit                = 18ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਬੇਸ ਯੂਨਿਟ
| rank                = [[File:US-O3 insignia.svg|15px]] ਕੈਪਟਨ
| serviceyears        = 1937–45
| caption             = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1985
}}
'''ਰੋਨਲਡ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਲੀਡਰ ਸਨ। 1967 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ।

ਰੀਗਨ ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਏ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਊਰੇਕਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕਰੀਨ ਐਕਟਰ ਗਿਲਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਸੀ।

==ਜੀਵਨ==
ਰੋਨਲਡ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਪਿਕੋ, ਇਲੋਨੋਏ ਵਿੱਚ 6 ਫਰਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਲ ਵਿਲਸਨ ਰੀਗਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੈਕ ਰੀਗਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਆਇਰਲੈੰਡ ਤੋਂ ਕਾਉਂਟੀ ਟਿਮਪਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਰੀਗਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸੀ, ਨੀਲ ਰੀਗਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। 

==ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ: 1981–89==
ਰੀਗਨ ਨੇ ਆਪਨੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਾਲਸੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਆਦਿ। ਉਸਨੇ [[ਠੰਡੀ ਜੰਗ |ਕੋਲਡ ਵਾਰ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੀਗਨ ਕਰਾਂਤੀ  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਸਨੂੰ ਰੀਗਨ ਡਾਇਰੀਜ਼  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

=== ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮਾਂ===
{{Multiple image
| image1            = President Ronald Reagan Being Sworn in on Inaugural Day at The United States Capitol - DPLA - d371d9f8132d897e48075a5de6a507e3.jpg
| caption1          = 20 ਜਨਵਰੀ 1981 ਨੂੰ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਵਾਰਨ ਈ ਬਰਗਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 40ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ।
| image2            = Official Portrait of President Ronald Reagan and Vice President Bush - DPLA - a3db2689e3491d1fa0100954c3e73df0.jpg
| caption2          = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਿਉ ਬੁਸ਼]] ਨਾਲ ਰੀਗਨ 1987 ਵਿੱਚ।
}}
ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੀਗਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ (69 ਸਾਲ ਦੀ) ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ 20 ਜਨਵਰੀ 1981ਈ. ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ: &quot;ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Murray, Robert K.|author2=Tim H. Blessing|title=Greatness in the White House|isbn=0-271-02486-0|year=1993|publisher=Penn State Press|page=80}}&lt;/ref&gt;

====ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਅਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਸਮਾਂ====

1981 ਵਿੱਚ ਰੀਗਨ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਥਨਾ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ&lt;ref&gt;David M. Ackerman, [https://books.google.com/books?id=QCNZfpRCqh0C The Law of Church and State: Developments in the Supreme Court Since 1980]. Novinka Books, 2001. p. 2.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਥਨਾਵਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 1961ਈ. ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੀਗਨ ਨੇ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਰੀਗਨ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕੀ, &quot;ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕੇ।&quot;&lt;ref&gt;The New York Times, [http://www.nytimes.com/1982/05/18/us/reagan-proposes-school-prayer-amendment.html Reagan Proposes School Prayer Amendment]. May 18, 1982.&lt;/ref&gt; ਰੀਗਨ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੋਧ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਹਾਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਥਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਰਾਬਾਈ ਮੈਨਾਖੇਮ ਮੇਡੇਲ ਸਕਨੀਰਸਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇਕਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਆਵੇਗੀ&lt;ref&gt;Joseph Telushkin, ''[[Rebbe: The Life and Teachings of Menachem M. Schneerson, the Most Influential Rabbi in Modern History]]''. HarperCollins, 2014. p. 130.&lt;/ref&gt;। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 1984 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਸਲਾ ਚੱਕਿਆ&lt;ref&gt;Ronald Reagan, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=40205 Address Before a Joint Session of the Congress on the State of the Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909184153/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=40205 |date=2018-09-09 }}. January 25, 1984&lt;/ref&gt;। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਥਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;George de Lama, [http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua Reagan Sees An &quot;Uphill Battle&quot; For Prayer In Public Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110232412/http://articles.chicagotribune.com/1985-06-07/news/8502050842_1_supreme-court-vietnam-nicaragua |date=2014-11-10 }}. June 7, 1985, Chicago Tribune.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stuart Taylor Jr., [http://www.nytimes.com/1987/01/28/nyregion/high-court-accepts-appeal-of-moment-of-silence-law.html High Court Accepts Appeal Of Moment Of Silence Law]. January 28, 1987, The New York times.&lt;/ref&gt;। ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਥਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;Lodi News-Sentinel, [https://news.google.com/newspapers?nid=2245&amp;dat=19840712&amp;id=vogzAAAAIBAJ&amp;sjid=dDIHAAAAIBAJ&amp;pg=5416,1067751 Reagan Urges School 'Moment of Silence']. July 12, 1984.&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{Commons cat|Ronald Reagan|ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ]]</text>
      <sha1>tmc8dbt3onvccaqu7thi7xcs0jbgqua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੌਧ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79910</id>
    <revision>
      <id>844139</id>
      <parentid>815145</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43777-12</username>
        <id>61421</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>844139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3950" sha1="ed80reisaxsd980km98l1mns7m82hyu" xml:space="preserve">'''ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ''' ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1662 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਚੀਚਾ]] ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਲੱਧਾ ਜੀ ਨੰਬਰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਓਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ|ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ&quot;&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਹੀਦ ਨੌਧ ਸਿੰਘ |url=http://www.dailypunjabtimes.com/ਸੂਰਬੀਰ-ਯੋਧਾ-ਸ਼ਹੀਦ-ਬਾਬਾ-ਨੌਧ/ |accessdate=22 ਜੂਨ 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ 1752 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਚੜਤ ਸਿੰਘ]] ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=History Of The Sikhs Vol II Evolution of Sikh Confederacies|publisher=Munshilal Manohorlal, Pvt Ltd|first=Hari Ram|last=Gupta|author-link=Hari Ram Gupta|page=92}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
29 ਮਾਰਚ 1748 ਦੇ ਦਿਨ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ 65 ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ 11 ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ]] ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਥਾਪੇ ਗਏ ਪਰ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਆਗਿਆ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਅੱਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੀਤ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਭਾਂਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਿੱਟ ਕੱਢੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਿੱਖ ਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਤੈੜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਾ ਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਘੇਰੇ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੱਬੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 13 ਨਵੰਬਰ 1757 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ&quot;&gt;{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/06/ਬਾਬਾ-ਨੌਧ-ਸਿੰਘ-ਦਾ-ਜਨਮ-ਸਥਾਨ/ | title=ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=1 ਜੂਨ 2016 | accessdate=22 ਜੂਨ 2016 | author=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ}}&lt;/ref&gt;

==ਹਾਵਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ]]</text>
      <sha1>ed80reisaxsd980km98l1mns7m82hyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>844140</id>
      <parentid>844139</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43777-12</username>
        <id>61421</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>844140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="4x2ymes70fq8ommvaq0yi7qouscg3ee" xml:space="preserve">'''ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ''' ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1662 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਚੀਚਾ]] ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਲੱਧਾ ਜੀ ਨੰਬਰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਓਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ|ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ&quot;&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਹੀਦ ਨੌਧ ਸਿੰਘ |url=http://www.dailypunjabtimes.com/ਸੂਰਬੀਰ-ਯੋਧਾ-ਸ਼ਹੀਦ-ਬਾਬਾ-ਨੌਧ/ |accessdate=22 ਜੂਨ 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ 1752 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਚੜਤ ਸਿੰਘ]] ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=History Of The Sikhs Vol II Evolution of Sikh Confederacies|publisher=Munshilal Manohorlal, Pvt Ltd|first=Hari Ram|last=Gupta|author-link=Hari Ram Gupta|page=92}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
29 ਮਾਰਚ 1748 ਦੇ ਦਿਨ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ 65 ਜੱਥਿਆਂ ਨੂੰ 11 ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ]] ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਥਾਪੇ ਗਏ ਪਰ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਆਗਿਆ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਅੱਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੀਤ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਭਾਂਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਿੱਟ ਕੱਢੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਿੱਖ ਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਤੈੜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਾ ਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਘੇਰੇ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੱਬੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 13 ਨਵੰਬਰ 1757 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ&quot;&gt;{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/06/ਬਾਬਾ-ਨੌਧ-ਸਿੰਘ-ਦਾ-ਜਨਮ-ਸਥਾਨ/ | title=ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=1 ਜੂਨ 2016 | accessdate=22 ਜੂਨ 2016 | author=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ}}&lt;/ref&gt;

==ਹਾਵਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ]]</text>
      <sha1>4x2ymes70fq8ommvaq0yi7qouscg3ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98153</id>
    <revision>
      <id>844110</id>
      <parentid>573721</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4501" sha1="2b6cvbxdbkldy7fnn7qv4jgbog9glzn" xml:space="preserve">'''ਲਿੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਨ''' ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਜਮਪਲ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ ਜੋ ਮੇਲਬੋਰਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.akaaustralia.com.au/SBB/Creative.html|title=Secret Bridesmaids Business}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਲੇਬਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਂਡ &quot;ਲਿੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਨ&quot; ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਪਾਰ ਲਈ ਮਜੌਦ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਨ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕਲਾਊਟ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗਾਉਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਮੇਲਬੋਰਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਲਿੰਡਾ ਬ੍ਰਿਟਨ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਆਰ.ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ (ਰਾਇਲ ਮੇਲੋਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ) ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਖਤ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, &quot;ਨੋਲੀਨ ਕਿੰਗ&quot;, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਲੇਬਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਚਾਹਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫੋਜ਼ਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਨੋਲੀਨ ਕਿੰਗ ਵਿਖੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਕੰਪਨੀ &quot;ਟਿਫਨੀ&quot; ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਬਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਬਲ &quot;ਜੇਲੀਬਿਨ” ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਨ ਨੇ ਜੇਲਿਬਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਨੇਥ ਪੀਰੀ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਜਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਨ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਲੇਬਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ, ਬ੍ਰਿਟਨ ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਇਵਸਵਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ &quot;ਅੰਨਾ ਸੀਡ&quot; ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਲੇਬਲਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੀਰ ਅਤੇ ਜੌਰਜ ਵਰਗੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਟਿਮ ਅਤੇ ਅਲੈਕਸ ਜੋ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/executive-style/style/mens-fashion--think-bob-the-builder-20090604-bwnv.html|title=Men's fashion – think Bob the Builder|last=Janice Breen Burns|date=4 June 2009|publisher=The Age}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://www.lindabritten.com.au www.lindabritten.com.au Linda Britten]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [http://www.facebook.com/pages/Linda-Britten-Australia/87865883754 Linda-Britten-Australia | Facebook] – page with many pictures
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ.ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]]</text>
      <sha1>2b6cvbxdbkldy7fnn7qv4jgbog9glzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105660</id>
    <revision>
      <id>844121</id>
      <parentid>728995</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8994" sha1="tjsue05i1r3val5bvhx0npzx4prhzlu" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ|image=Shweta Tripathi at Critics' Choice Shorts &amp; Series Awards 2019 (10) (cropped).jpg |caption=ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ 2019 ਵਿੱਚ|birth_date={{Birth date and age|1985|07|06|df=y}}|birth_place=ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮਾਡਲ}}

'''ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ''' (ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1985) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thereviewmonk.com/article/en-route-to-stardom-iffla-best-actress-shweta-tripathi/ |title=&quot;En Route to Stardom&quot; - Interview with TheReviewMonk website |access-date=2018-04-20 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729173435/https://thereviewmonk.com/article/en-route-to-stardom-iffla-best-actress-shweta-tripathi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਓਰਿਜਨਲ ਲੜੀ ਕਿਆ ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਈਫ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜ਼ੇਨਿਆ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20090403/1216700.html Disney channel launches summer offering ''Kya Mast Hai Life'', Webindiea123.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729173943/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20090403/1216700.html |date=2017-07-29 }}, retrieved 7 April 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tedhimedikmhl.grouply.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://tedhimedikmhl.grouply.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-04-20 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711131430/http://tedhimedikmhl.grouply.com/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shweta-tripathi-i-cant-be-an-arm-candy-in-films/|title=Shweta Tripathi: I can’t be an arm candy in films}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/All-I-Want-is-To-Touch-a-Chord-as-an-Actor/2015/08/03/article2954008.ece|title='All I Want is To Touch a Chord as an Actor'|access-date=2018-04-20|archive-date=2016-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312021243/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/All-I-Want-is-To-Touch-a-Chord-as-an-Actor/2015/08/03/article2954008.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite web|title=Shweta Tripathi birthday: Here are some little known facts about the Masaan actress that might surprise you! {{!}} Entertainment News|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/photo-gallery/here-are-some-little-known-facts-about-masaan-actress-shweta-tripathi-that-might-surprise-you/449620|website=[[Times Now]]|language=en|access-date=20 May 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;times&quot;/&gt; ਉਹ ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, &quot;ਇਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਘੁੰਮਣਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਕਿੰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਹਰ ਹਫਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਟਾਪੂ ਤੇ ਪਿਕਨਿਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shweta Tripathi on Why being an actor comes to her as naturally as breathing|url=https://www.vervemagazine.in/people/shweta-tripathi-on-why-being-an-actor-came-to-her-as-naturally-as-breathing|date=16 August 2017|last=Shah|first=Zaral|website=Verve|access-date=19 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਮਸਾਨ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜ਼ੇਨਿਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਰੋਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tedhimedikmhl.grouply.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k9/apr/apr27.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-04-20 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604013249/http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k9/apr/apr27.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਕਾਈ, ਵੋਡਾਫੋਨ ਅਤੇ ਮਕਡੋਨਾਲਡ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਫੈਮਿਨਾ ਲਈ ਫੋਟੋ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿਜ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰੇਲਰ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ''ਆਲ ਮਾਈ ਟੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਨਾਮ ਦੀ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਚਲਾਈ।

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 2px;&quot;
!ਸਾਲ 
!ਸ਼ੋਅ/ਐਡ/ਫ਼ਿਲਮ/ਗੀਤ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਨੋਟਿਸ
|-
|2009/10
|''ਕਿਆ ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਈਫ਼''
|ਜ਼ੇਨਿਆ ਖ਼ਾਨ 
|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ; 2ਸੀਜ਼ਨ 
|-
|2011 
|''ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ''
|ਸ਼ਵੇਤਾ
|ਮਿਖੇਲ ਵਿੰਟਰਬੌਟਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ
|-
|2011
|''ਸੁਜਾਤਾ''
|ਛੋਟੀ ਸੁਜਾਤਾ
|ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2015
|[[ਮਸਾਨ]] 
|ਸ਼ਾਲੂ ਗੁਪਤਾ
|ਇੰਡੋ-ਫ਼ਰੈਂਚ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, 2015 [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ &lt;br /&gt; 
'''ਜੇਤੂ''', ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਇਨਾਮ&lt;br /&gt;
ਨਾਮਜ਼ਦ, FOI ਆਨਲਾਇਨ ਅਵਾਰਡਸ (ਭਾਰਤ) ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਲਈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foionlineawards.com/1st-foi-online-awards|title=FOI Online Awards|website=FOI Online Awards|language=en|access-date=2018-01-27|archive-date=2017-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231103321/https://www.foionlineawards.com/1st-foi-online-awards|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|ਦ ਟ੍ਰਿਪ
|ਅਨਾਨਯਾ
|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼
|-
|2016
|ਲਵ ਸ਼ੌਰਟਸ 
|ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ
|
|-
|2017
|''ਹਰਾਮਖ਼ੋਰ'' 
|ਸੰਧਿਆ
|'''ਜੇਤੂ''', FOI ਆਨਲਾਇਨ ਅਵਾਰਡਸ (ਭਾਰਤ) - ਐਕਟਿੰਗ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮੈਂਸ਼ਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foionlineawards.com/3rd-foi-online-awards|title=FOI Online Awards|website=FOI Online Awards|language=en|access-date=2018-01-27|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231057/https://www.foionlineawards.com/3rd-foi-online-awards|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018 
|''ਬਿਊਟੀਫੁਲ ਵਰਲਡ'' 
|ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ
|
|-
|2018
|ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ
|ਅਲੀ ਜ਼ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਂਤ ਨਾਲ
|
|-
|2018
|ਕਾਰਗੋ
|
|
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|2}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* {{IMDb name|4975360}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|254786|ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>tjsue05i1r3val5bvhx0npzx4prhzlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106591</id>
    <revision>
      <id>844105</id>
      <parentid>833654</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11608" sha1="jxscq5d2f5ejw1hibgi0ok47ctarh1y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ
| image = Ray Kroc 1976.jpg
| caption = 1976 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਕ
| birth_name = ਰੇਮੰਡ ਐਲਬਰਟ ਕ੍ਰੌਕ 
| birth_date = {{birth date|1902|10|5}}
| birth_place = ਓਕ ਪਾਰਕ, ਇਲੀਨੋਇਸ [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| death_date = {{death date and age|1984|1|14|1902|10|5}}
| death_place = [[ਸਾਨ ਦੀਏਗੋ|ਸਾਨ ਦੀਏਗੋ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| death_cause = ਦਿਲ ਦਾ ਫੇਲ ਹੋਣਾ
| nationality = ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ|ਚੈੱਕ]]
| occupation = ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼ਰ
| net_worth = $600 ਮਿਲੀਅਨ (1984)
| spouse = {{marriage|ਏਥਲ ਫਲੇਮਿੰਗ|1922|1961|end=ਤਲਾਕ}}&lt;br /&gt;{{marriage|ਜੇਨ ਡੌਬਿਨਸ ਗ੍ਰੀਨ|1963|1968|end=ਤਲਾਕ}}&lt;br /&gt;{{marriage|ਜੋਨ ਕ੍ਰੌਕ|1969&lt;!--Omission per Template:Marriage instructions--&gt;}}
| children = ਮੈਰਾਲਿਨ ਕ੍ਰੌਕ ਬਾਰਟ (1924-1973)
}}

'''ਰੇਮੰਡ ਐਲਬਰਟ ''ਰੇ'' ਕ੍ਰੌਕ''' (ਅਕਤੂਬਰ 5, 1902 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 14, 1984) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੀ ਕੰਪਨੀ [[ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆਭਰ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀਆਂ ਖੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਣ ਗਏ। ਕ੍ਰੌਕ ਨੂੰ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਨੇ 100: ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ 1974 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1984 ਤੱਕ (ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ) '''ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਪੈਡਰੇਸ''' ਬੇਸਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵੀ ਸੀ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਕ੍ਰੌਕ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] ਦੇ ਨੇੜੇ, ਓਕ ਪਾਰਕ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਅਲੋਇਸ &quot;ਲੁਈਸ&quot; ਕ੍ਰੌਕ ਸੀ। ਕ੍ਰੌਕ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਓਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰੌਕ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ [[ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ]] ਨਾਲ ਵੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਏਜੰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਪ ਵੇਚਣ, ਅਤੇ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;https://www.biography.com/people/ray-kroc-9369349&lt;/ref&gt;

== ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ==
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਮਿਲਕਸ਼ੇਕ ਮਿਕਸਰ ਦੇ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਬਜ਼ਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਵਿਕ੍ਰੀ 'ਚ ਘਾਟਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। 1954 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਸੈਨ ਬਰਨਾਰਡੀਨੋ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਡਿਕ ਅਤੇ ਮੈਕ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਮਿਲਕਸ਼ੇਕ ਮਿਕਸਰ ਖ੍ਰੀਦ ਲਏ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਗਰਜ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਰਾਈਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕ੍ਰੌਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚੈਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ਿੰਗ ਏਜੰਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇਂਦਾਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਡੇਸ ਪਲੇਨਸ, ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। 1959 ਤਕ ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ 100 ਵਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

ਪਰ ਕ੍ਰੌਕ ਇਸ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਦ ਕ੍ਰੌਕ ਦੀ ਮੁਲਾਕਤ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਹੈਰੀ ਸੋਨੇਬੌਰ (ਜੋ ਮੈਕਡੋਨਲਡਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ), ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰੌਕ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੱਸੀ ਜੋ ਕਿ ਹੈਮਬਰਗਰਜ਼ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸੀ। ਸੋਨਨਬੋਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਸ ਤੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜਾਇਦਾਦ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ।

1977 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ 14 ਜਨਵਰੀ 1984 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ ਸਕਰਿਪਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਦੇ ਕਰੀਬ 3 ਦਰਜਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 7,500 ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਗਭਗ $ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਗਭਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.thefamouspeople.com/profiles/ray-kroc-164.php&lt;/ref&gt; [[ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼|ਮੈਕਡੋਨਲਡ’ਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ (ਜਨਵਰੀ 2018 ਤੱਕ), ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 101 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 36,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.thoughtco.com/number-of-mcdonalds-restaurants-worldwide-1435174&lt;/ref&gt;

[[File:McDonalds Museum.jpg|thumb|right|ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ (ਮੈਕਡੋਨਲਡਜ਼ ਦਾ ਨੌਵਾਂ) ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1955 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਡੇਸ ਪਲੇਨਸ ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।]]

==ਬੇਸਬਾਲ==
ਕ੍ਰੌਕ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਖੇਡ, ਬੇਸਬਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਨ ਡਿਏਗੋ ਪੈਡਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਟੀਮ $12 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਖ੍ਰੀਦ ਲਈ।

==ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ ਦੇ ਕੁਝ ਅਣਮੁੱਲੇ ਵਿਚਾਰ==
ਕਿਸਮਤ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਓਗੇ, ੳੇੇੁਨੇ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਬਣੋਗੇ।

ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਤਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਪਾਰ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.brainyquote.com/authors/ray_kroc |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-12 |archive-date=2018-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512054613/https://www.brainyquote.com/authors/ray_kroc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਹੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://wealthygorilla.com/27-ray-kroc-quotes/&lt;/ref&gt;

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਪੈਸਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਫਲਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸੜਕ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ ਨਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ੇ ਫ਼ਰੋਲ ਕੇ।

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ]]</text>
      <sha1>jxscq5d2f5ejw1hibgi0ok47ctarh1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107785</id>
    <revision>
      <id>844132</id>
      <parentid>544740</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8853" sha1="d760htgm34d9rdf5bpgvanh7jett585" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ
| image = Samuel Goldwyn - Jul 1919 EH.jpg
| caption = 1919ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ
| birth_name = ਸ਼ਮੂਅਲ ਗੈਲਬਫ਼ਿਸ਼
| birth_date = {{birth date|1879|8|17|df=yes}}
| birth_place = [[ਵਾਰਸਾ]], [[ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ]], [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]]
| death_date = {{Death date and age|1974|1|31|1879|8|17|df=y}}
| death_place = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
| resting_place = [[ਗਲੈਨਡੇਲ, ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ]]
| other_names = ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਫ਼ਿਸ਼, ਮਿਸਟਰ ਮਾਲਾਪ੍ਰੌਪ
| years_active = 1917&amp;ndash;1959
| spouse = {{marriage|ਬਲਾਂਸ਼ੇ ਲਾਸਕੀ&lt;br&gt;|1910|1915|end=div}}&lt;br&gt;{{marriage|[[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਹੋਵਾਰਡ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਹੋਵਾਰਡ]]&lt;br&gt;|1925|1974|end=his death}}
| children = 2, [[ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਲ ਜੂਨੀਅਰ ਸਮੇਤ]]
| relatives = [[ਟੋਨੀ ਗੋਲਡਵਿਨ]] &lt;small&gt;(ਪੋਤਾ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[ਜੌਨ ਗੋਲਡਵਿਨ]] &lt;small&gt;(ਪੋਤਾ)&lt;/small&gt;
}}

'''ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ''' (ਜਨਮ '''ਸ਼ਮੂਅਲ ਗੈਲਬਫ਼ਿਸ਼'''; {{lang-yi|שמואל געלבפֿיש}}; 17 ਅਗਸਤ, 1879 – 31 ਜਨਵਰੀ, 1974), ਜਿਸਨੂੰ '''ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਪੋਲੈਂਡ|ਪੋਲਿਸ਼]] ਅਮਰੀਕੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਯਹੂਦੀ]] ਮੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', February 6, 1974, p. 63.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ 1973 ਦਾ ''ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਸੇਸਿਲ ਬੀ. ਡੇਮਿੱਲੇ ਅਵਾਰਡ'',&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jang|first1=Meena|title=Samuel Goldwyn: Remembering the Movie Mogul on the Anniversary of His Death|journal=The Hollywood Reporter|date=January 31, 2015|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/samuel-goldwyn-remembering-movie-mogul-768785|accessdate=August 8, 2015}}&lt;/ref&gt; 1947 ਦਾ [[ਇਰਵਿੰਗ ਥਾਲਬਰਗ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ 1958 ਦਾ ''ਜੀਨ ਹਰਸ਼ੋਲਟ ਅਵਾਰਡ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਗੋਲਡਵਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ '''ਸ਼ਮੂਅਲ ਗੈਲਬਫ਼ਿਸ਼''' ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ [[ਵਾਰਸਾ]], ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;The ''sz''-spelling is a not-uncommon Polish transliteration for the Yiddish ''sh''-sound, which only requires a single letter in that language.&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ''ਡੇਵਿਡ ਗੈਲਬਫ਼ਿਸ਼'' (1852-1895) ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ''ਹੈਨਾ ਰੇਬਨ'' (1855-1924) ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=YjwTszlu7DsC&amp;pg=PT16 |title=Goldwyn|work= }}&lt;/ref&gt; ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਵਾਰਸਾ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ [[ਬਰਮਿੰਘਮ|ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ''ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਫ਼ਿਸ਼ ''ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ 16 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

1898 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵੱਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉੱਪਰ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਆ ਗਿਆ, ਮਗਰੋ ਜਨਵਰੀ 1899 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੇ ਹੁਨਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਰੀ ਕਾਮਯਾਬ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਈਸ-ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ 10 ਵੈਸਟ 61 ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;A. Scott Berg, ''Goldwyn, a Biography''&lt;/ref&gt;

==ਅਵਾਰਡ==
* 1957 ਵਿੱਟ, ਗੋਲਡਵਿਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਨਵ-ਹਿੱਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ [[ਜੀਨ ਹਰਸ਼ੋਲਟ ਹਿਊਮੈਨੀਟੇਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।.
* 27 ਮਾਰਚ, 1971 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ [[ਪਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਮੈਡਲ ਔਫ਼ ਫ਼ਰੀਡਮ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
 |url = https://books.google.com/books?isbn=0160588634
 |title = Public Papers of the Presidents of the United States, Richard Nixon, 1971
 |year = 1971
 |page = 490
 |isbn = 0160588634
 |accessdate = 2013-04-01
}}&lt;/ref&gt;

==ਮੌਤ==
ਗੋਲਡਵਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਅਗਸਤ 1974 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ ਸਟੂਡੀਓ]] ਨੂੰ [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]] ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਵਰਲੀ ਹਿੱਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.walkoffame.com/samuel-goldwyn|title=Samuel Goldwyn {{!}} Hollywood Walk of Fame|website=www.walkoffame.com|access-date=2016-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/samuel-goldwyn/|title=Samuel Goldwyn|website=latimes.com|access-date=2016-06-28}}&lt;/ref&gt;

==ਵਿਆਹ==
1910 ਤੋਂ 1915 ਤੱਕ, ਗੋਲਡਵਿਨ ''ਬਲਾਂਸ਼ੇ ਲਾਸਕੀ'' ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''ਰੂਥ'' ਸੀ। 1925 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਹੋਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਉਮਰ ਭਰ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ ਜੂਨੀਅਰ]] ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Portal|Biography|Film}}
{{commons category}}
{{wikiquote}}
* {{IMDb name|326418}}
* [https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/database/goldwyn_s.html American Masters: Sam Goldwyn]
* [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2953 ''The American Presidency Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162739/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2953 |date=2018-06-12 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>d760htgm34d9rdf5bpgvanh7jett585</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109230</id>
    <revision>
      <id>844120</id>
      <parentid>842353</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12125" sha1="dqx2q47l86fgg2sejj6vt4a0k4htkf8" xml:space="preserve">'''ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ''' ਜਾਂ ''' ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ''' ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਕਲਾਸ ਰੂਮ]] ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gillies|first=Robyn|date=2016|title=Cooperative Learning: Review of Research and Practice|url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1096789.pdf|journal=Australian Journal of Teacher Education|volume=41|pages=39–51|via=eric.ed.gov}}&lt;/ref&gt; ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ &quot;ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿਰਭਰਤਾ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Team Game tounament&quot;&gt;{{cite web|url=http://download.portalgaruda.org/article.php?article=97564&amp;val=613|title=Team Game tournament|ref=article|access-date=2018-07-04|archive-date=2015-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223081541/http://download.portalgaruda.org/article.php?article=97564&amp;val=613|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.utschools.ca/utseducation/academicdepartments/science/tgt-nabt_06_2.pdf|title=Team-Games-Tournament:Cooperative Learning and Review|access-date=2018-07-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044439/http://www.utschools.ca/utseducation/academicdepartments/science/tgt-nabt_06_2.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਉਲਟ,ਜੋ ਖਾਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ (ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;prezi.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://prezi.com/kn2ooa6sjef_/teams-games-and-tournaments/|title=Team game Tournament: Cooperative learning and review|ref=ppt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chiu&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chiu|first1=M. M.|year=2008|title=Flowing toward correct contributions during groups' mathematics problem solving: A statistical discourse analysis|url=http://www.gse.buffalo.edu/fas/chiu/pdf/Flowing_Toward_Correct_Contributions.pdf|format=PDF|journal=Journal of the Learning Sciences|volume=17|issue=3|pages=415–463|doi=10.1080/10508400802224830|access-date=2018-07-04|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329173028/http://gse.buffalo.edu/fas/chiu/pdf/Flowing_Toward_Correct_Contributions.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;team game tournament&quot;&gt;{{cite web|url=http://syahbella-bellapoenya.blogspot.in/2011/05/effect-of-using-cooperative-learning.html|title=team game tournament|ref=blog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eprints.uny.ac.id&quot;&gt;{{cite web|url=http://eprints.uny.ac.id/951/1/P%20-%2015.pdf|title=Team Game Tournament|ref=pdf}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ ਐਂਡ ਸਮੈਥ (1995) ਸਫਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਮੰਗ, ਰਚਨਾਤਮਕ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸੋਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।.&lt;ref&gt;Ross, J.,&amp; Smythe, E. (1995). Differentiating cooperative learning to meet the needs of gifted learners: A case for transformational leadership. Journal for the Education of the Gifted, 19, 63-82.&lt;/ref&gt; ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Maxwell-Stuart|first=Rebecca|last2=Taheri|first2=Babak|last3=Paterson|first3=Audrey S.|last4=O’Gorman|first4=Kevin|last5=Jackson|first5=William|date=2016-11-24|title=Working together to increase student satisfaction: exploring the effects of mode of study and fee status|url=https://dx.doi.org/10.1080/03075079.2016.1257601|journal=Studies in Higher Education|volume=0|issue=0|pages=1–13|doi=10.1080/03075079.2016.1257601|issn=0307-5079}}&lt;/ref&gt;

ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਫਲ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਪੰਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:&lt;ref&gt;Johnson, D. W., Johnson, R. T., &amp; Holubec, E. J. (1994). The nuts and bolts of cooperative learning. ^ eMinnesota Minnesota: Interaction Book Company.&lt;/ref&gt;

* ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ
* ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ
* ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ)
* ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੁਚੱਜ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ 
* ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਸੈਸਿੰਗ

ਜਾਨਸਨ ਅਤੇ ਜੌਨਸਨ ਦੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੰਗੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ, ਵਧੀਆ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ, ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johnson|first1=D.W.|date=2009|title=An Educational Psychology Success Story: Social Interdependence Theory and Cooperative Learning|url=https://archive.org/details/sim_educational-researcher_june-july-2009_38_5/page/365|journal=Educational Researcher|volume=38|issue=5|pages=365–379|doi=10.3102/0013189x09339057}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਓਲਪੋਸਟ, ਵਾਟਸਨ, ਸ਼ੌ ਅਤੇ ਮੀਡ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਥਿਊਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਗਿਣਤੀ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Gilles&quot;&gt;Gilles, R.M., &amp; Adrian, F. (2003). Cooperative Learning: The social and intellectual Outcomes of Learning in Groups. London: Farmer Press.&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ 1937 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ   ਜਦੋਂ ਤਕ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਮਈ ਅਤੇ ਡੂਬ&lt;ref name=&quot;MayDoob&quot;&gt;May, M. and Doob, L. (1937). Cooperation and Competition. New York: Social Sciences Research Council&lt;/ref&gt; ਨੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਉਹੀ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

1930 ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੌਹਨ ਡੇਵੀ, ਕੁਟ ਲੇਵਿਨ, ਅਤੇ ਮੌਰਟਨ ਡਿਊਟ ਨੇ ਵੀ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Sharan&quot;&gt;{{cite journal|last1=Sharan|first1=Y|year=2010|title=Cooperative Learning for Academic and Social Gains: valued pedagogy, problematic practice|url=|journal=European Journal of Education|volume=45|issue=2|pages=300–313|doi=10.1111/j.1465-3435.2010.01430.x}}&lt;/ref&gt; ਡੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਸਰੂਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਗਿਆਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ, ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੁਣਨ)।

== ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਾਰ ==
''ਸਮਾਜਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ'': ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਉਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Johnson|first1=D.W.|title=Cooperation and competition: Theory and Research}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ ਹਵਾਲੇ }}
== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://co-operation.org] at The Cooperative Learning Institute
* [http://www.teamplus.education Team+] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708082623/http://www.teamplus.education/ |date=2018-07-08 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਠਕ੍ਰਮ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਡਾਗੋਜੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀਅਰ ਲਰਨਿੰਗ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ]]</text>
      <sha1>dqx2q47l86fgg2sejj6vt4a0k4htkf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਾਮ ਕਰਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113456</id>
    <revision>
      <id>844109</id>
      <parentid>592589</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>844109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8319" sha1="h18yl4sqjymx8n8qgm6cmtaovw55l6h" xml:space="preserve">'''ਕਾਮ ਕਰਮ''', &quot;ਸਮਗਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਈ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]], ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਸਿੱਧੇ ਜਿਨਸੀ ਉਤੇਜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Weitzer&quot;&gt;''Sex for Sale: Prostitution, Pornography, and the Sex Industry'', edited by Ronald Weitzer, Routledge, 2000.&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਿਸਮ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਏਜੰਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
[[ਤਸਵੀਰ:Red_Light_District.jpg|thumb|ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਰੈਡ ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ]]
ਮਿਆਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, &quot;ਸੈਕਸ ਵਰਕ&quot; ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੈਣ-ਦੇਣਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਸਮ [[ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜਿਨਸੀ ਜਿਨਸੀ ਲੇਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ।&lt;ref name=&quot;Trafficking&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.alternet.org/story/84987/sex_work_vs._trafficking%3A_understanding_the_difference|title=Sex Work vs. Trafficking: Understanding the Difference|access-date=2018-12-03|archive-date=2018-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127064716/https://www.alternet.org/story/84987/sex_work_vs._trafficking%3A_understanding_the_difference|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸੈਕਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਬਾਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ; ਦੂਜੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਿਸਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

== ਕਿਸਮਾਂ ==
ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਰੀਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ (ਐਸਕੋਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕੋਠਾ ਕਾਰਜ, ਮਸਾਜ ਪਾਰਲਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ, ਬਾਰ ਜਾਂ ਕੈਸਿਨੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ), ਫ਼ੋਨ ਸੈਕਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ, ਲੇਪ ਡਾਂਸਿੰਗ, ਵੈਬਕੈਮ ਨੂਡ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਗਨ ਪੀਪਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਾਮੁਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ,&lt;ref&gt;[https://www.opensocietyfoundations.org/explainers/understanding-sex-work-open-society Who are sex workers]&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
* ਵੈੱਬਕੈਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਾਡਲਿੰਗ। ਪਹਿਲਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕੈਮਿੰਗ ਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Weitzer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weiss |first=Benjamin R. |date=5 April 2017 |title=Patterns of Interaction in Webcam Sex Work: A Comparative Analysis of Female and Male Broadcasters |journal=Deviant Behavior |volume=39 |issue=6 |pages=732–746 |doi=10.1080/01639625.2017.1304803 |hdl=11323/9131 |s2cid=151727082 |issn=0163-9625|hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
* ਸਟਰਾਈਪਰ
* ਨੰਗਾ ਬਟਲਰ
* ਪੋਲ ਡਾਂਸਿੰਗ&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |last1=Green |first1=Alison |title=Top 10 Sex-Related Jobs |url=http://www.careeraddict.com/top-10-sex-related-jobs |website=www.careeraddict.com |access-date=22 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109084603/http://www.careeraddict.com/top-10-sex-related-jobs |archive-date=9 November 2015 |date=2017-11-22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weitzer&quot; /&gt;
* ਫੋਨ ਸੈਕਸ ਆਪਰੇਟਰ: ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਜਿਨਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ
* ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
* ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
* ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ (ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਕੰਮ, ਮਾਲਸ਼ ਪਾਰਲਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਬਾਰ ਜਾਂ ਕੈਸੀਨੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ)
* ਕਾਮੁਕ ਨਾਚ
* ਕਾਮੁਕ ਮਾਲਸ਼
* ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ
* ਪੀਪਸ਼ੋ ਕਲਾਕਾਰ
* ਐਸਕਾਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ / ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਤਜਰਬਾ / ਸ਼ੂਗਰ ਬੇਬੀ
* ਜਿਨਸੀ ਸਰੋਗੇਟਸ: ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Poelzl |first=Linda |date=October 2011 |title=Reflective Paper: Bisexual Issues in Sex Therapy: A Bisexual Surrogate Partner Relates Her Experiences from the Field |journal=Journal of Bisexuality |volume=11 |issue=4 |pages=385–388 |doi=10.1080/15299716.2011.620454|s2cid=143977403 }}&lt;/ref&gt;
* ਡੋਮੀਨੇਟ੍ਰਿਕਸ

== ਸੰਬੰਧਧਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==

* The Deuce (TV series)
* The Girlfriend Experience (TV series)
* Sand Dollars
* Nights of Cabiria
* The Florida Project
* Top of the Lake
* Whores' Glory
* Mamma Roma
* Buying Sex&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3186984/|title=Buying Sex (2013)|website=IMDB}}&lt;/ref&gt;
* Meet the Fokkens&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2062989/|title=Meet the Fokkens (2011)|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* [[Transgender sex worker|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]]
* [[List of sex worker organizations|ਕਾਮ ਕਰਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* [[Migrant sex work|ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮ ਕਰਮ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]]</text>
      <sha1>h18yl4sqjymx8n8qgm6cmtaovw55l6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119887</id>
    <revision>
      <id>844133</id>
      <parentid>829521</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>17513</id>
      </contributor>
      <comment>Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>844133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11068" sha1="jvxe5rgixkgh1dblayyuvdnf8xloqwa" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ
| image              = Sunanda Sharma in 2025.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| residence          = 
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ]]
| ethnicity          = 
| citizenship        = 
| alma_mater         = 
| occupation         = [[ਗਾਇਕ]] / [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| known_for          = ਗਾਉਣਾ
| style              = 
| home_town          = 
| parents            = 
| awards             = ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊਟ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ
| net_worth          = 
}}
'''ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੀਤ &quot;ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ&quot; ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਸੁਨੰਦਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''[[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਅਤੇ [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ &lt;nowiki&gt;'' ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਚਨਾ''&lt;/nowiki&gt; ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://abpnews.abplive.in/bollywood/diljit-dosanjh-actress-sunanda-sharma-posts-beautiful-photos-on-social-media-787224|title=Diljeet Dosanjh's Heroine posted the definition of Punjabi poet type pictures, changed the definition of hotness|last=Desk|first=ABP News Web|access-date=2018-02-24|language=hi|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719090835/https://abpnews.abplive.in/bollywood/diljit-dosanjh-actress-sunanda-sharma-posts-beautiful-photos-on-social-media-787224|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ, &quot;ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ&quot; ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaana.com/artist/sunanda-sharma|title=Sunanda Sharma|website=Gaana.com|access-date=2018-02-27|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613084912/https://gaana.com/artist/sunanda-sharma|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਗੀਤ &quot;ਜਾਨੀ ਤੇਰਾ ਨਾਂ&quot;,ਜੋ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/-new-punjabi-song-sunanda-sharma-official-video/|title=Jaani Tera Naa (New Punjabi Song) by Sunanda Sharma {{!}} Official Video|date=13 September 2017|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-02-27|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2,470 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/punjabi-celebrities-who-rose-to-fame-via-youtube/photostory/64963308.cms|title=Punjabi celebrities who rose to fame via YouTube|website=m.timesofindia.com|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.desiblitz.com/content/ptc-punjabi-music-awards-2017-winners|title=PTC Punjabi Music Awards 2017 Winners|date=2017-03-27|website=DESIblitz|language=en|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਐਕਟ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;BAMA2017&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newasianpost.com/britasia-tv-world-music-awards-2017/|title=BritAsia TV World Music Awards 2017 celebrated|date=4 March 2017|work=New Asian Post|access-date=20 August 2020|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011133631/https://www.newasianpost.com/britasia-tv-world-music-awards-2017/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &quot;ਬਾਰੀਸ਼ ਕੀ ਜਾਏ&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/baarish-ki-jaaye-nawazuddin-siddiqui-debuts-romantic-single-with-sunanda-sharma-101616832374125.html|title=Baarish Ki Jaaye: Nawazuddin Siddiqui debuts romantic single with Sunanda Sharma|date=2021-03-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cityspidey.com/news/15841/rewind-2021-songs-that-we-all-grooved-to|title=Rewind 2021: Songs that we all grooved to|last=Desk|first=From : Lifestyle|website=www.cityspidey.com|language=en-GB|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212125330/https://www.cityspidey.com/news/15841/rewind-2021-songs-that-we-all-grooved-to|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ 'ਹੁਨਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ - ਸੀਜ਼ਨ 2' ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਹੋਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[PTC Punjabi]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/business/business/hunar-punjab-da-season-2-sunanda-sharmas-maiden-show-opens-on-ptc-punjabi-tonight20211018155726/|title='Hunar Punjab Da - Season 2' Sunanda Sharma's Maiden Show opens on PTC Punjabi tonight|website=ANI News|language=en|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212201531/https://www.aninews.in/news/business/business/hunar-punjab-da-season-2-sunanda-sharmas-maiden-show-opens-on-ptc-punjabi-tonight20211018155726/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੌਸ ਲੇਡੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/sunanda-sharma-the-new-boss-lady-of-indian-music/|title=Sunanda Sharma: The new boss lady of Indian music|date=2021-06-23|website=EasternEye|language=en-GB|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਨੋਟ 
|-
|
| ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ 
|
|-
| 2015 
| ਪਟਾਕੇ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.jagran.com/punjab/chandigarh-singer-sunanda-sharma-in-chandigarh-17663930.html|title=Come bullet, not crackers|access-date=2018-03-15|language=hi}}&lt;/ref&gt; 
|-
|
| ਜੱਟ ਯਮਲਾ 
|
|-
| 2017 
| ਜਾਨੀ ਤੇਰਾ ਨਾਂ 
|
|-
| 2017 
| ਕੋਕੇ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/koke-sunanda-sharma-new-punjabi-song-2017-official-video/|title=Koke by Sunanda Sharma (New Punjabi Song 2017) {{!}} Official Video Out|date=14 November 2017|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-02-27|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2018 
| ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਚਨਾ 
| [[ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਰੈਪਰ)|ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] ਨਾਲ ਨਵਾਬਜ਼ਾਦੇ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/tere-naal-nachna-sunanda-sharma-makes-her-bollywood-singing-debut-in-nawabzaade/articleshow/64866736.cms|title=‘Tere Naal Nachna’: Sunanda Sharma makes her Bollywood singing debut in ‘Nawabzaade’ - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/nawabzaade-song-tere-naal-nachna-shows-athiya-shetty-grooving-to-badshahs-tunes-4671621.html|title=Nawabzaade song 'Tere Naal Nachna' shows Athiya Shetty grooving to Badshah's tunes- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=2018-07-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/nawabzaade-athiya-shetty-grooves-to-the-tunes-of-badshahs-tere-naal-nachna-1878582|title=Nawabzaade: Athiya Shetty Grooves To The Tunes Of Badshah's Tere Naal Nachna|work=NDTV.com|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2018 
| ਮੋਰਨੀ
|
|-
| 2019 
| ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਵਾ ਦੋ 
| [[ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਛੁੱਪੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/luka-chuppi-song-poster-lagwa-do-kartik-aaryan-kriti-sanon-recreate-akshay-kumar-song-video-5558974/|title=Luka Chuppi Song Poster Lagwa Do Kartik Aaryan Kriti Sanon Recreate Akshay Kumar Song Video|work=Indian Express|access-date=2019-01-30}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2019 
| ਸੈਂਡਲ 
|
|}

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਡਾਇਰੈਕਟਰ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਭਾਸ਼ਾ 
! ਨੋਟ 
|-
| 2018 
| [[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]] 
| ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ 
| ਜੀਤੀ ਕੌਰ 
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] 
| ਡੈਬਿਊਟ ਫਿਲਮ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/regional/diljit-dosanjh-says-trying-to-dub-rangroot-in-hindi-english-2080322.html|title=Diljit Dosanjh says trying to dub 'Rangroot' in Hindi, English|date=11 February 2018|work=Zee News|access-date=2018-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2018/feb/06/watch--first-trailer-of-diljit-dosanjh-starrer-sajjan-singh-rangroot-is-out-1769333.html|title=WATCH {{!}} First trailer of Diljit Dosanjh-starrer 'Sajjan Singh Rangroot' is out|work=The New Indian Express|access-date=2018-03-25}}&lt;/ref&gt; 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Sunanda Sharma|ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ}}
* {{IMDb name|9672819}}
* {{Instagram|sunanda_ss}}
* {{Facebook|SunandaSharmaOfficial}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jvxe5rgixkgh1dblayyuvdnf8xloqwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>844135</id>
      <parentid>844133</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>17513</id>
      </contributor>
      <comment>Synced 4 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>844135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11434" sha1="6cl8t2dyx655g2sju22ffsf7f3i165l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ
| image              = Sunanda Sharma in 2025.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| residence          = 
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ]]
| ethnicity          = 
| citizenship        = 
| alma_mater         = 
| occupation         = [[ਗਾਇਕ]] / [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| known_for          = ਗਾਉਣਾ
| style              = 
| home_town          = 
| parents            = 
| awards             = ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊਟ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ
| net_worth          = 
}}
'''ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੀਤ &quot;ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ&quot; ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਸੁਨੰਦਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''[[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] ਅਤੇ [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ &lt;nowiki&gt;'' ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਚਨਾ''&lt;/nowiki&gt; ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://abpnews.abplive.in/bollywood/diljit-dosanjh-actress-sunanda-sharma-posts-beautiful-photos-on-social-media-787224|title=Diljeet Dosanjh's Heroine posted the definition of Punjabi poet type pictures, changed the definition of hotness|last=Desk|first=ABP News Web|access-date=2018-02-24|language=hi|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719090835/https://abpnews.abplive.in/bollywood/diljit-dosanjh-actress-sunanda-sharma-posts-beautiful-photos-on-social-media-787224|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ, &quot;ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ&quot; ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaana.com/artist/sunanda-sharma|title=Sunanda Sharma|website=Gaana.com|access-date=2018-02-27|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613084912/https://gaana.com/artist/sunanda-sharma|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਗੀਤ &quot;ਜਾਨੀ ਤੇਰਾ ਨਾਂ&quot;,ਜੋ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/-new-punjabi-song-sunanda-sharma-official-video/|title=Jaani Tera Naa (New Punjabi Song) by Sunanda Sharma {{!}} Official Video|date=13 September 2017|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-02-27|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2,470 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/punjabi-celebrities-who-rose-to-fame-via-youtube/photostory/64963308.cms|title=Punjabi celebrities who rose to fame via YouTube|website=m.timesofindia.com|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.desiblitz.com/content/ptc-punjabi-music-awards-2017-winners|title=PTC Punjabi Music Awards 2017 Winners|date=2017-03-27|website=DESIblitz|language=en|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਐਕਟ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;BAMA2017&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newasianpost.com/britasia-tv-world-music-awards-2017/|title=BritAsia TV World Music Awards 2017 celebrated|date=4 March 2017|work=New Asian Post|access-date=20 August 2020|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011133631/https://www.newasianpost.com/britasia-tv-world-music-awards-2017/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &quot;ਬਾਰੀਸ਼ ਕੀ ਜਾਏ&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/baarish-ki-jaaye-nawazuddin-siddiqui-debuts-romantic-single-with-sunanda-sharma-101616832374125.html|title=Baarish Ki Jaaye: Nawazuddin Siddiqui debuts romantic single with Sunanda Sharma|date=2021-03-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cityspidey.com/news/15841/rewind-2021-songs-that-we-all-grooved-to|title=Rewind 2021: Songs that we all grooved to|last=Desk|first=From : Lifestyle|website=www.cityspidey.com|language=en-GB|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212125330/https://www.cityspidey.com/news/15841/rewind-2021-songs-that-we-all-grooved-to|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ 'ਹੁਨਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ - ਸੀਜ਼ਨ 2' ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਹੋਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[PTC Punjabi]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/business/business/hunar-punjab-da-season-2-sunanda-sharmas-maiden-show-opens-on-ptc-punjabi-tonight20211018155726/|title='Hunar Punjab Da - Season 2' Sunanda Sharma's Maiden Show opens on PTC Punjabi tonight|website=ANI News|language=en|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212201531/https://www.aninews.in/news/business/business/hunar-punjab-da-season-2-sunanda-sharmas-maiden-show-opens-on-ptc-punjabi-tonight20211018155726/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੌਸ ਲੇਡੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/sunanda-sharma-the-new-boss-lady-of-indian-music/|title=Sunanda Sharma: The new boss lady of Indian music|date=2021-06-23|website=EasternEye|language=en-GB|access-date=2021-12-12}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਨੋਟ 
|-
|
| ਬਿੱਲੀ ਅੱਖ 
|
|-
| 2015 
| ਪਟਾਕੇ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.jagran.com/punjab/chandigarh-singer-sunanda-sharma-in-chandigarh-17663930.html|title=Come bullet, not crackers|access-date=2018-03-15|language=hi}}&lt;/ref&gt; 
|-
|
| ਜੱਟ ਯਮਲਾ 
|
|-
| 2017 
| ਜਾਨੀ ਤੇਰਾ ਨਾਂ 
|
|-
| 2017 
| ਕੋਕੇ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/koke-sunanda-sharma-new-punjabi-song-2017-official-video/|title=Koke by Sunanda Sharma (New Punjabi Song 2017) {{!}} Official Video Out|date=14 November 2017|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-02-27|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2018 
| ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਚਨਾ 
| [[ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਰੈਪਰ)|ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] ਨਾਲ ਨਵਾਬਜ਼ਾਦੇ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/tere-naal-nachna-sunanda-sharma-makes-her-bollywood-singing-debut-in-nawabzaade/articleshow/64866736.cms|title=‘Tere Naal Nachna’: Sunanda Sharma makes her Bollywood singing debut in ‘Nawabzaade’ - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/nawabzaade-song-tere-naal-nachna-shows-athiya-shetty-grooving-to-badshahs-tunes-4671621.html|title=Nawabzaade song 'Tere Naal Nachna' shows Athiya Shetty grooving to Badshah's tunes- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=2018-07-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/nawabzaade-athiya-shetty-grooves-to-the-tunes-of-badshahs-tere-naal-nachna-1878582|title=Nawabzaade: Athiya Shetty Grooves To The Tunes Of Badshah's Tere Naal Nachna|work=NDTV.com|access-date=2018-07-15}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2018 
| ਮੋਰਨੀ
|
|-
| 2019 
| ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਵਾ ਦੋ 
| [[ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਛੁੱਪੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/luka-chuppi-song-poster-lagwa-do-kartik-aaryan-kriti-sanon-recreate-akshay-kumar-song-video-5558974/|title=Luka Chuppi Song Poster Lagwa Do Kartik Aaryan Kriti Sanon Recreate Akshay Kumar Song Video|work=Indian Express|access-date=2019-01-30}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2019 
| ਸੈਂਡਲ 
|
|}

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਡਾਇਰੈਕਟਰ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਭਾਸ਼ਾ 
! ਨੋਟ 
|-
| 2018 
| [[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]] 
| ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ 
| ਜੀਤੀ ਕੌਰ 
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] 
| ਡੈਬਿਊਟ ਫਿਲਮ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/regional/diljit-dosanjh-says-trying-to-dub-rangroot-in-hindi-english-2080322.html|title=Diljit Dosanjh says trying to dub 'Rangroot' in Hindi, English|date=11 February 2018|work=Zee News|access-date=2018-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2018/feb/06/watch--first-trailer-of-diljit-dosanjh-starrer-sajjan-singh-rangroot-is-out-1769333.html|title=WATCH {{!}} First trailer of Diljit Dosanjh-starrer 'Sajjan Singh Rangroot' is out|work=The New Indian Express|access-date=2018-03-25}}&lt;/ref&gt; 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Sunanda Sharma|ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ}}
* {{IMDb name|9672819}}
* {{Instagram|sunanda_ss}}
* {{Facebook|SunandaSharmaOfficial}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>6cl8t2dyx655g2sju22ffsf7f3i165l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124368</id>
    <revision>
      <id>844091</id>
      <parentid>603162</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12908" sha1="rn1v17o8e69819vreavs9dro77z9fk9" xml:space="preserve">
'''ਇੰਟਰ-ਗੌਰਮੈਂਟਲ ਪੈਨਲ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ''' (ਸੰਖੇਪ: '''ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ.''') [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇਕ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/about/|title=About the IPCC|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|access-date=22 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/News_and_Issues/Science_Issues/Climate_change/climate_facts_and_fictions.pdf|title=A guide to facts and fictions about climate change|date=March 2005|publisher=[[The Royal Society]]|access-date=30 November 2009}}
&lt;/ref&gt; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜੋਖਮ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ, [[ਵਿਗਿਆਨ|ਵਿਗਿਆਨਕ]] ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.ipcc.ch/pdf/ipcc-principles/ipcc-principles.pdf|title=PRINCIPLES GOVERNING IPCC WORK|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220143706/https://archive.ipcc.ch/pdf/ipcc-principles/ipcc-principles.pdf|archive-date=2019-12-20|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ]], ਇਸਦੇ ਕੁਦਰਤੀ, [[ਸਿਆਸਤ|ਰਾਜਨੀਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ|ਆਰਥਿਕ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਜੋਖਮ, ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ।&lt;ref name=&quot;Weart international 80s&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.aip.org/history/climate/internat.htm#S9|title=International Cooperation: Democracy and Policy Advice (1980s)|last=Weart|first=Spencer|authorlink=Spencer R. Weart|date=December 2011|website=[[The Discovery of Global Warming]]|publisher=[[American Institute of Physics]]|access-date=9 July 2012|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109135754/http://www.aip.org/history/climate/internat.htm#S9|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਯੂ.ਐਮ.ਓ.) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਈ.ਪੀ.) ਦੁਆਰਾ 1988 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਡਬਲਯੂ.ਐਮ.ਓ. ਅਤੇ ਯੂ.ਐਨ. ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=https://www.scribd.com/doc/7989797/A-Guide-to-Facts-and-Fiction-About-Climate-Change|title=A guide to facts and fiction about climate change|date=March 2005|publisher=[[The Royal Society]]|access-date=24 July 2007}}
&lt;/ref&gt; ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਧੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਸੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Principles&quot;&gt;IPCC. {{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/09/ipcc-principles.pdf|title=Principles Governing IPCC Work}}. Approved 1–3 October 1998, last amended 14–18 October 2013. Retrieved 22 February 2019.&lt;/ref&gt; ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਦਾ ਉਦੇਸ਼ &quot;ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਖਤਰਨਾਕ ਮਾਨਵ-ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦਖਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।&quot; ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂ ਐਨ ਐੱਫ ਸੀ ਸੀ ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਪੁਟ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Nature_Schleussner_20160725&quot;&gt;{{Cite journal|last=Schleussner|first=Carl-Friedrich|last2=Rogelj|first2=Joeri|last3=Schaeffer|first3=Michiel|last4=Lissner|first4=Tabea|last5=Licker|first5=Rachel|last6=Fischer|first6=Erich M.|last7=Knutti|first7=Reto|last8=Levermann|first8=Anders|last9=Frieler|first9=Katja|date=25 July 2016|title=Science and policy characteristics of the Paris Agreement temperature goal|url=http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/13431/1/nclimate3096.pdf|journal=Nature Climate Change|volume=6|issue=9|pages=827|bibcode=2016NatCC...6..827S|doi=10.1038/nclimate3096}}&lt;/ref&gt; 

ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ, ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Principles&quot;/&gt; ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਅਸਲ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਰਤਾਰੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਇਹ  ਸਮੇਤ ਪੀਅਰ-ਰਿਵਿਊ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;iac sources for ipcc report&quot;&gt;
[http://www.interacademycouncil.net/File.aspx?id=27675 Chapter 2: Evaluation of IPCC's Assessment Processes], in {{Harvard citation no brackets|IAC|2010}}. [https://web.archive.org/web/20131014195202/http://www.interacademycouncil.net/File.aspx?id=27675 Archived file.]
&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਅਕਸਰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਖੋਜ ਪਾੜੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਰ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਅਧਾਰ ਤੇ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/about/structure/|title=Structure of the IPCC|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|access-date=22 February 2019}}
&lt;/ref&gt; ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ &quot;ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸੰਖੇਪ&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਨ-ਲਾਈਨ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;understanding ipcc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/pdf/press/ipcc_leaflets_2010/ipcc-brochure_understanding.pdf|title=Understanding Climate Change: 22 years of IPCC assessment|date=November 2010|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|access-date=2 November 2011|quote=|archive-date=13 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513082549/http://www.ipcc.ch/pdf/press/ipcc_leaflets_2010/ipcc-brochure_understanding.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਥਾਰਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,&lt;ref&gt;
{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/frontpage/story/0,,2004399,00.html|title=Scientists offered cash to dispute climate study|last=Sample|first=Ian|date=2 February 2007|work=Guardian|access-date=24 July 2007|location=London|quote=[[Lord Rees of Ludlow]], the president of the [[Royal Society]], Britain's most prestigious scientific institute, said: &quot;The IPCC is the world's leading authority on climate change...&quot;}}
&lt;/ref&gt; ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਵੇ। 2007 ਦਾ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਅਤੇ [[ਅਲ ਗੋਰ]] ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;
{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/press.html|title=The Nobel Peace Prize for 2007|date=12 October 2007|publisher=Nobelprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100109120132/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/press.html|archive-date=9 January 2010|access-date=25 June 2012}}
&lt;/ref&gt; 

2015 ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2022 ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਛੇਵੀਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿਚ 1.5°C ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਬਾਰੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਮਈ 2019 ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ 2006 ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ — 2019 ਰਿਫਾਇਨਮੈਂਟ to ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ: ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ (ਐਸ.ਆਰ.ਸੀ.ਸੀ.ਐਲ.) ਬਾਰੇ 7 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਿਅਰ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਪੋਰਟ, ਚੇਂਜਿੰਗ ਮੌਸਮ (ਐਸਆਰਓਸੀਸੀ), 25 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਦੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਛੇਵੇਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/05/p43_decisions.pdf|title=Decisions adopted by the 43rd Session of the Panel|page=11 decision 6}}&lt;/ref&gt; ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਨੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [https://citiesipcc.org/ ਕਾਨਫਰੰਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809160212/https://citiesipcc.org/ |date=2019-08-09 }} ਕੀਤੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]</text>
      <sha1>rn1v17o8e69819vreavs9dro77z9fk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee/ਕੱਚਾ ਖਾਕਾ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>127042</id>
    <revision>
      <id>844085</id>
      <parentid>843946</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>61041</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>844085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10499" sha1="b3cp86h4kn9nkr9yaik2py1vm1877xx" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- EDIT BELOW THIS LINE --&gt;
== Test ==
{{Wikidata list|sparql=
 SELECT ?item WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q39715 .
 ?item (wdt:P131)* wd:Q55
 }
|columns=label:Article,description,P131:Place
|section=
|min_section=
|wdedit=yes
}}
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! Article
! description
! Place
|- class='wd_q28364957'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q29509706'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q331584|Kralendijk]]''
|- class='wd_q29509775'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035221'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035955'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q42303960'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]''
|- class='wd_q66741687'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]''
|- class='wd_q2921152'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]''
|- class='wd_q2778629'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]''
|- class='wd_q1120326'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]''
|- class='wd_q1180435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q1847968'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q2158333'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]''
|- class='wd_q2193605'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]''
|- class='wd_q1137560'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]''
|- class='wd_q2269203'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q2972345'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q2295936'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]''
|- class='wd_q66882316'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]''
|- class='wd_q90155660'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]''
|- class='wd_q1138126'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q1352690'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]''
|- class='wd_q66882499'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882794'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882927'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q1423636'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q1821477'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q2257394'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470871'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470873'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28916435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]''
|- class='wd_q2743993'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492063'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492346'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q34443573'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q15697454'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]''
|- class='wd_q2797912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]''
|- class='wd_q897813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]''
|- class='wd_q939914'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]''
|- class='wd_q228633'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q748679'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q2549659'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]''
|- class='wd_q2259688'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]''
|- class='wd_q17605654'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]''
|- class='wd_q58206150'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]''
|- class='wd_q2540813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]''
|- class='wd_q2658194'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]''
|- class='wd_q58206007'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]''
|- class='wd_q2514617'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q66882436'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q34445514'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q34449521'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q2741100'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q1143857'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806369'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806370'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q1877806'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]''
|- class='wd_q1137592'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q16902805'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17439848'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600745'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600746'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604096'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604097'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604301'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604302'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q2215732'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2577060'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q17447912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2334542'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2609558'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q3970355'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2278417'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]''
|- class='wd_q123107788'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17598817'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2627301|Strijensas]]''
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>b3cp86h4kn9nkr9yaik2py1vm1877xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132404</id>
    <revision>
      <id>844116</id>
      <parentid>838552</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22459" sha1="lcq7gzk8s9t1bnmg0leidted4ko0ntc" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ
|image=Vikas Gupta at BCL 2019.jpg
|caption=
|birth_date={{Birth date and age|1988|5|7|df=y}}&lt;ref name=&quot;birthday&quot;&gt;{{cite news |title=Happy Birthday Vikas Gupta: The lost boy who always finds his way into people’s hearts |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-vikas-gupta-the-lost-boy-who-always-finds-his-way-into-peoples-heart-5166511/ |access-date=7 January 2021 |work=The Indian Express |date=7 May 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|home_town=[[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਭਾਰਤ]]&lt;ref name=&quot;birthday&quot;/&gt;|education=|nationality=Indian
|occupation={{hlist|ਨਿਰਮਾਤਾ|ਰਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ}}
|years_active=2006–present
|family=ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ (ਭਰਾ)
|known_for=''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11''&lt;br/&gt;''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ''}}

'''ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਾਈਟਰ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ, ''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ:ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-vikas-gupta-profile-biography-photos-and-video-4874460/|title=Who is Vikas Gupta?|date=4 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ, 1988 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਹਿਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;birthday&quot; /&gt; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Siddharth-Gupta-in-Kuku-Mathur-Ki-Jhand-Ho-Gayi-Siddharth-is-the-younger-brother-of-Vikas-Gupta-Siddharth-Gupta-beat-Paresh-Rawals-son-Aditya-and-Huma-Qureshis-brother-Saqib-Saleem/articleshow/35188665.cms|title=Ekta Kapoor finds her hero by chance - Times of India|last1=Lalwani|first1=Vicky|date=16 May 2014|work=The Times of India|access-date=7 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/bigg-boss-11-vikas-gupta-confirms-brother-left-his-house-wanted-to-come-out-shadow-1380066-2018-11-01|title=Bigg Boss 11's Vikas Gupta confirms his brother has left his house: He wanted to come out of my shadow|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia-com.cdn.ampproject.org/v/s/m.timesofindia.com/tv/news/hindi/watch-bigg-boss-11-finalist-vikas-guptas-brother-siddharth-reveals-the-true-side-of-his-brother/amp_articleshow/62473750.cms?amp_js_v=a2&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQCKAE%3D#aoh=15701679865520&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s|title=Watch: Bigg Boss 11 finalist Vikas Gupta's brother Siddharth reveals the true side of his brother|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿਚ, ਵਿਕਾਸ ਦੀ [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ]] ਇੱਕ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/with-pride-i-am-bisexual-vikas-gupta-says-he-is-done-with-years-of-hiding-his-emotions/story-J0l3lbULf2NQ5eXShXxMcI.html|title='With pride, I am bisexual': Vikas Gupta says he is done with years of 'hiding his emotions'|date=21 June 2020|website=[[Hindustan Times]]|language=en|access-date=21 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਵਿਕਾਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/people/bigg-boss-11-contestant-vikas-guptas-success-story-will-motivate-you-to-get-out-of-your-cocoon-2137935.html|title=Bigg Boss 11 contestant Vikas Gupta's success story will motivate you to get out of your cocoon!|date=1 September 2018|website=Zee News|language=en|access-date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-vikas-gupta-profile-biography-photos-and-video-4874460/|title=Bigg Boss 11: Who is Vikas Gupta? Profile, Biography, Photos and Video|date=4 October 2017|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=12 May 2020}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'', ''ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਵੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ'', ''ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕੀ ਕਿਆ ਵਰਗੇ'' ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ ''ਲੌਸਟ ਬੁਆਏ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ''ਗੁਮਰਾਹ: ਐਂਡ ਆਫ ਇਨੋਸੈਂਸ'', ਵਾਰੀਅਰ ਹਾਈ, ''ਕੈਸੀ ਯੇ ਯਾਰੀਆਂ'', ''ਵੀ ਦਿ ਸੀਰੀਅਲ'', ''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ੀਕੀ'' ਅਤੇ ''ਐਮਟੀਵੀ ਵੈਬਡ'' ਬਣਾਈ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ''ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ'' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/mtv-india-gets-a-programming-head-in-vikas-gupta-140124|title=MTV India gets a programming head in Vikas Gupta|date=24 January 2014|website=Indian Television|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-mastermind-vikas-gupta-reveals-why-he-didn-t-win-the-show/story-ZWgo2EubMI52AcHbAhkazK.html|title=Bigg Boss 11's 'Mastermind' Vikas Gupta reveals why he didn't win the show|date=16 January 2018|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਦਕਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11s-mastermind-vikas-guptas-key-moments-in-the-show/articleshow/62473807.cms|title='Mastermind' Vikas Gupta's key moments in the show|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ 'ਤੇ ''ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2017'' ਬਣਾਈ।

2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਆਈਫਾ ਐਵਾਰਡਜ਼, 2018 ਲਈ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਈਫਾ ਬਜ਼ ਵੂਟ 'ਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-iifa-2018-thailand-vikas-gupta-mouni-roy-in-pictures-448630|title=Vikas Gupta is prepping up for IIFA 2018 with Mouni Roy in Thailand|date=21 June 2018|website=India TV|language=en}}&lt;/ref&gt;ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਉੱਤੇ ਏਸ ਆਫ ਸਪੇਸ ਨਾਮਕ ਆਪਣਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/former-bigg-boss-contestant-vikas-gupta-to-host-mtvs-hunger-games-inspired-reality-show-ace-of-space-5309241.html|title=Former Bigg Boss contestant Vikas Gupta to host MTV's Hunger Games-inspired reality show, Ace of Space|date=3 October 2018|work=Firstpost|access-date=12 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ace-of-space-is-all-about-shrinking-spaces-hearts-and-minds/articleshow/66414740.cms?val=3728&amp;from=mdr|title='Ace Of Space' is all about shrinking spaces, hearts and minds|date=30 October 2018|work=The Times of India|access-date=12 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9 ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/photo/bharti-singh-to-vikas-gupta-meet-the-contestants-of-khatron-ke-khiladi-9-1414339-2018-12-21|title=Bharti Singh to Vikas Gupta: Meet the contestants of Khatron Ke Khiladi 9|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/television/report-vikas-gupta-admits-taking-drugs-during-khatron-ke-khiladi-9-yes-i-was-disqualified-from-the-show-and-rightfully-so-2718933|title=Vikas Gupta admits taking drugs during 'Khatron Ke Khiladi 9': Yes, I was disqualified from the show and rightfully so|date=12 February 2019|work=DNA India|access-date=15 December 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਲਈ ਪੰਚ ਬੀਟ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/puncch-beat-first-impression-5583092/|title=Puncch Beat first impression: Good looking, aspirational and dramatic|date=14 February 2019|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;ਮਾਰਚ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਖਟੜਾ ਖੱਟੜਾ ਖਟੜਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਭਾਰਤੀ, ਸਿੰਘ, ਆਲੀ ਗੋਨੀ, ਹਰਸ਼ ਲਿਮਬਾਚਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/bharti-singh-harsh-limbachiyaa-vikas-gupta-reunite-for-new-show/articleshow/68069044.cms|title=Bharti Singh, Harsh Limbachiyaa, Vikas Gupta reunite for new show|date=20 February 2019|work=Bangalore Mirror|access-date=9 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2019 ਵਿਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦੰਗਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੜੀ 'ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਾ' ਬਣਾਈ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏਸ ਫ ਸਪੇਸ 2 ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-to-be-back-as-mastermind-of-ace-of-space/articleshow/70467794.cms|title=Vikas Gupta to be back as mastermind of 'Ace of Space'|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਲਈ ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2020 ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/parth-samthaan-vikas-gupta-not-on-talking-terms-bigg-boss-11-contestant-ignores-kasautii-zindagii-kay-actor-at-jennifer-wingets-code-m-screening-1143438|title=Parth Samthaan-Vikas Gupta Ignore Each Other At 'Code M' Screening; Duo Not On Talking Terms?|date=16 January 2020|work=news.abplive.com|access-date=4 February 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਅਰਸ਼ੀ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-releases-video-statement-after-being-expelled-from-bigg-boss-14-house-says-i-was-vulnerable-and-cried-after-watching-myself/articleshow/79737890.cms|title=Vikas Gupta releases video statement after being expelled from Bigg Boss 14 house; says, 'I was vulnerable and cried after watching myself' - Times of India|date=15 December 2020|work=The Times of India|access-date=10 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-14-vikas-gupta-to-re-enter-the-house-says-not-just-my-desire-but-need-to-win-the-show/story-UGUxxxjGDQZU46xabIf03I.html|title=Bigg Boss 14: Vikas Gupta to re-enter the house, says ‘not just my desire but need to win the show’|date=21 December 2020|work=Hindustan Times|access-date=10 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{{ਅਨੁਵਾਦ}}
=== ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ===

==== ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ====
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot; |'''ਸਾਲ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot; |'''ਸ਼ੋਅ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਨਿਰਮਾਤਾ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਲੇਖਕ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ'''
|-
|2005-2008
|''ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2006-2008
|''ਕਹਾਨੀ ਹਮਾਰਾਏ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕੀ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2008-2010
|''ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2012
|''ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2012-2016
|''ਗੁਮਰਾਹ: ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦਾ ਅੰਤ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2013-2014
|''ਐਮਟੀਵੀ ਵੈੱਬਬੱਧ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2016
|''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ਿਕੀ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|-
|2014-2017
|''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕੀ ਕੀਆ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2015
|''ਕੈਸੀ ਯਾਰ ਯਾਰੀਆਂ''
|
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2015
|''ਐਮਟੀਵੀ ਫਨਾਹ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2015
|''ਐਮਟੀਵੀ ਵਾਰੀਅਰ ਹਾਈ''
|{{Yes}}
|
|
|-
|2015
|''ਕੋਡ ਲਾਲ''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2015
|''ਤਲਾਸ਼''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2015
|''ਰਾਣੀ ਮਹਿਲ''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2019
|''ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਨ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vikas-gupta-yeh-ishq-nahi-aasaan-dangal-tv-birthday-5714963/|title=Vikas Gupta: One should love themselves before loving others|date=7 May 2019|work=The Indian Express|access-date=19 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.iwmbuzz.com/television/news/fahad-ali-chetna-pande-deepak-chadha-vikas-guptas-show-yeh-ishq-nahi-asaan/2019/03/15&lt;/ref&gt;
|-
|}

==== ਵੈੱਬ ====

* 2017: ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2017
* 2019: ਪੰਚ ਬੀਟ
* 2020: ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2020

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼ੋਅ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਨੋਟਸ
!ਹਵਾਲੇ
|-
|2015
|''ਮਾੜੀ ਕੰਪਨੀ''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zee5.com/tvshows/details/bad-company/0-6-167|title=Bad Company|website=Zee5|access-date=11 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017–2018
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|ਦੂਜਾ ਰਨਰ-ਅਪ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2018
|''19 ਵਾਂ ਆਈਫਾ ਐਵਾਰਡਜ਼ | ਆਈਫਾ ਬੱਜ਼''
|ਹੋਸਟ
|
|
|-
|''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vikas-gupta-ace-of-space-bigg-boss-5410585/|title=Vikas Gupta: Ace of Space is tougher than Bigg Boss|date=20 October 2018|work=The Indian Express|access-date=26 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 12''
|ਮਹਿਮਾਨ
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2019
|''ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|
|-
|''ਖਟੜਾ ਖਟੜਾ ਖਟੜਾ''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|
|-
|''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|&lt;ref&gt;https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/vikas-gupta-surabhi-chandna-prince-narula-all-set-come-arjun-bijlanis-kitchen-champion&lt;/ref&gt;
|-
|''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ 2''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ace-of-space-2-promo-host-vikas-gupta-makes-a-comeback-as-evil-mastermind-promises-to-scare-the-contestants/articleshow/70539410.cms|title=Ace of Space 2 Promo: Host Vikas Gupta makes a comeback as evil mastermind; promises to scare the contestants|date=5 August 2019|website=The Times of India|access-date=14 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਬਿਗ ਬੌਸ 13''
|ਦੇਵਵੋਲੀਨਾ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2020
|''ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੇ''
|ਫਾਈਨਲ ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mujhse-shaadi-karoge-promo-vikas-gupta-enters-the-house/articleshow/74692888.cms|title=Mujhse Shaadi Karoge promo: Vikas Gupta enters the house - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=19 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਇਸਤਰੀਆਂ ਬਨਾਮ ਸੱਜਣ''
|ਪੈਨਲ ਸੂਚੀ
|
|
|-
|2020–2021
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14''
|ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
|ਦਾਖਲ ਦਿਨ 65, 72 ਵੇਂ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ, 80 ਵੀ ਦਿਨ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ,
ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ 108, ਦਿਨ 120 ਤੇ ਕੱ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-to-rakhi-sawant-former-bigg-boss-contestants-to-set-foot-in-bigg-boss-14/photostory/79487449.cms|title=Vikas Gupta to Rakhi Sawant: Former Bigg Boss contestants to set foot in Bigg Boss 14|date=30 November 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=4 December 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
!ਐਵਾਰਡ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਕੰਮ
!ਹਵਾਲੇ
|-
|2018
|Lions Gold Awards
|TV Personality of the Year
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/whoa-vikas-gupta-wins-an-award-for-bigg-boss-11-thanks-housemates-channel-1153892-2018-01-25|title=Vikas Gupta wins an award for Bigg Boss 11; thanks housemates, channel|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11s-mastermind-vikas-gupta-bags-tv-personality-of-the-year-award/articleshow/62650358.cms|title=Vikas Gupta bags TV Personality Of The Year Award|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Dadasaheb Phalke Excellence Awards
|Break Through Artist Of The Year
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;https://photogallery.indiatimes.com/tv/stars/photos-of-tv-stars-who-won-dadasaheb-phalke-excellence-awards-2018/vikas-gupta/articleshow/63857174.cms&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Arya Group Of Colleges
|Most Enterprising Brands &amp; Leaders of Asia 2018
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-01 |archive-date=2021-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|Golden Glory Awards
|Best Host  Of The Year
|''Ace of Space 2''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.viralbollywood.com/golden-glory-awards-2019-full-event-preity-zinta-rashmi-desai-vikas-gupta/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-01 |archive-date=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202015258/https://www.viralbollywood.com/golden-glory-awards-2019-full-event-preity-zinta-rashmi-desai-vikas-gupta/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|Digital Infulencer Awards
|Best Content Creator
|''Puncch Beat''
|&lt;ref&gt;https://mumbainewsnetworks.blogspot.com/2019/07/shantanu-maheshwari-paras-kalnawat.html&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|IMWBuzz Style Awards
|Most Stylish Personality of the Year
|''Ace of Space 2''
|&lt;ref&gt;https://www.iwmbuzz.com/television/news/full-winner-list-iwmbuzz-style-awards-2020/2020/10/10&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|Bharat Icon Awards
|Youth Icon of the Year
|''Ladies vs Gentlemen''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://celebmode.in/adaa-khan-flora-saini-vikas-gupta-gaurav-sharma-ridheema-tiwari-and-others-received-5th-bharat-icon-awards/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-01 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213060220/https://celebmode.in/adaa-khan-flora-saini-vikas-gupta-gaurav-sharma-ridheema-tiwari-and-others-received-5th-bharat-icon-awards/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Vikas Gupta}}

* {{IMDb name|3815573}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]</text>
      <sha1>lcq7gzk8s9t1bnmg0leidted4ko0ntc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਭਾਰਤ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134772</id>
    <revision>
      <id>844131</id>
      <parentid>574923</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5980" sha1="ae8tx9nxlslwismp11hacgcoc32yt2p" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ|name=Centre for Internet and Society|affiliations=|owner=&lt;!-- or | owners = --&gt;|sec_gen=|leader_title=|leader_name=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|board_of_directors=|key_people=|main_organ=|secessions=|budget=|membership_year=|staff=|formerly=|remarks=|website={{URL|https://cis-india.org/}}|volunteers_year=|volunteers=|staff_year=|endowment_year=|budget_year=|endowment=|expenses_year=|expenses=|disbursements=|revenue_year=|revenue=|language=|membership=|image=Bangalore Wikimeetup27 13Feb2011 2000.jpg|map=|map2_alt=|map2_size=|map2=|map_caption=|map_alt=|map_size=|logo_caption=|abbreviation=CIS|logo_alt=|logo_size=|logo=Centre for Internet And Society logo.svg|caption=CIS headquarters in [[Domlur]], [[Bangalore]].|alt=|image_size=|map2_caption=|predecessor=|fields=|purpose=|methods=|products=|services=|region=|coords=&lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --&gt;|headquarters=No. 194, 2nd C Cross, Domlur, 2nd Stage, [[Bangalore]], Karnataka, India&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Centre for Internet and Society|url=https://cis-india.org/contact-info|website=cis-india.org|access-date=4 April 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;|status=|merged=|registration_id=&lt;!-- for non-profit org --&gt;|type=[[Non-profit organization]]|founding_location=|founder=|formation=&lt;!-- use {{start date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} --&gt;|successor=|footnotes=}}'''ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਸੀ.ਆਈ.ਐੱਸ.)''' ਇੱਕ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] -ਅਧਾਰਤ [[ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ]] ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/08/30/stories/2009083052781400.htm|title=Deconstructing ‘Internet addiction’|date=30 August 2009|website=[[The Hindu]]|access-date=16 March 2010|archive-date=30 ਅਗਸਤ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830221750/http://www.hindu.com/2009/08/30/stories/2009083052781400.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/article3572.ece|title=Internet, first source of credible information about A(H1N1) virus|date=16 August 2009|website=[[The Hindu]]|access-date=16 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Cant-read-so-use-new-tech-to-let-books-speak-/articleshow/5518597.cms|title=Can’t read, so use new tech to let books speak|last=Verma|first=Richi|date=31 Jan 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2010}}&lt;/ref&gt; ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ|ਇੰਟਰਨੈਟ]] ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਬਹੁਵਾਦ, ਜਨਤਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਪੈਡੋਗੋਗਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ==
[[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ]] ਨੇ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵੰਡ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cis-india.org/news/wikimedia-foundation-awards-grant-to-cis|title=Wikimedia Foundation awards grant to Centre for Internet and Society to expand Access to Knowledge in India|date=1 August 2012|publisher=Centre for Internet and Society|access-date=5 July 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਵਤੰਤਰ 2014 ==
ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ. ਨੇ 18-20 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪੰਜਵੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਵਤੰਤਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2020}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://cis-india.org/|Centre for Internet and Society}}
* {{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/PDATOI/articleshow/5058157.cms|title=Tara Textreader, a boon for the visually-challenged|last=Ramya|first=M|date=26 September 2009|work=The Times of India|access-date=5 July 2018}}
* {{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/story-print/450560/|title=Does India need its own Bayh-Dole?|last=Abraham|first=Sunil|date=24 April 2009|work=Indian Express|access-date=5 July 2018}}
* {{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/C0hDF1GSn6QILc6mEwINgO/Wiki8217s-worth-on-a-different-turf.html|title=Wiki’s worth, on a different turf|last=Abraham|first=Sunil|date=13 January 2010|access-date=5 July 2018|publisher=Live Mint}}
* {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/When-the-virtual-world-gets-a-room/article16462866.ece|title=When the virtual world gets a room|last=Kurup|first=Deepa|date=22 December 2009|work=The Hindu|access-date=5 July 2018}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>ae8tx9nxlslwismp11hacgcoc32yt2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੋਹਸਿਨ ਜ਼ੈਦੀ (ਲੇਖਕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135320</id>
    <revision>
      <id>844090</id>
      <parentid>565959</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="jysuivovv1rlbh9sbhd0sxrac2hep78" xml:space="preserve">
'''ਮੋਹਸਿਨ ਜ਼ੈਦੀ''' ਲੰਡਨ ਅਧਾਰਿਤ ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 2020 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ  ''ਏ ਡਿਉਟੀਫੁੱਲ ਬੋਆਏ''  ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਇਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਦੇ ਗੇਅ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/books/2020/aug/25/a-dutiful-boy-by-mohsin-zaidi-review-utterly-compelling|title=A Dutiful Boy by Mohsin Zaidi review – utterly compelling|date=2020-08-25|website=the Guardian|language=en|access-date=2020-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.anothermag.com/another-man/12742/a-dutiful-boy-memoir-growing-up-gay-and-muslim-mohsin-zaidi-interview|title=A Dutiful Boy Is a Moving Memoir about Growing up Gay and Muslim|last=AnOther|date=2020-08-17|website=AnOther|language=en|access-date=2020-09-02}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ ਆਈਲਫਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਕੇਬਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;The Justice Diaries https://www.leducate.co.uk/news/the-justice-diaries-mohsin-zaidi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210520050119/https://www.leducate.co.uk/news/the-justice-diaries-mohsin-zaidi |date=2021-05-20 }}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਹੁਣ 6 ਕਿੰਗਜ਼ ਬੈਂਚ ਵਾਕ ਵਿਖੇ ਬੈਰੀਸਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੋਨਵਾਲ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{ਆਧਾਰ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]]</text>
      <sha1>jysuivovv1rlbh9sbhd0sxrac2hep78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਨੀ ਫੋਰਥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138305</id>
    <revision>
      <id>844107</id>
      <parentid>823223</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9731" sha1="6ha4s1nbvy3ryp0vc5tk7gq9fdxqmtq" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Renee Forth
| image = Renee Forth 2019.3.jpg
| caption = Forth playing for Adelaide in January 2019
| birth_date = {{Birth date and age|1987|01|28|df=y}}
| birth_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| originalteam = Coastal Titans ([[West Australian Women's Football League|WAWFL]])
| height = 166 cm
| weight = &lt;!-- ## kg --&gt;
| position = Midfielder
| currentclub = 
| guernsey = 
| years1 = 2017–2018
| club1 = {{AFLW GWS}}
| games_goals1 = {{0}}5 (0)
| years2 = 2019–2021
| club2 = {{AFLW Ade}}
| games_goals2 = 17 (2)
| games_goalstotal = 22 (1)
| statsend = the 2021 season
| careerhighlights = *[[West Australian Women's Football League|WAWFL]] premiership player (2015)
*AFLW premiership player 2019 (Adelaide Crows)
}}
'''ਰੇਨੀ ਫੋਰਥ''' (ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1987) ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ]] ਨਿਯਮ ਫੁਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਵੂਮਨਜ਼ (ਏ.ਐਫ.ਐਲ.ਡਬਲਿਊ.) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟਰ ਵੈਸਟਰਨ ਸਿਡਨੀ ਅਤੇ ਐਡੀਲੇਡ ਲਈ ਖੇਡੀ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਫੋਰਥ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੋਸਟਲ ਟਾਇਟਨਸ ਲਈ ਸਟੇਟ ਲੀਗ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਦੇ 2012 ਅਤੇ 2015 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਸ਼ਿਪ ਸਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.fremantlefc.com.au/news/2016-03-16/forth-to-captain-freo-|title=Forth to captain Freo|last=Balme|first=Ned|date=16 March 2016|work=Fremantle FC|access-date=20 October 2016|publisher=Bigpond}}&lt;/ref&gt;

2016 ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਫਰੀਮੈਂਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.afl.com.au/womens/player-profiles/western-australia|title=Western Australia Women's Player Profiles|website=AFL.com.au|publisher=Australian Football League|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707060745/http://www.afl.com.au/womens/player-profiles/western-australia|archive-date=7 July 2016|access-date=20 October 2016}}&lt;/ref&gt; ਫੋਰਥ ਨੂੰ 2016 ਡਬਲਿਊ.ਏ. ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wawfl.com.au/news/9860/coastal-titan-renee-forth-appointed-as-football-ambassador|title=Coastal Titan Renee Forth appointed as Football Ambassador|website=WA Womens Football League|access-date=2019-10-17}}&lt;/ref&gt;

== ਏ.ਐਫ.ਐਲ.ਮਹਿਲਾ ਕਰੀਅਰ ==
ਫੋਰਥ 2017 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਦੋ ਗ੍ਰੇਟਰ ਵੈਸਟਰਨ ਸਿਡਨੀ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਬਲਿਊ.ਏ.ਡਬਲਿਊ.ਐਫ.ਐਲ. ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵ ਕ੍ਰੂਸਿਏਟ ਲਿਗਾਮੈਂਟ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੋਲੇਟਰਲ ਲਿਗਾਮੈਂਟ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਵੂਮਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.foxsports.com.au/afl/womens-league-marquee-players-kiara-bowers-and-renee-forth-suffer-serious-knee-injuries/news-story/b02821d5f4673cab4a03a4fd4c7126fa|title=Women’s league marquee players Kiara Bowers and Renee Forth suffer serious knee injuries|last=Harrington|first=Anna|date=17 August 2016|work=Fox Sports|access-date=20 October 2016|publisher=News Corp}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਜਾਇੰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;sunprofile&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/afl/injured-gws-star-renee-forth-has-turned-her-attention-to-the-draft/news-story/6a3a6a40c737b935b798e35687b99fa2?nk=1de4e0b92ac29693825ca412707c486a-1476943539|title=Injured GWS star Renee Forth has turned her attention to the draft|last=Horne|first=Ben|date=31 August 2016|work=Herald Sun|access-date=20 October 2016|publisher=News Corp}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਫੋਰਥ ਦਾ ਐਡੀਲੇਡ ਲਈ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.afl.com.au/news/2018-06-01/aflw-sign-and-trade-period|title=AFLW: Crows trade for marquee Giant|last=Black|first=Sarah|date=1 June 2018|work=AFL Media|access-date=1 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602195609/http://www.afl.com.au/news/2018-06-01/aflw-sign-and-trade-period|archive-date=2 June 2018|publisher=Telstra Media}}&lt;/ref&gt;

ਫੋਰਥ ਨੂੰ ਕਾਰਲਟਨ ਦੇ ਐਡ ਕਰਨੋ ਦੇ ਨਾਲ ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਪਲੇਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਐਮ.ਵੀ.ਪੀ. ਅਵਾਰਡਸ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, 2017 ਲਈ ਲਾ ਟ੍ਰੋਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਉੱਤਮਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aflplayers.com.au/article/forth-curnow-maximising-their-chance/|title=Forth &amp; Curnow maximising their chance|website=AFLPA|access-date=2019-10-17|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018000751/http://www.aflplayers.com.au/article/forth-curnow-maximising-their-chance/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਐਡੀਲੇਡ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.afc.com.au/news/934899/aflw-adelaide-confirms-list-changes|title=AFLW: Adelaide confirms list changes|date=13 May 2021|website=[[Adelaide Football Club|Adelaide]]|publisher=[[Telstra]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹੋਰ ਕੰਮ ==
ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਫੋਰਥ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ageprofile&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/afl/afl-news/gws-giants-name-renee-forth-and-emma-swanson-as-womens-marquee-players-20160727-gqf183.html|title=GWS Giants name Renee Forth and Emma Swanson as women's marquee players|last=Decent|first=Tom|date=27 July 2016|work=The Age|access-date=20 October 2016|publisher=Fairfax Media}}&lt;/ref&gt;

ਫੋਰਥ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮੈਂਟਰ, ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਫੋਰਥ ਐਨ.ਏ.ਬੀ. ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਵੂਮਨ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੋਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.afl.com.au/news/2017-10-25/aflw-2018-academy-prospects-revealed|title=AFLW: 2018 Academy prospects revealed|website=afl.com.au|language=en|access-date=2019-10-18}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਐਨ.ਏ.ਬੀ. ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ 18 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 2017 ਸਹਿਯੋਗੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.changehergame.com/single-post/2017/07/06/Under-18s-Allies-team-named|title=Under 18s 'Allies' team named|website=changehergame|language=en|access-date=2019-10-17|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018000751/https://www.changehergame.com/single-post/2017/07/06/Under-18s-Allies-team-named|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਫੋਰਥ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਐਨ.ਏ.ਬੀ. ਏ.ਐਫ.ਐਲ.ਡਬਲਿਊ. ਅੰਡਰ 18 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aflnt.com.au/news/2018/thunder-to-feature-in-aflw-under-18-exhibition-match|title=Thunder to feature in AFLW Under 18 Exhibition Match|website=AFL Northern Territory|language=en|access-date=2019-10-17|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018000753/https://www.aflnt.com.au/news/2018/thunder-to-feature-in-aflw-under-18-exhibition-match|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਚੌਥੇ ਸਹਾਇਕ ਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ 'ਤੇ 2018 ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਅੰਡਰ-18 ਯੂਥ ਗਰਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.safc.com.au/blog/six-panthers-selected-to-represent-central-allies|title=Six Panthers Selected to Represent Central Allies|last=Club|first=Author: South Adelaide Football|website=The Official South Adelaide Football Club Website - The Panthers|language=en|access-date=2019-10-18}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{GWSplayer}}
* {{GWSplayer}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>6ha4s1nbvy3ryp0vc5tk7gq9fdxqmtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੌਰਾ ਹਾਰਡਿੰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140954</id>
    <revision>
      <id>844113</id>
      <parentid>598279</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="ap209rufl71pfaxr4pehzwtzh5whqg4" xml:space="preserve">'''ਲੌਰਾ ਹਾਰਡਿੰਗ''' ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਆਲੋਚਕ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਖਾਸ ਫੋਕਸ ਦੇ, [[ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਹਾਰਡਿੰਗ [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]] [[ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 2006 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ [[ਗਲੇਨ ਮੁਰਕਟ]] ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਹਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ]] ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1995 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ) ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਡਨੀ-ਅਧਾਰਤ ਅਭਿਆਸ ਹਿੱਲ ਥੈਲਿਸ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ + ਅਰਬਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ 1996 ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hillthalis.com.au/index.php?id=35|title=Hill Thalis|website=Hill Thalis Architecture and Urban Projects|access-date=2022-03-29|archive-date=2019-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318162043/http://www.hillthalis.com.au/index.php?id=35|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਆਲੋਚਨਾ ==
ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਆਲੋਚਨਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ''[[ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]]'' ਲਈ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਜਰਨਲ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੇਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ''ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਹ ਜਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://architectureau.com/contributors/Harding-Laura/|title=Laura Harding|website=ArchitectureAU|publisher=Architecture Media|access-date=8 March 2015}}&lt;/ref&gt; ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੀ [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦਾ ਪੇਪਰ|ਦ ਸੈਟਰਡੇ ਪੇਪਰ]] ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thesaturdaypaper.com.au/contributor/laura-harding#.VPu7qGTLdZE|title=Contributor's page, The Saturday Paper|website=The Saturday Paper}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/profile/laura-harding|title=Contributor's page, The Guardian}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਰਡਿੰਗ, ਫਿਲਿਪ ਥੈਲਿਸ ਦੇ ਨਾਲ, ''[[ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]]'' ਆਨ ਅਰਬਨ ਹਾਊਸਿੰਗ ''ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ'' (ਮਈ 2014) ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Laura Harding|first=Philip Thalis|date=May 2014|title=Urban Housing Dossier|url=http://architectureau.com/tags/2014-aa-urban-housing-dossier/|journal=Architecture Australia|access-date=8 March 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]]

==ਹਵਾਲੇ==</text>
      <sha1>ap209rufl71pfaxr4pehzwtzh5whqg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aylah-a63</title>
    <ns>3</ns>
    <id>141345</id>
    <revision>
      <id>844137</id>
      <parentid>599889</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deepfriedokra</username>
        <id>35861</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Deepfriedokra ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Acronymical]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aylah-a63]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Acronymical|Acronymical]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Aylah-a63|Aylah-a63]]&quot;</comment>
      <origin>599889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="rso8sqe141drq95phvvc0jq42z4sip3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Acronymical}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 18 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC)</text>
      <sha1>rso8sqe141drq95phvvc0jq42z4sip3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਗੀਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149909</id>
    <revision>
      <id>844093</id>
      <parentid>844015</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30998" sha1="72ivxv0llsjz5ecd2ha3vtg5z1hsfra" xml:space="preserve">[[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਉੱਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ। ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੋ- ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੂਟਸ ਹਨ, ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਟਡ ਜਾਂ ਫਰੇਟ ਰਹਿਤ; ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ ਦੇ ਬਣੇ ; [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]], ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਰਬਾਬ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਧਾਤ। ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ, ਟੈਂਬੋਰੀਨ ਅਤੇ ਕੇਟਲਡਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟਲ ਪੌਲੀਫੋਨੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੂਟਸ ਅਤੇ ਫਿਡਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਤਰ ਦਾ ਮੂਲ ==
ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਪ-ਚਮੜੀ, ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛ-ਬੋਲਡ ਲੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿਨ ਖੂਰ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਬਾਜੀ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫਿਡਲ ਵੀਨਰ ਮੱਧ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਗੋਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਮੰਗੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖੁਚਿਰ ਅਤੇ ਡੋਰਵੋਨ ਚਿਖਤੇਈ ਖੁਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋ ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਪਾਈਕਡ ਫਿਡਲ ਹੈ। ਰੈਜ਼ੋਨੇਟਰ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਜਾਂ ਬਹੁਭੁਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ ਭੇਡਾਂ ਜਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਛੇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਊਨਿੰਗ ਬੂਬੂਕ੍ਰੰਬਸ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਵਿਨਰ ਦੇ ਇੱਕ ਲੂਪ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਫਟ (ਸਪਾਈਕ) ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਘੋੜੇ-ਵਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਸੇ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਵਸਗੋਲ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਦਾਰਹਟਸ, ਇਸਨੂੰ ''ਹਯਾਲਗਾਸਨ ਹੂਰ'' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਜੋੜੀ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੁਆਨ-ਸ਼ੀਹ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਝੁਕਣ ਵਾਲੇ ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਫਿਡਲ, ਜ਼ਿਕਿਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਾਂਚੂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਦੋ-ਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਖੂਚਿਰ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਸਿਲੰਡਰ, ਵਰਗ ਜਾਂ ਕੱਪ ਵਰਗਾ ਰੈਜ਼ੋਨੇਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੀ ਖੱਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਸਪਾਈਕ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਦਨ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁਲ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਦੋ ਅੰਤੜੀਆਂ ਜਾਂ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਬੇਚੈਨ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਦੋ ਪਿਛਲਾ ਖੰਭਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸਪਾਈਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਧਾਤ ਦੀ ਰਿੰਗ, ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5ਵੇਂ ਤੱਕ ਟਿਊਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਟੀ, ਬਾਸ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਪਤਲੀ, ਉੱਚੀ ਸਤਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛ ਦੇ ਵਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕੋਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਟੌਨਿਕ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਉੱਪਰ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ। ਚਾਰ-ਸਤਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੂਜਾ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਚਿਖਤੇਈ'' ਦਾ ਅਰਥ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਵਿੱਚ &quot;ਕੰਨ&quot; ਹੈ ਇਸਲਈ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦਾ ਨਾਮ &quot;ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ&quot; ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। music of asia

ਬੁਰਿਆਟ ਹੁਚਿਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਾਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਰਿਆਟ ਰੇਸ਼ਮ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਊਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ-ਸਟਰਿੰਗ ਸਾਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ। ਹੁਚਿਰ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹੂਚੀਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। musical india

ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਯੰਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਉਪਰਲੇ ਪੱਟ 'ਤੇ, ਢਿੱਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਟੇਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰਛੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਦਾਰ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਗ ਬਾਸ ਦੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ। ਕਮਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਗੁੱਟ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੈਕਸ ਉਂਗਲ ਲੱਕੜ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲ ਮੱਧ ਅਤੇ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੋਟੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਸਤਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਧੱਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ-, ਦਰਮਿਆਨੇ- ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੂਚਿਰ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2022}}

== ਯੰਤਰ ==

* ਚੂਰ (ਕਿਰਗਿਜ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੰਤਰ), ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿਰੇ ਵਾਲੀ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ 4 ਤੋਂ 5 ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ, ਇਸ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ''ਸੁਊਰ'' (ਮੰਗੋਲੀਆਈ), ''ਚੂਰ'' (ਤੁਵਾਨ) ਅਤੇ ''ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ'' (ਕਜ਼ਾਖ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਚੋਪੋ ਚੂਰ, 3 ਤੋਂ 6 ਛੇਕਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਓਕਰੀਨਾ , ਜੋ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
* [[ਡਫ਼|ਦੈਰਾ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੰਗਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ ।
* ਡੋਮਬਰਾ, ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਫਰੇਟਡ ਲੂਟ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ''ਕੂਈ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੋਲੋ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਡੋਮਬਰਾ'' [[ਕਜ਼ਾਖ਼ ਲੋਕ|ਕਜ਼ਾਖ]] ''ਜਾਇਰੌ'' (ਬਾਰਡਸ) ਅਤੇ ''ਬੇਲ'' ਕੈਂਟੋ (ਗੀਤ ਦੇ ਗੀਤ) ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
* ਦੁਤਾਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], ਉਇਗਰ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]], [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਤੁਰਕਮੇਨ]], ਕਰਾਕਲਪਕ ਅਤੇ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦੋ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਫਰੇਟੇਡ ਲੂਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tmhits.com/music/Dutar-sazlary-73|title=Turkmen Dutar songs on Tmhits website|access-date=2010-01-17|archive-date=2010-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100519082622/http://tmhits.com/music/dutar-sazlary-73|url-status=deviated|archivedate=2010-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100519082622/http://tmhits.com/music/dutar-sazlary-73}}&lt;/ref&gt;
* ਗਾਰਮੋਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ|ਖੋਰੇਜ਼ਮ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ''ਖਲਫਾ'' (ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਕਾਰਡੀਅਨ।
* ਘਿਜ਼ਾਕ, 3 ਜਾਂ 4 ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੋਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸਪਾਈਕ ਫਿਡਲ ਅਤੇ ਉਇਗਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]], [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਤੁਰਕਮੇਨ]] ਅਤੇ ਕਰਾਕਲਪਕ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਰੇਟ ਰਹਿਤ ਗਰਦਨ।
* ਜਬਾੜੇ ਦੀ ਹਰਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਮੀਰ ਕੋਮਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ''ਜਬਾੜੇ'' ਦੀ ਹਰਪ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਕੋਮੁਜ਼, ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ-ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਲੂਟ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਗਿਰੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਜੂਨੀਪਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਹੱਥ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਸਟਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
* ਕਾਈਲ ਕਯਾਕ, ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਬਾਜੀ ਦਾ [[ਕਿਰਗੀਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਨਾਮ। [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ''ਕਿਲਕੋਬੀਜ਼'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[Camel hide|ਊਠ]] ਜਾਂ [[Cow hide|ਗਊ ਦੇ ਖਾਲ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰ ਦਾ [[ਸ਼ਮਨਵਾਦ]] ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸੀ।
* ਰੁਬਾਬ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨ ਲੂਟ।
* ਰਵਾਪ, ''ਰੁਬਾਬ'' ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਉਇਗਰ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ, ਪਰ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
* ਸਤੋ, ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਬੂਰ, ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁਰਲੱਭ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] - [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ, ਇੱਕ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਸਾਈਡ ਬਲਾਊਨ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬੰਸਰੀ]] ਜੋ ਕਿ [[ਆਜੜੀ|ਚਰਵਾਹਿਆਂ]] ਅਤੇ [[Horse herder|ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਚਰਵਾਹਿਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੜਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ''ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ'' ਦੀ ਇਕੱਲੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ''ਰੀਪਰਟੋਰੀ'' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਤਾਨਬਰ, [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ ਉਈਗਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉੱਚੇ ਫਰੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ । ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨੀ]] ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
* [[ਤਾਰ (ਸਾਜ਼)|ਟਾਰ]], ਇੱਕ ਡਬਲ-ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਚਮੜੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ, [[ਕੋਹਕਾਫ਼|ਕਾਕੇਸ਼ਸ]] ਅਤੇ [[ਈਰਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲੂਟ (ਈਰਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹਨ)। ''ਟਾਰ'' [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

== ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ==
2000 ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਖਾਨ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਕਲਚਰ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ (AKMICA) ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। AKMICA ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਟੂਰ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.akdn.org/Music/Musicin.htm|title=Aga Khan Music Initiative in Central Asia on the AKDN website|archive-url=https://web.archive.org/web/20061205035020/http://akdn.org/Music/Musicin.htm|archive-date=2006-12-05|access-date=2006-12-08|archivedate=2006-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061205035020/http://akdn.org/Music/Musicin.htm|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਜ਼ ==
* ਚੂਰ (ਕਿਰਗਿਜ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਫੂਕ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੰਸਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਤੋਂ 5 ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਈਖ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਜ਼  ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੂਰ (ਮੰਗੋਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ) ਚੂਅਰ (ਤੁਵਾਨ ਵਿੱਚ ) ਅਤੇ ਸਿਬੀਜ਼ਗੀ (ਕਜ਼ਾਖ ਵਿੱਚ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* [[Chopo choor|ਚੋਪੋ ਚੂਰ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ , 3 ਤੋਂ 6 ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਓਕੇਰਿਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* [[ਡਫ਼|ਡੇਯਰਾ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਿੰਗਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਡਰੱਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਡੋੰਬਰਾ, ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅ  ਲੰਬੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂੰਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਫਰੈਟਿਡ ਲੂੰਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਕਲ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਡੋੰਬਰਾ'' ਕਜ਼ਾਖ ਜਾਇਰਾਓ (ਬਾਰਡਸ) ਅਤੇ ਬੇਲ ਕੈਂਟੋ (ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਗੀਤ) ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਦੁਤਾਰ, ਉਜ਼ਬੇਕ, ਉਈਗਰਸ, ਤਾਜਿਕ, ਤੁਰਕਮੈਨ, ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੰਬੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਲੂਟੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmen Dutar songs on Tmhits website |url=http://www.tmhits.com/music/Dutar-sazlary-73 |access-date=2010-01-17 |archive-date=2010-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519082622/http://tmhits.com/music/dutar-sazlary-73 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੋਨ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਕਾਰਡਿਯਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੱਫ਼ਾ (ਮਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਗੀਜਾਕ, 3 ਜਾਂ 4 ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੋਲ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸਪਾਈਕ ਫਿਡਲ ਅਤੇ ਉਈਗਰਸ, ਉਜ਼ਬੇਕ, ਤਾਜਿਕਾਂ, ਤੁਰਕਮੈਨ ਅਤੇ [[ਕਰਾਕਲਪਾਕ ਲੋਕ|ਕਰਾਕਲਪਾਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫਰੈੱਟਲੈੱਸ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਦਾ ਬਣਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
* ਜਬਾਡ਼ੇ ਦੀਆਂ ਰਬਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਮਿਰ ਕੋਮੁਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਕੋਮੁਜ਼, ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਲੂਟ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਗਿਰੀਦਾਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਜੂਨੀਪਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਹੱਥ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਨਾ, ਸਟ੍ਰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
* ਕਿਲ ਕਿਆਕ, ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀ ਵੇਲ ਲਈ [[ਕਿਰਗੀਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੋੜੇ  ਦੇ ਵਾਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਲਕੋਬੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੈਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[Camel hide|ਊਠ]] ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੰਤੇ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦਾ [[ਸ਼ਮਨਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਸੀ।
* ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤਾਰਾਂ  ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਠੋਸ ਸਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਜਾਂ ਰੂਬਾਬ ਹੈ।
* ਰਾਵਪ, ਇੱਕ ਉਈਗਰ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੀਣਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਬਾਬ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤਾਰਾਂ ਦੇ।
* ਸਤੋ, ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਬੂਰ, ਜਾਂ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]]-ਉਜ਼ਬੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਸਾਈਬੀਜ਼ੀ, ਇੱਕ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ ਲੋਕ|ਕਿਰਗਿਜ਼]] ਸਾਈਡਬਲੋਅਨ ਬੰਸਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ [[ਆਜੜੀ|ਚਰਵਾਹੇ]] ਦੁਆਰਾ ਵਾਜੈ  ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਰਮਾਨੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ  ਝਾਡ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਬੀਜ਼ੀ ਕੋਲ ਇਕੱਲੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪਰਟਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਕੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* ਤੁਂਬੂਰ, ਉਜ਼ਬੇਕ, [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ ਉਈਗਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉੱਚੇ ਫਰੈਟਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੀਣਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* [[ਤਾਰ (ਸਾਜ਼)|ਤਾਰ]], ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ,ਚਮੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੇ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀਣਾ (ਈਰਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹਨ) । ਤਾਰ [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>72ivxv0llsjz5ecd2ha3vtg5z1hsfra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਥਿਲਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152272</id>
    <revision>
      <id>844086</id>
      <parentid>842231</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31672" sha1="76sh4bnjb2g1rtm8nxa2o6orxgqw71o" xml:space="preserve">'''ਮੈਥਿਲੀਸ''' ( [[ਤਿਰਹੂਤਾ]] : মৈথিਲ, [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] : मैथिल), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਮੈਥਿਲੀ ਲੋਕ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਨਸਲੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਮਿਥਿਲਾ|ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zdWRP10g3Q8C&amp;pg=PA411|title=Social Science and Social Concern: Felicitation Volume in Honour of Professor B.K. Roy Burman|last=Burman, B.K.R.|last2=Chakrabarti, S.B.|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=9788170990628|page=411|access-date=14 February 2017}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O49ZDwAAQBAJ&amp;pg=RA1-PR20|title=Sushasan Ke Aaine Mein Naya Bihar|last=Jha|first=Pankaj Kumar|date=2010|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789380186283|location=Bihar (India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dtKe6XV8z7wC&amp;q=maithili+speaking+people+bihar&amp;pg=PA184|title=The Politics of India Since Independence|last=Brass|first=Paul R.|date=8 September 1994|isbn=9780521459709|pages=184|access-date=15 February 2017}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਮਧੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA251|title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of Contemporary Nepal|last=Gellner, D.|last2=Pfaff-Czarnecka, J.|last3=Whelpton, J.|date=2012|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=9781136649561|page=251|access-date=14 February 2017}}&lt;/ref&gt; ਮੈਥਿਲ ਖੇਤਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ [[ਰਾਮ]] ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਅਤੇ [[ਲਕਸ਼ਮੀ]] ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fOQkpcVcd9AC&amp;pg=PT215|title=Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia|last=Minahan, J.B.|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598846607|access-date=14 February 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ===
ਵਿਦੇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਥਿਲਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਸੀ. 1100-500&amp;nbsp;ਬੀ.ਸੀ.ਈ.), ਵਿਦੇਹਾ ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਪੰਕਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਹ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ [[ਜਨਕ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Michael Witzel]] (1989), ''Tracing the Vedic dialects in Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes'' ed. &lt;/ref&gt;

ਵਿਦੇਹਾ ਰਾਜ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਜਿਕਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;Raychaudhuri Hemchandra (1972), Political History of Ancient India, Calcutta: University of Calcutta, pp. 85–86&lt;/ref&gt;

=== ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੌਰ ===
11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਮਿਥਿਲਾ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਦਿਵਾਸੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸਨ, ਜੋ ਮੈਥਿਲ ਖੱਤਰੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਓਨੀਵਾਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਭੰਗਾ ਦੇ ਖੰਡਵਾਲਾ, ਜੋ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;q=karnataka%2C+oinwars&amp;pg=PA55|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|last=Jha|first=Makhan|year=1997|isbn=9788175330344|access-date=11 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਰਭੰਗਾ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EzPYdQo3vZgC&amp;q=darbhanga+capital&amp;pg=PA165|title=Wetlands management in North Bihar|last=Mandal|first=R. B.|year=2010|isbn=9788180697074|access-date=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;q=darbhanga+capital+mithila&amp;pg=PA56|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|last=Jha|first=Makhan|year=1997|isbn=9788175330344|access-date=14 December 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ ===

* ਕਰਨਾਟ ਰਾਜਵੰਸ਼, 1097 CE-1324 CE&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sinha|first=CPN|date=1969|title=Origin of the Karnatas of Mithila – A Fresh Appraisal|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=31|pages=66–72|jstor=44138330}}&lt;/ref&gt;
* ਓਨੀਵਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼, 1325 ਈ. ਈ.–1526 ਈ.&lt;ref name=&quot;Jha2018&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8xl9DwAAQBAJ|title=A Political History of Literature: Vidyapati and the Fifteenth Century|last=Pankaj Jha|date=20 November 2018|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-909535-3}}&lt;/ref&gt;
* ਰਾਜ ਦਰਭੰਗਾ, 1557 CE −1947 CE&lt;ref name=&quot;Ansari2019&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kUueDwAAQBAJ|title=Mughal Administration and the Zamindars of Bihar|last=Tahir Hussain Ansari|date=20 June 2019|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-00-065152-2|pages=200–223}}&lt;/ref&gt;
* ਮੱਲਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, 1201 CE-1779 CE&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brinkhaus|first=Horst|date=1991|title=The Descent of the Nepalese Malla Dynasty as Reflected by Local Chroniclers|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1991_111_1/page/118|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=111|issue=1|pages=118–122|doi=10.2307/603754|jstor=603754}}&lt;/ref&gt;
* ਮਕਵਾਨਪੁਰ ਦੀ ਸੈਨਾ, 1518 ਈ. -1762&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Das|first=Basudevlal|date=2013|title=Maithili in Medieval Nepal : A Historical Apprisal|url=https://doi.org/10.3126/av.v3i1.9704|journal=Academic Voices|volume=3|pages=1–3|doi=10.3126/av.v3i1.9704}}&lt;/ref&gt;
* ਬਨਾਲੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhary |first=Indra Kumar |year=1988 |title=Some Aspects of Social Life of Medieval Mithila, 1350–1750 A.D.: With a Special Reference to Contemporary Literatures |url=https://books.google.com/books?id=jCQaAAAAIAAJ&amp;q=banaili+mithila |access-date=11 April 2017 |page=74}}&lt;/ref&gt;

== ਖੇਤਰ ==

=== ਭਾਰਤ ===
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਥਿਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; [[ਦਰਭੰਗਾ]] ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=(India) |first=Bihar |last2=Choudhury |first2=Pranab Chandra Roy |year=1957 |title=Bihar district gazetteers, Volume 17 |url=https://books.google.com/books?id=NIE1AAAAIAAJ&amp;q=saharsa+darbhanga+mithila |access-date=10 December 2016 |pages=16}}&lt;/ref&gt; ਮੂਲ ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪਟਨਾ]], [[ਰਾਂਚੀ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿਰਹੂਤ, ਦਰਭੰਗਾ, ਕੋਸੀ, ਪੂਰਨੀਆ, ਮੁੰਗੇਰ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸੰਥਾਲ ਪਰਗਨਾ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=autogenerated1/&gt;

[[ਦਰਭੰਗਾ|ਦਰਭੰਗਾ ਨੇ]] ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ &quot;ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ&quot; ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦਰਭੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;q=raj+darbhanga+mithila&amp;pg=PA62|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|last=Jha|first=Makhan|year=1997|isbn=9788175330344|pages=62|access-date=10 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਮਧੂਬਨੀ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮਧੂਬਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਮੈਥਿਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UvuJyvtsCjwC&amp;q=madhubani+paintings|title=Madhubani paintings|year=2003|isbn=9788170171560|access-date=10 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੀਤਾਮੜੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ [[ਸੀਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ]] ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬਲੀਰਾਜਗੜ੍ਹ, ਅਜੋਕੇ ਮਧੂਬਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਥਿਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2016 |title=नालंदा ने आनंदित किया लेकिन मिथिला के बलिराजगढ़ की कौन सुध लेगा ? – News of Bihar |url=http://www.newsofbihar.com/khas-khabar/kaun-lega-mithila-key-baliraajgadh-ki-sudhi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026162756/http://www.newsofbihar.com/khas-khabar/kaun-lega-mithila-key-baliraajgadh-ki-sudhi.html |archive-date=26 October 2017 |access-date=26 October 2017 |website=NewsOfBihar.com}}&lt;/ref&gt; ਮੈਥਿਲਾਂ ਨੇ ਬੈਦਿਆਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Narayan |first=Sachindra |date=1 June 1983 |title=Sacred Complexes of Deoghar and Rajgir |url=https://books.google.com/books?id=LIkd7opbWI0C&amp;q=maithils+deoghar&amp;pg=PA27 |publisher=Concept Publishing Company |via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] ਮਿਥਿਲਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nKqF_AgDd4gC&amp;q=mithila+india+state&amp;pg=PA148|title=Small States Syndrome in India|last=Kumāra|first=Braja Bihārī|year=1998|isbn=9788170226918|pages=146|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217143622/https://books.google.co.uk/books?id=nKqF_AgDd4gC&amp;pg=PA148&amp;dq=mithila+india+state&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiL0fDo2pXSAhVEKcAKHej6AicQ6AEIGjAA#v=onepage&amp;q=mithila%20india%20state&amp;f=false|archive-date=17 February 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== ਨੇਪਾਲ ===
ਪੂਰਬੀ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|ਤਰਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇਪਾਲੀ ਮਿਥਿਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bolduc|first=Benjamin|last2=Hodgkins|first2=Suzanne B.|last3=Varner|first3=Ruth K.|last4=Crill|first4=Patrick M.|last5=McCalley|first5=Carmody K.|last6=Chanton|first6=Jeffrey P.|last7=Tyson|first7=Gene W.|last8=Riley|first8=William J.|last9=Palace|first9=Michael|date=13 August 2020|title=Supplemental Information 3: An excerpt from Data Downloads page, where users can download original datasets.|url=http://dx.doi.org/10.7717/peerj.9467/supp-3|journal=PeerJ|volume=8|pages=e9467|doi=10.7717/peerj.9467/supp-3|access-date=2021-11-05}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਵਿਦੇਹਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Michael Witzel]] (1989), ''Tracing the Vedic dialects'' in ''Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes'' ed. &lt;/ref&gt; ਰਾਜ ''[[ਰਾਮਾਇਣ]]'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਨਕਪੁਰ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ [[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲ ਇੱਕ &quot;ਮੁਕਤ ਮੈਥਿਲ ਰਾਜ&quot; ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;q=free+maithil+state&amp;pg=PA251|title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom|last=Gellner|first=D.|last2=Pfaff-Czarnecka|first2=J.|last3=Whelpton|first3=J.|date=6 December 2012|isbn=9781136649561|access-date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;

ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਸੂਬੇ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Nationalism and Ethnicity in a Hindu Kingdom: The Politics and Culture of Contemporary Nepal|last=Burkert, C.|publisher=Routledge|year=2012|isbn=9781136649561|editor-last=Gellner, D.|location=London, New York|pages=241–273|chapter=Defining Maithil Identity|editor-last2=Pfaff-Czarnecka, J.|editor-last3=Whelpton, J.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;pg=PA245|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820000356/https://books.google.co.uk/books?id=n4FQMEiZcrIC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA245#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=20 August 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਸੂਬਾ ਨੰਬਰ 2 ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2015 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 7 ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੰਬਰ 2 ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਥਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬਾ ਨੰਬਰ 2 ਦਾ ਨਾਂ 'ਮਿਥਿਲਾ ਸੂਬਾ' ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samiti vows to protest for Mithila Province |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-05-02/samiti-vows-to-protest-for-mithila-province.html |access-date=2023-02-16 |archive-date=2018-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130184614/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-05-02/samiti-vows-to-protest-for-mithila-province.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸੂਬਾ ਨੰ. 2 ਨੂੰ 17 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਮਧੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Province 2 endorses Madhes as its name, Janakpurdham as provincial capital |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2022/01/17/province-2-endorses-madhes-as-its-name-janakpurdham-designated-as-provincial-capital |access-date=2022-04-28 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;

== ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ==
ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੂਤ, ਭੂਮਿਹਾਰ, ਕਾਯਸਥ, [[ਅਹੀਰ]], ਕੁਰਮੀ, ਕੋਰੀ, ਬਾਣੀਏ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&amp;q=brahmins+mithila&amp;pg=PA33|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|last=Jha|first=Makhan|year=1997|isbn=9788175330344|pages=32–35|access-date=6 February 2017}}&lt;/ref&gt;

ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਦਾ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਪੰਚ-ਗੌੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Iyengar1932&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zseCqGFRpyQC&amp;pg=PA301|title=The Mysore of Brahmins of Mithila region of Nepal|last=Venkatesa Iyengar|publisher=Mittal Publications|year=1932|page=301|id=GGKEY:XFC5XHQ9E3J}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਪੰਜੀਆਂ'' ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੌਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਵਿਆਪਕ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਰਿਕਾਰਡ।

ਮੈਥਿਲ ਰਾਜਪੂਤ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ-ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੰਧਾਵਰੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਰਸਾ ਅਤੇ ਮਧੇਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parishad |first=Bihar Purāvid |year=1983 |title=The Journal of the Bihar Purāvid Parishad, Volumes 7–8 |url=https://books.google.com/books?id=iFduAAAAMAAJ&amp;q=tirhut+rajput |access-date=6 February 2017 |pages=412–415}}&lt;/ref&gt; ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 

== ਭਾਸ਼ਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Tirhuta_script.svg|thumb| ਤਿਰਹੂਟਾ ਲਿਪੀ]]
ਮੈਥਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਿਲੀ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ|ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। [[ਤਿਰਹੂਤਾ|ਤਿਰਹੂਤਾ ਲਿਪੀ]], ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਥਿਲਾਕਸ਼ਰ ਲਿਪੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੂਲ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਥਿਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਅਪਣਾ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chaudhary |first=Pranava |date=May 22, 2011 |title=US scholar's project of encoding Tirhuta script into digital media |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-22/us-canada-news/29570702_1_maithili-eighth-schedule-bengali-script |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405002328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-22/us-canada-news/29570702_1_maithili-eighth-schedule-bengali-script |archive-date=April 5, 2012 |access-date=26 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਗਤ [[ਪੰਡਿਤ]] ਅਜੇ ਵੀ ''ਪਟਾ'' (ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਸਮੀ ਅੱਖਰ) ਲਈ ਤਿਰਹੂਤਾ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Paag.jpg|thumb| ਪਾਗ ਮੈਥਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ]]
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਰੰਗਦਾਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਵਰਾਂਡੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ, ਚਿੱਕੜ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਘਾਹ ਵਰਗੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮੀਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਬੱਸ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;asianart&quot;&gt;{{Cite web |last=Meyer, K. W., Deuel, P. |year=1997 |title=The Maithils of the Terai-Madhesh |url=http://www.asianart.com/tharu |access-date=7 December 2006 |publisher=Indigo Gallery, Kathmandu}}&lt;/ref&gt;

=== ਘਰੇਲੂ ਬਣਤਰ ===
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਥਿਲ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਕਈ ਵਾਰ 40-50 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਘਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ''ਬਡਾਘਰਾਂ'' ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਰਚੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;lam2009&quot;&gt;{{Cite web |last=Lam, L. M. |year=2009 |title=Park, hill migration and changes in household livelihood systems of Maithils in Central Nepal. |url=http://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/58136/1/02whole.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928051025/http://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/58136/1/02whole.pdf |archive-date=2011-09-28 |publisher=University of Adelaide}}&lt;/ref&gt;

=== ਧਰਮ ===
ਮੈਥਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ']] ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਥਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀਟ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0lG85RD9YZoC&amp;q=orthodox+hinduism+mithila&amp;pg=PA525|title=A History of Indian Logic: Ancient, Mediaeval and Modern Schools|last=Vidyabhusana|first=Satis Chandra|year=1988|isbn=9788120805651|access-date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਮੈਥਿਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 243 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 144 ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2020 |title=बिहार चुनाव: मिथिला मास्क से वोटरों को लुभाने की कोशिश |url=https://www.bbc.com/hindi/india-53892032}}&lt;/ref&gt; ਮੈਥਿਲ ਨੇਪਾਲੀ ਮਧੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੰਬਰ 1 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 December 2017 |title=Official status sought for Maithili in Province 2 |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/official-status-sought-maithili-province-2}}&lt;/ref&gt;

== ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਖੇਤਰਵਾਦ ==
'''ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰਵਾਦ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮੈਥਿਲਾਂ ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ ਮੈਥਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਿਥਿਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 May 2012 |title=Maithils of India mourned for Maithils of Nepal who losts lives in Janakpur bombing 9205721 |url=http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-9205721.html |access-date=22 September 2013 |publisher=Jagran.com |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927171152/http://www.jagran.com/bihar/darbhanga-9205721.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ==

* [[ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਨਕਰ]] - ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ''ਰਾਸ਼ਟਰਕਵੀ''
* ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ - ਚੇਅਰਮੈਨ, 15ਵੇਂ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ
* [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] - [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਾ
* ਡਾ. (ਮਾਨ) ਆਦਿਤਿਆ ਝਾਅ - ਗਲੋਬਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ
* ਹਰੀਸਿਮਹਦੇਵ - ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਮਿਥਿਲਾ ਦਾ ਰਾਜਾ।
* ਰਾਜਾ [[ਜਨਕ]] - ਵਿਦੇਹ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ
* [[ਸੀਤਾ]] - ਹਿੰਦੂ ਚਿੱਤਰ [[ਰਾਮ]] ਦੀ ਪਤਨੀ
* [[ਵਿੱਦਿਆਪਤੀ|ਵਿਦਿਆਪਤੀ]] – ਮੈਥਿਲੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲੇਖਕ
* ਗੋਪਾਲ ਜੀ ਠਾਕੁਰ - [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਨੇਤਾ, ਦਰਭੰਗਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]]
* ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ - ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ
* ਕੀਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦ - ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ [[ਦਰਭੰਗਾ]] ਤੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* [[ਬਿੰਧਿਆਬਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ|ਬਿੰਦਿਆਬਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ]] - ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ
* ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ
* ਨਰਿੰਦਰ ਝਾਅ - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ
* [[ਸ੍ਰਿਤੀ ਝਾਅ]] – ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ
* [[ਭਾਵਨਾ ਕੰਥ|ਭਾਵਨਾ ਕੰਠ]] – ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
* [[ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ]], ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
* [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
* ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਮਲਿਕ - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* [[ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ]] - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ
* ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ – ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਰਭੰਗਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ
* [[ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਿਨਹਾ]] - ਮੈਥਿਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ
* ਜੋਤੀਰੀਸ਼ਵਰ ਠਾਕੁਰ - ਮੈਥਿਲੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
* ਗੰਗੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ - 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
* ਬਿਮਲੇਂਦਰ ਨਿਧੀ - ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
* ਰਾਮ ਬਰਨ ਯਾਦਵ - ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
* ਤਾਰਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਸਾਦ - ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Notelist}}{{Reflist}}

== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==

* {{Cite web |last=Alan R. Beals &amp; John Thayer Hitchcock |year=1960 |title=Field Guide to India |url=https://books.google.com/books?id=zi8rAAAAYAAJ&amp;q=australoid+maithili&amp;pg=PA9 |publisher=National Academies |location=India}}</text>
      <sha1>76sh4bnjb2g1rtm8nxa2o6orxgqw71o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਿਆ ਬੇਹਾਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156865</id>
    <revision>
      <id>844099</id>
      <parentid>840883</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7957" sha1="5p89ai4nq7bc65ut3v4zslet4tcdxdc" xml:space="preserve">'''ਰਾਮਿਆ ਬੇਹਾਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਉਚਾਰਣ: '''Ramya Behara''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 180 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{Cite web |last=Pasupuleti |first=Priyanka |title=Ramya Behara, singing her way into limelight |url=https://telanganatoday.com/ramya-behara-singing-her-way-into-limelight |access-date=2020-11-26 |website=Telangana Today |language=en-US}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=June 2022}}&lt;/ref&gt;  ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''[[ਬਾਹੁਬਲੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]]'' (2015) ਦਾ &quot;ਧੀਵਾਰਾ&quot; ਗੀਤ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;a&quot; /&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਬੇਹਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਰਸਰਾਓਪੇਟ, ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-01-29 |title=Baby's Telugu connection |url=https://www.deccanchronicle.com/150129/entertainment-bollywood/article/baby%E2%80%99s-telugu-connection |url-status=live |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sak&quot;&gt;{{Cite web |date=2016-04-16 |title=కొత్తకోకిలలు |trans-title=New nightingales |url=https://www.sakshi.com/news/funday/new-telugu-young-singers-2016-333202 |website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]] |language=te}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਲਿਟਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਮਾਚਾਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://crazum.com/ramya-behara-wiki/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-11 |archive-date=2025-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209233159/https://crazum.com/ramya-behara-wiki/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਬੇਹਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਵੇਂਗਮੰਬਾ'' ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Special Interview With Singer Ramya Behara {{!}}{{!}} Kotha Koyilalu {{!}}{{!}} Part-01{{!}}{{!}} Vanitha TV |url=https://www.youtube.com/watch?v=xtVxK0UFjZM |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=YouTube}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਐਮਐਮ ਕੀਰਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-01-29 |title=Baby's Telugu connection |url=https://www.deccanchronicle.com/150129/entertainment-bollywood/article/baby%E2%80%99s-telugu-connection |access-date=2020-11-26 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਕੰਮ
! ਨਤੀਜਾ
! {{Abbr|Ref.|References}}
|-
| 2016
| ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ - ਔਰਤ
| &quot; ਧੀਵਾਰਾ &quot; - ''[[ਬਾਹੁਬਲੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦ ਬਿਗਨਿੰਗ]]''
|ਜੇਤੂ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CineMAA Awards 2016: Baahubali Leads With 13 Awards - NDTV Movies |url=https://movies.ndtv.com/regional/cinemaa-awards-2016-baahubali-leads-with-13-awards-1418314 |access-date=2020-12-19 |website=NDTVMovies.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਤੇਲਗੂ
| &quot;ਧੀਵਾਰਾ&quot; - ''ਬਾਹੂਬਲੀ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-05-27 |title=SIIMA 2016 nominations out – here is the list |url=https://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |access-date=2020-12-19 |website=The News Minute |language=en |archive-date=2017-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803135047/http://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਤੇਲਗੂ
| &quot;ਨੈਡੋਰਿਨਟਿਕਦਾ&quot; - ''ਬ੍ਰਹਮੋਤਸਵਮ''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |date=17 June 2017 |title=64th Filmfare Awards South 2017: Here is the full nominations' list |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/64th-filmfare-awards-south-2017-full-nominations-list-983224-2017-06-17 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-12-19 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਤੇਲਗੂ
| &quot;ਰੰਗ ਦੇ&quot;
|ਜੇਤੂ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SIIMA AWARDS {{!}} 2017 {{!}} winners {{!}} {{!}} |url=http://siima.in/2017/winners.html |access-date=2020-12-19 |website=siima.in |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723162843/http://siima.in/2017/winners.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਤੇਲਗੂ
| &quot;ਗੇਲੁਪੁ ਲੇਨਿ ਸਮਰਮ&quot; - ''ਮਹਾਨਤਿ''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Best Playback Singer (Female) Nominee |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2019/telugu/nominations/best-playback-singer-female/ramya-behara |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=[[Filmfare]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਤੇਲਗੂ
| &quot;ਏਕੰਥਮ&quot; - ''ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020 Nomination List |url=https://siima.in/2020-nominations.php |access-date=14 September 2021 |website=[[SIIMA]] |archive-date=24 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824115648/https://siima.in/2020-nominations.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਕੰਨੜ
| &quot;ਉਰੀਗੋਬਾ ਰਾਜਾ&quot; - ''ਯੁਵਰਾਥਨਾ''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SIIMA Votings 2022 |url=https://siima.in/index.php/siima-votings-2022/ |access-date=23 August 2022 |website=SIIMA |archive-date=31 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831211124/https://siima.in/index.php/siima-votings-2022/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]</text>
      <sha1>5p89ai4nq7bc65ut3v4zslet4tcdxdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158226</id>
    <revision>
      <id>844122</id>
      <parentid>653235</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5306" sha1="34m195lesfq1ox6t0s9xxqah7z72zc9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ
| image              = Shivani Raghuvanshi on SpotboyE.jpg
| alt                = 
| caption            = ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਸੀ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1991|06|19}}
| birth_place        = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| alma_mater         = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰ
| years_active       = 
| known_for          = 
| spouse             = 
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shivani Raghuvanshi''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਦੀ ਡਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ ''[[ਤਿਤਲੀ (2014 ਫ਼ਿਲਮ)|ਟਾਈਟਲੀ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ''[[ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਮੇਡ ਇਨ ਹੇਵਨ]]'' ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-10-28 |title=My struggle has begun' |url=https://www.deccanherald.com/content/508796/my-struggle-has-begun.html |access-date=2021-01-27 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Carving her own destiny: Titli star Shivani Raghuvanshi on her YRF debut |url=http://thereviewmonk.com/article/carving-destiny-titli-star-shivani-raghuvanshi-yrf-debut |access-date=2019-03-17 |website=The Review Monk |language=en-US |archive-date=2016-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622084239/http://thereviewmonk.com/article/carving-destiny-titli-star-shivani-raghuvanshi-yrf-debut/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਾਂ ==

* ''ਸ਼ੌਕਰਸ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-10-28 |title=My struggle has begun' |url=https://www.deccanherald.com/content/508796/my-struggle-has-begun.html |access-date=2019-03-17 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ਜਾਨ ਦਿ ਜਿਗਰ'' (ਲਘੂ ਫਿਲਮ)
* ''ਜੁੱਤੀ, ਜੁੱਤੀ'' (ਲਘੂ ਫਿਲਮ) (2018)
* ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਂ ਕਹਿਤੇ ਹਾਂ''
* [[ਤਿਤਲੀ (2014 ਫ਼ਿਲਮ)|''ਤਿਤਲੀ'']] (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-11-17 |title=I never took the workshop seriously: Shivani Raghuvanshi |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-never-took-the-workshop-seriously-shivani-raghuvanshi/story-MADfx9J08AWpphdyEwzd3H.html |access-date=2021-01-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ਡਾਂਸਿੰਗ ਡੈਡੀ''
* ''ਪੋਸ਼ਮ ਪਾ'' (2019)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/how-mahie-gill-sayani-gupta-and-ragini-khanna-geared-up-for-some-extreme-female-toxicity-in-the-psychological-thriller-posham-pa/article29109400.ece|title=Dealing with female toxicity in 'Posham Pa'|last=Upadhyay|first=Karishma|date=2019-08-16|work=The Hindu|access-date=2021-01-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shivani Raghuvanshi |url=http://www.imdb.com/name/nm6327552/ |access-date=2019-03-17 |publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;

&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;The material near this tag may rely on an unreliable source. (May 2020)&quot;&gt;ਅਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;
* ਦੇਵੀ (ਲਘੂ ਫਿਲਮ)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-24 |title=Devi trailer: Kajol shares intriguing trailer of debut short film. Watch |url=https://www.hindustantimes.com/tv/devi-trailer-kajol-shares-intriguing-trailer-of-debut-short-film-watch/story-QvV8fQYrMb0H94MerS8c9M.html |access-date=2021-01-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ਬਾਤੇਨ'' (ਲਘੂ ਫਿਲਮ)
* ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ'' (2018)
* [[ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|''ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ'']] (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-12 |title=Made in Heaven actor Shivani Raghuvanshi: I have always wanted to be a Dharma heroine |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/made-in-heaven-actor-shivani-raghuvanshi-dharma-amazon-prime-video-5622446/ |access-date=2019-03-17 |website=The Indian Express |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; ਜਸਪ੍ਰੀਤ &quot;ਜੈਜ਼&quot; ਕੌਰ ਵਜੋਂ
* ''ਰਾਤ ਅਕੇਲੀ ਹੈ'' (2020)

== ਅਵਾਰਡ ==

* ਸਭ ਤੋਂ ਹੋਨਹਾਰ ਨਿਊਕਮਰ ਫੀਮੇਲ (22ਵਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ)

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>34m195lesfq1ox6t0s9xxqah7z72zc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਹਾਨੀਅਤ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160416</id>
    <revision>
      <id>844104</id>
      <parentid>659436</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5326" sha1="5143onj0p2ridjm025c6h0l6p4t5d9y" xml:space="preserve">
 

'''ਰੁਹਾਨੀਅਤ - ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ''' [[ਭਾਰਤ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਸਥਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਬੈਨਿਅਨ ਟ੍ਰੀ ਈਵੈਂਟਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਤਿਉਹਾਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਬਈ, [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਚੇਨਈ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Express News Service |date=2008-11-22 |title=Ruhaniyat brings to city ‘doctors of the soul’ |url=http://www.expressindia.com/latest-news/ruhaniyat-brings-to-city-doctors-of-the-soul/388960/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619151215/http://www.expressindia.com/latest-news/ruhaniyat-brings-to-city-doctors-of-the-soul/388960/ |archive-date=2012-06-19 |access-date=2012-02-19 |publisher=Express India}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ &amp;#x2014; ਸੂਫ਼ੀ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲ]], ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, [[ਕਬੀਰ ਪੰਥ|ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ]], ਅਤੇ [[ਬਾਉਲ|ਬੌਲ]] &amp;#x2014; ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ruhaniyat.com/ |title=ruhaniyat official website |access-date=2023-03-31 |archive-date=2010-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221221204/http://www.ruhaniyat.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਤਿਉਹਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਨੰਦਨੀ ਮਹੇਸ਼, ਬੈਨਿਅਨ ਟ੍ਰੀ ਇਵੈਂਟਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਉਪਜ, ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-01-12 |title=Metro Plus Hyderabad / Events : Ruhaniyat is back |url=http://www.hindu.com/mp/2009/01/12/stories/2009011250670400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108223447/http://www.hindu.com/mp/2009/01/12/stories/2009011250670400.htm |archive-date=2009-11-08 |access-date=2012-02-19 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== ਤਿਉਹਾਰ ==
ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ''ਰੂਹਾਨੀਅਤ'' । ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡਾਂ, [[ਤੁਰਕੀ]], [[ਮਿਸਰ]], [[ਸੀਰੀਆ]] ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖੋਜੇ ਗਏ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ]] ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-01-21 |title=Metro Plus Hyderabad / Events : Spiritual odyssey |url=http://www.hindu.com/mp/2009/01/21/stories/2009012150760100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107175658/http://www.hindu.com/mp/2009/01/21/stories/2009012150760100.htm |archive-date=2012-11-07 |access-date=2012-02-19 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ==
[[ਪਾਰਵਤੀ ਬੌਲ]], ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅਤੀਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]] ਦੇ ਅਜ਼ਾਨ ਫਕੀਰ ਦੀਆਂ ਜਰੀ ਸੂਫੀ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਹਾਫਿਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਚੌਧਰੀ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਦੇਵਸ ਤੋਂ ਕਬੀਰਪੰਥੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਤਿਪਾਨੀਆ, ਰਾਕੇਸ਼ ਭੱਟ, ਵਿੱਠਲ ਰਾਓ ਆਦਿ ਦਾ ਜਾਗਰ ਸੰਗੀਤ &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Business Line : Features / Life News |url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2007/03/02/stories/2007030200050300.htm |access-date=2012-02-19 |publisher=Thehindubusinessline.com}}&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
File:Parvati_Baul_at_Ruhaniyat,_Purana_Qila.JPG
File:Dervishes.JPG
File:Parvati_Baul_at_Ruhaniyat,_purana_Qila.JPG
&lt;/gallery&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}

* {{Official website|http://www.ruhaniyat.com/}}
* [http://love-marks.blogspot.com/2008/02/ruhaniyat.html A blog on Ruhaniyat]
{{Religious music festival}}{{Hindustani Classical Music page end}}</text>
      <sha1>5143onj0p2ridjm025c6h0l6p4t5d9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162114</id>
    <revision>
      <id>844123</id>
      <parentid>844043</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13045" sha1="klqgcjouncrjd1ngfmlk2c0x0mvmub4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ
| image              = Sheetal Thakur snapped at Estella in Juhu (cropped).jpg
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = 2022 ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1991|11|13}}
| birth_place        = ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
| nationality        = 
| alma_mater         = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਦਿੱਲੀ]]
| occupation         = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਮਾਡਲ}}
| years_active       = 2016–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
| spouse             = {{marriage|[[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]]|2021}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=From haldi to emotional bidaai: Sheetal Thakur shares unseen moments from her wedding with hubby Vikrant Thakur|access-date=6 September 2022|newspaper=The Times Of India|date=7 April 2022|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/from-haldi-to-emotional-bidaai-sheetal-thakur-shares-unseen-moments-from-her-wedding-with-hubby-vikrant-massey/articleshow/90710522.cms}}&lt;/ref&gt;
| children          = 1 (ਬੇਟਾ)
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ ਮੈਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sheetal Thakur Massey''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਬੰਬੂਕਾਟ]]'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ''ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਅਮਰ ਰਹੇ'' ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheetal Thakur changes her name on social media after marriage to Vikrant Massey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sheetal-thakur-changes-her-name-on-social-media-after-marriage-to-vikrant-massey/articleshow/89747855.cms |access-date=22 February 2022 |website=Times Of India}}&lt;/ref&gt;

ਠਾਕੁਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''&lt;nowiki/&gt;'ਛੱਪੜ ਫਾੜ੍ਹ ਕੇ'', ''ਸ਼ੁਕਰਾਨੂ'' ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ''' ਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2019 |title=Hotstar Specials maiden movie: Chhappad Phaad Ke to premiere on 18 October |url=https://www.firstpost.com/entertainment/vinay-pathak-to-star-in-maiden-hotstar-specials-movie-chhappad-phaad-ke-to-premiere-on-18-october-7506791.html/amp |access-date=16 October 2019 |website=First Post}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1991 ਨੂੰ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ|ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 'ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਸਮਾਈਲ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=दिल्ली यूनिवर्सिटी से लेकर फेमिना मिस हिमाचल प्रदेश तक, जाने शीतल ठाकुर के जीवन के रोचक तथ्य |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-actor-vikrant-massey-s-wife-sheetal-thakur |access-date=15 February 2022 |website=Amar Ujala}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
[[File:Vikrant Massey and Sheetal Thakur at the premiere of film Love Hostel (cropped).jpg|thumb|231x231px|2022 ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]] ਨਾਲ]]
ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ ਨੇ ''ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ'' ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2015 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 December 2019 |title=Vikrant Massey confirms he got engaged to girlfriend Sheetal Thakur in private roka ceremony |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/vikrant-massey-confirms-he-got-engaged-to-girlfriend-sheetal-thakur-in-private-roka-ceremony/story-6pnRjSFuLAALyMwjdwCa4H_amp.html |access-date=3 December 2019 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਸੋਵਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vikrant Massey and Sheetal Thakur registered their marriage today: Report - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vikrant-massey-and-sheetal-thakur-register-their-marriage-read-details/articleshow/89573894.cms |access-date=2022-02-15 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; 18 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਮੈਸੀ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 February 2022 |title=Vikrant Massey ties the knot with Sheetal Thakur. See first photos of newlyweds |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vikrant-massey-ties-the-knot-with-sheetal-thakur-see-first-photos-of-newlyweds-101645195315949-amp.html |access-date=18 February 2022 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਠਾਕੁਰ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੰਬੂਕਾਟ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/bambukat-highlights-social-stereotypes-and-biases-based-on-appearances-272221|title='Bambukat' highlights social stereotypes and biases based on appearances|first=Tribune News|last=Service|website=Tribuneindia News Service}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਡਾਰਕ ਬਰੂ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਠਾਕੁਰ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜੁਨ ਮਾਥੁਰ]] ਦੇ ਨਾਲ 'ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਅਮਰ ਰਹੇ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ [[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/brij-mohan-amar-rahe-movie-review-netflix-s-latest-indian-original-is-their-worst/story-MsP3bTJViy5wKbfLyC3McM.html|title=Brij Mohan Amar Rahe&amp;nbsp;– film review|date= 15 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=2018-10-13}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵੀਯੂ ਦੀ ਬੈਨਡ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵੈੱਬ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ALTBalaji ਦੀ 'ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Broken But Beautiful: Vikrant Massey and Harleen Sethi's web series is a romantic drama that touches the right chords|url=https://m.peepingmoon.com/webcast-news/news/24277/Broken-But-Beautiful-Vikrant-Masseys-and-Harleen-Sethis-web-series-is-a-romantic-drama-that-touches-the-right-chords.html|access-date=27 November 2018}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ਓਰੀਜਨਲ, 'ਛੱਪੜ ਫਾੜ ਕੇ'&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%252Fmovie-reviews%252Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|title=Review: 'Chappad Phaad Ke' Is A Twisted Comedy That Tries Too Hard|access-date=23 October 2019|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019203547/https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%2Fmovie-reviews%2Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਓਰੀਜਨਲ, ਅਪਸਟਾਰਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.mid-day.com/articles/upstarts-is-a-heartwarming-journey-of-friendship-and-ambition/21848173 |title=Upstarts is a heartwarming journey of friendship and ambition |date=4 October 2019 |work=Mid Day |access-date=6 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਹ 'ਵੂਟ ਦੇ ਫੂਹ ਸੇ ਫੈਂਟਸੀ'&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%252Fmovie-reviews%252Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|title=Review: 'Chappad Phaad Ke' Is A Twisted Comedy That Tries Too Hard|access-date=23 October 2019|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019203547/https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%2Fmovie-reviews%2Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ALTBalaji ਦੇ 'ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Broken but Beautiful Season 2 review: Harleen Sethi, Vikrant Massey make love messier and even more intriguing|work=Firstpost|date=3 December 2019 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/broken-but-beautiful-season-2-review-harleen-sethi-vikrant-massey-make-love-messier-and-even-more-intriguing-7726161.html|access-date=3 December 2019}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ 2020 ਦੀ ZEE5 ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ੁਕਰਾਨੂ' ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shukranu-zee5-original-film-divyenndu-sharma-shweta-basu-prasad-sheetal-thakur-6148498/|title=ZEE5's original film Shukranu to be a humorous take on sterilisation|last=|first=|date=3 December 2019|website=indianexpress|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324100958/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shukranu-zee5-original-film-divyenndu-sharma-shweta-basu-prasad-sheetal-thakur-6148498/|archive-date=24 March 2020|access-date=2020-02-14}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ 2021 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਿਲਫਾਇਰ' ਵਿੱਚ ''ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/dilphire/cast/|access-date=29 October 2021|work=Bollywood Hungama|title=Dilphire Cast &amp; Crew: Known all about the Karan Kundra and Sheetal Thakur starrer}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਕੰਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਹਵਾਲੇ
|-
| 2017
| ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ
| ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ
| ''[[ਬੰਬੂਕਾਟ]]''
|ਨਾਮਜ਼ਦ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheetal Thakur: Best Actor In Supporting Role (Female) Nominee |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-punjabi-2017/nominations/best-supporting-actor-female/sheetal-thakur.amp |access-date=27 May 2022 |website=Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|7630088}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]]</text>
      <sha1>klqgcjouncrjd1ngfmlk2c0x0mvmub4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਧਾ ਮੇਨਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164456</id>
    <revision>
      <id>844129</id>
      <parentid>669147</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T05:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12384" sha1="7ebglacbzaovx38aw7qr815vgj1r6sp" xml:space="preserve">
'''ਸੁਧਾ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਸੀਰੀਜ਼, ਗੈੱਟ ਰਾਈਟਿੰਗ ਐਂਡ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਿਦ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਛੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ: 'ਰੈਸਿਪੀਜ਼ ਫਾਰ ਲਾਈਫ', ''ਫੀਸਟੀ ਐਟ'' ਫਿਫਟੀ, ''ਵਿਰਾਸਤ: ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ'', ''ਗਿਫਟਡ: ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਅਤੇ ''ਦੇਵੀ, ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਉਹ- ਡੇਵਿਲ: ਸਮਾਰਟ ਕਰੀਅਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਸਰਵਾਈਵਲ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਲੀਡਿੰਗ ਲੇਡੀਜ਼: ਵੂਮੈਨ ਜੋ ਇੰਸਪਾਇਰ ਇੰਡੀਆ'' । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 November 2014 |title=Need some inspiration? Read Sudha Menon's 'Gifted' – IBNLive |url=http://ibnlive.in.com/news/need-some-inspiration-read-sudha-menons-gifted/511247-40-101.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141111182707/http://ibnlive.in.com/news/need-some-inspiration-read-sudha-menons-gifted/511247-40-101.html |archive-date=2014-11-11 |access-date=2015-03-11 |publisher=Ibnlive.in.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਮਰਾਠੀ, ਹਿੰਦੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕੰਨੜ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਸੁਧਾ ਦਾ ਜਨਮ ਉਪਨਗਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਿ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ (ਬੇਨੇਟ ਕੋਲਮੈਨ), ਦ ਹਿੰਦੂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਲਾਈਨ (ਕਸਤੂਰੀ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ) ਅਤੇ ਮਿੰਟ (ਐਚਟੀ ਮੀਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੀਡਿੰਗ ਲੇਡੀਜ਼: ਵੂਮੈਨ ਹੂ ਇੰਸਪਾਇਰ ਇੰਡੀਆ, (42 ਬੁੱਕਜ਼ ਗਲੈਕਸੀ), ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਸਫ਼ਰਾਂ 'ਤੇ, 2010 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Evelyn Ratnakumar |date=26 November 2014 |title=Success stories should be told too, says author |url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/success-stories-should-be-told-too-says-author/article6634133.ece |access-date=2015-03-11 |publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

2012 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੀਗੇਸੀ, (ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ) ਨੂੰ ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਬਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨਤਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਈ ਅਪਣਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Sudha Menon – THE source for books, reviews and authors |url=http://www.manicreaders.com/SudhaMenon/ |access-date=2015-03-11 |publisher=Manic Readers}}&lt;/ref&gt;

ਸੁਧਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਗਿਫਟਡ: ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ), VRFerose ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। &quot;ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਜਿੱਤ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਾਂਗਾ ਕਿ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਨ ਜੋ &quot;ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ&quot; ਲੋਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ,&quot; ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਬੁਲਾਵਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਨਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।

ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇਵੀ, ਦਿਵਾ ਜਾਂ ਸ਼ੀ-ਸ਼ੈਤਾਨ: ਸਮਾਰਟ ਕੈਰੀਅਰ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਸਰਵਾਈਵਲ ਗਾਈਡ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਸਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਰਵਾਈਵਲ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Career women are now asking for a less punishing life for themselves |url=http://m.dailyhunt.in/news/india/english/ibtimes-epaper-ibtimes/career+women+are+now+asking+for+a+less+punishing+life+for+themselves+writer+sudha+menon+interview-newsid-63045976 |access-date=3 March 2017 |website=Daily Hunt }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹਰ ਔਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਈ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬਲੈਕ ਕਿਤਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/interview-the-she-devil-s-advocate-2293866|title=The She-Devil's advocate|last=Das Gupta|first=Sohini|access-date=3 March 2017|agency=DNA}}&lt;/ref&gt;

ਫੀਸਟੀ ਐਟ ਫਿਫਟੀ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਕ-ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਸ਼-ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਹਸ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਹਾਕਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੁਧਾ 'Get Writing!' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ!, ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਰਾਈਟਿੰਗ ਇਨ ਦਿ ਪਾਰਕ', ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ, ਬਾਹਰੋਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਿਦ ਵੂਮੈਨ (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Writing is all about expressing yourself – Sudha Menon – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/pune/writing-is-all-about-expressing-yourself-sudha-menon/articleshow/74944438.cms |access-date=2020-11-09 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ &quot;ਟੇਲਿੰਗ ਅਵਰ ਸਟੋਰੀਜ਼&quot; ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ ਜੋ ਉਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਛੱਡਣਗੇ। ਸੁਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹਿੰਮਤ।

ਸੁਧਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ, ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ TEDxPune 2013 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=27 February 2014 |title=Watch &quot;Dreaming big: Sudha Menon at TEDxPune&quot; Video at TEDxTalks |url=http://tedxtalks.ted.com/video/Dreaming-big-Sudha-Menon-at-TED;search%3Atag%3A%22TEDxPune%22 |access-date=2015-03-11 |publisher=Tedxtalks.ted.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ CII, IiECON ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਿਰਲਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ|BITS ਵਿਖੇ, ਪਿਲਾਨੀ]] ਸੁਧਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਇੱਕ IT ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਧੀ, ਇੱਕ ਪੇਸਟਰੀ ਸ਼ੈੱਫ ਨਾਲ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7ebglacbzaovx38aw7qr815vgj1r6sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166317</id>
    <revision>
      <id>844119</id>
      <parentid>829377</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9716" sha1="3i6kx6rimfm6wyzygepo388k4isi6ul" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ
| image              = 
| caption            = 2011ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ
| other_names        = ਸੁਗੂਣਾ
| birth_date         = 1987&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sabarna Anand |url=https://www.deccanchronicle.com/content/tags/sabarna-anand |url-status=dead |access-date=4 April 2023 |website=Deccan Chronicle |archive-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404152103/https://www.deccanchronicle.com/content/tags/sabarna-anand }}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = 11 ਨਵੰਬਰ 2016 (ਉਮਰ 29)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tamil TV actor Sabarna Anand commits suicide |url=https://www.bollywoodmantra.com/news/tamil-tv-actor-sabarna-anand-commits-suicide/24022/ |url-status=dead |access-date=2 April 2023 |website=bollywoodmantra.com |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117101711/http://www.bollywoodmantra.com/news/tamil-tv-actor-sabarna-anand-commits-suicide/24022/ }}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਮਾਦੁਰਾਵੋਇਲ]], ਭਾਰਤ
| death_cause        = ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ
| education          = 
| occupation         = {{hlist|Actress|Television anchor}}
| years_active       = 2010 – 2016
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ''' (1987)&amp;nbsp;– 11 ਨਵੰਬਰ 2016), &lt;ref&gt;{{Cite web |title=TV Actress’s Mysterious Death |url=https://www.chitramala.in/tv-actresss-mysterious-death-237966.html |url-status=live |access-date=4 April 2023 |website=chitramala.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਸੁਗੁਣਾ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}} ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Chitra to Sabarna Anand: Tamil TV celebs who died by suicide over the years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/from-chitra-to-sabarna-anand-a-rewind-at-tv-celebs-who-died-by-suicide-over-the-years/photostory/79645005.cms |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੂਜਾ'' (2014) ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਹਰੀਚੰਦਨਮ'' (2010) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''ਸੋਂਧਾ ਬੰਧਮ'' (2012), ''ਥੇਂਡਰਾਲ'' (2012), ''ਪੁਥੂ ਕਵਿਤਾਥਾਈ'' (2013), ''ਪਾਸਮਾਲਰ'' (2013-2016), ''ਮਾਇਆਮੋਹਿਨੀ'' (2014-2015) ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Popular TV actor Sabarna found dead! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/popular-tv-actor-sabarna-found-dead/articleshow/55383515.cms |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

13 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਸਬਰਨਾ ਸਵੇਰੇ 7-9 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਦੂਰਾਵੋਇਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}}ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਰਨਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 11 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=TV actress Sabarna found dead in her house. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/tv-actress-sabarna-found-dead-in-her-house/articleshow/55383873.cms |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਬਰਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tamil TV actor Sabarna death: Her wrist found slit, suicide suspected |url=https://www.thenewsminute.com/article/tamil-tv-actor-sabarna-death-her-wrist-found-slit-suicide-suspected-52773 |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=thenewsminute.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Police probe death of actor Sabarna Anand |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Police-probe-death-of-actor-Sabarna-Anand/article16376515.ece |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tamil TV actor death: Police found Saberna’s body in a pool of blood |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-tv-actor-death-police-found-saberna-saboo-body-in-a-pool-of-blood-4371490/ |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tamil TV Actress Sabarna Found Dead In Chennai |url=https://silverscreenindia.com/movies/news/tamil-tv-actress-sabarna-suicide/ |url-status=dead |access-date=2 April 2023 |website=/silverscreenindia.com |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402030332/https://silverscreenindia.com/movies/news/tamil-tv-actress-sabarna-suicide/ }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 1987 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਬਰਨਾ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੀਰੀਅਲ ''ਹਰੀਚੰਦਨਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸੀਰੀਅਲ ਹਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸਬਰਨਾ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੂਜਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਸੋਂਧਾ ਬੰਧਮ'' (2012), ''ਥੈਂਡਰਾਲ'' (2012), ''ਪੁਥੂ ਕਵਿਤਾਥਾਈ (2013),'' ਪਾਸਮਾਲਰ ''(2013-2016),'' ਮਾਯਾਮੋਹਿਨੀ ''(2014-2015)'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ । ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Two Heroines Found Dead on Same Day |url=https://www.mirchi9.com/movienews/two-heroines-found-dead-on-same-day/ |url-status=live |access-date=2 April 2023 |website=mirchi9.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;''

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ
! ਸਾਲ
! ਸੀਰੀਅਲ
! ਅੱਖਰ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਚੈਨਲ
|-
| 2010-2012
| ''ਹਰਿਚੰਦਨਮ''
| ਸ਼ਹਿਦ
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
| ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ
|-
| 2012-2013
| ''ਸੋਂਧਾ ਬੰਧਮ''
| ਰੇਸ਼ਮੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
| ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2012-2014
| ''ਥੈਂਡਰਲ''
| ਅੰਬਿਕਾ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
| ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2013-2015
| ''ਪੁਤੁ ਕਵਿਥੈ''
| ਖਿਰੁਸ਼ਨਾਵੇਣੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
| ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ
|-
| 2013-2016
| ''ਪਾਸਮਾਲਰ''
| ਸਵਾਤੀ/ਕੁਮੁਥਨੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
| ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2014-2015
| ''ਮਾਯਾਮੋਹਿਨੀ''
| ਪਵਿਤ੍ਰ
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
| ਮਨੋਰਮਾ
|-
|}

=== ਫ਼ਿਲਮ ਦਿੱਖ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| 2014
| ''ਪੂਜਯ''
| ਚਿਤ੍ਰਾ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]</text>
      <sha1>3i6kx6rimfm6wyzygepo388k4isi6ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਏਦੂਸ਼ਨ ਸਰੋਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170648</id>
    <revision>
      <id>844115</id>
      <parentid>742700</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5970" sha1="7fplcioin18tu7cok1ku7ugvvdy19bi" xml:space="preserve"> {{Infobox dam
| name = ਵਾਏਦੂਸ਼ਨ ਸਰੋਵਰ
| name_official = 
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = 
| location_map_caption = 
| location_map_alt = 
| coordinates = {{coord|31.199|114.746|type:waterbody_region:CN|display=inline,title}}
| country = ਚੀਨ
| location = 
| purpose = [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਅਤੇ [[ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ]]
| status = 
| construction_began = November 17, 1959
| opening = 
| demolished = 
| cost = 
| owner = 
| operator = 
| dam_type = 
| dam_crosses = 
| dam_height_foundation = 
| dam_height_thalweg = 
| dam_length = 
| dam_elevation_crest = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 
| dam_volume = 
| spillway_count = 
| spillway_type = 
| spillway_capacity = 
| res_name = 
| res_capacity_total = 
| res_capacity_active = 
| res_capacity_inactive = 
| res_catchment = 
| res_surface = 
| res_max_length = 
| res_max_width = 
| res_max_depth = 
| res_elevation = 
| res_tidal_range = 
| plant_name = 
| plant coordinates = &lt;!-- {{coord|..|..|type:landmark|display=inline}}--&gt;
| plant_operator = 
| plant_commission = 
| plant_decommission = 
| plant_type = 
| plant_hydraulic_head = 
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 
| plant_capacity_factor = 
| plant_annual_gen = 
| website = 
| extra = 
}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description with empty Wikidata description]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

'''ਵਾਏਦੂਸ਼ਨ ਸਰੋਵਰ''' ( {{Lang-zh|s=尾斗山水库|t=尾斗山水庫|p=Wěidòushān shuǐkù|first=s}}      ) [[ਹਾਂਗਆਨ ਕਾਉਂਟੀ|ਹਾਂਗ'ਆਨ ਕਾਉਂਟੀ]], [[ਹੁਆਂਗਗਾਂਗ ਸਿਟੀ]], [[ਹੂਬੇਈ|ਹੁਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਚੀਨ]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 Jul 2016 |title=Structure of bait organism community and its relationship with environmental factors in Weidoushan Reservoir |url=https://cdmd.cnki.com.cn/Article/CDMD-10504-1016155424.htm |website=[[China National Knowledge Infrastructure|CNKI]] |language=}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭੰਡਾਰ|ਸਰੋਵਰ]]  ਹੈ ਜੋ ਜੂਸ਼ੂਈ ਨਦੀ ਦੀ [[ਸਹਾਇਕ]] ਨਦੀ ਯੰਗਜੀਆ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Shi Weile 1995&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RNVtAAAAIAAJ|title=Etymological Dictionary of Chinese Place Names|last=Shi Weile|publisher=[[Shanghai Lexicographical Publishing House]]|year=1995|isbn=978-7-5326-0244-5}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ  ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-07-08 |title=2016 Huanggang City Water Resources Bulletin |url=http://slj.hg.gov.cn/module/download/downfile.jsp?filename=1811070832497849375.pdf&amp;classid=0 |website=Huanggang City Water Resources and Lakes Bureau |language= |access-date=2023-06-09 |archive-date=2021-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715074633/http://slj.hg.gov.cn/module/download/downfile.jsp?filename=1811070832497849375.pdf&amp;classid=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਲਈ ਅਤੇ [[ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ]] ਲਈ ਪੂਰਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xinzhou County History |url=http://szfzg.wuhan.gov.cn/book/dfz/bookread/id/130/category_id/13627.html |access-date=15 Jul 2021 |website=Digital Local Chronicles Museum of Wuhan Local Chronicles |language= |archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717130017/http://szfzg.wuhan.gov.cn/book/dfz/bookread/id/130/category_id/13627.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਜਲ ਸਰੋਵਰ ਯਾਂਗਸੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CaoyAAAAMAAJ|title=Fishery Resources of China's Inland Waters|publisher=Agriculture Press|year=1989|isbn=978-7-109-01286-8}}&lt;/ref&gt;


ਵਾਏਦੂਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 17 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, &lt;ref name=&quot;Tang Jian 1992&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cQEoAAAAMAAJ|title=Hong'an County History|last=Tang Jian|publisher=[[Shanghai People's Press]]|year=1992|isbn=978-7-208-01341-4}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 1961 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eXxuAAAAIAAJ|title=Xinzhou County History|publisher=Wuhan Publishing House|year=1992|isbn=978-7-5430-0773-4}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਹਾਂਗਆਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਲ ਸਰੋਵਰ  ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-08 |title=Representatives make suggestions, prosecutors follow up on implementation |url=https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/201904/t20190408_413856.shtml |website=[[Supreme People's Procuratorate of the People's Republic of China|Supreme People's Procuratorate]] |language= |access-date=2023-06-09 |archive-date=2023-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609125046/https://www.spp.gov.cn/spp/zdgz/201904/t20190408_413856.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ  ਖੇਤਰ ਦਾ ਬਾਰਸ਼ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ 74 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ 109.8 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-09-16 |title=Strategic Thinking of &quot;East-to-South Water Diversion&quot; in Hong'an County |url=http://slt.hubei.gov.cn/slyw/dcyj/201509/t20150916_967646.shtml |website=Hubei Water Resources Department |language= }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>7fplcioin18tu7cok1ku7ugvvdy19bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੇਅੰਕਾ ਪਾਟਿਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181695</id>
    <revision>
      <id>844124</id>
      <parentid>753765</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15139" sha1="fkt78r4b4aitta8c1yksdlq16x1qr0e" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = ਸ਼੍ਰੇਅੰਕਾ ਪਾਟਿਲ
|              female = true
|               image = 
|             caption =
|            fullname = ਸ਼੍ਰੇਅੰਕਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਾਟਿਲ
|          birth_date = {{Birth date and age|2002|7|31|df=yes}}
|         birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ
|            nickname = 
|            heightft = 
|          heightinch = 
|             heightm = 
|             batting = ਸੱਜਾ-ਹੱਥ
|             bowling = ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਆਫ਼ ਬ੍ਰੇਕ
|                role = [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]]

|       international = true
|   internationalspan =
|             country = ਭਾਰਤ

|             onetest = 
|       testdebutdate = 
|       testdebutyear = 
|    testdebutagainst = 
|             testcap =
|        lasttestdate = 
|        lasttestyear = 
|     lasttestagainst =  

|        odidebutdate = 30 ਦਸੰਬਰ
|        odidebutyear = 2023
|     odidebutagainst = ਆਸਟਰੇਲੀਆ
|              odicap = 141
|         lastodidate = 
|         lastodiyear = 
|      lastodiagainst = 

|       T20Idebutdate = 6 ਦਸੰਬਰ
|       T20Idebutyear = 2023
|    T20Idebutagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ
|             T20Icap = 80
|        lastT20Idate = 
|        lastT20Iyear = 
|     lastT20Iagainst = 

|               club1 = [[ਕਰਨਾਟਕ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕਰਨਾਟਕ]]
|               year1 = {{nowrap|2019/20–ਵਰਤਮਾਨ}}
|               club2 = {{nowrap|[[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ]]}}
|               year2 = {{nowrap|2023–ਵਰਤਮਾਨ}}
|               club3 = ਗੁਆਨਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਰੀਅਰਜ਼
|               year3 = 2023

|             columns = 3

|             column1 = [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|WT20I]]
|            matches1 = 2
|               runs1 = 4
|            bat avg1 = 4.00
|           100s/50s1 = 0/0
|          top score1 = 4
|         deliveries1 = 26
|            wickets1 = 2
|           bowl avg1 = 25.00
|            fivefor1 = 0
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = 2/44
|  catches/stumpings1 = 0/–

|             column2 = [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|WLA]]
|            matches2 = 18
|               runs2 = 170
|            bat avg2 = 18.88
|           100s/50s2 = 0/1
|          top score2 = 73
|         deliveries2 = 848
|            wickets2 = 29
|           bowl avg2 = 20.27
|            fivefor2 = 0
|             tenfor2 = 0
|       best bowling2 = 3/30
|  catches/stumpings2 = 3/–

|             column3 = [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20|WT20]]
|            matches3 = 42
|               runs3 = 222
|            bat avg3 = 10.09
|           100s/50s3 = 0/0
|          top score3 = 25
|         deliveries3 = 769
|            wickets3 = 52
|           bowl avg3 = 16.19
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 4/7
|  catches/stumpings3 = 4/–

|                date = 20 ਫਰਵਰੀ 2024 
|              source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1780/1780501/1780501.html CricketArchive
}}
'''ਸ਼੍ਰੇਅੰਕਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਪਾਟਿਲ''' (ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਫ ਬ੍ਰੇਕ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਗੁਆਨਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Cricinfo&quot;&gt;{{Cite web |title=Player Profile: Shreyanka Patil |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/shreyanka-patil-1289948 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CricketArchive&quot;&gt;{{Cite web |title=Player Profile: Shreyanka Patil |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1780/1780501/1780501.html |access-date=10 December 2023 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 2002 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CricketArchive&quot;/&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਲਈ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1/21 ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Karnataka Women v Puducherry Women, 14 October 2019 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/1120/1120540.html |access-date=10 December 2023 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2022-23 ਮਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਇੰਟਰ ਜ਼ੋਨਲ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 4/7 ਲਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=North East Zone Women v South Zone Women, 11 November 2023 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/1232/1232124.html |access-date=10 December 2023 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 73 ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arunachal Pradesh Women v Karnataka Women, 19 January 2023 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/1241/1241382.html |access-date=10 December 2023 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੁਆਰਾ ਉਦਘਾਟਨੀ [[2023 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Bid-by-bid updates - 2023 WPL auction |url=https://www.espncricinfo.com/live-blog/live-blog-2023-wpl-auction-1358703 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 32.00 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Women's Premier League, 2022/23/Averages by Team/Royal Challengers Bangalore Women |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/averages-batting-bowling-by-team/women-s-premier-league-2022-23-15174?team=7053 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2023 ਮਹਿਲਾ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਲਈ ਗੁਆਨਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drafted and Overseas Players Announced for Massy WCPL |url=https://www.cplt20.com/drafted-and-overseas-players-announced-massy-wcpl |access-date=10 December 2023 |publisher=Caribbean Premier League}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 11.66 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Women's Caribbean Premier League, 2023/Bowling Most Wickets |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/women-s-caribbean-premier-league-2023-15486 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 September 2023 |title=After WCPL high, Shreyanka awaits India call-up |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/after-wcpl-high-shreyanka-awaits-india-callup-101694225326451.html |access-date=10 December 2023 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

[[2024 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|2024 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ, ਪਾਟਿਲ ਨੇ 8 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪਰਪਲ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 4/12 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਚੈਲੰਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਲਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kavthale |first=Sumeet |last2= |first2= |date=2024-03-17 |title=Shreyanka Patil produces record-breaking figures with hairline fracture in WPL 2024 final |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/shreyanka-patil-produces-record-breaking-figures-with-hairline-fracture-in-wpl-2024-final-dc-vs-rcb-royal-challengers-bangalore-orange-cap-2024-03-17-921960 |access-date=2024-03-17 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਪਾਟਿਲ 2023 ਏਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ T20 ਐਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BCCI announces India 'A' (Emerging) squad for ACC Emerging Women's Asia Cup 2023 |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556005/bcci-announces-india-a-emerging-squad-for-acc-emerging-women-s-asia-cup-2023 |access-date=2 November 2023 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 5/2 ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਏ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4/13 ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Asian Cricket Council Women's Emerging Teams Cup, 2023/Bowling Most Wickets |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/asian-cricket-council-women-s-emerging-teams-cup-2023-15471 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=4th Match, Group A, Mong Kok, June 13 2023, Asian Cricket Council Women's Emerging Teams Cup: Hong Kong Women v India A Women |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-women-s-emerging-teams-cup-2023-1379666/hong-kong-women-vs-india-a-women-4th-match-group-a-1379693/full-scorecard |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2023 |title=Ahuja and Patil star as India A win Women's Emerging Teams Asia Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-women-s-emerging-teams-cup-2023-1379666/india-a-women-vs-bangladesh-a-women-final-1379704/match-report |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀਮ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 December 2023 |title=Renuka returns from injury, Ishaque and Patil get maiden call-up for England T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/renuka-singh-returns-from-injury-saika-ishaque-and-shreyanka-patil-get-maiden-call-ups-for-england-t20is-1411320 |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 2/44 ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;t20idebut&quot;&gt;{{Cite web |title=1st T20I, Wankhede, December 6 2023, England Women tour of India: India Women v England Women |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-women-in-india-2023-24-1406061/india-women-vs-england-women-1st-t20i-1406073/full-scorecard |access-date=10 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਟਿਲ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team India’s ODI &amp; T20I squad against Australia announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |access-date=25 December 2023 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225071907/https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 30 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-30 |title=2nd ODI (D/N), Wankhede, December 30, 2023, Australia Women tour of India |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-india-2023-24-1406065/india-women-vs-australia-women-2nd-odi-1406079/live-cricket-score |access-date=2023-12-30 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* {{cricinfo|id=1289948}}
* {{cricketarchive|id=1780501}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>fkt78r4b4aitta8c1yksdlq16x1qr0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਇਕਾ ਇਸ਼ਾਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183188</id>
    <revision>
      <id>844125</id>
      <parentid>836197</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7084" sha1="0a02q19f3m299az9sfno1y3ckoxlh14" xml:space="preserve">
{{Reflist}}

'''ਸਾਈਕਾ ਇਸ਼ਾਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saika Ishaque;''' ਜਨਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saika Ishaque Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/saika-ishaque-597815 |access-date=28 March 2023 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਇਸ਼ਾਕ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਟੀਮ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜਰ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਏ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BCCI&quot;&gt;{{Cite web |title=Squads for Mastercard Senior Women's T20 Challenger Trophy announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555944/squads-for-mastercard-senior-women-s-t20-challenger-trophy-announced?type=Latest |access-date=4 May 2023 |website=BCCI}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਾਕ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਨੇ 10 ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WPL Auction 2023 |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/wpl-2023/auction/players/22241 |access-date=28 March 2023 |website=Cricbuzz |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saika Ishaque Profile |url=https://hindi.news18.com/cricket/profile/%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%B0/75628.html |access-date=28 March 2023 |website=News18 हिंदी |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਾਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ 8 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 5.80 ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਰ ਨਾਲ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਦਘਾਟਨੀ WPL ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਲਈ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saika Ishaque: From Kolkata’s city slum to becoming WPL star |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/mumbai-indians-saika-ishaque-from-kolkatas-city-slum-to-becoming-wpl-star-8518791/ |access-date=29 April 2023 |website=Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਾਕ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਲ ਅੱਪ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saika Ishaque earns maiden call-up for England, Australia series |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/128678/saika-ishaque-earns-maiden-call-up-for-england-australia-series-cricbuzzcom |access-date=3 December 2023 |website=Cricbuzz |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 6 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਆਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।

ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਇਸਹਾਕ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਟੀ-20 ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team India’s ODI &amp; T20I squad against Australia announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |access-date=25 December 2023 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225071907/https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਇਸ਼ਾਕ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਝੁੱਗੀ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਸਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saika Ishaque living her late father’s dream |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/saika-ishaque-living-her-late-fathers-dream/article66597180.ece |access-date=29 April 2023 |website=The Hindu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=597815}}
* {{cricketarchive|id=1039545|archive=20230504153950}}
* [https://www.mumbaiindians.com/players-women/100194-saika-ishaque-profile Saika Ishaque] ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਵਿਖੇ 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]</text>
      <sha1>0a02q19f3m299az9sfno1y3ckoxlh14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੰਨਤ ਕਸ਼ਯਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183194</id>
    <revision>
      <id>844092</id>
      <parentid>744466</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="4lqpwuy8fwn5liqtouqq46xyhstjtde" xml:space="preserve">
'''ਮੰਨਤ ਸੰਜੀਵ ਕਸ਼ਯਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mannat Sanjeev Kashyap;''' ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਫ ਬ੍ਰੇਕ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Player profile: Mannat Kashyap |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1346682.html |access-date=17 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Player profile: Mannat Kashyap |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2191/2191127/2191127.html |access-date=17 March 2024 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India U19 Women’s squad for ICC World Cup and SA series announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555953/india-u19-women-s-squad-for-icc-world-cup-and-sa-series-announced |access-date=17 March 2024 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਟੀ-20 ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |title=Sehrawat named India U-19 Women's captain for New Zealand T20s |url=https://www.espncricinfo.com/story/shweta-sehrawat-named-india-u-19-women-s-captain-for-t20-series-against-new-zealand-1345621 |access-date=17 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2023 ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shafali Verma to lead India at Under-19 Women's T20 World Cup, Richa Ghosh also picked |url=https://www.espncricinfo.com/story/shafali-verma-to-lead-india-at-under-19-womens-world-cup-richa-ghosh-also-picked-1348179 |access-date=17 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 4/12 ਦੇ ਨਾਲ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=20th Match, Group D, Benoni (B), January 18, 2023, ICC Women's Under-19 T20 World Cup |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336174.html |access-date=17 March 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ T20I ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renuka returns from injury, Ishaque and Patil get maiden call-up for England T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/renuka-singh-returns-from-injury-saika-ishaque-and-shreyanka-patil-get-maiden-call-ups-for-england-t20is-1411320 |access-date=2 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India name squads for England T20Is and home Tests |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-name-squads-for-england-t20is-and-home-tests |access-date=17 March 2024 |website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਵਨਡੇ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team India’s ODI &amp; T20I squad against Australia announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |access-date=25 December 2023 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225071907/https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556077/team-india-s-odi-t20i-squad-announced?platform=international&amp;type=women |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ishaque, Patil, Kashyap, Sadhu get maiden ODI call-up for Australia series |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-aus-women-s-odi-richa-ghosh-shreyanka-patil-renuka-thakur-come-in-as-india-name-strong-squad-1414167 |access-date=25 December 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India name squads for the limited overs leg of Australia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-name-squads-for-the-limited-overs-leg-of-australia-tour |access-date=25 December 2023 |website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=3rd ODI (D/N), Wankhede, January 02, 2024, Australia Women tour of India |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1406080.html |access-date=17 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2024 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|2024 ਸੀਜ਼ਨ]] ਲਈ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਇੰਟਸ]] ਦੁਆਰਾ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2023 |title=Bid-by-bid updates - 2024 WPL auction |url=https://www.espncricinfo.com/live-blog/women-s-premier-league-2024-auction-live-blog-1411991 |access-date=17 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=1346682}}
* {{cricketarchive|id=2191127}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4lqpwuy8fwn5liqtouqq46xyhstjtde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183897</id>
    <revision>
      <id>844101</id>
      <parentid>835745</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31406" sha1="dp4bsgws1kg7vd4uwr1p98box9wzw05" xml:space="preserve">'''ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ ਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਜਿਸਦਾ (ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ 2001) ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਓਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਲਈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ.) ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web |title=Riyan Parag |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130114109/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |archive-date=30 January 2017 |access-date=6 October 2016 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[2018 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਡਰ 19 ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndiaU19&quot;&gt;{{Cite web |date=3 December 2017 |title=Prithvi Shaw to lead India in Under-19 World Cup |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224704/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup |archive-date=3 December 2017 |access-date=3 December 2017 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਿਆਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਰਾਗ ਦਾਸ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਾਮ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਐਨਐਫ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਪਰਾਗ ਦਾਸ ਨੇ ਅੰਡਰ-25 ਰੇਲਵੇ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Kishore&quot;&gt;{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=3 August 2017 |title=Playstation, books, music, and a whole lot of runs |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411142747/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag |archive-date=11 April 2019 |access-date=11 April 2019 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 April 2019 |title=MS Dhoni connection between Riyan Parag and his father |url=https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020012534/https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/ |archive-date=20 October 2020 |access-date=19 October 2020 |website=The News Mill |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Memories of innings past - Parag Das regrets missed chances and advises that there is no substitute for hard work |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/memories-of-innings-past-parag-das-regrets-missed-chances-and-advises-that-there-is-no-substitute-for-hard-work/cid/328644 |website=Telegraphindia}}&lt;/ref&gt;ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਧੋਨੀ ਨੇ ਖਡੜਗਪੁਰ ਅਤੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਰੇਲਵੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਰਨ-ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮਿੱਠੂ ਬਰੂਆ, 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਤੈਰਾਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਏ. ਐੱਫ. ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2018 |title=Riyan soars on cricketer father's dreams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802202202/https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms |archive-date=2 August 2019 |access-date=20 July 2019 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਡੈਬਿਊ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ,ਪਰ ਅਸਾਮ ਦੇ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਕੋਚ ਸਨਥ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;espncricinfo.com&quot;&gt;{{Cite web |title=The Royals Rookies - learning from the best |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-rajasthan-royals-rookies-learning-from-the-best-1181731 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਰਿਆਨ ਨੇ 29 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ 2016-17 ਅੰਤਰ ਰਾਜ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਟੀ-20 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web |title=Inter State Twenty-20 Tournament, East Zone: Assam v Jharkhand at Kolkata, Jan 29, 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129023520/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |archive-date=29 January 2017 |access-date=29 January 2017 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2017 ਏਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Cricket Country&quot;&gt;{{Cite web |date=16 October 2017 |title=India U-19 team for U-19 Asia Cup announced |url=http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122842/http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776 |archive-date=16 October 2017 |access-date=16 October 2017 |website=Cricket Country}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Group A, Ranji Trophy at Guwahati, Nov 17-20 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118674.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421190154/https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2017-18-1118604/assam-vs-hyderabad-india-group-a-1118674/full-scorecard |archive-date=21 April 2023 |access-date=17 November 2017 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ-ਜਿਸ ਵਿੱਚ 33 ਗੇਂਦਾਂ ਦਾ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ, [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੈਸਟਰਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 334 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਨਾਲ ਚੌਥੀ ਵਿਕਟ ਲਈ 131 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੜੀ 2-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੰਪਰ ਸੀਜ਼ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਡਰ-19 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 14 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 642 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 202 ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Kishore&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India Under-19s tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-1st-youth-test-1108601/full-scorecard |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India Under-19s tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-2nd-youth-test-1108602/full-scorecard |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅੰਡਰ 19 ਚੈਲੇਂਜਰ ਟਰਾਫੀ (2017) ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Teams announced for Under-19 Challenger Trophy |url=https://circleofcricket.com/category/Latest_news/13734/Teams-announced-for-the-Under-19-Challenger-Trophy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U-19 World Cup: Get to know all 15 members of the Indian squad led by Prithvi Shaw |url=https://scroll.in/field/864203/here-is-all-you-need-to-know-about-the-india-u-19-squad-for-world-cup |website=Scroll}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riyan soars on cricketer father’s dreams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms |website=Timesofindia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top Scorers U19 challengers Trophy 2017/18 |url=http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx |access-date=2024-03-30 |archive-date=2023-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125141058/http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[2018 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndiaU19&quot;/&gt; ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਰ 19 ਕੋਚ [[ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ|ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿਡ਼]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰਾਗ ਨੇ ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਖਰੀ ਗਰੁੱਪ ਗੇਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆਂ&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Untested India favourites as teams tussle for title' |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-u-19-wc-2017-18-1116872/australia-under-19s-vs-india-under-19s-final-1116941/match-preview |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਭਿਆਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='The U-19s who learn to do things on their own are the ones who end up succeeding in first-class cricket' |url=https://www.espncricinfo.com/story/rahul-dravid-the-u-19s-who-learn-to-do-things-on-their-own-will-end-up-succeeding-in-first-class-1135693 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਸੱਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਹੁਨਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਫ ਸਪਿੰਨਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;espncricinfo.com&quot;/&gt; ਉਹ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 248 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vijay Hazare Trophy, 2016/17 - Assam: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=1601;type=tournament |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011174545/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=1601;type=tournament |archive-date=11 October 2018 |access-date=11 October 2018 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਨੇ 2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਅਧਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 December 2018 |title=IPL 2019 auction: The list of sold and unsold players |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218224600/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom |archive-date=18 December 2018 |access-date=18 December 2018 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2019 Auction: Who got whom |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218230123/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms |archive-date=18 December 2018 |access-date=18 December 2018 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 2019 [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮਿਯਰ ਲੀਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2020 - Devdutt Padikkal, Ruturaj Gaikwad in power-packed band of uncapped Indian batsmen |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008170057/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on |archive-date=8 October 2020 |access-date=10 September 2020 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਅਤੇ 175 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸ਼ਾਅ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਸਾਲ ਅਤੇ 169 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riyan Parag youngest to score maiden ipl fifty surpasses Sanju Samson, Prithvi Shaw |url=https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128033747/https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274 |archive-date=28 November 2020 |access-date=17 April 2021 |website=Cricket Country}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੁਆਰਾ 2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਲਈ ਮੈਗਾ ਨਿਲਾਮੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 December 2021 |title=IPL 2022: List of players released by Rajasthan Royals |url=https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214060824/https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/ |archive-date=14 February 2022 |access-date=18 February 2022 |website=Crictracker}}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਨੇ 2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 February 2022 |title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213063417/https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689 |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 February 2022 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 17 ਕੈਚ ਲਏ-ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਵਾਲੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਨਾਬਾਦ 56 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ।

ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਸਾਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 69 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 552 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੈੱਗ-ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 10 [[ਵਿਕਟ]] ਵੀ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riyan Parag &amp; Assam prove a point in Vijay Hazare Trophy 2022-23 |url=https://www.walkingwicket.com/post/riyan-parag-assam-prove-a-point-in-vijay-hazare-trophy-2022-23 |access-date=12 October 2023 |archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121084543/https://www.walkingwicket.com/post/riyan-parag-assam-prove-a-point-in-vijay-hazare-trophy-2022-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 351 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ 116 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ 174 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਛੱਕੇ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਚੌਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡ ਰਹੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਰਿਆਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 28 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 78 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੈੱਗ ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

2023 ਦੀ ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਛੇ-ਹਿੱਟਰ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਰੀਜ਼ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818 |access-date=12 October 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 88.50 ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 354 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 19.09 ਦੀ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ]] ਨਾਲ 11 [[ਵਿਕਟ]] ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Deodhar Trophy, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/averages-batting-bowling-by-team/deodhar-trophy-2023-15544?team=1741 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ (2010) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ [[ਯੂਸਫ ਪਠਾਨ|ਯੂਸਫ਼ ਪਠਾਨ]] ਦੇ ਨੌਂ ਛੱਕਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧੀ 11 ਛੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੱਕੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Deodhar Trophy 2023: Riyan Parag hits 84-ball hundred, smashes record 11 sixes |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/riyan-parag-deodhar-trophy-hundred-record-most-sixes-in-an-innings-east-vs-central-zone/article67130670.ece |website=Sportsstar}}&lt;/ref&gt; ਪਰਾਗ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਖੇਡ ਰਹੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਰਿਆਨ ਨੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 65 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 95 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਟੀਮ 329 ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ 4 ਵਿਕਟਾਂ 'ਤੇ 72 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818 |access-date=12 October 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਫਿਰ ਉਹ ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 510 ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ 40 ਛੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਛੱਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 85 ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਅਤੇ 182.79 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Syed Mushtaq Ali Trophy,2023/24 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/syed-mushtaq-ali-trophy-2023-24-15546 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ-ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ 11 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=7 T20s, 7 fifties – In case you didn't know, Riyan Parag just extended his own world record |url=https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties |website=Wisden |access-date=2024-03-30 |archive-date=2023-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121133003/https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਇਸੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ 6 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 75.60 ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਅਤੇ 113.85 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਕੁੱਲ 378 ਰਨ ਬਣਾਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਏਲੀਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 20 ਛੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਹਿੱਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/ranji-trophy-2023-24-15548 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-sixes-career/ranji-trophy-2023-24-15548 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਸਿਰਫ 56 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ [[ਰਾਇਪੁਰ|ਰਾਏਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ 155 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riyan Parag clubs 12 sixes, enters record books with 56-ball Ranji Trophy century: 5 fastest tons in tournament history |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/riyan-parag-clubs-12-sixes-enters-record-books-with-56-ball-ranji-trophy-century-5-fastest-tons-in-tournament-history-101704706561721.html |website=Hindustantimes}}&lt;/ref&gt; ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ]] ਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਦੇ 2016 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 48 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਰੁੱਧ 42 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਕੋਰਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏ. ਸੀ. ਸੀ. ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਆਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਮੱਧ ਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ [[ਵਿਕਟ]] ਲਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch:Riyan Parag Completes Stunning Catch,Sends Twitter Into Frenzy During ACC Emerging Asia Cup Final |url=https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370 |access-date=12 October 2023 |website=NDTVSports |archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121084543/https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Cricinfo|id=1079434}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]</text>
      <sha1>dp4bsgws1kg7vd4uwr1p98box9wzw05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194669</id>
    <revision>
      <id>844103</id>
      <parentid>827016</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11325" sha1="6rn3fdcsni4m3bricqh6fjtdg8i5xjo" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name             = ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ
| birth_date       = {{Birth year and age|1993}}
| birth_place      = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality      = [[ਭਾਰਤ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]]
| education        = ਆਕਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਕਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ
| known_for        = ਪੇਂਟਿੰਗ
| style            = 
}}

'''ਰੀਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rhea Maheshwari;''' ਜਨਮ 1993 [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]])&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari |url=https://www.mutualart.com/Artist/Rhea-Maheshwari/3C0CA293895AF83A |access-date=2023-12-14 |website=Mutual Art}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਪੇਸਟਲ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਪੈਲੇਟ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blanchard |first=Paris |date=2023-10-18 |title=Finding Home |url=http://craccum.co.nz/arts/finding-home/ |access-date=2023-12-14 |website=Craccum Magazine |language=en-NZ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Tom |first=Blessen |date=2023-10-16 |title=South Asian artists redefine identity and expression with Auckland exhibition |url=https://www.rnz.co.nz/news/indonz/500302/south-asian-artists-redefine-identity-and-expression-with-auckland-exhibition |access-date=2023-12-14 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}&lt;/ref&gt; ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tom |first=Blessen |date=2023-12-12 |title=Auckland gallery spotlights Asian artists |url=https://www.rnz.co.nz/news/indonz/504526/auckland-gallery-spotlights-asian-artists |access-date=2023-12-14 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ''ਕਿੱਸ ਤਰਫ'' (2023), ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਜਗਤ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਕੇਹਂਦੀ। &quot;ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&quot; ਅਤੇ &quot;ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।&quot; 

ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=OurAuckland |title=Yahaan |url=https://ourauckland.aucklandcouncil.govt.nz/events/2024/03/yahaan/ |access-date=2024-03-13 |website=OurAuckland |language=en |archive-date=2024-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313032933/https://ourauckland.aucklandcouncil.govt.nz/events/2024/03/yahaan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਡਿਪੋ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-02-18 |title=Conditioner – Group Show |url=https://www.artshousetrust.co.nz/current-exhibitions/conditioner-group-show |access-date=2023-12-14 |website=The Arts House Trust |language=en-NZ |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.artshousetrust.co.nz/current-exhibitions/conditioner-group-show |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Exhibitions |url=https://www.hugoprimbs.com/exhibitions |access-date=2023-12-14 |website=hugoprimbs |language=en |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.hugoprimbs.com/exhibitions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Ngutu Kākā Gallery - AUT |url=https://stpaulst.aut.ac.nz/exhibitions/past-exhibitions/2019/two-oceans-at-once |access-date=2023-12-14 |website=stpaulst.aut.ac.nz}}&lt;/ref&gt;

== ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ==

* 2024 – ''ਅਮੋਰ ਫੈਬਰਿਕਾ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Rhea Maheshwari, amor fabrica |url=https://artnews.co.nz/exhibition-listing/rhea-maheshwari-amor-fabrica/ |access-date=2024-11-29 |website=Art News Aotearoa |language=en-GB |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202064807/https://artnews.co.nz/exhibition-listing/rhea-maheshwari-amor-fabrica/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਈਥਰੀਅਲ ਕੌਸਮੋਗ੍ਰਾਫੀ'', ਡਿਪੂ ਆਰਟਸਪੇਸ, ਆਕਲੈਂਡ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari - Ethereal Cosmography - Depot |url=https://depot.org.nz/event/rhea/ |access-date=2023-12-14 |website=depot.org.nz |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2020 – ''ਏਰੀਅਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ'', ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ ਸਮਕਾਲੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

== ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ==

* 2024 – ''ਅੱਜ ਕਲ'', ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=aaj kal {{!}} CoCA Centre of Contemporary Art Toi Moroki |url=https://coca.org.nz/exhibitions/aaj-kal |access-date=2024-11-29 |website=coca.org.nz}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਟੇਪਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ'', MAG ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rhea Maheshwari, The Tapestry of Time - An Exploration of Indian Miniature Art {{!}} Contemporary Hum |url=https://contemporaryhum.com/calendar/rhea-maheshwari-the-tapestry-of-time-an-exploration-of-indian-miniature-art |access-date=2024-11-29 |website=contemporaryhum.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2024 ''– ਸੰਬੰਧ: ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mahajan |first=Praneeta |date=2024-07-12 |title=Artists to showcase Asian Heritage at Bergman Gallery |url=https://indiannewslink.co.nz/artists-to-showcase-asian-heritage-at-bergman-gallery/ |access-date=2024-11-29 |website=indiannewslink.co.nz |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਏਓਟੀਰੋਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ'', ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਵਾਇਡਕਟ ਈਵੈਂਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bergman Gallery is delighted to announce representation of Rhea Maheshwari |url=https://artnow.nz/news/bergman-gallery-is-delighted-to-announce-representation-of-rhea-maheshwari |access-date=2024-03-13 |website=Artnow |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – ''ਯਹਾਨ'', ਕੋਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2023 – ''ਪੰਜ ਚਿੱਤਰਕਾਰ,'' ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Five Painters - Bergman Gallery |url=https://artnow.nz/exhibitions/five-painters-bergman-gallery |access-date=2023-12-14 |website=Artnow |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਘਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ - ਸਮਕਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲਾ,'' ਬਰਗਮੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verve |date=2023-06-05 |title=The Art of June |url=https://www.vervemagazine.co.nz/the-art-of-june-2023/ |access-date=2023-12-14 |website=Verve Magazine |language=en-NZ |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://www.vervemagazine.co.nz/the-art-of-june-2023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 – ''ਕਿਸ ਤਰਫ਼'', ਦ ਆਰਟ ਪੇਪਰ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-25 |title=The Art Paper HQ |url=https://artnews.co.nz/gallery/the-art-paper-hq/ |access-date=2023-12-14 |website=Art News Aotearoa |language=en-GB |archive-date=2023-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214023915/https://artnews.co.nz/gallery/the-art-paper-hq/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2022 - ''ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ 'ਤੇ'', ਮੈਰੰਗੀ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਮੈਰੰਗੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2021 – ''ਐਪਲ, ਕੇਲਾ, ਸਟਾਰ (ਇਮੋਜੀ)'', ਬ੍ਰੋਕਰ ਗੈਲਰੀ, ਕਵੀਨਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2020 – ''ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ'', ਪਾਹ ਹੋਮਸਟੇਡ, ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 
* 2019 ''– ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਸਮੁੰਦਰ'', ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮਰਾ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]</text>
      <sha1>6rn3fdcsni4m3bricqh6fjtdg8i5xjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਨੀਤਾ ਖਰਾਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195467</id>
    <revision>
      <id>844114</id>
      <parentid>827031</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12047" sha1="iofjmqthgo87hty4wug7yj6u1fsktqt" xml:space="preserve">'''ਵਨੀਤਾ ਖਰਾਤ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[:en:Vanita_Kharat|Vanita Kharat]];''' ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1992) [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਚੀ ਹਸਯਜਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਖਰਾਤ ਨੂੰ ''ਵਿੱਕੀ ਵੇਲਿੰਗਕਰ'' ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ ''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ]]'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਖਰਾਤ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-21 |title='मी जितकं हसवते आहे तितकचं...'; 'महाराष्ट्राची हास्यजत्रा' फेम वनिता खरातची पोस्ट चर्चेत |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/bollywood/vanita-kharat-maharashtrachi-hasyajatra-kabir-singh-fame-actress-vanita-kharat-post-viral-on-social-media-actress-shared-birthday-related-post-entertainment-television-1202982 |access-date=2023-12-10 |website=[[ABP Majha]] |language=mr}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 2 ਫਰਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਸੁਮੀਤ ਲੋਂਧੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|'''ਸਾਲ'''
|'''ਫਿਲਮ'''
|'''ਭੂਮਿਕਾ'''
|'''ਭਾਸ਼ਾ'''
|'''ਨੋਟਸ'''
!Ref(s)
|-
|2019
|ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ
|ਕਬੀਰ ਦੀ ਦਾਸੀ
|ਹਿੰਦੀ
|ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Shahid’s Kabir Singh co-star sets internet on fire with risque photo |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/shahid-kapoor-s-kabir-singh-co-star-vanita-kharat-sets-internet-on-fire-with-risque-photo-championing-body-positivity-see-here/story-AQgpAPgxKecat3TyLoVXhL.html |access-date=2023-12-10 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kabir Singh Actor Vanita Kharat Dares to Bare it All as She Promotes Body Positivity in Nude Photoshoot |url=https://www.india.com/entertainment/kabir-singh-actor-vanita-kharat-dares-to-bare-it-all-as-she-promotes-body-positivity-in-nude-photoshoot-4312121/ |access-date=2023-12-10 |website=[[India.com]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|
| colspan=&quot;2&quot; |ਵਿੱਕੀ ਵੇਲਿੰਗਕਰ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-10 |title='I Am Fit, Not Obese': Vanita Kharat Hits Back At Trolls |url=https://www.news18.com/movies/i-am-fit-not-obese-vanita-kharat-hits-back-at-trolls-8047459.html |access-date=2023-12-10 |website=[[News18]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
| colspan=&quot;2&quot; |ਚੰਗੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਨਿਆਂ
|ਹਿੰਦੀ
|
|
|-
|
|ਮਰਦ ਮਰਦ ਹੋਣਗੇ
|ਜੋਤੀ
|ਹਿੰਦੀ
|ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Featuring Vanita Kharat as Jyoti Men Will be Men |url=https://www.instagram.com/p/CRleFyIF1LG/ |access-date=2023-12-10 |website=[[Instagram]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|ਕਿਸਮਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਹੋ
|ਵਾਸੂ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-16 |title=वनिता आणि ओंकारचा येतोय ' लकडाऊन बी पॉझिटिव्ह ' |url=https://pudhari.news/?p=121844&amp;preview=true |access-date=2023-12-10 |website=[[Pudhari]] |language=mr-IN}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
| colspan=&quot;2&quot; |ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ ਐਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-03-21 |title=रोहित शेट्टीच्या चित्रपटात झळकणार 'महाराष्ट्राची हास्यजत्रा' फेम वनिता खरात, ट्रेलरमध्ये दिसली झलक |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/vanita-kharat-to-play-role-in-bollywood-director-rohit-shetty-first-marathi-film-school-college-and-life-kak-96-3534773/ |url-access=subscription |access-date=2023-12-10 |website=[[Loksatta]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
| colspan=&quot;2&quot; |ਸਲਮਾਨ ਸੋਸਾਇਟੀ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borade |first=Aarti Vilas |title=Salman Society Trailer: गौरव मोरे- वनिता खरातच्या 'सलमान सोसायटी'चा ट्रेलर पाहिलात का? |url=https://marathi.hindustantimes.com/entertainment/gaurav-more-upcoming-movie-salman-society-trailer-is-out-141699272214964.html |access-date=2023-12-10 |website=[[Hindustan Times]] |language=mr |archive-date=2023-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210064207/https://marathi.hindustantimes.com/entertainment/gaurav-more-upcoming-movie-salman-society-trailer-is-out-141699272214964.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|
|ਏਕਦਾ ਯੂੰ ਤਾਰ ਬਾਘਾ
|ਸ਼੍ਰੀਵੱਲੀ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title='एकदा येऊन तर बघा' मध्ये दिसणार वनिता खरातचा दाक्षिणात्य अंदाज, फोटो पाहून चाहते घायाळ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/vanita-kharat-new-movie-yeun-tar-bagha-is-coming-soon-her-south-indian-look-goes-viral/articleshow/104399059.cms |access-date=2023-12-10 |website=[[Maharashtra Times]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|ਫੁਲਵੰਤੀ
|
|ਮਰਾਠੀ
|
|
|-
|2025
|ਇਲੂ ਇਲੂ 1998
|ਜਾਧਵ ਬਾਈ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=आठवणींची स्लॅम बुक पुन्हा उघडणार! ९०च्या दशकातील लव्ह स्टोरी; 'इलू इलू'ची पहिली झलक आली समोर |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/ilu-ilu-1998-marathi-movie-first-motion-poster-release-starring-veena-jamkar-aroh-welankar-mira-jagannath-vanita-kharat/articleshow/115900910.cms |access-date=2024-12-03 |website=Maharashtra Times |language=mr |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203123052/https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/ilu-ilu-1998-marathi-movie-first-motion-poster-release-starring-veena-jamkar-aroh-welankar-mira-jagannath-vanita-kharat/articleshow/115900910.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|
|ਚਿਕੀਚੀਕੀ ਬੂਬੂਮਬੂਮ
|ਬਬਲੀ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=प्राजक्ता माळीच्या चाहत्यांसाठी न्यू इअर गिफ्ट, 'फुलवंती' दिसणार या सिनेमात, लूक आहे खूपच भारी |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/prajakta-mali-new-film-announcement-chiki-chiki-booboom-boom-directed-by-prasad-khandekar-starring-swapnil-joshi-prarthana-behere/articleshow/116824998.cms |access-date=2025-02-06 |website=Maharashtra Times |language=mr |archive-date=2025-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214152428/https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/prajakta-mali-new-film-announcement-chiki-chiki-booboom-boom-directed-by-prasad-khandekar-starring-swapnil-joshi-prarthana-behere/articleshow/116824998.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|
|ਯੇ ਰੇ ਯੇ ਰੇ ਪੈਸਾ ੩†
|ਟੀ.ਬੀ.ਏ
|ਮਰਾਠੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kulkarni |first=Priyanka |date=2024-05-10 |title=Ye Re Ye Re Paisa: &quot;कुणी पैशात खेळतं, तर कुणी पैशासाठी..!&quot;; 'येरे येरे पैसा 3' ची घोषणा, 'या' दिवशी रिलीज होणार चित्रपट |url=https://www.esakal.com/premier/ye-re-ye-re-paisa-3-siddharth-jadhav-tejaswini-pandit-and-umesh-kamat-marathi-movie-announcement-entertainment-news-pvk21 |access-date=2024-12-03 |website=Sakal |language=Mr}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ਸਾਲ
! ਟਾਈਟਲ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਨੋਟਸ
! ਹਵਾਲੇ
|-
| 2018–ਵਰਤਮਾਨ
| ''ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਚੀ ਹਾਸਯਜਾਤਰਾ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| rowspan=&quot;5&quot; | ਮਰਾਠੀ
|
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
| 2019
| ''ਰੰਗ ਮਾਜ਼ਾ ਵੇਗਲਾ''
| ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਉਮੀਦਵਾਰ
| ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ
|
|-
| 2021
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw4Q&quot;&gt;ਸੁੰਦਰੀ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| ਸਾਹਿਬ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadhav |first=Devendra |date=2023-10-31 |title=Vanita Kharat: 'महाराष्ट्राची हास्यजत्रा' फेम वनिता खरात होणार 'साहेब', या मालिकेत पहिल्यांदाच साकारणार खलनायिका |url=https://www.esakal.com/manoranjan/maharashtrachi-hasyajatra-fame-vanita-kharat-play-villain-in-upcoming-marathi-serial-sundari-drj96 |access-date=2023-12-10 |website=[[Sakal]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''ਰਾਣਬਾਜ਼ਾਰ''
| ਬੀਨਾ ਸਿੰਘ
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
| &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| ''ਤੁਜ਼ੇਚ ਮੀ ਗੀਤ ਗਾਤ ਆਹੇ''
| ਰੰਜਨਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-04 |title=‘तुझेच मी गीत गात आहे’ मालिकेत अभिनेत्री वनिता खरातची एण्ट्री, ‘रंजना’ बनून करणार स्वराची मदत! |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/television/tujhech-mi-geet-gaat-aahe-kabir-singh-fame-actress-vanita-kharat-s-entry-in-serial-1076079 |access-date=2023-12-13 |website=[[ABP Majha]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''ਅੱਧਾ CA''
| ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਣ
| ਹਿੰਦੀ
|
| 
|}

=== ਸਟੇਜ ਦਾ ਕੰਮ ===

* ''ਥੋਡਾ ਤੁਝਾ ਥੋਡਾ ਮਾਝਾ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title='कबीर सिंग'मध्ये शाहिदसोबत झळकली आहे वनिता, कॅलेंडर फोटोशूट बघून आईवडिलांची होती 'ही' प्रतिक्रिया |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/entertainment/marathi-cinema/news/kabir-singh-fame-vanita-kharat-unknown-facts-128093893.html |access-date=2023-12-10 |website=[[Divya Marathi]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
* ''ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਈ ਸਮਰਥ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-07 |title=#Breakthebias : 'तुमची मुलगी एवढा वेळ बाहेर काय करते?' चाळीतल्या बायका वनिता खरातला टोमणे मारत.. |url=https://www.lokmat.com/sakhi/inspirational/breakthebias-marathi-actress-vanita-kharat-shares-a-success-journey-a648/ |access-date=2023-12-10 |website=[[Lokmat]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|id=10365157}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]</text>
      <sha1>iofjmqthgo87hty4wug7yj6u1fsktqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195868</id>
    <revision>
      <id>844106</id>
      <parentid>818006</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T17:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13435" sha1="m14dyjf732qdonn2g9cde54ukejsvny" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ
| image              = Rachel_Goenka.jpg
| caption            = ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1988|04|06}}
| birth_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸ਼ੈੱਫ
| organization       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| father             = 
| relatives          = 
| awards             = 
| website            = 
}}

'''ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rachel Goenka''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ, ਸ਼ੈੱਫ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸਥਿਤ ਦ ਚਾਕਲੇਟ ਸਪੂਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FNB News – Wakao Foods, The Chocolate Spoon Company look back with year ender report {{!}} FNB News |url=http://www.fnbnews.com/Top-News/wakao-foods-the-chocolate-spoon-company-look-back-with-year-ender-report-61825 |access-date=2021-10-06 |website=www.fnbnews.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਸੈਸੀ ਸਪੂਨ, ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ''ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਮੈਂਡਰਿਨ'', ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ''ਬਾਰਜ਼ਾ ਬਾਰਜ਼ ਐਂਡ ਬਾਈਟਸ'', ਇੱਕ ਬੀਚ ਸ਼ੈਕ ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਪੱਬ, ''ਵਿੱਕਡ ਚਾਈਨਾ'', ਇੱਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ-ਬਾਰ, ਅਤੇ ''ਸੈਸੀ ਟੀਸਪੂਨ'', ਪੈਟੀਸਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਕਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ।&lt;ref name=&quot;pressreader2&quot;&gt;{{cite news|title=RACHEL GOENKA, 29 Restaurateur and chef, Sassy Spoon, Baraza Bars and Bites and Mandarin and Mirchi|url=https://www.pressreader.com/india/india-today/20171106/page/140/textview|publisher=[[India Today]]|date=6 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatoday2&quot;&gt;{{cite news|last1=Halim|first1=Moeena|title=Mumbai restaurant, The Sassy Spoon, wins Critics' Choice Award|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20160627-chef-rachel-goenka-restaurant-the-sassy-spoon-best-independent-restaurant-in-india-critics-choice-829099-2016-06-17|publisher=[[India Today]]|date=17 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Jain|first1=Aashika|title=#Shepreneurs: How These Women in Off-beat Roles Do Everything &amp; Get Everything Done|url=https://www.entrepreneur.com/slideshow/329878#5|publisher=[[Entrepreneur (magazine)|Entrepreneur]]|date=8 March 2019|access-date=18 ਮਾਰਚ 2025|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813093542/https://www.entrepreneur.com/slideshow/329878#5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਹਾਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਆਈਕਨਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਸੀਈਓ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ 30 ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਫੀਲਿੰਗਜ਼,&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=September 2018|title=And all that sass...|url=https://issuu.com/feelings/docs/feelings_english_edition_sep18|journal=Feelings Magazine|pages=16, 17, 18, 19}}&lt;/ref&gt; ਡੌਗਸ ਐਨ ਮੋਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dogs and more Magazine |url=https://www.indiamags.com/icicibank/dogs-more-magazine |website=Indiamags |publisher=Dogs and more}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਦਰ ਐਂਡ ਬੇਬੀ ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;magzter&quot;&gt;{{Cite journal|last=Chopra Vikamsey|first=Swati|date=December 2018|title=Restaurateur Rachel Goenka gets teary-eyed as she revisits her pregnancy, labour and life after Kabir...|url=https://www.magzter.com/article/Lifestyle/Mother-Baby-India/Eat-Pray-Love|journal=Mother and Baby India|publisher=[[Next Gen Publishing]]|issue=81}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਵਿਦ ਮਿਠਾਈ'' ਲਈ ਗੌਰਮੰਡ ਵਰਲਡ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਲੀਮਾਲੋ ਕੁਕਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਇਨਕਾ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਰੇਚਲ ਐਲਨ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪੈਟਰੀਸਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਲੇ ਕੋਰਡਨ ਬਲੂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;indianexpress2&quot;&gt;{{cite news|title=Sassy restaurateur and pastry chef Rachel Goenka ramps up the oomph factor of Indian sweets|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/rachel-goenka-adventures-with-mithai-book-review-6100094/|publisher=[[The Indian Express]]|date=3 November 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਨਰੀਮਨ ਪੁਆਇੰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਦ ਸੈਸੀ ਸਪੂਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ੈੱਫ ਅਲੇਨ ਡੁਕਾਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਗਾਊਟ ਡੀ ਫਰਾਂਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਆਊਟਲੈੱਟ 'ਦ ਸੈਸੀ ਸਪੂਨ' 2015 ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Verve Bites: The Sassy Spoon|url=http://www.vervemagazine.in/travel-and-spaces/review-the-sassy-spoon-mumbai|publisher=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|date=23 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chanda|first1=Kathakali|title=How pastry chefs are cooking up a dessert storm|url=http://www.forbesindia.com/printcontent/39171|work=[[Forbes India]]|date=27 December 2014|access-date=18 ਮਾਰਚ 2025|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130122359/https://www.forbesindia.com/printcontent/39171|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ ਸੈਸੀ ਟੀਸਪੂਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਟੀਸਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਕਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। ਸੈਸੀ ਸਪੂਨ, ਮੁੰਬਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਤੰਤਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ-ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ' ਜਿੱਤਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਚੀਨੀ ਡਿਨਰ, ਦ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਮੈਂਡਰਿਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਜ਼ਾ ਬਾਰਜ਼ ਐਂਡ ਬਾਈਟਸ, ਇੱਕ ਬੀਚ ਸ਼ੈਕ ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਪੱਬ, ਅਤੇ ਵਿੱਕਡ ਚਾਈਨਾ, ਇੱਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ-ਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਅਤੇ 10 ਪੈਟਰੀਸਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਰਸੋਈਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। 

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ==
2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਰੇਚਲ ਗੋਏਂਕਾ'ਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਵਿਦ ਮਿਠਾਈ'' ਲਿਖੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਰਪਰਕੋਲਿਨਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਕਿਤਾਬ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਵਿਦ ਮਿਠਾਈ'' ਲਈ ਪੇਸਟਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦ ਗੌਰਮੰਡ ਵਰਲਡ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2020 ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=Gourmand Awards |url=https://www.cookbookfair.com/index.php/gourmand-awards |publisher=Gourmand International}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਗੋਇਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਸਥਿਤ ਬੈਂਕਰ, ਕਰਨ ਖੇਤਰਪਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ,&lt;ref name=&quot;ahmedabadmirror&quot;&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;magzter&quot; /&gt; ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਬੀਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;magzter&quot; /&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ, ਰੇਚਲ ਅਤੇ ਕਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਅਮਾਲੀਆ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chawla |first=Barkha |date=21 December 2021 |title=Preparing For Baby #2: Advice From Our Favourite Insta Moms |url=https://www.missmalini.com/2021/12/21/preparing-for-baby-2-advice-from-real-mums/ |publisher=[[MissMalini]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਐਮਡੀ ਵਿਵੇਕ ਗੋਇਨਕਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। 

== ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਪੁਰਸਕਾਰ
! ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ
! ਨਤੀਜਾ
! ਸਰੋਤ
|-
| 2021
| ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 50 ਔਰਤਾਂ
| ਲਕਸਬੁੱਕ
|ਜਿੱਤਿਆ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 50 Women in Luxury 2021 |url=https://luxebook.in/top-50-women-in-luxury2021/ |website=Luxebook.in |access-date=2025-03-18 |archive-date=2024-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623171702/https://luxebook.in/top-50-women-in-luxury2021/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੇਸਟਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਦੀ ਕਿਤਾਬ
| ਗੌਰਮੰਡ ਵਰਲਡ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ
|ਜਿੱਤਿਆ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gourmand World Cookbook Awards 2020 |url=http://www.ormistonsandwell.org.uk/docs/FOOD___DRINK_CULTURE_BEST_IN_THE_WORLD_-_Gourmand_Awards_2020.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 99 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 2020
| ਇੰਡੀਅਨ ਅਚੀਵਰਸ ਕਲੱਬ
|ਜਿੱਤਿਆ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=99 Women Achievers of India 2020 |url=http://www.jtbexpress.com/wp-content/uploads/2021/09/99-Women-Achievers-Award-India-2020_Website.pdf |publisher=JTB Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ਗੌਰਮੰਡ ਵਰਲਡ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ
| ਗੌਰਮੰਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ
|ਜਿੱਤਿਆ
|
|-
| 2019
| ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ
| [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਹਾਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਆਈਕਨ]]
|ਜਿੱਤਿਆ
|
|-
| 2018
| ਸਾਲ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ
| ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡ
|ਜਿੱਤਿਆ
|
|-
| 2018
| 30 ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
| ਸੀਈਓ ਮੈਗਜ਼ੀਨ
|ਜਿੱਤਿਆ
|
|-
| 2015
| ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ (ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ)
| ਟਾਈਮ ਆਊਟ ਫੂਡ ਅਵਾਰਡ
|ਜਿੱਤਿਆ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>m14dyjf732qdonn2g9cde54ukejsvny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਘਵੀ ਬਿਸਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195904</id>
    <revision>
      <id>844096</id>
      <parentid>844012</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12466" sha1="c2rlvijyzbial9yyqw1ph3ihp07ocqo" xml:space="preserve">
'''ਰਾਘਵੀ ਬਿਸਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Raghvi Bist;''' ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raghvi Bist |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1255629.html |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/2443312.html |access-date=17 December 2024 |website=[[CricketArchive]]}}&lt;/ref&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਉਤਰਾਖੰਡ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 12 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ 2020-21 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women's List A Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_List_A_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ 2019-20 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20|ਟੀ-20]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women's Twenty20 Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_Twenty20_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ U19 ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਲੈਂਡ U19 ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ (154 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 219) ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 2024 |title=उत्तराखंड की राघवी बिष्ट ने जड़ा ऐतिहासिक दोहरा शतक, पारी में लगाए 30 चौके, 4 छक्के |trans-title=Uttarakhand's Raghvi Bisht hit a historic double century, hitting 30 fours and 4 sixes in the innings |url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |access-date=17 December 2024 |website=RajyaSameeksha}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਜੇਮੀਮਾਹ ਰੌਡਰਿਗਜ਼|ਜੇਮੀਮਾ ਰੌਡਰਿਗਜ਼]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ19 ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 December 2022 |title=Interview with Uttarakhand's Raghvi Bist: Double Centurion who admires Rohit Sharma |url=https://femalecricket.com/interviews/28275-interview-with-uttarakhands-raghvi-bist-double-centurion-who-admires-rohit-sharma.html |access-date=17 December 2024 |website=Female Cricket}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India A Women's Squad for multi-format series against Australia A announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |access-date=24 October 2024 |website=BCCI |archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 2024 |title=टिहरी की राघवी बिष्ट ने ऑस्ट्रेलिया दौरे को बनाया सफल, तीन मैचों में जड़े तीन अर्धशतक |trans-title=Tehri's Raghavi Bisht made the Australia tour successful, scored three half-centuries in three matches |url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |access-date=17 December 2024 |website=Haldwani Live}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 22 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਏ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ]] ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Flintoff's double-strike secures Australia A four-day victory |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-a-women-vs-india-a-women-2024-1443790/australia-a-women-vs-india-a-women-only-unofficial-test-1443800/match-report-day4 |access-date=17 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women's First-Class Matches played by Raghvi Bist |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_First-Class_Matches.html |access-date=17 December 2024 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; 2024 ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ (51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 71) ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ (ਭਾਰਤ ਈ) ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪਾਰੀ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2024 |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist guide India E to 2024 Challenger Trophy Win |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/56603-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-guide-india-e-to-2024-challenger-trophy-win.html |access-date=17 December 2024 |website=Female Cricket}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Challengers Bengaluru Secure Raghvi Bist for INR 10 Lakh in Women's Premier League 2025 Auction |url=https://www.footboom1.com/en/news/cricket/2184300-royal-challengers-bengaluru-secure-raghvi-bist-for-inr-10-lakh-in-women-s-premier-league-2025-auction |access-date=17 December 2024 |website=Foot Boom }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ravindranath |first=Sruthi |title=WPL 2025 auction: Dottin, Bell, Bist and others to watch out for |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-auction-deandra-dottin-lauren-bell-raghvi-bist-and-others-to-watch-out-for-1464852 |access-date=17 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 December 2024 |title=Who's Raghvi Bist, the batting sensation from Uttarakhand picked by RCB |url=https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |access-date=17 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217154011/https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਬਿਸਟ ਨੂੰ 2024 ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਯਾਤਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |access-date=17 December 2024 |website=Board of Control for Cricket in India |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |access-date=17 December 2024 |website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20ਆਈ ਲੜੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India drop Reddy; Kashyap, Bist, Rawal get maiden call-ups for West Indies series |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-women-2024-arundhati-reddy-dropped-kashyap-bist-rawal-handed-maiden-call-ups-1464853 |access-date=13 December 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India's squad for IDFC First Bank T20I &amp; ODI series against West Indies announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |access-date=13 December 2024 |website=[[Board of Control for Cricket in India]] |archive-date=13 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213202817/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2024 |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist Earn Maiden Call-Ups to Indian Squad for West Indies series |url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/57940-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-earn-maiden-call-ups-to-indian-squad-for-west-indies-series.html |access-date=13 December 2024 |website=Female Cricket}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 17 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IND Women vs WI Women at DY Patil- December 17, 2024 |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459892.html |access-date=18 December 2024 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 December 2024 |title=Raghvi Bist makes her debut as Windies choose to field in second T20I |url=https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |access-date=18 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217141311/https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਟੀ-20ਆਈ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 31 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Mandhana praises Raghvi, Richa as India win home T20I series after 5 years |url=https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |access-date=20 December 2024 |website=Cricket.com |archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220052736/https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2004]]</text>
      <sha1>c2rlvijyzbial9yyqw1ph3ihp07ocqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਪਾਢਾਂਡੀ ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195908</id>
    <revision>
      <id>844134</id>
      <parentid>818546</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6033" sha1="17ey5ld95jsdwh6eo1trtuyz9qwrtv4" xml:space="preserve">
'''ਸੋਪਾਧੰਡੀ ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Soppadhandi Yashasri;''' ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ WPL ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|UP ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Player profile: Soppadhandi Yashasri |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/soppadhandi-yashasri-1255485 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SY&quot;&gt;{{Cite web |title=Soppadhandi Yashasri |url=https://www.wplt20.com/players/s-yashasri-wpl-profile-83674 |access-date=6 November 2024 |website=Women's Premier League}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ 2018-19 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਸਟ ਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women's List A Matches played by Soppadhandi Yashasri |url=https://www.cricketarchive.com/Archive/Players/2193/2193993/Womens_List_A_Matches.html |access-date=6 November 2024 |website=CricketArchive }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਨੂੰ 2021-22 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20|ਟੀ-20]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women's Twenty20 Matches played by Soppadhandi Yashasri |url=https://www.cricketarchive.com/Archive/Players/2193/2193993/Womens_Twenty20_Matches.html |access-date=6 November 2024 |website=CricketArchive }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀ-20 ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2023 ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 December 2022 |title=India U19 Women's squad for ICC World Cup and SA series announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5x8ERxRy%3Futm_source%3Dshare%26utm_medium%3Dmember_web |access-date=6 November 2024 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225073839/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5x8ERxRy%3Futm_source%3Dshare%26utm_medium%3Dmember_web |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ₹10 ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;SY&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=D'cunha |first=Zenia |date=25 March 2023 |title=WPL opens a whole new world for women's cricket in India |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-opens-a-whole-new-world-for-womens-cricket-in-india-1365243 |access-date=6 November 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਯਸ਼ਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਐਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2023 |title=BCCI announces India ‘A’ squad for Emerging Women’s Asia Cup 2023 |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-a-squad-acc-emerging-womens-asia-cup-2023-schedule-venue-teams-groups/article66922663.ece |access-date=6 November 2024 |website=[[Sportstar]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2023 |title=BCCI announces India ‘A’ squad for ACC Emerging Women’s Asia Cup |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-announces-india-a-squad-for-acc-emerging-womens-asia-cup-8641813/ |access-date=6 November 2024 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਮਲਟੀ-ਫਾਰਮੈਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 July 2024 |title=India A Women’s Squad for multi-format series against Australia A announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |access-date=6 November 2024 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India 'A' Women announce squad for Australia tour, Minnu Mani to captain |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/india-a-women-announce-squad-for-australia-tour-minnu-mani-to-captain/articleshow/111733627.cms |access-date=6 November 2024 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=1255485}}
* {{cricketarchive|id=2193993}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]]</text>
      <sha1>17ey5ld95jsdwh6eo1trtuyz9qwrtv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ch</title>
    <ns>3</ns>
    <id>196030</id>
    <revision>
      <id>844097</id>
      <parentid>799577</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adavyd</username>
        <id>11797</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adavyd ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Incall]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ch]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Incall|Incall]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Ch|Ch]]&quot;</comment>
      <origin>799577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="b2jl4n7ynv1r0ap01f34m8f7d5f9723" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Incall}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:35, 19 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)</text>
      <sha1>b2jl4n7ynv1r0ap01f34m8f7d5f9723</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਤਿਕਾ ਖਟਨਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196803</id>
    <revision>
      <id>844102</id>
      <parentid>802350</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8054" sha1="hzflm0ge7rb2qalxav1a1eoc8sa1g7h" xml:space="preserve">
'''ਰਿਤਿਕਾ ਖਟਨਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ritika Khatnani;''' ਜਨਮ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਦੀਵਾ 2021 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਆ 2021 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਸ਼ੀਆ 2022 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Tandon |first=Avishka |title=Who Is Ritika Khatnani? Indian Model Crowned Miss Supranational Asia 2022 |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-ritika-khatnani-miss-supranational-asia-2022/ |access-date=2024-08-18 |website=www.shethepeople.tv |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-16 |title=India's Ritika Khatnani Crowned As Miss Supranational Asia 2022! - Asiana Times |url=https://asianatimes.com/indias-ritika-khatnani-crowned-as-miss-supranational-asia-2022-and-bags-much-more/ |access-date=2024-08-18 |language=en-US |archive-date=2024-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208015722/https://asianatimes.com/indias-ritika-khatnani-crowned-as-miss-supranational-asia-2022-and-bags-much-more/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਰਿਤਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਵਿਬਗਯੋਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Ritika Khatnani - 2021 - Miss Diva Contestants - Miss Diva - Beauty Pageants {{!}} Femina.in |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-diva/miss-diva-contestants/2021/ritika-khatnani/contestantprofile/85559748.cms |access-date=2024-08-18 |website=www.femina.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਤਗ਼ਮਾ ==

=== ਮਿਸ ਟੀਨ ਦੀਵਾ 2018 ===
ਖਤਨਾਨੀ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟੀਨ ਦੀਵਾ 2018 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।

=== ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2018 ===
ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India bags first runner up title at Miss Teen International 2018 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/india-bags-first-runner-up-title-at-miss-teen-international-2018/articleshow/67178835.cms |access-date=2024-08-18 |website=www.femina.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਿਸ ਦੀਵਾ 2021 ===
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਦੀਵਾ 2021 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ 2021 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰੀ [[ਅਵਰਿਤੀ ਚੌਧਰੀ|ਆਵਰਤੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-13 |title=Acting my passion, showbiz ultimate goal: LIVA Miss Diva Supranational 2021 winner Ritika Khatnani |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/acting-my-passion-showbiz-ultimate-goal-liva-miss-diva-supranational-2021-winner-ritika-khatnani-7565401/ |access-date=2024-08-18 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liva Miss Diva Supranational 2021 Ritika Khatnani on Miss Supranational 2022, her journey &amp; more |url=https://www.zoomtventertainment.com/videos/specials/liva-miss-diva-supranational-2021-ritika-khatnani-on-miss-supranational-2022-her-journey-more-video-92553345 |access-date=2024-08-18 |website=Zoom TV |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-11 |title=Miss Diva 2021 Exclusive: मिस यूनिवर्स के लिए ऐसे तैयारी कर रही हैं हरनाज संधू, तीनों ही स्टार्स ने खोले जिंदगी के राज |url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/celebrity-news/article/exclusive-miss-diva-2021-winner-harnaaz-sandhu-and-finalist-rititka-khatani-and-sonal-kukreja-reveals-their-preparation/367440 |access-date=2024-08-18 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ritika Khatnani departs for Poland to represent India at Miss Supranational 2022 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/beauty-pageants/ritika-khatnani-departs-for-poland-to-represent-india-at-miss-supranational-2022/videoshow/92508111.cms |access-date=2024-08-18 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Taneja |first=Parina |last2=News |first2=India TV |date=2021-10-01 |title=Harnaaz Sandhu wins Miss Universe India 2021 title, check final results of the beauty pageant |url=https://www.indiatvnews.com/lifestyle/beauty-harnaaz-sandhu-wins-miss-universe-india-2021-title-check-final-results-of-the-beauty-pageant-737727 |access-date=2024-08-18 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ 2022 ===
ਖਟਨਾਨੀ ਨੇ [[ਪੋਲੈਂਡ|ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ]] ਨੌਵੀ ਸਾਕਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ 2022 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ 12 ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਸੁਪਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਸ਼ੀਆ 2022 ਅਤੇ ਮਿਸ ਫੋਟੋਜੈਨਿਕ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-16 |title=Lalela Mswane Of South Africa Crowned As Miss Supranational 2022! - Asiana Times |url=https://asianatimes.com/south-africa-wins-miss-supranational-2022/ |access-date=2024-08-18 |language=en-US |archive-date=2024-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818201809/https://asianatimes.com/south-africa-wins-miss-supranational-2022/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=South Africa's Lalela Mswane crowned Miss Supranational 2022 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-supranational/south-africas-lalela-mswane-crowned-miss-supranational-2022/articleshow/92908969.cms |access-date=2024-08-18 |website=www.femina.in |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-16 |title=Miss South Africa Lalela Mswane wins Miss Supranational 2022, Miss India Ritika Khatnani makes it to Top 12 |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/miss-south-africas-lalela-mswane-wins-miss-supranational-2022-miss-indias-ritika-khatnani-makes-it-to-top-12-article-92908176 |access-date=2024-08-18 |website=Times Now |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>hzflm0ge7rb2qalxav1a1eoc8sa1g7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202263</id>
    <revision>
      <id>844127</id>
      <parentid>828739</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T04:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>844127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12222" sha1="erwygoy513uur7azpp5du8zxkaa9udo" xml:space="preserve">{{Sikhism sidebar}}ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ [[ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ ( AI)|ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]] (AI) [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਸਿੱਖ]] ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗੀ, ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ AI-ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ।

== ਸੰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ==
ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ (ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਕੇ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਮੁਦਰੀਕਰਨ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜੋਖਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਘੱਟ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਏਆਈ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਜਾਂ [[ਲੰਗਰ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=Devinder Pal|date=2024|title=Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks|url=https://philarchive.org/rec/SINHAI|journal=Understanding Sikhism - the Research Journal|volume=26|issue=1|pages=25–34}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://asiasamachar.com/2024/12/24/ai-and-sikh-heritage-bridging-tradition-with-technology-for-future-generations/|title=AI and Sikh Heritage: Bridging Tradition with Technology for Future Generations|last=Singh|first=D. P.|date=24 December 2024|work=Asia Samachar|access-date=12 November 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Devinder Pal |date=17 October 2024 |title=Navigating AI in Sikhism: A SWOT Analysis of Tech and Tradition |url=https://www.sikhnet.com/news/navigating-ai-sikhism |access-date=13 November 2025 |website=SikhNet}}&lt;/ref&gt; ਡੀਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ &quot;ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ&quot; ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://asiasamachar.com/2025/08/06/divine-jot-vs-ai-a-sikh-perspective-on-the-machine-age/|title=Divine Jot vs. AI: A Sikh Perspective on the Machine Age|last=Singh|first=D. P.|date=6 August 2025|work=Asia Samachar|access-date=13 November 2025}}&lt;/ref&gt; ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ AI ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ''ਬਿਬੇਕ ਬੁੱਧੀ'' (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ''ਸੂਰਤ'' (ਚੇਤਨਾ)। ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kaur|first=Harsimran|last2=Gill|first2=Daljit Kaur|date=2025|title=The Integration of Artificial Intelligence in Sikh Shrines: Enhancing Tradition and Accessibility|url=https://journals.stmjournals.com/article/article=2025/view=215024/|journal=OmniScience|volume=15|issue=3}}&lt;/ref&gt; 2024 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਜੁਜਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ AI ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024 |title=Artificial Intelligence and Sikhi Featuring Harjinder Singh and Jujaar Singh |url=https://www.sikhheritagebc.ca/events/artificial-intelligence-and-sikhi-featuring-harjinder-singh-and-jujhar-singh |access-date=13 November 2024 |website=Sikh Heritage Month}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024 |title=SHMBC: Artificial Intelligence and Sikhi |url=https://events.humanitix.com/shmbc-artificial-intelligence-and-sikhi |access-date=13 November 2025 |website=Humanitix}}&lt;/ref&gt;

2025 ਵਿੱਚ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ]] ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ|ਗੁਰਮਤਿ]] (ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ), [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ), [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ]], ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-objects-to-misinformation-about-sikhism-through-ai-platforms/articleshow/123028172.cms|title=SGPC objects to misinformation about Sikhism through AI platforms|date=31 July 2025|work=Times of India|access-date=12 November 2025}}&lt;/ref&gt; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Aug/01/sgpc-urges-centre-to-act-against-misinformation-on-sikhism-by-ai-platforms|title=SGPC urges Centre to act against misinformation on Sikhism by AI platforms|last=Bajwa|first=Harpreet|date=1 August 2025|work=New Indian Express|access-date=12 November 2025}}&lt;/ref&gt; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਹਨ [[ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ]], ਡੀਪਸੀਕ, ਗ੍ਰੋਕ, ਜੇਮਿਨੀ ਏਆਈ, ਮੈਟਾ, ਗੂਗਲ, ਵੀਈਓ 3, ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਰਨਵੇ ਐਮਐਲ, ਪਿਕਟਰੀ, ਮੈਜਿਸਟੋ, ਇਨਵੀਡੀਓ, ਡੈਲ·ਈ 2, ਮਿਡਜਰਨੀ, ਦੀਪਏਆਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਧਰੁਵ ਰਾਠੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=Devinder Pal|date=2024|title=Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks|url=https://philarchive.org/rec/SINHAI|journal=Understanding Sikhism - the Research Journal|volume=26|issue=1|pages=25–34}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੁਨੀਤ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਏਆਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://asiasamachar.com/2024/12/24/ai-and-sikh-heritage-bridging-tradition-with-technology-for-future-generations/|title=AI and Sikh Heritage: Bridging Tradition with Technology for Future Generations|last=Singh|first=D. P.|date=24 December 2024|work=Asia Samachar|access-date=12 November 2025}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:A.I.-generated_image_of_the_Vaitarani_River_in_Sikhism,_created_using_ChatGPT_(cropped).png|thumb|ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਦੀ ਏਆਈ-ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਸਵੀਰ, [[ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ|ਚੈਟ ਜੀ.ਪੀ.ਟੀ.]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ]]

== ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ==
ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਅਧਾਰਿਤ AI ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ KhalsaGPT ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 6 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=KhalsaGPT (Sikh AI) |url=https://khalsagpt.net/ |access-date=12 November 2025 |website=KhalsaGPT}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੂੰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਸਿੱਖ GPT ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਹਿਲਾ AI ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=Devinder Pal|date=2024|title=Harnessing Artificial Intelligence for Sikhism: Opportunities and Risks|url=https://philarchive.org/rec/SINHAI|journal=Understanding Sikhism - the Research Journal|volume=26|issue=1|pages=25–34}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>erwygoy513uur7azpp5du8zxkaa9udo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕਵਲਜੀਤ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204879</id>
    <revision>
      <id>844088</id>
      <timestamp>2026-08-07T12:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>844088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="ffleqm5labe5hn3e2rgacmy8s001s3t" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਕਵਲਜੀਤ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:29, 7 ਅਗਸਤ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ffleqm5labe5hn3e2rgacmy8s001s3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Psbrarmuktsar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204880</id>
    <revision>
      <id>844094</id>
      <timestamp>2026-08-07T13:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>844094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="4wa0sewuklb61upplnw3sls6e6i6z7q" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Psbrarmuktsar}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 7 ਅਗਸਤ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4wa0sewuklb61upplnw3sls6e6i6z7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Incall</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204881</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ch" />
    <revision>
      <id>844098</id>
      <timestamp>2026-08-07T15:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adavyd</username>
        <id>11797</id>
      </contributor>
      <comment>Adavyd ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Incall]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ch]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Incall|Incall]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Ch|Ch]]&quot;</comment>
      <origin>844098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="7j6vb1xc9b5dml9qu8w9qogg7yprmio" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ch]]</text>
      <sha1>7j6vb1xc9b5dml9qu8w9qogg7yprmio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sewak r</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204882</id>
    <revision>
      <id>844111</id>
      <timestamp>2026-08-07T19:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>844111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="96l379oxgkut7debpmmut7hxqgba3bu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sewak r}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:26, 7 ਅਗਸਤ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>96l379oxgkut7debpmmut7hxqgba3bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204884</id>
    <revision>
      <id>844136</id>
      <timestamp>2026-08-08T07:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>844136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="2apizwlfisp4dfl9uihx5bp4o57tuz7" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:40, 8 ਅਗਸਤ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2apizwlfisp4dfl9uihx5bp4o57tuz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Acronymical</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204885</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aylah-a63" />
    <revision>
      <id>844138</id>
      <timestamp>2026-08-08T08:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deepfriedokra</username>
        <id>35861</id>
      </contributor>
      <comment>Deepfriedokra ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Acronymical]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aylah-a63]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Acronymical|Acronymical]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Aylah-a63|Aylah-a63]]&quot;</comment>
      <origin>844138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="7eu6zrj8lbv9vu8tj59zjt6mfic7wr9" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aylah-a63]]</text>
      <sha1>7eu6zrj8lbv9vu8tj59zjt6mfic7wr9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>