ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic ਆਇਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ 0 6943 844697 843344 2026-08-20T00:15:04Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844697 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਸਰ ਆਇਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ | image = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | alt = ਕਾਲੀ ਪੁਸ਼ਾਕ, ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਭੂਰੇ ਵਾਲ, ਵੱਡੀ ਤਿੱਖੀ ਨੱਕ, ਅਤੇ ਟੇਢੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ | caption = [[ਗੋਡਫਰੇ ਨੈਲਰ]] ਦਾ 1689ਵਾਲਾ ਸਰ ਆਇਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ (ਉਮਰ 46) ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ | birth_date = 25 ਦਸੰਬਰ 1642 | birth_place = {{nowrap|[[Woolsthorpe-by-Colsterworth]],}} [[ਲਿੰਕਨਸਾਇਰ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | death_date = 20 ਮਾਰਚ 1727 (84) | death_place = [[ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ]], [[ਮਿਡਲਸੈਕਸ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | resting_place = [[ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਐਬੇ]] | residence =ਇੰਗਲੈਂਡ | nationality = [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] | fields = {{unbulleted list | {{hlist |[[ਭੌਤਿਕੀ]] |[[ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ]]}} | {{hlist |[[ਹਿਸਾਬ]] |[[ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ]]}} | {{hlist |[[ਅਲਕੈਮੀ]] |[[ਇਸਾਈਅਤ]]}} | {{hlist |[[ਅਰਥ ਸਾਸ਼ਤਰ]] }} }} | workplaces = {{unbulleted list |[[ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |[[ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ]] |[[ਰਾਇਲ ਮਿੰਟ]]}} | alma_mater = [[ਟਰਿੰਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬਰਿਜ]] | academic_advisors = {{unbulleted list | [[Isaac Barrow]]<ref>Mordechai Feingold, [http://www.oxforddnb.com/view/article/1541 Barrow, Isaac (1630–1677)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], September 2004; online edn, May 2007. Retrieved 24 February 2009; explained further in Mordechai Feingold's "[http://www.jstor.org/stable/236236 Newton, Leibniz, and Barrow Too: An Attempt at a Reinterpretation]" in ''Isis'', Vol. 84, No. 2 (June 1993), pp. 310–338.</ref> | [[Benjamin Pulleyn]]<ref>''[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php "Newton, Isaac"] in the ''Dictionary of Scientific Biography'', n.4.</ref><ref name="The Newton Handbook"/> }} | notable_students = {{unbulleted list |[[Roger Cotes]] |[[William Whiston]]}} | known_for = {{unbulleted list |[[Newtonian mechanics]] |[[Universal gravitation]] |[[Infinitesimal calculus]] |{{hlist |[[Optics]] |[[Binomial series]]}} |{{hlist |''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia]]'' |[[Newton's method]]}} }} | influences = {{unbulleted list | [[Johannes Kepler]] | [[Henry More]]<ref name="More" /> | [[Polish Brethren]]<ref name="heretic"/> | [[Robert Boyle]]<ref>{{cite book |title=Isaac Newton |last=Stokes |first=Mitch |year=2010 |publisher=Thomas Nelson |isbn=1595553037 |page=97 |url=http://books.google.gr/books?id=zpsoSXCeg5gC&pg=PA97&lpg=PA97&dq=#v=onepage&q=%22Boyle%20influenced%20Newton%22&f=false |accessdate=17 October 2012}}</ref> }} | influenced = <!--directly:-->{{unbulleted list |[[Nicolas Fatio de Duillier]] |[[John Keill]]}} | signature = Isaac Newton signature.svg | signature_alt = Is. Newton <!--- The following not shown by template?: | relatives = {{unbulleted list |[[Hannah Ayscough]] {{small|(mother)}} |[[Catherine Barton]] {{small|(half-niece)}}}} | ethnicity = Caucasian | religion = [[Christian]]<ref>[http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2007-06-19-newton-religious-papers_N.htm Isaac Newton's Religious Side] USA Today News</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isaac-newton.org/ |title="God is known for his work" |publisher=Isaac-newton.org |date= |accessdate=17 August 2012}}</ref> | religion = [[Arianism]] {{small|(''see [[Isaac Newton's religious views]]'')}} ----> }} '''ਆਸਾਕ ਨੁਤਾਣ''' [[ਇੰਗਲੈਂਡ|ਵਲੈਤ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਤੇ [[ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ]] ਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।<ref>Mordechai Feingold, [http://www.oxforddnb.com/view/article/1541 Barrow, Isaac (1630–1677)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], September 2004; online edn, May 2007; accessed 24 February 2009; explained further in Mordechai Feingold " [http://www.jstor.org/stable/236236 Newton, Leibniz, and Barrow Too: An Attempt at a Reinterpretation]"; ''Isis'', Vol. 84, No. 2 (June, 1993), pp. 310-338</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]], [[ਜੋਤਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਧ ਪੱਤਰ Philosophiae Naturalis Principia Mathematica ਸੰਨ 1687 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲੋਸੋਫੀ ਨੇਚੁਰੇਲਿਸ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪਿਆ ਮੇਥੇਮੇਟਿਕਾ, 1687 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ,ਜੋ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਯੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਆਧਾਰਭੂਤ ਕਾਰਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਗੁਰੂਤਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹੇ ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਨਿਅੰਤਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕੇਪਲਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਕੇਂਦਰੀਪਣ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਯੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ,ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਸੰਵੇਗ ਅਤੇ ਕੋਣੀ ਸੰਵੇਗ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪਰਾਵਰਤੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾਇਆ<ref>{{cite web|url=http://etoile.berkeley.edu/~jrg/TelescopeHistory/Early_Period.html|title=The Early Period (1608–1672)|accessdate=2009-02-03|publisher=James R. Graham's Home Page}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿਜਮ ਚਿੱਟੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਘਟਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਪੇਕਟਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੀਤਲਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ ਦੀ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਧ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੈ,ਅਜਿਹਾ ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਰੋਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਪਰ ਕਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਆਦਾ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਜਾਂ ਐਲਬਰਟ ਆਇੰਸਟਾਈਨ ਦਾ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪਰਭਾਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="royalsoc.ac.uk">{{cite web |title=Newton beats Einstein in polls of Royal Society scientists and the public |work=The Royal Society |url=http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?id=3880 |access-date=2010-07-12 |archive-date=2006-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207140734/http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?id=3880 |url-status=dead }}</ref> ਨਿਊਟਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵੀ ਸਨ,ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਪਰੰਪਰਾਗਤ ਈਸਾਈ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਭਾਵਕ ਵਿਗਿਆਨ,ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਬਾਇਬਲ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਲਿਖਿਆ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|thumb|ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bolton-newton.jpg|thumb]] ==ਜੀਵਨ == ਆਇਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1643 ਨੂੰ ਲਿੰਕਨਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੇਮਲੇਟ,ਵੂਲਸਥੋਰਪੇ - ਬਾਏ -ਕੋਲਸਤੇਰਵੋਰਥ ਵਿੱਚ ਵੂਲਸਥਰੋਪ ਮੇਨਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ,ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਗਰਿਗੋਰਿਅਨ ਕੇਲੇਂਡਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦਿਨ 25 ਦਿਸੰਬਰ 1642 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ,ਉਹ ਇੱਕ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਇਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ ਸੀ। ਪੂਰਵ ਨਿਪੁੰਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬਾਲਕ ਸੀ ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੰਨਾ ਐਸਕਫ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਗੇਲਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਿਊਟਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਤੀ ਰੇਵਰੰਡ ਬਰਨਾਬੁਸ ਸਮਿੱਥ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਚਲੀ ਗਈ,ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਮਰਗੇਰੀ ਐਸਕਫ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟਾ ਆਇਜ਼ੈਕ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ===ਸਿੱਖਿਆ=== ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਗਸ ਸਕੂਲ,ਗਰਾਂਥਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ( ਜਿੱਥੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖਿਡ਼ਕੀ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਅੱਜ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ), ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1659 ਉਹ ਵੂਲਸਥੋਰਪੇ -ਬਾਏ -ਕੋਲਸਤੇਰਵੋਰਥ ਆ ਗਏ,ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿੰਗਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਹੈਨਰੀ ਸਟੋਕਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਭੇਜ ਦੇਣ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖ਼ਰ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਏ।<ref>White 1997, p. 22</ref> ਜੂਨ 1661 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, [[ਕੈੰਬਰਿਜ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਜਰ - ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜ - ਪੜ੍ਹਾਈ ਭੂਮਿਕਾ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਰਸਤੂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਪਰ ਨਿਊਟਨ ਜਿਆਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਡੇਸਕਾਰਟੇਸ ਅਤੇ ਖਗੋਲਵਿਦ ਜਿਵੇਂ [[ਕੌਪਰਨੀਕਸ]], [[ਗੈਲੀਲੀਓ]] ਅਤੇ [[ਕੈਪਲਰ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1665 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਪਦ ਪ੍ਰਮੇਯ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕਲਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 1665 ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੇ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਪਲੇਗ ਦੀ ਭੀਸ਼ਣ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੈੰਬਰਿਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ,ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੂਲਸਥੋਰਪੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰ ਨਿਜੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਲਨ,ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ,ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।1667 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫੇਲੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈੰਬਰਿਜ ਪਰਤ ਆਏ। === ਵਿਚਲੇ ਸਾਲ === ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਅਤੇ ਲੀਬਨੀਜ ਨੇ ਘੱਟ ਕਲਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਅਦੁੱਤੇ ਦਰਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਜਾਦ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।<ref>D Gjertsen (1986), "The Newton handbook", (London (Routledge & Kegan Paul) 1986), at page 149.</ref> ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਆਂਤਰਿਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਲੀਬਨੀਜ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ,ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 1693 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ,ਅਤੇ 1704 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲੇਖਾ ਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ,ਲੀਬਨੀਜ ਨੇ 1684 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲੇਖਾ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ,ਲੀਬਨੀਜ ਦੇ ਦਰਸਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਧ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1820 ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਕਿ ਲੀਬਨੀਜ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਣ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਅੰਤਮ ਨਤੀਜਾ ਹੀ ਹੈ। ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਉਹ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਸਵਿਸ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਕੋਲਸ ਫਤੀਯੋ ਡੇ ਦੁਇਲਿਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ,ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।1691 ਵਿੱਚ ਦੁਇਲਿਅਰ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਫਿਲੋਸੋਫੀ ''ਨੇਚੁਰੇਲਿਸ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪੀਆ ਮੇਥੇਮੇਟਿਕਾ''<ref>Newton, 'Principia', 1729 English translation, [http://books.google.com/books?id=Tm0FAAAAQAAJ&pg=PA41 at page 41].</ref>,<ref>Newton, 'Principia', 1729 English translation,[http://books.google.com/books?id=Tm0FAAAAQAAJ&pg=PA54 at page 54].</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ,ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਹਰਹਾਲ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ 1693 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।ਇਸ ਸਮੇਂ,ਦੁਇਲਿਅਰ ਨੇ ਵੀ ਲੀਬਨੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>Westfall 1980, pp 538–539</ref> 1699 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ,ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਜਿਸਦੇ ਨਿਊਟਨ ਵੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ)ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਬਰਾਂ ਨੇ ਲੀਬਨੀਜ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ,ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਵਾਦ 1711 ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਹੀ ਸੱਚੇ ਖੋਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੀਬਨੀਜ ਨੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ,ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲੀਬਨੀਜ ਦੀ ਸੋਧ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੌੜਾ ਨਿਊਟਨ ਬਨਾਮ ਲੀਬਨੀਜ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ,ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਅਤੇ ਲੀਬਨੀਜ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ 1716 ਵਿੱਚ ਲੀਬਨੀਜ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref>Ball 1908, p. 356ff</ref> === ਸੋਧ ਕਾਰਜ === ਨਿਊਟਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਪਰ ਦੁਪਦ ਪ੍ਰਮੇਯ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਈ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ,ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਢੰਗ, ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਘਨ ਪੱਧਰਾ ਵਕਰ (ਦੋ ਚਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੇ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਪਦ )ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ,ਪਰਿਮਿਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਭਿੰਨਾਤਮਕ ਸੂਚਕਾਂਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਡਾਔਫੇਨਤਾਇਨ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਨੂੰ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਜਮੈਟ੍ਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1669 ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਲਿਉਕੇਸਿਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।ਉਹਨਾਂ ਦਿਨੀਂ,ਕੈਂਬਰਿਜ ਜਾਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਦਿਸ਼ਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਜਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।ਹਾਲਾਂਕਿ,ਲਿਉਕੇਸਿਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲਈ ਜਰੁਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ( ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇ ਸਕੇ )। ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਜੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਦੂਸਰਾ,ਜਿਸਦਾ ਹੁਕਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਟਲ ਗਿਆ। 1670 ਤੋਂ 1672 ਤੱਕ, ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਪਵਰਤਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿਜਮ ਚਿੱਟਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਪੇਕਟਰਮ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਂਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਿਜਮ ਬਹੁਵਰਣੀ ਸਪੇਕਟਰਮ ਨੂੰ ਸੰਯੋਜਿਤ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਰੰਗੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਣ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਾਉਣ ਤੋਂ ਰਗੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ,ਰੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰੰਗੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅੰਤਰਕਰਿਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਕਿ ਵਸਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਰੰਗ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:NewtonsTelescopeReplica.jpg|thumb|ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ]]ਇਸ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਵਰਤੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦਾ ਲੇਂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ (ਰੰਗੀਨ ਵਿਪਥਨ) ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਗਾ,ਅਤੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੱਠਦ੍ਰਿਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ,ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ(Newtonian reflecting type telescope) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ,ਤਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।ਦਰਅਸਲ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਪਰਾਵਰਤੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ,ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਿਊਟੋਨਿਅਨ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸਰੂਪ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਾਵਰਤਕ ਧਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਟਮ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ,ਆਪਣੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="books.google.com">{{cite book|url=http://books.google.com/?id=32IDpTdthm4C&pg=PA67&lpg=PA67&dq=newton+reflecting+telescope++1668+letter+1669&q=newton%20reflecting%20telescope%20%201668%20letter%201669|title='&#39;'Isaac Newton: adventurer in thought'&#39;', by Alfred Rupert Hall, page 67|publisher=Books.google.com|date=|accessdate=2010-01-16|isbn=9780521566698|author1=Hall, Alfred Rupert|year=1996}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਰਵਰੀ 1669 ਤੱਕ ਉਹ ਰੰਗੀਨ ਵਿਪਥਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਏ। 1671 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਾਵਰਤੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਰਦਸ਼ਿਤ ਕਰਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=KAWwzHlDVksC&dq=history+of+the+telescope&printsec=frontcover |title='&#39;The History of the Telescope'&#39; By Henry C. King, Page 74 |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2010-01-16|isbn=9780486432656|author1=King, Henry C|year=2003}}</ref> ਜਦੋਂ ਰਾਬਰਟ ਹੁੱਕ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ,ਨਿਊਟਨ ਇੰਨਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ। ਹੁੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੋਨੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੱਟੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਣਾਂ ਜਾਂ ਅਤੀ ਸੂਖਮ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ,ਜੋ ਸੰਘਣੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਪਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਨਾ ਜਰੁਰੀ ਸੀ। == ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਯੋਗਦਾਨ == 1675 ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਹੇਤੁ,ਈਥਰ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੇਨਰੀ ਮੋਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਧ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਈਥਰ ਨੂੰ ਕਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਪਤ ਬਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਜਾਨ ਮੇਨਾਰਡ ਕੇਨੇਜ,ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ,ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਮੰਤਕ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ : ਉਹ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |year=1972 |chapter=Newton, The Man |title=The Collected Writings of John Maynard Keynes Volume X |publisher=MacMillan St. Martin's Press |pages=363–4}}</ref> ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ (ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸੀ )। 1677 ਵਿੱਚ, ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯਾਂਤਰਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,ਅਰਥਾਤ,ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਕੇਪਲਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ,ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ ਪਰ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ,ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੁੱਕ ਅਤੇ ਫਲੇਮਸਟੀਡ ਦੇ ਸੋਧ ਕਾਰਜ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਰਮ ਵਿੱਚ ਡੀ ਮੋਟੂ ਕੋਰਪੋਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪਿਪੀਆ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। == ਪ੍ਰਿੰਸਿਪੀਆ == [[ਤਸਵੀਰ:NewtonsPrincipia.jpg|thumb|ਫਿਲੋਸੋਫੀ ਨੇਚੁਰੇਲਿਸ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪੀਆ ਮੇਥੇਮੇਟਿਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ]] '''ਫਿਲੋਸੋਫੀ ਨੇਚੁਰੇਲਿਸ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪੀਆ ਮੇਥੇਮੇਟਿਕਾ'''( ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ )ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਏਡਮੰਡ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 5 ਜੁਲਾਈ 1687 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਗਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੇਮ ਦਿੱਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦ ਗਰੇਵਿਟਾਸ ( ਭਾਰ )ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ,ਬਾਯਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਾਤਮਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕਰਿਆ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋਰ ਦੀ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ,ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਏਜੇਂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿੰਸਿਪਿਆ ਦੇ ਨਾਲ,ਨਿਊਟਨ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਮਿਲੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਮਿਲੀ,ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ,ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਨਿਕੋਲਸ ਫਤੀਯੋ ਦੇ ਦਿਉਲੀਇਰ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ 1693 ਵਿੱਚ ਤਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨਿਊਟਨ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ। == ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ == 1690 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ,ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਧ ਲਿਖੇ ਜੋ ਬਾਇਬਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।ਹੇਨਰੀ ਮੋਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦਵੈਤਵਾਦ ਲਈ ਅਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿਖਤ ਜਾਨ ਲੋਕੇ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮੰਨਿਆ ਸੀ,ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਰਜ == ਨਿਊਟਨ 1689 ਤੋਂ 1690 ਤੱਕ ਅਤੇ 1701 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਨਾਜ ਕੋਠੜੀ ਉੱਤੇ ਅਧਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>White 1997, p. 232</ref> 1696 ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਸ਼ਾਹੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਵਾਰਡਨ ਦਾ ਪਦ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਲੰਦਨ ਚਲੇ ਗਏ,ਇਹ ਪਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਖਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਖਜ਼ਾਨਚੀ,ਹੈਲਿਫੈਕਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ,ਚਾਰਲਸ ਮੋਂਤਾਗੁ ਦੇ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਸਟਰ ਲੁਕਾਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ (ਅਤੇ ਏਡਮੰਡ ਸਹੇਲੀ ਲਈ ਅਸਥਾਈ ਟਕਸਾਲ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਉਪ-ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦਾ ਪਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ )। 1699 ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਟਨ ਸ਼ਾਇਦ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਸਟਰ ਬਣੇ,ਇਸ ਪਦ ਉੱਤੇ ਨਿਊਟਨ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹੇ।ਇਹ ਨਿਯੁੱਕਤੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ-ਵਿਹੂਣੇ ਪਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈਆਂ ਸਨ,ਲੇਕਿਨ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੋਂ ਲਿਆ, 1701 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈੰਬਰਿਜ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1705 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਐਨੀ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ,ਕੈੰਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾਈਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ।ਇਹ ਨਾਈਟ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਿਊਟਨ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਮਈ 1705 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>"The Queen's 'great Assistance' to Newton's election was his knighting, an honor bestowed not for his contributions to science, nor for his service at the Mint, but for the greater glory of party politics in the election of 1705." Westfall 1994 p.245</ref> == ਮੌਤ == ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਮੌਤ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ 1727 ਨੂੰ ਹੋਈ,[ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੈਲੀ 20 ਮਾਰਚ 1726],ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਸਟਮਿੰਸਟਰ ਐਬੇ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ,ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ,ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। == ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ == ਫਰੇਂਚ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸੇਫ ਲੁਈਸ ਲਾਗਰੇਂਜ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ,ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਵੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।<ref>Fred L. Wilson, ''History of Science: Newton'' citing: Delambre, M. "Notice sur la vie et les ouvrages de M. le comte J. L. Lagrange," ''Oeuvres de Lagrange'' I. Paris, 1867, p. xx.</ref> ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅਲੇਕਜੇਂਡਰ ਪੋਪ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਮਰਤੀ - ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ : Nature and natures laws lay hid in night ; God said Let Newton be and all was light . ਨਿਊਟਨ ਆਪਣੀ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਦਾ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਫਰਵਰੀ 1676 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਬਰਟ ਹੁਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ : If I have seen further it is by standing on ye shoulders of Giants ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ,ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਇੱਕ ਕਥਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ,ਹੁੱਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹਮਲਾ ਸਨ (ਜੋ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਦਾ ਅਤੇ ਕੁੱਬਾ ਸੀ )।ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ : ''ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਤੇ ਤਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਇੱਕ ਜਿਆਦਾ ਚੀਕਣਾ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜਿਆਦਾ ਸੁੰਦਰ ਖੋਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਇਹ ਇੰਨਾ ਬਹੁਤ ਸਮੁੰਦਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੋਜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Letter from Isaac Newton to Robert Hooke, 5 February 1676, as transcribed in Jean-Pierre Maury (1992) ''Newton: Understanding the Cosmos'', New Horizons</ref><ref>Wikipedia ''[[Standing on the shoulders of giants]]'',</ref>'' == ਯਾਦਗਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Isaac Newton statue.jpg|thumb|ਔਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ]] ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ(1731)ਵੇਸਟਮਿੰਸਟਰ ਐਬੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਮਾਇਕਲ ਰਿਜਬਰੇਕ ਨੇ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਹੈ,ਜਿਸਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਲਿਅਮ ਕੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਕਬਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਕੁਹਣੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੈ,ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="wmabbey">{{cite web|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/sir-isaac-newton|title=Famous People & the Abbey: Sir Isaac Newton|publisher=Westminster Abbey|accessdate=2009-11-13|archive-date=2009-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20091016081238/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/sir-isaac-newton|url-status=dead}}</ref> == ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Isaac Newton grave in Westminster Abbey.jpg|thumb|ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਕਬਰ]][[ਤਸਵੀਰ:Newton-WilliamBlake.jpg|thumb|ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]]ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਟੀਫਨ ਡੀ . ਸਨੋਬੇਲੇਨ ਦਾ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਇਜੈਕ ਨਿਊਟਨ ਇੱਕ ਅਧਰਮੀ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਜੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਸੈਲਾਪਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ,ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਹਨ,ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਹੈ,ਪਵਿੱਤਰ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ,ਵੱਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == <references/> * {{cite book|last=Ball|first=W.W. Rouse|title=A Short Account of the History of Mathematics|url=https://archive.org/details/bwb_P9-BUL-080|location=New York|publisher=Dover|year=1908|isbn=0486206300}} * {{cite book |last=Christianson|first=Gale|title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times|url=https://archive.org/details/inpresenceofcr00chri|location=New York|publisher=Free Press|year=1984|isbn=0-02-905190-8}} This well documented work provides, in particular, valuable information regarding Newton's knowledge of [[Patristics]] * {{cite journal |last=Craig |first=John |title=Isaac Newton– Crime Investigator |journal=Nature |year=1958 |volume=182 |page=149{{ndash}} 152 |doi=10.1038/182149a0 |pages=149}} * {{cite journal |last=Craig |first=John |title=Isaac Newton and the Counterfeiters |journal=Notes and Records of the Royal Society of London |volume=18 |year=1963 |page=136{{ndash}} 145 |doi=10.1098/rsnr.1963.0017 |pages=136 }} * {{cite book |last=Stewart|first=James|title= Calculus: Concepts and Contexts|url=https://archive.org/details/calculusconcepts0000jame_g2c0|publisher=Cengage Learning|year=2009|isbn=9780495557425}} * {{cite book |authorlink=Richard S. Westfall |last=Westfall |first=Richard S. |title=Never at Rest |url=https://archive.org/details/neveratrestbiogr00west |publisher=Cambridge University Press |year=1980, 1998 |isbn=0-521-27435-4 }} * {{cite book|last=Westfall|first=Richard S.|title=Isaac Newton|url=https://archive.org/details/isaacnewton0000west|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=9780199213559}} * {{cite book|last=Westfall|first=Richard S.|title=The Life of Isaac Newton|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0521477379}} * {{cite book |authorlink=Michael White (author) |title=Isaac Newton: The Last Sorcerer |url=https://archive.org/details/isaacnewtonlasts0000whit |first=Michael |last=White |publisher=Fourth Estate Limited |year=1997 |isbn=1-85702-416-8}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਵਿਗਿਆਨੀ * {{cite book |last=Andrade |first=E. N. De C. |title=Isaac Newton |publisher=Chanticleer Press |location=New York |year=1950 |pages= |isbn=0841430144}} * Bardi, Jason Socrates. ''The Calculus Wars: Newton, Leibniz, and the Greatest Mathematical Clash of All Time.'' 2006. 277 pp. [http://www.amazon.com/dp/1560259922 excerpt and text search] * {{cite book | author = Bechler, Zev | title = Newton's Physics and the Conceptual Structure of the Scientific Revolution | year = 1991 | publisher = Springer | isbn = 0792310543}}. * Berlinski, David. ''Newton's Gift: How Sir Isaac Newton Unlocked the System of the World.'' (2000). 256 pp. [http://www.amazon.com/dp/0743217764 excerpt and text search] ISBN 0-684-84392-7 * Buchwald, Jed Z. and Cohen, I. Bernard, eds. ''Isaac Newton's Natural Philosophy.'' [[MIT Press]], 2001. 354 pp. [http://www.amazon.com/dp/0262524252 excerpt and text search] * {{cite journal|author=Casini, P.|title=Newton's Principia and the Philosophers of the Enlightenment|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|year=1988|volume=42|issue=1|pages=35–52|issn=0035–9149|url=http://links.jstor.org/sici?sici=0035-9149%28198801%2942%3A1%3C35%3AN%27ATPO%3E2.0.CO%3B2-H|doi=10.1098/rsnr.1988.0006}} * {{cite book | author = Christianson, Gale E. | title = Isaac Newton and the Scientific Revolution | url = https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1996 | isbn = 019530070X}} See [http://www.amazon.com/dp/019530070X this site] for excerpt and text search. * {{cite book |last=Christianson |first=Gale |title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times |url=https://archive.org/details/inpresenceofcr00chri |location=New York |publisher=Free Press |year=1984 |isbn=0-02-905190-8 }} * Cohen, I. Bernard and Smith, George E., ed. ''The Cambridge Companion to Newton.'' (2002). 500 pp. focuses on philosophical issues only; [http://www.amazon.com/dp/0521656966 excerpt and text search]; [http://www.questia.com/read/105054986 complete edition online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008010311/http://www.questia.com/read/105054986 |date=2008-10-08 }} * {{cite book |author=Cohen, I. B. |title=The Newtonian Revolution |url=https://archive.org/details/newtonianrevolut0000cohe_t6j4 |year=1980 |location= Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521229642}} * {{cite book |author=Craig, John |title=Newton at the Mint |url=https://archive.org/details/newtonatmint0000crai |year=1946 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England }} * {{cite book |author=Dampier, William C. |coauthors=Dampier, M. |title=Readings in the Literature of Science |url=https://archive.org/details/readingsinlitera0000damp |publisher=Harper & Row |location=New York |year=1959 |isbn=0486428052 }} * {{cite book |author=[[Richard de Villamil|de Villamil, Richard]] |title=Newton, the Man |publisher=G.D. Knox |location=London |year=1931}}– Preface by [[Albert Einstein]]. Reprinted by Johnson Reprint Corporation, New York (1972). * {{cite book |author=Dobbs, B. J. T. |title=The Foundations of Newton's Alchemy or "The Hunting of the Greene Lyon" |url=https://archive.org/details/foundationsofnew0000dobb_t3t1 |year=1975 |publisher=Cambridge University Press | place = Cambridge }} * {{cite book |author=Gjertsen, Derek |title=The Newton Handbook |url=https://archive.org/details/newtonhandbook0000gjer |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |year=1986 |isbn=0-7102-0279-2 }} * {{cite book|author=Gleick, James|title=Isaac Newton|url=https://archive.org/details/isaacnewton00glei|publisher=Alfred A. Knopf|year=2003 |isbn=0375422331}} * {{cite journal |author=Halley, E. |title=Review of Newton's Principia |year=1687 |journal=Philosophical Transactions |volume=186 |page=291{{ndash}} 297}} * [[Stephen Hawking|Hawking, Stephen]], ed. ''On the Shoulders of Giants''. ISBN 0-7624-1348-4 Places selections from Newton's ''Principia'' in the context of selected writings by [[Copernicus]], [[Johannes Kepler|Kepler]], [[Galileo Galilei|Galileo]] and [[Albert Einstein|Einstein]] * {{cite book|last=Herivel, J. W.|title=The Background to Newton's Principia. A Study of Newton's Dynamical Researches in the Years 1664–84|url=https://archive.org/details/backgroundtonewt0000heri|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1965 }} * {{cite book |author=[[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]] |title=Essays in Biography |url=https://archive.org/details/essaysinbiograph0000keyn |publisher=W. W. Norton & Co |year=1963 |isbn=0-393-00189-X}} Keynes took a close interest in Newton and owned many of Newton's private papers. * {{cite book |author=Koyré, A. |title=Newtonian Studies |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |year=1965 }} * Newton, Isaac. ''Papers and Letters in Natural Philosophy'', edited by [[I. Bernard Cohen]]. [[Harvard University Press]], 1958,1978. ISBN 0-674-46853-8. * Newton, Isaac (1642–1727). ''The Principia'': a new Translation, Guide by I. Bernard Cohen ISBN 0-520-08817-4 University of California (1999) * {{cite book |author=Pemberton, H. |title=A View of Sir Isaac Newton's Philosophy |url=https://archive.org/details/newtonphilosophy00pembuoft |publisher=S. Palmer |location=London |year=1728 }} * {{cite book |last=Shamos, Morris H. |title=Great Experiments in Physics |location=New York |publisher=Henry Holt and Company, Inc. |year=1959 |isbn=0486253465 }} * Shapley, Harlow, S. Rapport, and H. Wright. ''A Treasury of Science''; "Newtonia" pp.&nbsp;147–9; "Discoveries" pp.&nbsp;150–4. Harper & Bros., New York, (1946). * {{cite book | author = Simmons, J. | title = The Giant Book of Scientists {{ndash}} The 100 Greatest Minds of all Time | location = Sydney | publisher = The Book Company | year = 1996}} * {{Cite book |last=Stukeley |first=W. |title=Memoirs of Sir Isaac Newton's Life |publisher=Taylor and Francis | place = London |year=1936}} (edited by A. H. White; originally published in 1752) * {{cite book |author=Westfall, R. S. |title=Force in Newton's Physics: The Science of Dynamics in the Seventeenth Century |url=https://archive.org/details/forceinnewtonsph0000west |location=London |publisher=Macdonald |year=1971 |isbn=0444196110 }} == ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ == * Newton, Isaac. ''The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy.'' [[University of California Press]], (1999). 974 pp. ** Brackenridge, J. Bruce. ''The Key to Newton's Dynamics: The Kepler Problem and the Principia: Containing an English Translation of Sections 1, 2, and 3 of Book One from the First (1687) Edition of Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy.'' University of California Press, 1996. 299 pp. * Newton, Isaac. ''The Optical Papers of Isaac Newton. Vol. 1: The Optical Lectures, 1670–1672.'' Cambridge U. Press, 1984. 627 pp. ** Newton, Isaac. ''Opticks'' (4th ed. 1730) [http://books.google.com/books?id=GnAFAAAAQAAJ&dq=newton+opticks&pg=PP1&ots=Nnl345oqo_&sig=0mBTaXUI_K6w-JDEu_RvVq5TNqc&prev=http://www.google.com/search%3Fq%3Dnewton%2Bopticks%26rls%3Dcom.microsoft:en-us:IE-SearchBox%26ie%3DUTF-8%26oe%3DUTF-8%26sourceid%3Die7%26rlz%3D1I7GGLJ&sa=X&oi=print&ct=title&cad=one-book-with-thumbnail online edition] ** Newton, I. (1952). Opticks, or A Treatise of the Reflections, Refractions, Inflections & Colours of Light. New York: Dover Publications. * Newton, I. ''Sir Isaac Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy and His System of the World,'' tr. A. Motte, rev. [[Florian Cajori]]. Berkeley: University of California Press. (1934). * {{cite book |author=[[Whiteside, D. T.]] |title=The Mathematical Papers of Isaac Newton |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1967–82 |isbn=0521077400}}– 8 volumes * Newton, Isaac. ''The correspondence of Isaac Newton,'' ed. H. W. Turnbull and others, 7 vols. (1959–77) * ''Newton's Philosophy of Nature: Selections from His Writings'' edited by H. S. Thayer, (1953), [http://www.questia.com/read/5876270 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813023028/http://www.questia.com/read/5876270 |date=2009-08-13 }} * Isaac Newton, Sir; J Edleston; [[Roger Cotes]], [http://books.google.com/books?as_brr=1&id=OVPJ6c9_kKgC&vid=OCLC14437781&dq=%22isaac+newton%22&jtp=I ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes, including letters of other eminent men''], London, John W. Parker, West Strand; Cambridge, John Deighton, 1850.– Google Books * Maclaurin, C. (1748). An Account of Sir Isaac Newton's Philosophical Discoveries, in Four Books. London: A. Millar and J. Nourse. * Newton, I. (1958). Isaac Newton's Papers and Letters on Natural Philosophy and Related Documents, eds. I. B. Cohen and R. E. Schofield. Cambridge: Harvard University Press. * Newton, I. (1962). The Unpublished Scientific Papers of Isaac Newton: A Selection from the Portsmouth Collection in the University Library, Cambridge, ed. A. R. Hall and M. B. Hall. Cambridge: Cambridge University Press. * Newton, I. (1975). Isaac Newton's 'Theory of the Moon's Motion' (1702). London: Dawson. == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * {{Wikisource1911Enc Citation|Newton, Sir Isaac}} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Mathematicians/Newton.html Newton biography (University of St Andrews)] * [http://scienceworld.wolfram.com/biography/Newton.html ScienceWorld biography] * [http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php Dictionary of Scientific Biography] * [http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=1 The Newton Project] * [http://www.isaacnewton.ca The Newton Project - Canada] * [http://www.skepticreport.com/predictions/newton.htm Rebuttal of Newton's astrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629021908/http://www.skepticreport.com/predictions/newton.htm |date=2008-06-29 }} * [http://www.galilean-library.org/snobelen.html Newton's Religious Views Reconsidered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014559/http://www.galilean-library.org/snobelen.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports.html Newton's Royal Mint Reports] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/newton/ Newton's Dark Secrets] [[Nova (TV series)|NOVA]] TV programme * from The [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]: ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton/ Isaac Newton], by George Smith ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-principia/ Newton's Philosophiae Naturalis Principia Mathematica], by George Smith ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-philosophy/ Newton's Philosophy], by Andrew Janiak ** [http://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/ Newton's views on space, time, and motion], by Robert Rynasiewicz * [http://www.tqnyc.org/NYC051308/index.htm Newton's Castle] Educational material * [http://www.dlib.indiana.edu/collections/newton The Chymistry of Isaac Newton] Research on his Alchemical writings * [http://www.fmalive.com/ FMA Live! Program for teaching Newton's laws to kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402142826/http://www.fmalive.com/ |date=2016-04-02 }} * [http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html Newton's religious position] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822033018/http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html |date=2009-08-22 }} * [http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm The "General Scholium" to Newton's Principia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030513080422/http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm |date=2003-05-13 }} * Kandaswamy, Anand M. [http://www.math.rutgers.edu/courses/436/Honors02/newton.html ''The Newton/Leibniz Conflict in Context''] * [http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html Newton's First ODE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705191603/http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html |date=2007-07-05 }}– A study by on how Newton approximated the solutions of a first-order ODE using infinite series * {{MacTutor Biography|id=Newton}} * {{MathGenealogy|id=74313}} * [http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ The Mind of Isaac Newton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213222519/http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ |date=2006-12-13 }} Images, audio, animations and interactive segments == ਲਿਖਤਾਂ == {{Commons|Isaac Newton}} * [http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=43 Newton's works - full texts, at the Newton Project] * {{gutenberg author|id=Isaac_Newton|name=Isaac Newton}} * [http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/newton/ Newton's Principia– read and search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810003302/http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/newton/ |date=2009-08-10 }} * [http://www.earlymoderntexts.com/f_newton.html ''Descartes, Space, and Body''], an excerpt from ''De Gravitatione et Aequipondio Fluidorum'', with annotations by Jonathan Bennett * [http://www.archive.org/stream/opticksoratreat00newtgoog#page/n6/mode/2up Opticks, or a Treatise of the Reflections, Refractions, Inflexions and Colours of Light]'', full text on [[archive.org]] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] 7xpo6lbt80ob3dpc3zsurm6ahqbfvff ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ 0 21527 844687 540993 2026-08-19T21:04:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844687 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਨਾਮ = '''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ''' | ਤਸਵੀਰ =Mayakovsky Vladimir.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 220px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 19 ਜੁਲਾਈ 1893 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਬਾਘਦਾਤੀ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 14 ਅਪਰੈਲ 1930 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਮਾਸਕੋ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਰੂਸੀ/ਸੋਵੀਅਤ | ਭਾਸ਼ਾ = ਰੂਸੀ | ਕਾਲ = 1912—1930 | ਵਿਧਾ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਲਹਿਰ = [[ਰੂਸੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ]]<br/>[[ਕਿਊਬੋ &ndash; ਭਵਿੱਖਵਾਦ]] | ਮੁੱਖ_ਰਚਨਾ= | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਹ ਲੇਖਕ ਕਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ--> | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਹ ਲੇਖਕ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = | ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = }} [[File:Mayakovsky 1915.jpg|thumb]] '''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਲਾਦੀਮੀਰੋਵਿੱਚ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ''' (ਰੂਸੀ: Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский) (19 ਜੁਲਾਈ 1893 &ndash; 14 ਅਪਰੈਲ 1930) ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.sensitiveskinmagazine.com/mayakovsky/ |title=''Sensitive Skin'', ''Mayakovsky - New Translations'' |access-date=2013-04-28 |archive-date=2013-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304115401/http://www.sensitiveskinmagazine.com/mayakovsky/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ-20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਰੂਸੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ]] ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਾਗਦਤੀ]], [[ਕੁਤੈਸੀ ਗਵਰਨੇਟ]], [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] (ਹੁਣ [[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|ਜਾਰਜੀਆ]] ਵਿੱਚ) ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਥੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਰੇਂਜਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, [[ਜ਼ਪੋਰੋਜ਼ੀ ਕਸਾਕ|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਸਾਕ]] ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ,<ref>{{cite web |url=http://az.lib.ru/m/majakowskij_w_w/text_0212.shtml |title=Маяковский Владимир Владимирович. В. Маяковский в воспоминаниях современников |publisher=Lib.ru |language=Russian |trans_title=Mayakovsky, Vladimir Vladimirovich. Vladimir Mayakovsky in the memoirs of contemporaries |format=SHTML |accessdate=7 April 2010 }}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ [[ਕਿਊਬਾਈ ਕਸਾਕ]] ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਟਕਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ]] ljiafpz1u98oqfcasa2fz4zcvx9ly61 ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ 0 24536 844684 765327 2026-08-19T20:17:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844684 wikitext text/x-wiki {{Infobox Shakespearean character | name = ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ | image = Lady Macbeth Cattermole.jpg | caption = ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਕਿੰਗ ਡੰਕਨ ਨੂੰ ਤਾੜ ਰਹੀ ਹੈ। (ਜਾਰਜ ਕੈਟਰਮੋਲ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤ:''ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ'', 1850) | creator = [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ]] | play = ''[[ਮੈਕਬਥ]]'' | date = c.1603–1607 | source = ''[[ਹੋਲਿਨਸ਼ੈੱਡ ਕਰੌਨੀਕਲ]]'' (1587) | other_names = | family = [[ਮੈਕਬਥ (ਪਾਤਰ)]] (ਪਤੀ) | associates = | role = ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |portrayed_by = [[ਸਾਰਾ ਸਿਡੋਨ]] <br>[[ਚਾਰਲੋਟ ਮਿਲਮੋਥ]] <br> [[ਹੈਲਨ ਫੌਸਿਟ]] <br> [[ਐਲਨ ਟੈਰੀ]] <br> [[ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਐਨਿਸ]] <br> [[ਵਿਵੀਅਨ ਲੇ]] <br> [[ਵਿਵੀਅਨ ਮਰਚੈਂਟ]] <br>[[ਗਲੇਂਦਾ ਜੈਕਸਨ]] <br> [[ਜੂਡਿਥ ਐਂਡਰਸਨ]] <br> [[ਜੂਡੀ ਡੈਂਚ]] <br> [[ਜੀਨਤੇ ਨੋਲਨ]] <br> [[ਕੀਲੇ ਹਾਜ]] <br> [[ਇਕਸਸ ਪੇਰੋਨੀ]] <br> [[ਐਲਨ ਕਮਿੰਗ]] | see_also = }} '''ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ''' [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ]] ਦੇ ''[[ਮੈਕਬਥ]]'' (c.1603–1607) ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ, [[ਮੈਕਬਥ (ਪਾਤਰ)|ਮੈਕਬਥ]], ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸਤੋਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਮਨੋਪੀੜਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਤਲ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਂਦੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ''ਕੁੱਲ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਰਬ ਦੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਖੂਨ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ''<ref>{{Cite web |url=http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T51.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-07-19 |archive-date=2013-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724103702/http://www.shakespeare-navigators.com/macbeth/T51.html |url-status=dead }}</ref><br> ''ਆਖਰੀ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ [[ਆਤਮਘਾਤ]] ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ==ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੀਚ== <blockquote>:.. ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਨੇ। ਮਹਾਨ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵੀ। (ਹੌਕਾ) ਪਰ ਏਡਾ... ਮੁਲਾਇਮ ਤੇ ਧੜਕਦਾ ਦਿਲ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਤਖਤ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ! ਬਸ, ਇਹੋ... ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਣਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਆਂ ਤੈਨੂੰ, ਤੈਨੂੰ ਏਸ ਦਿਲ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦੇਖ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ..., ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਗਲਾ ਨਹੀਂ ਘੁੱਟ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ,...ਹਰ ਹਾਲ ’ਚ; ਨੇਕੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।...ਇਹ ਜਿੱਦ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਹ ਬੋਝ ਤੇ ...ਚੱਕਣਾ ਈ ਪੈਣਾ,...ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਏੱਥੇ ਆ ਜਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਫੂਕ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਆਂ ਏਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਏ ਮੇਰੀ। ਤੇਰੇ ਤੇ ਤਖਤ ਵਿਚਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗੀ। ਆਖਿਰ ਉਹ ਤੇਰਾ ਮੁਕੱਦਰ ਹੈ।</blockquote> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20090114071733/http://internetshakespeare.uvic.ca/Annex/Texts/Mac/F1/Work ''ਮੈਕਬਥ:'' ਫੋਲੀਓ ਵਰਜਨ] * [http://shakespeare.mit.edu/macbeth/full.html ''Macbeth:'' ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਆਨਲਾਈਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426072625/http://shakespeare.mit.edu/macbeth/full.html |date=2011-04-26 }} * [http://shakespeare-navigators.com/macbeth/Ladym.html List of all appearances and all mentions of Lady Macbeth in the play.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421152142/https://shakespeare-navigators.com/macbeth/Ladym.html |date=2021-04-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਪਾਤਰ]] rgi6u5m12fr8xfkdx9gefgg1au9vku3 ਵੀਨਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ 0 37465 844693 600123 2026-08-19T22:08:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844693 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ''''' (ਮੂਲ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]:''The Merchant of Venice'' ''ਦ ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ'') ਨਾਟਕ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ I ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1596 ਅਤੇ 1598 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I<ref>{{Cite web|url=https://shakespearedocumented.folger.edu/resource/document/stationers-register-entry-merchant-venice|title=Stationers' Register entry for The Merchant of Venice|website=Shakespeare Documented|language=en|access-date=2022-04-22}}</ref> ਇਹ ਨਾਟਕ ਯਹੂਦੀ ਸੂਦਖੋਰ '''ਸ਼ਾਈਲਾਕ''' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ I == ਕਹਾਣੀ == ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਬੈਸੈਨੀਓ''' ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ '''ਐਂਟੋਨੀਓ''' ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦੀ ਹੈ I ਐਂਟੋਨੀਓ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਈਲਾਕ''' ਤੋਂ 3000 ਡੁਕੇਟ (ਵੇਨਿਸ ਦੀ ਮੁਦਰਾ) ਉਧਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ I ਬੈਸੈਨੀਓ ਇਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ '''ਪੋਰਸ਼ੀਆ''' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਇਧਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਉਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਬੈਸੈਨੀਓ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੋਰਸ਼ੀਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਗ ਜਾਂਦਾ I ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਛੁਪੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਸਜਾ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ I ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ I ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ I ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੇ ਦੋਸਤ '''ਲੌਰੇੰਜੋ''' ਅਤੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ '''ਜੈਸਿਕਾ''' ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ I<ref>{{Cite web|url=https://shakespeare-navigators.com/merchant/MerchantSceneTextIndex.html|title=The Merchant of Venice: Scene Indexes|website=shakespeare-navigators.com|access-date=2022-04-22|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517172958/https://shakespeare-navigators.com/merchant/MerchantSceneTextIndex.html|url-status=dead}}</ref> ==ਪਾਤਰ== {{col-begin}} {{col-2}} * '''[[ਐਂਟੋਨੀਓ (ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ)|ਐਂਟੋਨੀਓ]]''' – ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ * '''ਬੈਸੈਨੀਓ''' – ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ * '''ਗਰੇਸ਼ੀਆਨੋ''', '''ਸੈਲੈਨੀਓ, ਸੈਲੈਰੀਓ''' – ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੇ ਮਿੱਤਰ * '''ਲੌਰੇਂਜੋ''' – ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਜੈਸਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ * '''[[ਪੋਰਸ਼ੀਆ (ਵੀਨਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ)|ਪੋਰਸ਼ੀਆ]]'' – ਇੱਕ ਧਨੀ ਕੰਨਿਆ, ਉੱਤਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ * '''ਨੈਰਿਸਾ''' – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅੰਤਰੰਗ ਸੇਵਿਕਾ - ਗਰੇਸ਼ੀਆਨੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ * '''ਬਾਲਥਾਜਰ''' – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ * '''ਸਟੀਫ਼ੈਨੋ''' – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ * '''[[ਸ਼ਾਈਲਾਕ]]''' –ਇੱਕ ਧਨਵਾਨ ਯਹੂਦੀ, ਸੂਦਖੋਰ, ਜੈਸਿਕਾ ਦਾ ਪਿਤਾ * '''ਜੈਸਿਕਾ''' – ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਲੌਰੇਂਜੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ {{col-2}} * '''ਟਿਊਬਾਲ''' – ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ; ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦਾ ਦੋਸਤ * '''ਲਾਂਸਲੌਟ ਗੋਬੋ ''' – ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦਾ ਨੌਕਰ * '''ਬੁੱਢਾ ਗੋਬੋ ''' –ਲਾਂਸਲੌਟ ਦਾ ਪਿਤਾ * '''ਲਿਓਨਾਰਡੋ ''' – ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਨੌਕਰ * '''ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਡਿਊਕ''' – ਵੇਨਿਸ ਦਾ ਹਾਕਮ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਰਤ ਵਾਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੈ * ''' ਮੋਰੱਕੋ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ''' – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ * '''ਅਰਾਗੋਨ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ''' – ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ * ਹੋਰ ਅਫਸਰ, ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ {{col-end}}{{Infobox play | image = Merchant venice tp.jpg | image_size = 250px | image_alt =''ਮਰਚੈਂਪਟ ਆਫ ਵੇਨਿਸ'' ਦੇ [[ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਰਟੋ]] ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਸਫ਼ਾ (1600)) | caption =''ਮਰਚੈਂਪਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ'' ਦੇ [[ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਰਟੋ]] ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਸਫ਼ਾ (1600) |}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ]] eln3ciyjjgwe60j65hkhc0sgpdfztp9 ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ, ਬੈਰਨ ਪਾਲ 0 38984 844699 542524 2026-08-20T00:26:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844699 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = <small>[[ਦ ਰਾਈਟ ਆਨਰੇਬਲ]]</small> | name = ਲਾਰਡ ਪਾਲ | image = London Zoo - Animal Adventure - Bust of Swraj Paul - The Lord Paul of Marylebone.jpg | caption = [[ਲੰਡਨ ਜ਼ੂ]] ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਦਾ ਬਸਟ | image_size = | honorific_suffix = | birth_name = ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1931|02|18}} | birth_place = [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = | death_place = | ethnicity = | education = | citizenship = [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] | alma_mater =[[ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]], ਲਾਹੌਰ; [[ਮੈਸੇਚਿਉਸਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] | residence = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] | known_for = | party = [[ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ ਕੇ)|ਲੇਬਰ]] | occupation = [[ਕਾਰੋਬਾਰੀ]] | | denomination = | spouse = // | children = | parents = | website = }} '''ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ, ਬੈਰਨ ਪਾਲ''', [[ਹਰ ਮਜੈਸਟੀ'ਜ ਮੋਸਟ ਆਨਰੇਬਲ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ|ਪੀਸੀ]] (18 ਫਰਵਰੀ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਧਾਰਿਤ ਦਿੱਗਜ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ, ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਹਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਲਾਇਫ ਪੀਅਰ ਬਣੇ,<ref>{{Cite web|title = Interview: Swraj Paul, Engineering magnate puts his faith in British steeliness|url = http://www.theguardian.com/business/2008/nov/21/swraj-paul-caparo-london-zoo|website = the Guardian|accessdate = 2015-10-06|first = Abhinav|last = Ramnarayan}}</ref> ਉਹ ਸਿਟੀ ਆਫ ਵੈਸਟਮਿਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਰਨ ਪਾਲ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲੇਬਨ ਦੇ ਹਾਉਜ ਆਫ ਲਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ।<ref>{{London Gazette |issue=54553 |date=16 October 1996 |startpage=13737}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਰਡਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਪਦ ਤੋਂ ਹੱਟਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਯੁਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸੰਸਦੀ ਖਰਚ ਘੁਟਾਲੇ, ਵਿੱਤੀ ਬੇਨੇਮੀਆਂ ਦਾ ਇਲਜਾਮ, ਅਤੇ ਓੜਕ ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਰਡਨ ਬਰਾਉਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਰਾ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਹਨ।<ref name="TheyWorkForYou">{{Cite web|title = TheyWorkForYou|url = http://www.theyworkforyou.com/peer/13603/lord_paul|website = www.theyworkforyou.com|accessdate = 2015-10-08}}</ref><ref name="TheyWorkForYou"/> ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਵਰਾਜ ਪਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਜੀਵਨੀ ਅਨੁਸਾਰ 1931 ਨੂੰ [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ [[ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ]], ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.caparo.com/en-gb/about/board-member-profile.aspx?bmid=0a2157f3-539b-4178-bd3d-67bbfabcfac9 |title=Caparo — Caparo is a global group wholly owned and managed by the Paul family. Caparo is chaired by Lord Paul of Marylebone |publisher=Caparo.com |date= |accessdate=2015-09-21 |archive-date=2015-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920092323/http://www.caparo.com/en-gb/about/board-member-profile.aspx?bmid=0a2157f3-539b-4178-bd3d-67bbfabcfac9 |url-status=dead }}</ref> ਪਾਲ ਨੇ [[ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]] [[ਲਾਹੌਰ]], ਦੁਆਬਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ, ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ ਅਤੇ MechE ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ [[ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] (ਐਮਆਈਟੀ) ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="guardian.co.uk">{{cite web|author=Abhinav Ramnarayan |url=http://www.guardian.co.uk/business/2008/nov/21/swraj-paul-caparo-london-zoo |title=Interview: Swraj Paul, Engineering magnate puts his faith in British steeliness &#124; Business |publisher=The Guardian |date= |accessdate=2015-09-21}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] f0h7y86eymikorees1shw90va8vzyvx ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਲਿਬੇਞਾ) 0 50476 844708 751538 2026-08-20T02:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844708 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name =ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਲੇਬੇਨੇਆ) | native_name = Iglesia de Santa María (Lebeña) | native_language = Spanish | image = Iglesia de Santa María de Lebeña.jpg | caption = | locmapin = ਸਪੇਨ | latitude = 43.215528 | longitude = -4.590417 | location = [[ਸਿਲੋਰਾ ਦੇ ਲੇਬੇਨੇਆ]], [[ਸਪੇਨ]] | area = | built = | architect = | architecture = | governing_body = | designation1 = ਸਪੇਨ | designation1_offname = Iglesia de Santa María (Lebeña) | designation1_type = ਅਹਿਲ | designation1_criteria =ਸਮਾਰਕ | designation1_date = 1893<ref name="bic" /> | designation1_number = RI-51-0000064 }} '''ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: ''Iglesia de Santa María (Lebeña'' [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] Church of Santa María (Lebeña)) [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ [[ਸਿਲੋਰਾ ਦੇ ਲੇਬੇਨੇਆ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1893ਈ. ਵਿੱਚ [[ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://epo.wikitrans.net/Church_of_Santa_Mar%C3%ADa_%28Lebe%C3%B1a%29 http://epo.wikitrans.net/Church_of_Santa_Mar%C3%ADa_%28Lebe%C3%B1a%29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023214821/http://epo.wikitrans.net/Church_of_Santa_Mar%C3%ADa_(Lebe%C3%B1a) |date=2014-10-23 }} * [http://www.silvertraveladvisor.com/Reviews/index.cfm?v=Attraction_Church_of_Santa_Maria_Lebena_Cillorigo_de_Liebana_Spain~p7078r4563pt8pst65&fuseaction=pubReviews.dspProductReview ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਬਾਬਤ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023230659/http://www.silvertraveladvisor.com/Reviews/index.cfm?v=Attraction_Church_of_Santa_Maria_Lebena_Cillorigo_de_Liebana_Spain~p7078r4563pt8pst65&fuseaction=pubReviews.dspProductReview |date=2014-10-23 }} * [http://es0.net/myalbum-photo.lid-7536.htm http://es0.net/myalbum-photo.lid-7536.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023214821/http://es0.net/myalbum-photo.lid-7536.htm |date=2014-10-23 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]] tv2mv7u9iqxp2hiw661z9be9ugatnjk ਵਿਕਾਸਵਾਦ 0 56369 844698 734684 2026-08-20T00:21:58Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844698 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|1842 ਵਿੱਚ [[ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ]] ਨੇ ''[[ਔਨ ਦੀ ਔਰੀਜਿਨ ਆਫ਼ ਸਪੀਸ਼ਿਜ਼]]'' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖ਼ਾਕਾ ਰਚਿਆ<ref>{{harvnb|Darwin|1909|p=53}}</ref>]] '''ਵਿਕਾਸਵਾਦ''', ਜਿਹਨੂੰ '''ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ''' ਜਾਂ '''ਤਰਤੀਬੀ ਵਿਕਾਸ''' ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ|ਜੀਵਾਂ]] ਦੀਆਂ [[ਅਬਾਦੀ]]ਆਂ ਦੇ [[ਵਿਰਾਸਤ|ਵਿਰਾਸਤੀ]] [[ਸਮਰੂਪ]] [[ਗੁਣ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)|ਗੁਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਅਮਲ [[ਜੀਵ ਜੱਥੇਬੰਦੀ]] ([[ਜਾਤੀ]] ਅਤੇ ਨਿੱਜ [[ਪ੍ਰਾਣੀ]] ਪੱਧਰ ਸਣੇ) ਅਤੇ [[ਅਣਵੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦ]] ਦੇ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Hall08">{{harvnb|Hall|Hallgrímsson|2008|pp=3–5}}</ref> [[ਧਰਤੀ]] ਉਤਲੇ ਸਾਰੇ [[ਜੀਵਨ]] ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਿਸੇ [[ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਆਪਕ ਪੁਰਖਾ|ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਆਪਕ ਪੁਰਖੇ]] ਤੋਂ [[ਸਾਂਝੀ ਕੁਲ]] ਰਾਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ 3.5-3.8 ਅਰਬ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="Doolittle_2000">{{cite journal |last=Doolittle |first=W. Ford |authorlink=Ford Doolittle |date=February 2000 |title=Uprooting the Tree of Life |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2000-02_282_2/page/90 |journal=[[Scientific American]] |location=London |publisher=[[Nature Publishing Group]] |volume=282 |issue=2 |pages=90–95 |doi=10.1038/scientificamerican0200-90 |issn=0036-8733 |pmid=10710791}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Glansdorff |first1=Nicolas |author2=Ying Xu |last3=Labedan |first3=Bernard |date=July 9, 2008 |title=The Last Universal Common Ancestor: emergence, constitution and genetic legacy of an elusive forerunner |journal=[[Biology Direct]] |location=London |publisher=[[BioMed Central]] |volume=3 |page=29 |doi=10.1186/1745-6150-3-29 |issn=1745-6150 |pmc=2478661 |pmid=18613974}}</ref> ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ([[ਜਾਤੀਕਰਨ]]), ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਖਸਾਰਾ ([[ਲੋਪ]]), ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਰੂਪੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣਕ ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਜੁੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਡੀ ਐੱਨ ਏ ਤਰਤੀਬ|ਡੀ ਐੱਨ ਏ ਤਰਤੀਬਾਂ]] ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="The Cell by Panno">{{harvnb|Panno|2005|pp=xv-16}}</ref> ਇਹ ਸਾਂਝੇ ਲੱਛਣ ਉਹਨਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪੁਰਖਾ ਵਧੇਰੇ ਹਾਲੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ [[ਪਥਰਾਟ|ਪਥਰਾਟਾਂ]] ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਨਾਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ [[ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੁੱਖ]] ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ]] ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਮੂਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਪ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ।<ref name="Futuyma04">{{harvnb|Futuyma|2004|p=33}}</ref> ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ 'ਚੋਂ 99 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ<ref name="StearnsStearns1999">{{harvnb|Stearns|Stearns|1999|p=x}}</ref> ਪਰ ਹਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 1-1.4 ਕਰੋੜ ਜਾਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="MillerSpoolman2012">{{harvnb|Miller|Spoolman|2012|p=65}}</ref> 19ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ [[ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ]] ਨੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ]] ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦਾ [[ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ]] ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਉਹਦੀ ਕਿਤਾਬ ''[[ਔਨ ਦੀ ਔਰੀਜਿਨ ਆਫ਼ ਸਪੀਸ਼ਿਜ਼]]'' (1859) ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਅਧੀਨ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹਿ ਸਕਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤਾਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀਆਂ ਬਾਬਤ ਤਿੰਣ [[ਤੱਥ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ: 1) ਹਰੇਕ ਜੀਅ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਰੰਗ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ([[ਰੂਪ ਭੇਦ]]), 1) ਅੱਡੋ-ਅੱਡੋ ਲੱਛਣ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਦਰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 3) ਲੱਛਣ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਢੁਕਵੇਂਪਣ ਦੀ [[ਵਿਰਾਸਤਯੋਗਤਾ]])।<ref name="Lewontin70">{{cite journal |last=Lewontin |first=R. C. |authorlink=Richard Lewontin |date=November 1970 |title=The Units of Selection|url=http://joelvelasco.net/teaching/167/lewontin%2070%20-%20the%20units%20of%20selection.pdf |journal=[[Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|Annual Review of Ecology and Systematics]] |location=Palo Alto, CA |publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]] |volume=1 |pages=1–18 |doi=10.1146/annurev.es.01.110170.000245 |jstor=2096764 |issn=1545-2069}}</ref> ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਔਲਾਦ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ-ਭੌਤਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਵਧੇਰੇ ਮੁਆਫ਼ਕ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਦਾ ਅਮਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਉਹ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਦਾ ਅਮਲ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਕਾਬਲ ਹੋਣ।<ref>{{harvnb|Darwin|1859|loc=[http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=477 Chapter XIV]}}</ref> ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਮੁਆਫ਼ਕਪੁਣੇ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਾਰਨ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। [[ਸੂਖਮ-ਵਿਕਾਸਵਾਦ]] ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਦਲ-ਬਦਲ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)|ਅਦਲ-ਬਦਲ]] ਅਤੇ [[ਜੀਨ ਰੋੜ੍ਹ]] ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Kimura M 1991 367–86">{{cite journal |last=Kimura |first=Motoo |authorlink=Motoo Kimura |year=1991 |title=The neutral theory of molecular evolution: a review of recent evidence |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_4_367/_article |journal=[[Journal of Human Genetics|The Japanese Journal of Human Genetics]] |location=Mishima, Japan |publisher=Genetics Society of Japan |volume=66 |issue=4 |pages=367–386 |doi=10.1266/jjg.66.367 |issn=0021-504X |pmid=1954033 |ref=harv}}</ref> ਮੁਢਲੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮੇਲ-ਜੋੜ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜੀਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ [[ਅਬਾਦੀ ਜੀਨ-ਵਿਗਿਆਨ]] ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਬੂਲ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਥੋ-ਪੈਦਾਇਸ਼, ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੋਪ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{harvnb|Provine|1988|pp=49–79}}</ref> ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਮਿਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਅਤੇ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ [[ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਮਨੌਤਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪਰਖ ਕੇ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬੀ ਨਮੂਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਘੋਖ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਜਂ ਤਰਤੀਬੀ ਵਿਕਾਸ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>[[#NAS 2008|NAS 2008]], [http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=11876&page=R11 pp. R11–R12]</ref> ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰਸੂਖ਼ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰਾਂ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ [[ਜੀਵ ਮਨੁੱਖ-ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]]) ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਾਕ ਛੱਡੀ ਹੈ।<ref name="Moore09">{{harvnb|Moore|Decker|Cotner|2010|p=454}}</ref><ref name="Futuyma99">{{cite web |url=http://www.rci.rutgers.edu/~ecolevol/fulldoc.pdf |title=Evolution, Science, and Society: Evolutionary Biology and the National Research Agenda |year=1999 |editor-last=Futuyma |editor-first=Douglas J. |editor-link=Douglas J. Futuyma |publisher=Office of University Publications, [[Rutgers University|Rutgers, The State University of New Jersey]] |location=New Brunswick, NJ |type=Executive summary |format=PDF |oclc=43422991 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131174727/http://www.rci.rutgers.edu/~ecolevol/fulldoc.pdf |archivedate=2012-01-31 |accessdate=2014-11-24}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ == {{further|Bibliography of biology}} {{Library resources box |onlinebooks=yes |by=no |lcheading=Evolution (Biology) |label=Evolution }} {{refbegin}} '''ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' * {{cite book |editor1-last=Barrett |editor1-first=Paul H. |editor2-last=Weinshank |editor2-first=Donald J. |editor3-last=Gottleber |editor3-first=Timothy T. |year=1981 |title=A Concordance to Darwin's Origin of Species, First Edition |url=https://archive.org/details/concordancetodar0000barr |location=Ithaca, NY |publisher=[[Cornell University Press]] |isbn=0-8014-1319-2 |lccn=80066893 |oclc=610057960 |ref=harv}} * {{cite book |last=Carroll |first=Sean B. |year=2005 |title=Endless Forms Most Beautiful: The New Science of Evo Devo and the Making of the Animal Kingdom |url=https://archive.org/details/endlessformsmost00carr_0 |others=illustrations by Jamie W. Carroll, Josh P. Klaiss, Leanne M. Olds |edition=1st |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=0-393-06016-0 |lccn=2004029388 |oclc=57316841 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Charlesworth |first1=Brian |authorlink1=Brian Charlesworth |last2=Charlesworth |first2=Deborah |authorlink2=Deborah Charlesworth |year=2003 |title=Evolution: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/evolutionverysho0000char |series=Very Short Introductions |location=Oxford; New York |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-280251-8 |lccn=2003272247 |oclc=51668497 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gould |first=Stephen Jay |year=1989 |title=[[Wonderful Life (book)|Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History]] |edition=1st |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=0-393-02705-8 |lccn=88037469 |oclc=18983518 |ref=harv}} * {{cite book |last=Jones |first=Steve |authorlink=Steve Jones (biologist) |year=1999 |title=[[Almost Like a Whale|Almost Like a Whale: The Origin of Species Updated]] |location=London; New York |publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]] |isbn=0-385-40985-0 |lccn=2002391059 |oclc=41420544 |ref=harv}} ** {{cite book |last=Jones |first=Steve |year=2000 |title=Darwin's Ghost: The Origin of Species Updated |edition=1st |location=New York |publisher=[[Random House]] |isbn=0-375-50103-7 |lccn=99053246 |oclc=42690131 |author-mask=2 |ref=harv}} American version. * {{cite book |last=Mader |first=Sylvia S. |title=Biology |url=https://archive.org/details/isbn_9780077329464 |year=2007 |others=Significant contributions by Murray P. Pendarvis |edition=9th |location=Boston, MA |publisher=[[McGraw-Hill Education|McGraw-Hill Higher Education]] |isbn=978-0-07-246463-4 |lccn=2005027781 |oclc=61748307 |ref=harv}} * {{cite book |last=Maynard Smith |first=John |year=1993 |title=[[The Theory of Evolution]] |edition=Canto |location=Cambridge; New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-45128-0 |lccn=93020358 |oclc=27676642 |ref=harv}} * {{cite book |last=Pallen |first=Mark J. |year=2009 |title=The Rough Guide to Evolution |url=https://archive.org/details/roughguidetoevol0000pall |series=Rough Guides Reference Guides |location=London; New York |publisher=[[Rough Guides]] |isbn=978-1-85828-946-5 |lccn=2009288090 |oclc=233547316 |ref=harv}} '''ਉੱਨਤ ਪੜ੍ਹਾਈ''' * {{cite book |last1=Barton |first1=Nicholas H. |authorlink1=Nick Barton |last2=Briggs |first2=Derek E. G. |authorlink2=Derek Briggs |last3=Eisen |first3=Jonathan A. |authorlink3=Jonathan Eisen |last4=Goldstein |first4=David B. |last5=Patel |first5=Nipan H. |year=2007 |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000unse_x9v3 |location=Cold Spring Harbor, NY |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |isbn=978-0-87969-684-9 |lccn=2007010767 |oclc=86090399 |display-authors=3 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Coyne |first1=Jerry A. |last2=Orr |first2=H. Allen |authorlink2=H. Allen Orr |year=2004 |title=Speciation |url=https://archive.org/details/speciation0000coyn |location=Sunderland, MA |publisher=Sinauer Associates |isbn=0-87893-089-2 |lccn=2004009505 |oclc=55078441 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Bergstrom |first1=Carl T. |authorlink1=Carl Bergstrom |last2=Dugatkin |first2=Lee Alan |year=2012 |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000berg_g3h0 |edition=1st |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-91341-5 |lccn=2011036572 |oclc=729341924 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gould |first=Stephen Jay |year=2002 |title=The Structure of Evolutionary Theory |url=https://archive.org/details/structureofevolu00goul |location=Cambridge, MA |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |isbn=0-674-00613-5 |lccn=2001043556 |oclc=47869352 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Maynard Smith |first1=John |last2=Szathmáry |first2=Eörs |authorlink2=Eörs Szathmáry |year=1995 |title=[[The Major Transitions in Evolution]] |location=Oxford; New York |publisher=W.H. Freeman Spektrum |isbn=0-7167-4525-9 |lccn=94026965 |oclc=30894392 |ref=harv}} * {{cite book |last=Mayr |first=Ernst |year=2001 |title=What Evolution Is |url=https://archive.org/details/whatevolutionis0000mayr_u8r4 |location=New York |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04426-3 |lccn=2001036562 |oclc=47443814 |ref=harv}} * {{cite book |last=Minelli |first=Alessandro |authorlink=Alessandro Minelli |year=2009 |title=Forms of Becoming: The Evolutionary Biology of Development |url=https://archive.org/details/formsofbecominge0000mine |others=Translation by Mark Epstein |location=Princeton, NJ; Oxford |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-13568-7 |lccn=2008028825 |oclc=233030259 |ref=harv}} * {{cite book |editor-last1=Hall |editor-first1=Brian K. |editor-last2=Olson |editor-first2=Wendy |year=2003 |title=Keywords and Concepts in Evolutionary Developmental Biology |url=https://archive.org/details/keywordsconcepts0000unse |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-00904-5 |lccn=2002192201 |oclc=50761342 |ref=harv}} {{refend}} == ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ == {{ਕਾਮਨਜ਼|Evolution|ਵਿਕਾਸਵਾਦ}} ;ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ * {{In Our Time|Evolution|p00545gl|Evolution}} * {{cite web |url=http://www.newscientist.com/topic/evolution |title=Evolution |publisher=''[[New Scientist]]'' |accessdate=2011-05-30}} * {{cite web |url=http://nationalacademies.org/evolution/ |title=Evolution Resources from the National Academies |publisher=[[National Academy of Sciences]] |location=Washington, D.C. |accessdate=2011-05-30}} * {{cite web |url=http://evolution.berkeley.edu/ |title=Understanding Evolution: your one-stop resource for information on evolution |publisher=[[University of California, Berkeley]] |accessdate=2011-05-30}} * {{cite web |url=http://www.nsf.gov/news/special_reports/darwin/textonly/index.jsp |title=Evolution of Evolution – 150 Years of Darwin's 'On the Origin of Species' |publisher=[[National Science Foundation]] |location=Arlington County, VA |accessdate=2011-05-30 |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527130449/http://www.nsf.gov/news/special_reports/darwin/textonly/index.jsp |dead-url=yes }} ;ਜੀਵ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਅਮਲ ਸੰਬੰਧੀ ਤਜਰਬੇ * {{cite web |url=http://myxo.css.msu.edu/index.html |title=Experimental Evolution |last=Lenski |first=Richard E |authorlink=Richard Lenski |publisher=[[Michigan State University]] |accessdate=2013-07-31}} * {{cite journal |last1=Chastain |first1=Erick |last2=Livnat |first2=Adi |last3=Papadimitriou |first3=Christos |authorlink3=Christos Papadimitriou |last4=Vazirani |first4=Umesh |authorlink4=Umesh Vazirani |date=July 22, 2014 |title=Algorithms, games, and evolution |url=http://www.pnas.org/content/111/29/10620.full |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]] |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |volume=111 |issue=29 |pages=10620–10623 |doi=10.1073/pnas.1406556111 |issn=0027-8424 |accessdate=2015-01-03 |ref=harv}} ;ਔਨਲਾਈਨ ਲੈਕਚਰ * {{cite web |url=http://www.molbio.wisc.edu/carroll/Fittest.html |title=The Making of the Fittest |last=Carroll |first=Sean B |authorlink=Sean B. Carroll |accessdate=2011-05-30}} * {{cite web |url=http://oyc.yale.edu/ecology-and-evolutionary-biology/principles-of-evolution-ecology-and-behavior/ |title=Principles of Evolution, Ecology and Behavior |last=Stearns |first=Stephen C |authorlink=Stephen C. Stearns |accessdate=2011-08-30 |archive-date=2011-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110323050059/http://oyc.yale.edu/ecology-and-evolutionary-biology/principles-of-evolution-ecology-and-behavior |dead-url=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] rieeag0ydt36rlekqyqm70rqjdmhku1 ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ 0 56476 844651 807813 2026-08-19T12:46:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844651 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ | image = Mohammed Zahur Khayyam.jpg | alt = Khayyam at his birthday bash | caption =ਖ਼ਯਾਮ ਆਪਣੇ 85ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਸਮੇਂ, 2012 | birth_date = {{birth date|df=yes|1927|02|18|}} | birth_place = [[ਰਾਹੋਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]](ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | death_date = {{death date and age|2019|8|19|1927|2|18|df=y}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_cause = [[ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਰੁਕਣਾ]] | occupation =[[ਕੰਪੋਜ਼ਰ]], [[ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] | spouse = [[ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ]] | salary = | networth = | website = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ "ਖਯਾਮ" ਹਾਸ਼ਮੀ''' (18 ਫਰਵਰੀ 1927 - 19 ਅਗਸਤ 2019) '''ਖ਼ਯਾਮ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ (1953–1990) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-07/india/27788046_1_30-minute-meeting-jagjit-kaur-music PM meets musician Khayyam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025044538/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-07/india/27788046_1_30-minute-meeting-jagjit-kaur-music |date=2012-10-25 }} PTI, [[The Times of India]], 7 July 2006.</ref><ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=18751 This studio gave a struggling musician a new dawn] Mohammed Wajihuddin, [[Indian Express]], 26 May 2002.</ref> ਉਸਨੇ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ]] ਲਈ ਤਿੰਨ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤੇ ਹਨ: 1977 ਵਿੱਚ '' [[ਕਭੀ ਕਭੀ (1976 ਫਿਲਮ)|ਕਭੀ ਕਭੀ]]'' ਲਈ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ''[[ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981 ਫਿਲਮ)|ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ]]'' ਲਈ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਮਰ-ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ, [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਵਲੋਂ ਕਰੀਏਟਿਵ ਮਿਊਜ਼ਕ ਦੇ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_music_creative.html Creative Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715210716/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_music_creative.html |date=2018-07-15 }} ''[[Sangeet Natak Akademi]] Official Award listings.</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|title=Padma Bhushan Award Winners|work=The Times of India|date=25 January 2011|accessdate=15 July 2018|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104123632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|title=Padma Bhushan Award Winners|work=The Times of India|date=25 January 2011|accessdate=15 July 2018|6=he was died in 19 august 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104123632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|archive-date=4 November 2012|dead-url=no}}</ref> [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Bhushan award to Shri Khayyam, at an Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 24, 2011.jpg|thumb|ਖ਼ਯਾਮ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] ਦੁਆਰਾ '[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।]] == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵਾਲੇ [[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ [[ਰਾਹੋਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸਆਦਤ ਹੁਸੈਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਯਾਮ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ]] ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਖ਼ਯਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ|ਬਾਬਾ ਚਿਸ਼ਤੀ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ [[ਲਾਹੌਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਯਾਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਖ਼ਯਾਮ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰ ਨਾਥ ਕੋਲੋਂ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] == Early life == ਖਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਫਰਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਹੋਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1500734/music-legend-khayyam-dies-at-92|title=Music legend Khayyam dies at 92|last=Naqvi|first=Jawed|date=21 August 2019|work=Dawn|access-date=2 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418001139/https://www.dawn.com/news/1500734/music-legend-khayyam-dies-at-92|archive-date=18 April 2020|quote=But easily the real reason for the grudging interest in claiming his own identity was his conservative Muslim Punjabi family for whom music was taboo.}}</ref><ref name="JagranJosh">{{Cite web |last=Jagran Josh |date=20 August 2019 |title=Legendary Music Composer Khayyam Passes Away |url=https://m.jagranjosh.com/current-affairs/amp/legendary-music-composer-khayyam-passes-away-1566275483-1 |access-date=21 August 2019 |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820085644/https://m.jagranjosh.com/current-affairs/amp/legendary-music-composer-khayyam-passes-away-1566275483-1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/latest/934446/music-composer-khayyam-dies-at-92|title=Music composer Khayyam dies at 92|date=19 August 2019|work=Scroll.in|access-date=20 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820090135/https://scroll.in/latest/934446/music-composer-khayyam-dies-at-92|archive-date=20 August 2019}}</ref> ਜਦੋਂ ਓਹ ਅਜੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਅਮਰ ਨਾਥ|ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="TheNational">{{Cite news|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/legendary-bollywood-composer-khayyam-celebrates-his-92nd-birthday-in-pictures-1.827423|title=Legendary Bollywood composer Khayyam celebrates his 92nd birthday - in pictures|date=19 February 2019|work=The National|access-date=20 August 2019|language=en}}</ref> fn9y69aj01kvmchedqt4ru3v40cxa83 844652 844651 2026-08-19T12:46:10Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 844652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ | image = Mohammed Zahur Khayyam.jpg | alt = Khayyam at his birthday bash | caption =ਖ਼ਯਾਮ ਆਪਣੇ 85ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਸਮੇਂ, 2012 | birth_date = {{birth date|df=yes|1927|02|18|}} | birth_place = [[ਰਾਹੋਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]](ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) | death_date = {{death date and age|2019|8|19|1927|2|18|df=y}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_cause = [[ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਰੁਕਣਾ]] | occupation =[[ਕੰਪੋਜ਼ਰ]], [[ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] | spouse = [[ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ]] | salary = | networth = | website = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ "ਖਯਾਮ" ਹਾਸ਼ਮੀ''' (18 ਫਰਵਰੀ 1927 - 19 ਅਗਸਤ 2019) '''ਖ਼ਯਾਮ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ (1953–1990) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-07/india/27788046_1_30-minute-meeting-jagjit-kaur-music PM meets musician Khayyam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025044538/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-07/india/27788046_1_30-minute-meeting-jagjit-kaur-music |date=2012-10-25 }} PTI, [[The Times of India]], 7 July 2006.</ref><ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=18751 This studio gave a struggling musician a new dawn] Mohammed Wajihuddin, [[Indian Express]], 26 May 2002.</ref> ਉਸਨੇ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ]] ਲਈ ਤਿੰਨ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤੇ ਹਨ: 1977 ਵਿੱਚ '' [[ਕਭੀ ਕਭੀ (1976 ਫਿਲਮ)|ਕਭੀ ਕਭੀ]]'' ਲਈ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ''[[ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981 ਫਿਲਮ)|ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ]]'' ਲਈ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਮਰ-ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ, [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਵਲੋਂ ਕਰੀਏਟਿਵ ਮਿਊਜ਼ਕ ਦੇ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_music_creative.html Creative Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715210716/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_music_creative.html |date=2018-07-15 }} ''[[Sangeet Natak Akademi]] Official Award listings.</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|title=Padma Bhushan Award Winners|work=The Times of India|date=25 January 2011|accessdate=15 July 2018|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104123632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|title=Padma Bhushan Award Winners|work=The Times of India|date=25 January 2011|accessdate=15 July 2018|6=he was died in 19 august 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104123632/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/india/28379983_1_art-cinema-khayyam|archive-date=4 November 2012|dead-url=no}}</ref> [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Bhushan award to Shri Khayyam, at an Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 24, 2011.jpg|thumb|ਖ਼ਯਾਮ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] ਦੁਆਰਾ '[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।]] == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵਾਲੇ [[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ [[ਰਾਹੋਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਖ਼ਯਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸਆਦਤ ਹੁਸੈਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਯਾਮ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ]] ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਖ਼ਯਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ|ਬਾਬਾ ਚਿਸ਼ਤੀ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ [[ਲਾਹੌਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਯਾਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਖ਼ਯਾਮ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰ ਨਾਥ ਕੋਲੋਂ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] == Early life == ਖਯਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਫਰਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਹੋਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1500734/music-legend-khayyam-dies-at-92|title=Music legend Khayyam dies at 92|last=Naqvi|first=Jawed|date=21 August 2019|work=Dawn|access-date=2 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418001139/https://www.dawn.com/news/1500734/music-legend-khayyam-dies-at-92|archive-date=18 April 2020|quote=But easily the real reason for the grudging interest in claiming his own identity was his conservative Muslim Punjabi family for whom music was taboo.}}</ref><ref name="JagranJosh">{{Cite web |last=Jagran Josh |date=20 August 2019 |title=Legendary Music Composer Khayyam Passes Away |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/legendary-music-composer-khayyam-passes-away-1566275483-1 |access-date=21 August 2019 |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820085644/https://m.jagranjosh.com/current-affairs/amp/legendary-music-composer-khayyam-passes-away-1566275483-1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/latest/934446/music-composer-khayyam-dies-at-92|title=Music composer Khayyam dies at 92|date=19 August 2019|work=Scroll.in|access-date=20 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820090135/https://scroll.in/latest/934446/music-composer-khayyam-dies-at-92|archive-date=20 August 2019}}</ref> ਜਦੋਂ ਓਹ ਅਜੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਅਮਰ ਨਾਥ|ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="TheNational">{{Cite news|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/legendary-bollywood-composer-khayyam-celebrates-his-92nd-birthday-in-pictures-1.827423|title=Legendary Bollywood composer Khayyam celebrates his 92nd birthday - in pictures|date=19 February 2019|work=The National|access-date=20 August 2019|language=en}}</ref> ha1wwxtf6p17g6lgho3mq1fz1izmpjf ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ 0 61732 844678 830631 2026-08-19T19:23:59Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:InfantKubrick_(cropped).jpg|InfantKubrick_(cropped).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Stanley Kubrick|]]. 844678 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = '''ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ''' | image =| caption = ਕੁਬਰਿਕ [[1971]] ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date|1928|07|26}} | birth_place = [[ਬਰੋਨਕਸ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਯੂ.ਐਸ | death_date = {{Death date and age|1999|03|07|1928|07|26}} | death_place = [[ਸੰਤ ਲਬਾਨਜ਼]], [[ਹੇਰਟਫਰਡਸ਼ੀਰ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | death_cause = ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ | spouse = ਤੋਬਾ ਏਤਾ ਮੇਟਜ਼ <small>(1948–51; ਤਲਾਕ)</small><br />[[ਰੁਥ ਸੋਬੋਤਕਾ]] <small>(1954–57; ਤਲਾਕ)</small><br />[[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਕੁਬਰਿਕ|ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਹਾਰਲਨ]] <small>(1958–99; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ)</small> | occupation = ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਸਿਨੇਮਾਗ੍ਰਾਫਰ, ਸੰਪਾਦਕ | style = | years_active =[[1951]]–[[1999]] | signature = Stanley Kubrick Signature.png }} '''ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]],[[ਨਿਰਮਾਤਾ]],[[ਸੰਪਾਦਕ]],[[ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। [[ਨਿਊ ਹਾਲੀਵੁਡ]] ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ [[ਨਾਵਲ|ਨਾਵਲਾਂ]] ਅਤੇ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ{{Sfn|Coyle|1980|p=8}} ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਵਾਤਮਕ [[ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਟੈਨਲੇ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਇਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ; ਲੜਾਈ, ਜੁਰਮ, ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਰੁਮਾਂਸ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਅਪਨਾਏ। ==ਜੀਵਨ== ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ [[26 ਜਲਾਈ]] [[1928]] ਨੂੰ ਬਰੋਨਕਸ,[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== 70e3mf6itfntpgrnieht9dk3gyl8e34 ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ 0 63039 844707 812528 2026-08-20T01:54:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844707 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ |image= Viennale talk (2), Shirin Neshat.jpg|thumb|ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ [[Vienna International Film Festival|Viennale 2009]] |caption= |birth_date={{birth date and age|1957|03|26}} |birth_place=[[ਕਾਜ਼ਵੀਨ]], [[ਪਹਿਲਵੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ|ਇਰਾਨ]] |spouse= ਕਿਓਂਗ ਪਾਰਕ (ਤੱਲਾਕ)<ref name="NYT">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2009/01/29/garden/29iranian.html|work=[[The New York Times]]|title=A Minimalist Loft, Accessorized Like Its Owner|author=Elaine Louie|date=2009-01-28}}</ref> |partner=[[ਸ਼ੋਜਾ ਅਜ਼ਾਰੀ]]<ref name="NYT"/> |children=ਸਿਰੀਸ ਪਾਰਕ<ref name="NYT"/> |occupation= [[ਕਲਾਕਾਰ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ]] }} '''ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ''' ({{lang-fa|شیرین نشاط}}; ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1957) ਇੱਕ ਇਰਾਨੀ ਵਿਜੁਅਲ [[ਕਲਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/11/14/shirin-neshats-performa-contribution/|title=Shirin Neshat’s Performa Contribution|publisher=[[The New York Times]]|date=2011-11-14|accessdate=2012-02-08|author=Claudia La Rocco}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ, ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਲਾ - ਇਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ - ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਹੈ।”<ref>The Guardian, 25 November 2019 [https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2019/nov/25/yoko-ono-and-the-amnesty-art-sale-in-pictures amnesty art sale]</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ, 1999 ਵਿੱਚ ਐਕਸ.ਐਲ.ਵੀ.ਆਈ.ਆਈ. ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨਨੇਲ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ, ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ 66ਵੇਂ ਵੇਨਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਸ਼ੇਰ ਜਿੱਤਣ ਤੱਕ<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2010/jun/13/shirin-neshat-women-without-men|title=Shirin Neshat: A long way from home|author=Homa Khaleeli|work=[[The Guardian]]|date=June 13, 2010}}</ref>, ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਜੀ. ਰੋਜਰ ਡੈੱਨਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1">Denson, G. Roger, [http://www.huffingtonpost.com/g-roger-denson/sherin-neshat-artist-of-t_b_802050.html "Shirin Neshat: Artist of the Decade"], ''[[The Huffington Post]]'', December 20, 2010.</ref> "ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ" ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਤ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.art.yale.edu/shirin-neshat|title=Shirin Neshat|website=Yale School of Art|language=en|access-date=2019-12-28}}</ref> ==ਪਿੱਠਭੂਮੀ == ਉਹ ਦੌਲਤਮੰਦ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਾਜ਼ਵੀਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="G">{{cite web|author=Suzie Mackenzie|date=July 22, 2000|url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2000/jul/22/weekend.suziemackenzie|title=An unveiling|work=[[The Guardian]]}}</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, "ਪੱਛਮ ਬਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਲਏ, ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਰੰਗ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁੱਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਮੇਰੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੋਇਆ ਕੀ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਟਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਤੀਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਦਾ ਹਿਤ ਪੂਰਿਆ”। ਨਿਸ਼ਾਤ ਦੇ "ਪੱਛਮੀਕਰਨ" ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਹਰਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰੇਕ ਧੀ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ, ਖ਼ਤਰੇ ਮੁੱਲ ਲੈਣ,ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ" ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-128865266.html|publisher=Highbeam.com|title=Between two worlds: an interview with Shirin Neshat|date=2004-09-22|last=MacDonald|first=Scott|accessdate=2012-03-29|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511183544/http://www.highbeam.com/doc/1G1-128865266.html|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।<ref name="G"/> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰੇਕ ਧੀਆਂ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ, ਜੋਖਮ ਲੈਣ, ਸਿੱਖਣ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ" ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ। 1975 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਈਸੀ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|title=After the Revolution: Women Who Transformed Contemporary Art|url=https://archive.org/details/afterrevolutionw0000unse|last=Heartney|first=Eleanor|publisher=Prestel|year=2007|isbn=9783791337326|location=Munich|pages=[https://archive.org/details/afterrevolutionw0000unse/page/230 230]–231}}</ref> ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਉਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਮੈਨਹੱਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਚਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="Danto, Arthur Coleman 2000, pp. 60-67">Danto, Arthur Coleman. "Shirin Neshat." ["interview"]. Bomb, no. 73, 15 Oct. 2000, pp. 60-67. EBSCOhost, search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=asu&AN=505875156&site=ehost-live.</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਆਰਟ ਸੀਨ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਕਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਲਾ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਕਲਾ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" 1990 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਆਯਤੁੱਲਾ ਖੋਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਈਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀ। "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈਰਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਸੀ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਦੋਵੇਂ ਸੀ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ, ਬੇਸ਼ਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ।"<ref>Excerpt from interview between the artist and Linda Weintraub, author of ''In the Making: Creative Options for Contemporary Art''.</ref> ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਸਿਰਜਕਾਂ - ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ; ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰਫਰੰਟ ਨੇ ਕਲਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1993 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਤ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਲਾ ਸਿਰਜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * ''Women of Allah''<ref>{{Cite book|title=Women of Allah|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=1997|isbn=|location=United States|pages=}}</ref> * ''Two Installations''<ref>{{Cite book|title=Two Installations|url=https://archive.org/details/shirinneshattwoi0000horr|last=Neshat|first=Shirin|publisher=Wexner Center For The Arts|year=2000|isbn=9781881390268|location=|pages=}}</ref> * ''Shirin Neshat: 2002-2005''<ref>{{Cite book|title=Shirin Neshat: 2002-2005|url=https://archive.org/details/shirinneshatlaul0000nesh|last=Neshat|first=Shirin|publisher=Charta|date=October 15, 2005|isbn=8881585405|location=|pages=}}</ref> * ''I Know Something about Love''<ref>{{Cite book|title=I Know Something about Love|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=2011|isbn=|location=|pages=}}</ref> * ''Shirin Neshat: Toba''<ref>{{Cite book|title=Shirin Neshat: Toba|last=Neshat|first=Shirin|publisher=|year=2003|isbn=|location=|pages=}}</ref> ==ਕਾਰਜ== * ''Turbulent'', 1998. Two channel video/audio installation.<ref>{{Cite web|url=https://www.redlineartworks.org/section652294_310959.html|title=Video Installation: 'Turbulent' (1998) by Shirin Neshat (Iran / U.S.A): Red Line Art Works|website=www.redlineartworks.org|access-date=2020-02-29}}</ref> * ''Rapture'', 1999. Two channel video/audio installation. * ''Soliloquy'', 1999. Color video/audio installation with artist as the protagonist. * ''Fervor'', 2000. Two channel video/audio installation. * ''Passage'', 2001. [[Single channel video]]/audio installation. * ''Logic of the Birds'', 2002. Multi-media performance. * ''Tooba'', 2002. Two channel video/audio installation based on [[Shahrnush Parsipur|Shahrnush Parsipur's]] novel ''Women Without Men''. * ''Mahdokht'', 2004. Three channel video/audio installation. * ''Zarin'', 2005. Single channel video/audio installation. * ''Munis'', 2008. Color video/audio installation based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''Faezeh'', 2008. Color video/audio installation based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''Possession'', 2009. Black & white video/audio installation. * ''[[Women Without Men (2009 film)|Women Without Men]]'', 2009. Feature film based on Shahrnush Parsipur's novel ''Women Without Men''. * ''[[Illusions & Mirrors]]'', 2013. Film commissioned by Dior and featuring Natalie Portman. * ''[[Looking for Oum Kulthum]]'', 2017, film. ==ਇਨਾਮ== *First International Prize at the [[Venice Biennale]] (1999)<ref name="auto">{{cite web |title=Shirin Neshat |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/shirin-neshat |accessdate=15 December 2019}}</ref> *Grand Prix at the [[Kwangju Biennale]] (2000)<ref name="auto"/> *Visual Art Award from the [[Edinburgh International Film Festival]] (2000)<ref name="auto"/> *Infinity Award from the [[International Center of Photography]], New York (2002)<ref name="auto"/><ref>{{cite web|accessdate=2019-12-15|title=2002 Infinity Award: Art|url=https://www.icp.org/infinity-awards/shirin-neshat|date=23 February 2016|website=International Center of Photography|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172810/https://www.icp.org/infinity-awards/shirin-neshat|url-status=dead}}</ref> *ZeroOne Award from the [[Universität der Künste Berlin]] (2003)<ref name="auto"/> *Hiroshima Freedom Prize from the [[Hiroshima Museum of Art]] (2005)<ref name="auto"/> *[[The Dorothy and Lillian Gish Prize]], New York (2006)<ref>{{cite web|accessdate=2019-12-15|title=Shirin Neshat|url=http://gishprize.org/recipients/shirin-neshat/|website=gishprize.org|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172813/http://gishprize.org/recipients/shirin-neshat/|url-status=dead}}</ref> *[[Rockefeller Foundation]] Media Arts Fellowship, New York (2008)<ref name="auto1">{{cite web |title=Shirin Neshat - Gladstone Gallery |url=https://www.gladstonegallery.com/artist/shirin-neshat/biography |website=www.gladstonegallery.com |accessdate=15 December 2019 |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215172758/https://www.gladstonegallery.com/artist/shirin-neshat/biography |url-status=dead }}</ref> *Cultural Achievement Award, [[Asia Society]], New York (2008)<ref name="auto1"/> *Silver Lion Award for Best Director, 66th Venice International Film Festival (2009) *Cinema for Peace Special Award, Hessischer Filmpreis, Germany (2009)<ref name="auto1"/> *[[Crystal Award]], [[World Economic Forum]], Davos, Switzerland (2014)<ref name="auto1"/> *[[Rockefeller Fellow]], United States Artists, New York (2016)<ref name="auto1"/> *Praemium Imperiale Award (2017) ==ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ== * ''Expressing the inexpressible [videorecording DVD]: Shirin Neshat.'' 2004, 42 minutes, Color. Princeton, NJ: Films for the Humanities & Sciences. Originally produced by Westdeutscher Rundfunk in 2000. *[[Women Without Men (2009 film)|''Women Without Men'' (2009 film)]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Shirin Neshat}} * Mohammed Afkhami, Sussan Babaie, Venetia Porter, Natasha Morris. "Honar: The Afkhami Collection of Modern and Contemporary Iranian Art." Phaidon Press, 2017. {{ISBN|978-0-7148-7352-7}}. *{{IMDb name|1252622}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] o1p7ulx8kilu2jk1l0yem7189orsdr7 ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਐੱਸ. ਕੇ. 0 63214 844681 834079 2026-08-19T20:11:03Z Zafer 9225 Photo add 844681 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ | image = [[File:Fenerbahçe Spor Kulübü.svg|180px|Fenerbahçe]] | fullname = ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ | founded = 3 ਮਈ 1907<ref>http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=3</ref><ref name="fenerbahce">http://int.soccerway.com/teams/turkey/fenerbahce-spor-kulubu/2212/</ref> | ground = [[ਸੁਕ੍ਰੁ ਸਾਰਾਕੋਗਲੁ ਸਟੇਡੀਅਮ]],<ref name="fenerbahce"/><br> [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]] | capacity = 50,509<ref name="capacity">http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=394&stadID=86</ref> | coordinates = {{coord|40|59|16|N|29|02|12|E|display=it}} | sponsor = | chairman = ਅਜ਼ੀਜ਼ ਯਿਲ੍ਦਿਰਿਮ | manager = ਵਿਕਟਰ ਪਰੇਰਾ | league = [[ਸੁਪਰ ਲੀਗ]] | website = http://www.fenerbahce.org/ | pattern_la1 = _fsk1415h | pattern_b1 = _fsk1415h | pattern_ra1 = _fsk1415h | pattern_sh1 = _fsk1415h | pattern_so1 = _fsk1415h | leftarm1 = 000040 | body1 = 000040 | rightarm1 = 000040 | shorts1 = 000040 | socks1 = 000040 | pattern_la2 = _fsk1415a | pattern_b2 = _fsk1415a | pattern_ra2 = _fsk1415a | pattern_sh2 = _fsk1415a | pattern_so2 = _fsk1415a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff | pattern_la3 = _fsk1415t | pattern_b3 = _fsk1415t | pattern_ra3 = _fsk1415t | pattern_sh3 = _fsk1415t | pattern_so3 = _fsk1415t | leftarm3 = 000060 | body3 = 000060 | rightarm3 = 000060 | shorts3 = 000060 | socks3 = 000060 }} [[File:Fenerbahçe SK 20260805 (20) (cropped).JPG|thumb|260px|Fenerbahçe 2026]] '''ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਐੱਸ. ਕੇ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="fenerbahce"/> ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ [[ਸੁਕ੍ਰੁ ਸਾਰਾਕੋਗਲੁ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਹੈ<ref>http://int.soccerway.com/teams/turkey/fenerbahce-spor-kulubu/2212/venue/</ref> ਜੋ ਤੁਰਕੀ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Fenerbahçe S.K.|ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਐੱਸ. ਕੇ.}} *[http://www.fenerbahce.org/fb2008/index.asp ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਐੱਸ. ਕੇ. ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{tr icon}} *[http://www.fenerbahce.org/eng/ ਫੇਨੇਰਬਹਸੇ ਐੱਸ. ਕੇ. ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{en icon}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] joul456jmtcwy6hce6ay7m031pi1z8g ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ 0 65823 844700 717639 2026-08-20T00:32:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844700 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = Swetlana Alexandrowna Alexijewitsch.jpg | image_size = | alt = | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ | native_name = Святлана Аляксандраўна Алексіевіч | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸਾਂਦਰੋਵਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ | birth_date = {{birth date and age|1948|05|31}} | birth_place = [[ਇਵਾਨੋ-ਫ਼ਰਾਂਕੀਵਸਕ|ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ]], ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਸਐਸਆਰ, [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = [[ਪੱਤਰਕਾਰ]]<br />[[ਲੇਖਕ]] | language = ਰੂਸੀ | nationality = [[ਬੇਲਾਰੂਸ|ਬੇਲਾਰੂਸੀ]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards =[[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] (2015)<br />[[ਜਰਮਨ ਬੁੱਕ ਟਰੇਡ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2013)<br />[[ਮੇਦੇਸਿਸ ਇਨਾਮ]] (2013) | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = http://alexievich.info/indexEN.html | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸਾਂਦਰੋਵਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ''' ({{Lang-ru|Светлана Александровна Алексиевич}}; {{Lang-be|Святлана Аляксандраўна Алексіевіч}}; ਜਨਮ 31 ਮਈ 1948) ਇੱਕ [[ਬੇਲਾਰੂਸ|ਬੇਲਾਰੂਸੀ]] [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ<ref>{{Cite web |url=http://www.lenseye.co/2015/10/08/belarusian-investigative-journalist-ornithologist-and-prose-writer-svetlana-alexievich-won-nobel-prize-in-literature-2015/ |title=Lenseye News Portal |access-date=2015-10-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124409/http://www.lenseye.co/2015/10/08/belarusian-investigative-journalist-ornithologist-and-prose-writer-svetlana-alexievich-won-nobel-prize-in-literature-2015/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ "ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀਆਂ ਸਮਾਰਕ ਇਸਦੀਆਂ ਬਹੁਸੁਰੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ" [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>Blissett, Chelly.</ref><ref name="svd1">{{Cite web|last1 = Treijs|first1 = Erica|title = Nobelpriset i litteratur till Svetlana Aleksijevitj|trans_title = Nobel Prize in literature to Svetlana Aleksijevitj|date = 8 October 2015|url = http://www.svd.se/nedrakning-snart-avslojas-nobelpriset-i-litteratur|website = www.svd.se|publisher = [[Svenska Dagbladet]]|accessdate = 8 October 2015}}</ref> ਇਹ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਲੇਖਿਕਾ(ਲੇਖਕ) ਹੈ।<ref>{{Cite web|url = http://www.pbs.org/newshour/rundown/svetlana-alexievich-investigative-journalist-belarus-wins-nobel-prize-literature/|title = Svetlana Alexievich, investigative journalist from Belarus, wins Nobel Prize in Literature|publisher = Pbs.org|date = 2013-10-13|accessdate = 2015-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|author = Colin Dwyer|url = http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/10/08/446840662/belarusian-journalist-svetlana-alexievich-wins-literature-nobel|title = Belarusian Journalist Svetlana Alexievich Wins Literature Nobel: The Two-Way|publisher = NPR|date = 2015-06-28|accessdate = 2015-10-08}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਇਸਦਾ ਜਨਮ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ(ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ 1962 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਵਾਨੋ-ਫ਼ਰਾਂਕੀਵਸਕ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ [[ਮਿੰਸਕ]] ਵਿਖੇ ਨੇਮਾਨ ਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਨਿਗਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://who.bdg.by/obj.php?&kod=262 Brief biography of Svetlana Alexievich (Russian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918014331/http://who.bdg.by/obj.php?&kod=262 |date=2014-09-18 }}, from ''Who is who in Belorussia''</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ == ਇਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਭਾਵੁਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="Alter8Oct">{{Cite news|url = http://www.nytimes.com/2015/10/09/books/svetlana-alexievich-nobel-prize-literature.html|title = Svetlana Alexievich Wins Nobel Prize in Literature|date = October 8, 2015|accessdate = October 8, 2015|work = The New York Times|first = Alexandra|last = Alter}}</ref> ਇਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਜ਼ਿੰਕੀ ਬੋਇਜ਼:ਸੋਵੀਅਤ ਵੋਆਇਸਿਜ਼ ਫ਼ਰੌਮ ਅ ਫ਼ੋਰਗੌਟਨ ਵਾਰ" ਹੈ ਜਿਸ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਆਫ਼ਤ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ "ਵੋਆਇਸਿਜ਼ ਫ਼ਰੌਮ ਚੇਰਨੋਬਿਲ" ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ "ਵਾਰਜ਼ ਅਨਵੂਮਨਲੀ ਫ਼ੇਸ" 1985 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਈ ਵਾਰ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name="moscow">{{Cite web|last1 = Osipovich|first1 = Alexander|title = True Stories|url = http://www.themoscowtimes.com/arts_n_ideas/article/true-stories/365300.html|website = www.themoscowtimes.com|publisher = [[The Moscow Times]]|date = 19 March 2004|accessdate = 8 October 2015|archive-date = 29 ਜੂਨ 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160629053402/http://www.themoscowtimes.com/arts_n_ideas/article/true-stories/365300.html|url-status = dead}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। == ਸਨਮਾਨ == ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * 1997 ਆਂਡਰੇ ਸੀਨਿਆਵਸਕੀ ਇਨਾਮ<ref name="biogr">{{Cite web|url = http://www.alexievich.info/biogr_EN.html|title = Svetlana Alexievich: Voices from Big Utopia|accessdate = January 10, 2014|archive-date = ਅਕਤੂਬਰ 11, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151011010318/http://www.alexievich.info/biogr_EN.html|dead-url = yes}}</ref><ref name="friedenspreis">{{Cite web|url = http://www.boersenverein.de/445950/?aid=626480|title = Friedenspreis des deutschen Buchhandels 2013|accessdate = January 10, 2014|archive-date = ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160303175135/http://www.boersenverein.de/445950/?aid=626480|dead-url = yes}}</ref> * 1999 ਹਰਡਰ ਇਨਾਮ * 2013 ਜਰਮਨ ਬੁੱਕ ਟਰੇਡ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web|url = http://dw.de/p/18tRp|title = Svetlana Alexievich of Belarus wins German literary prize|work = [[Deutsche Welle]]|author = msh/ipj (dpa, KNA)|date = 20 June 2013|accessdate = June 21, 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2015 [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]]<ref name="guardian">{{Cite web|last1 = Armitstead|first1 = Claire|last2 = Flood|first2 = Alison|last3 = Bausells|first3 = Marta|title = Nobel prize in literature: Svetlana Alexievich wins 'for her polyphonic writings' – live|date = 8 October 2015|url = http://www.theguardian.com/books/live/2015/oct/08/nobel-prize-in-literature-follow-it-live|website = www.theguardian.com|publisher = The Guardian|accessdate = 8 October 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] 8rrdpo6s81q2oe1pra2hc8w92me1n6d ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ 0 75330 844713 840804 2026-08-20T04:37:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844713 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ |image=|native_name=سدرشن فاکر|native_name_lang=ur |birth_date= {{birth date|1934|11|11|df=y}} |birth_place=[[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] |death_date={{death date and age|2008|02|19|1934|11|11|df=y}} |death_place=ਜਲੰਧਰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] |occupation=ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ }} '''ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕਾਮਿਰ ''' (11 ਨਵੰਬਰ, 1934–19 ਫਰਵਰੀ, 2008) ਤਖ਼ਲਸ ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਰੇਡੀਓ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੀਆਂ 26 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਬਾਰੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹਮਵਤਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ), ਹਮਜ਼ੁਬਾਂ ([[ਪੰਜਾਬੀ]]) ਤੇ ਹਮਮਿਜ਼ਾਜ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟਿੰਬਰ (ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੂਪ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਸਹੀ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।<ref name="ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ">{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/02/%E0%A8%87%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A4-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%B0/ | title=ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਂਨ | date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | accessdate=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | author=ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇਜ | pages=6}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਲੜਕਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਛੂਟੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਲੰਧਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈੜੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਰਾ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਜਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਗ਼ਮਖੋਰ ਸ਼ੁਦਾਅ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Kalia|first1=Ravindra|title=Ghalib Chhuti Sharaab|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|publisher=Vani Prakashan|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਮ. ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ।ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ 'ਆਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ' ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|title=An Interview with Sudarshan Faakir|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|accessdate=9 June 2014|publisher=The Tribune (Chandigarh)|date=9 August 2005}}</ref> ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਰੇਡੀਓ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੈ ਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ, ਫਿਲਮ 'ਯਲਗਾਰ' ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ। ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦੂਰੀਆਂ'' ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਾਣਾ - ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 'ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤ ''ਹਮ ਸਬ ਭਾਰਤੀਯ'' ਹੈਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੀਤ ''ਹੇ ਰਾਮ ਹੇ ਰਾਮ'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫ਼ਾਕਿਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫਕੀਰ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ''ਵੋਹ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਸ਼ਤੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨੰਬਰ - ''ਹੇ ਰਾਮ... ਹੇ ਰਾਮ'' ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਭਾਰਤ)]] ਗੀਤ- ''ਹਮ ਸਭ ਭਾਰਤੀ ਹੈ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Music, Books on Music, and Sound Recordings, Volume 2|date=30 Jan 2008|publisher=Library of Congress|location=Washington|pages=157, 158|isbn=9780520045026|url=https://books.google.com/books?id=AQVXAAAAMAAJ&q=sudarshan+faakir+book|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਸੁਦਰਸ਼ਨ 'ਫ਼ਾਕਿਰ' 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ' ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ। ਉਹ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1982 ਵਿੱਚ 'ਵੋ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਵੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਪਾਣੀ' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ '[[ਦੀਵਾਨ (ਸ਼ਾਇਰੀ)|ਦੀਵਾਨ]]' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=tribune>{{cite news|last1=Banerji|first1=Aparna|title=Lyricist Sudarshan Fakir dead|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080220/punjab1.htm|accessdate=9 June 2014|agency=Tribune News Service|work=The Tribune|date=19 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|title=Jewels of Jalandhar - Sudarshan Fakir|url=http://www.jalandhari.com/Jewels/sudarshan-fakir|website=Jalandhari|accessdate=9 June 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਵ ਸੀ।<ref name="tribune"><cite class="citation news" contenteditable="false">Banerji, Aparna (19 February 2008). </cite></ref> == ਧੁਨਾਂ == # ਅਗਰ ਹਮ ਕਹੇ ਔਰ ਮੁਸਕੁਰਾ # ਗਮ ਬੜੇ ਆਤੇ ਹੈ ਕਾਤਿਲ ਕੀ ਨੀਗਹੋਂ ਕੀ ਤਰਹ।<ref name="wisconsin"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/isongs/indexes/lyrics/sudarshan_faakir.html "Songs of Sudarshan Faakir"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303214518/http://pages.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/isongs/indexes/lyrics/sudarshan_faakir.html |date=2016-03-03 }}. ''<span class="url">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin pages.cs.wisc.edu/~navin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308070717/http://pages.cs.wisc.edu/~navin/ |date=2016-03-08 }}</span>''. </cite></ref> # ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਕੀ ਕੋਈ ਦੁਆ ਨਾ ਕਰੋ <ref name="wisconsin"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="wisconsin"/> # ਯੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਲੈ ਲੋ, ਯੇ ਸ਼ੌਹਤਰ ਵੀ ਲੈ ਲੋ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="wisconsin"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਣਾ, ਆਣਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ,1979)<ref name="wisconsin"/> # ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕੈਸੇ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਯਲਗਰ, 1992)<ref name="geetmala"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://hindigeetmala.net/lyricist/sudarshan_faakir.php "Songs of Sudarshan Kaafir"]. ''<span class="url">[http://hindigeetmala.net/ hindigeetmala.net]</span>''. </cite></ref> # ਬੇਜੁਆਨੀ ਜੁਆਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ (ਇਕੱਲਾ ਗੀਤ)<ref name="geetmala"/> # ਫਿਰ ਆਜ ਮੁਝੇ ਤੁਮਕੂ ਇਤਨਾ ਬਤਾਨਾ ਹੈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="geetmala"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ ਜਬ ਤੁੰਹਾਰੇ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਥੇ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ, 1979)<ref name="geetmala"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="geetmala"/> # ਅਪਨੋਂ ਕੇ ਸਿਤੰਬ ਹਮਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ<ref name="geetmala"/> # ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੈਂ ਏ ਡੋਸੇ ਯਹ ਮਨਯਾਰ ਕਿਓ ਹੈ।<ref name="geetmala"/> # ਤੁਹੀ ਤੋ ਹੈ ਰਾਧਾ ਕਾ ਸ਼ਾਮ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) == ਰਚਨਾਵਾਂ == # ਅਗਰ ਹਮ ਕਹੇਂ ਔਰ ਵੋ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾ <ref name="wisconsin"/> # ਤੇਰੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਹਮਨੇ ਕਿਆ ਦੇਖਾ <ref name="Manish_Payale">{{Cite web |title=Songs of Sudarshan Faakir |url=https://www.youtube.com/watch?v=YpX2Nrvx_ek&list=RDGMEMGrteXtxPBPAdTt0v8Udy3w&index=2}}</ref> # ਗਮ ਬੜੇ ਆਤੇ ਹੈਂ ਕਾਤਿਲ ਕੀ ਨਿਗਾਹ ਕੀ ਤਰਹ <ref name="wisconsin" /> # ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਕੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਨਾ ਕਰੋ <ref name="wisconsin" /> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕੇ ਆ ਗਿਆ <ref name="wisconsin" /> # ਯੇ ਦੌਲਤ ਭੀ ਲੇ ਲੋ, ਯੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਭੀ ਲੇ ਲੋ (1987 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਜ' ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="wisconsin" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ, ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1979 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ) <ref name="wisconsin" /> # ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕੈਸੇ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਜਾਨੇ ਕੋਈ (1992 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਯਲਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="geetmala"/> # ਬੇਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ (ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ) <ref name="geetmala" /> # ਫਿਰ ਆਜ ਮੁਝੇ ਤੁਮਸੇ ਬਸ ਇਤਨਾ ਬਤਾਨਾ ਹੈ (1987 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="geetmala" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ ਜਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਗਮ ਨਹੀਂ (1979 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ) <ref name="geetmala" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਝੇ ਜੀਆ ਹੈ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਹਰ ਖੁਦ ਮੈਨੇ ਪੀਆ ਹੈ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ <ref name="geetmala" /> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕ ਆ ਗਯਾ <ref name="geetmala" /> # ਪੱਥਰ ਕੇ ਖੁਦਾ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਨਮ ਅਪਨੋ ਕੇ ਸਿਤਮ ਹਮ ਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ <ref name="geetmala" /> # ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇ ਏ ਦੋਸਤ ਯੇ ਮੰਜ਼ਰ ਕਯੋਂ ਹੈ <ref name="geetmala" /> # "ਬਰਸਾਤ ਕੇ ਮੌਸਮ ਮੇਂ" ਨਾਜ਼ਾਇਜ਼ ਤੋਂ [1995] <ref> {{Citation |last=Tips Official |title=Barsaat Ke Mausam Mein - Naajayaz {{!}} Naseeruddin Shah & Ajay Devgn {{!}} Kumar Sanu & Roop Kumar Rathod |date=2011-07-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KE9FCDyOcjM |access-date=2017-05-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ]] p6euifebqus5qqs4y3nd9ytddj8z5io ਵੋਡਕਾ 0 106647 844694 843591 2026-08-19T22:27:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844694 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਵੋਡਕਾ|image=Monopolowa Baczewski.JPG|image_size=200px|country=[[ਪੋਲੈਂਡ]], [[ਰੂਸ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.extraneutralalcohol.net/showitem.php?id=4|title=The history of Vodka - ENA|website=www.extraneutralalcohol.net|access-date=11 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311142352/http://www.extraneutralalcohol.net/showitem.php?id=4|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ginvodka.org/history/vodkaHistory.asp|title=Vodka History, Developement and Origin: Gin and Vodka|website=www.ginvodka.org|language=en|access-date=11 March 2018|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301063136/http://www.ginvodka.org/history/vodkaHistory.asp|dead-url=yes}}</ref>|main_ingredient=[[ਅਲਕੋਹਲ]], [[ਪਾਣੀ]]}} [[ਤਸਵੀਰ:04656_market_in_Sanok.JPG|alt=Vodka bottles on display|thumb|300x300px|ਸੇਨੋਕ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਵੋਡਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਲਕੋਹਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਣ<br />]] '''ਵੋਡਕਾ''' (ਪੋਲਿਸ਼ ਤੋਂ: wódka, ਰੂਸੀ: водка [votkə]) ਇੱਕ ਡਿਸਟਿਲਿਡ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ [[ਈਥੇਨੋਲ|ਈਥਾਨੋਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੋਡਕਾ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫਰਮੈਂਟਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਰੋਕ, ਕੁਯਾਰਾਨਬੌਂਗ ਅਤੇ ਬਮੋਰਾਰਾ, ਫਲਾਂ ਜਾਂ ਖੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਮਿਆਰੀ ਪੋਲਿਸ਼, ਰੂਸੀ, ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਸਟੋਨੀਅਨ, ਲੈਟਵੀਅਨ, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਵੋਡਕਾ 40% ਏਬੀਵੀ ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਹਨ (80 ਯੂ ਐਸ ਪ੍ਰੋਟ), ਜੋ ਕਿ ਰੂਸੀ ਕੈਮਿਸਟਮ ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡੇਲੀਵ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ' ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ "ਯੂਰਪੀਅਨ ਵੋਡਕਾ" ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 37.5% ਏਬੀਵੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="ginvodka1">{{Cite web |url=http://www.ginvodka.org/history/vodkaproduction.html |title=Production of vodka |access-date=12 ਮਈ 2018 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080122091206/http://www.ginvodka.org/history/vodkaproduction.html |dead-url=unfit }}. Gin and Vodka Association. ginvodka.org</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ "ਵੋਡਕਾ" ਵਜੋਂ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 40% ਦੀ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਸੁਰਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੋਡਕਾ ਦੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਵਿੱਚ 40% ਏ ਬੀ ਵੀ ਹੈ।<ref name="cfra1">{{Cite web|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=a405a5761091de13308884c6cc36ee89;rgn=div6;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3.3;idno=27;cc=ecfr|title=United States Code of Federal Regulations Title 27, Section 5.22(a)(1)|publisher=United States Government Printing Office|access-date=31 May 2011|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123093631/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=a405a5761091de13308884c6cc36ee89;rgn=div6;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3.3;idno=27;cc=ecfr|dead-url=yes}}</ref> ਵੋਡਕਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ"ਸਾਫ਼" (ਪਾਣੀ, ਬਰਫ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਿਕਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ)ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਕਸਰ [[ਰੂਸ]], [[ਬੇਲਾਰੂਸ]], [[ਪੋਲੈਂਡ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]], [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ]], [[ਲਾਤਵੀਆ]], [[ਐਸਟੋਨੀਆ]], [[ਸਵੀਡਨ]], [[ਨਾਰਵੇ]] ਦੇ ਵੌਡਕਾ ਬੈਲਟ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਫਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਫਿਨਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਇਸਨੂੰ [[ਕਾਕਟੇਲ]] ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੋਡਕਾ ਮਾਰਟਿਨਿ, ਕੌਸਮੋਪੋਲਿਟਨ, ਵੋਡਕਾ ਟੌਨੀਕ, ਸਕ੍ਰਡ੍ਰਾਈਵਰ, ਗਰੇਹਾਉਂਡ, ਬਲੈਕ ਜਾਂ ਵਾਈਟ ਰੂਸੀ, ਮਾਸਕੋ ਮੁਲੇ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਮਰੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਵਿਦਵਾਨ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="smith_companion">{{Cite book|title=The Oxford companion to American food and drink|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9|last=Smith, A. F.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-530796-2|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9/page/693 693]|ref=https://books.google.com/books?id=AoWlCmNDA3QC&lpg=PP1&dq=Oxford%20companion%20to%20American%20food%20and%20drink&pg=PA612}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="Blocker">Blocker, Jack S; Fahey, David M and Tyrrell, Ian R (2003). [https://books.google.com/books?id=BuzNzm-x0l8C&lpg=PP1&dq=Alcohol%20and%20temperance%20in%20modern%20history%3A%20an%20international%20encyclopedia&pg=PA636 ''Alcohol and temperance in modern history: An international encyclopedia''] Vol. 1 A – L, ABC-CLIO, pp. 389, 636 {{ISBN|1-57607-833-7}}.</ref> ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ, ਅੱਜ ਦੇ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੱਖਰੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੰਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਅਲਕੋਹਲ ਸੀ, ਅੰਦਾਜ਼ਨ 14% ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਅਜੇ ਵੀ, ਸੁੰਘੜਨ ("ਵਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾੜ") ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ, ਦੀ ਖੋਜ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Briffault">[//en.wikipedia.org/wiki/Robert_Briffault Briffault, Robert] (1938). ''The Making of Humanity'', p. 195.</ref> == ਅੱਜ == ਦਿ ਪੈਂਗੁਅਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਸਪਿਰਟ ਐਂਡ ਲੀਕੁਅਰਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਸ ਦੇ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੇ ਫੁਸਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕਨਜਨਰ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੁਆਦ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਭਾਰੀ ਖਪਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ-ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੁਰੱਖਿਅਤ' ਰੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=The Penguin Book of Spirits and Liqueurs|last=Price|first=Pamela Vandyke|publisher=Penguin Books|year=1980|isbn=0-14-046335-6|pages=196 ff.}}</ref> ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਗਾਹਕਾਂ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਈ 'ਆਰਟਿਸੀਨਲ ਵੋਡਕਾ' ਜਾਂ 'ਅਲਟਰਾ ਪ੍ਰਿਮਿਅਮ ਵੋਡਕਾ' ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। == ਸਿਹਤ == ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲੈਕ-ਮਾਰਕੀਟ ਜਾਂ "ਬਾਥ ਟਬ" ਵੋਡਕਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਲੇ-ਮਾਰਕੀਟ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਤਰਨਾਕ ਸਨਅਤੀ ਏਥੇਨਲ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਜਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Sweeney">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/6434789.stm|title=When vodka is your poison|last=Sweeney|first=John|date=10 March 2007|access-date=22 November 2008|publisher=BBC News}}</ref> ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਯੂਕੇ ਨੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਬਾਥਟਬ" ਵੋਡਕਾ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪੀਲੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Sweeney"/> ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ (ਐਕਸਟਰੇਸਿਪਟ) ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ - 95% ਈਥੇਨਲ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ - ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੋਡਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਸੀ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 120 ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੀਰੋਸਿਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਲੀਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੌਤ ਦੇ ਟੋਲ (ਡੇਂਸ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਸੈਕਿੰਡ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। <ref>See, e.g., [//en.wikipedia.org/wiki/Andrey_Korotayev Korotayev A.], [//en.wikipedia.org/wiki/Daria_Khaltourina Khaltourina D.] [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 Russian Demographic Crisis in Cross-National Perspective. ''Russia and Globalization: Identity, Security, and Society in an Era of Change''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116000913/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 |date=2015-01-16 }}. Ed. by D. W. Blum. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2008. P. 37–78; Khaltourina, D. A., & Korotayev, A. V. [http://ehp.sagepub.com/content/31/3/272.short 'Potential for alcohol policy to decrease the mortality crisis in Russia', Evaluation & the Health Professions, vol. 31, no. 3, Sep 2008. pp. 272–281] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701002031/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 |date=2018-07-01 }}.</ref> == ਪਕਾਉਣਾ == ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਮਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=26 November 2017|title=Vodka sauce|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vodka_sauce&oldid=812242660|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> ਵੋਡਕਾ ਸਾਸ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਚਟਣੀ, ਕ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਵੋਡਕਾ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪਾਸਸਾ ਸਾਸ ਹੈ। ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਬੇਕਿੰਗ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਪਾਈ ਕ੍ਰਸਟ ਵੋਡਕਾ ਨਾਲ ਫਲੇਕਾਇਰ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪਨੀਰਕੇਕ ਜਾਂ ਬਿਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://feastandwest.com/2015/05/27/how-to-cook-with-vodka/|title=How to Cook with Vodka » Feast + West|date=27 May 2015|work=Feast + West|access-date=6 March 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.epicurious.com/expert-advice/how-to-use-alcohol-in-baking-article|title=The Boozy Ingredient Your Baked Goods Are Missing|work=Epicurious|access-date=6 March 2018|language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਕੋਹਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] 65n6qj8o1vgp7zshj5wyu65r6fe27pz ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ 0 107671 844703 816866 2026-08-20T01:24:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844703 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ|image=The artist,Shanu Lahiri.jpg|birth_name=ਸ਼ਾਨੂ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ|birth_date={{Birth date |df=yes|1928|01|23}}|birth_place=[[ਕਲਕੱਤਾ]]|death_date={{Death date and age|df=yes|2013|02|01|1928|01|23}}|death_place=ਕਲਕੱਤਾ|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਚਿੱਤਰਕਾਰ, [[ਆਰਟ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ|ਆਰਟ ਐਜੂਕੇਟਰ]]|known for= ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਕ ਕਲਾ]] ਅਤੇ [[ਗਰੈਫਿਟੀ]]}} '''ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ''' (23 ਜਨਵਰੀ 1928 – 1 ਫਰਵਰੀ 2013), ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਨਤਕ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="India TV">{{Cite web|url=http://www.indiatvnews.com/news/india/noted-painter-shanu-lahiri-passes-away-19981.html|title=Noted painter Shanu Lahiri passes away|website=[[India TV]]|access-date=14 March 2013}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਲਹਿਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜਨਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੱਤ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਰਨੁਕਮੋਈ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ [[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ]] ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਲਹਿਰੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ [[ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮਜੂਮਦਾਰ]] ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਨਿਰੋਦੇ ਮਜੂਮਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਕਾਲਜ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਰਾਫਟ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏਆਈਐੱਫਏਸੀਐੱਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਇਹ 1951 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਸਨੇ ਇਨਕੋਲ ਦੂ ਲੋਉਵਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਜੂਲੀਅਨ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲੱਗੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=788562|title=Noted Painter Shanu Lahiri Dead|date=1 February 2013|website=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archive-url=https://archive.today/20130411143323/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=788562|archive-date=11 April 2013|dead-url=yes|access-date=16 March 2013}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਲਹਿਰੀ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1950 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ।1960 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੇਠ ਸੀੇ। ਉਸਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਲਈ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?ei=GxpOUfTrCtKA7QbMqoDgAw&id=qr6fAAAAMAAJ&dq=shanu+lahiri&q=lahiri|title=Art in Art Colleges of West Bengal: An exhibition presented by Birla Academy of Art & Culture, Kolkata, on 5 to 23 December 2001|last=Government College of Art & Craft|last2=Birla Academy of Art & Culture|publisher=The Academy|year=2001|page=74}}</ref> 1970 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡੀਨ ਬਣੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130202/jsp/calcutta/story_16510654.jsp#.UUISlTeEnuo|title=Shanu Lahiri dead|date=2 February 2013|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=14 March 2013|location=Calcutta, India}}</ref><ref name="mint">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/LGPLL2RTg7vlyqhT8NgG7N/Not-another-brick-in-the-wall.html|title=Not another brick in the wall|last=Bag|first=Shamik|date=13 August 2010|website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=16 March 2013}}</ref> ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=Telegraph /> ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਟਾਈਲ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਸੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਾਹਾ ਵੀ ਸਨ।<ref>{{cite book |title=Calcutta: Society and Change 1690–1990 |first=Samaren|last=Roy |publisher=iUniverse |year=2005|isbn=0595790003 |page=147|chapter=The Painters |url=https://books.google.com/books?id=y-W6TjM2n1AC&pg=PA147 |ref= }}</ref> == ਇਨਾਮ == 1951 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏ.ਆਈ.ਐਫ.ਸੀ.ਐਸ. ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="telegraphindia1">{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/shanu-lahiri-dead/cid/1285982|title=Shanu Lahiri dead|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2019-03-12}}</ref>            == ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਲਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫਿਕਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਮਯੰਤੀ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 'ਟੇਬਲਡ "ਵਿੱਚ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਡੂਡਲਜ਼ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/shanu-lahiris-book-tabled-is-a-living-installation-of-memories/article24656704.ece|title=Shanu Lahiri's book 'Tabled' is a living installation of memories|last=Ray|first=Kunal|date=2018-08-11|work=The Hindu|access-date=2019-03-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ == ਲਹਿਰੀ ਪੂਰੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਆਰਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 1980ਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਰੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲਾ ਦਹਾਕਾ ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਕਾਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੋਸਟਰਾਂ, ਨਾਅਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਗਰਾਫਿਟ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। 1984 ਵਿੱਚ ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਲਾ ਮਾਰਟਿਨਿਅਰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਣ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਫੜਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ ਬਾਬੂਆਂ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਭੂਮੀ, ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੀ ਮੱਛੀ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਗੁੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬਾਈਪਾਸ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੇਕ ਟਾਊਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਆਰਟ ਨਾਲ ਰੰਗਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਸਟਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਬਾਬ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=An artist's crusade to beautify her para|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-03-09/kolkata/27133510_1_para-lahiri-lake-town|first=Jhimli Mukherjee|last=Pandey|work=[[The Times of India]]|date=9 March 2002|access-date=16 March 2013|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://archive.today/20130411040709/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-03-09/kolkata/27133510_1_para-lahiri-lake-town|dead-url=yes}}</ref> ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਾਲਾਜ (ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ) 2001 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰੋਦ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਭਤੀਜੇ ਚਿਤ੍ਰੋਵਣੂ ਅਤੇ ਭਤੀਜੀ ਓਡੀਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਾਈ।<ref name=today01>{{cite web |title=Canvas of kinship: Shanu Lahiri releases Smritir Collage, organises Mazumdar family exhibition|first=Labonita |last=Ghosh| url=http://indiatoday.intoday.in/story/shanu-lahiri-releases-smritir-collage-organises-mazumdar-family-exhibition/1/233859.html |date= 10 December 2001|work=[[India Today]] |access-date=16 March 2013}}</ref> ==ਆਖਿਰੀ ਸਾਲ== ਲਹਿਰੀ ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਸੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। 2010 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਗ਼ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ 150 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸਮਾਗਮ ਮਨਾਇਆ ਸੀ।<ref name=hindu10>{{cite news |title=A riot of colours on the wall |first=Sangeetha Devi |last=Dundoo |url=http://www.hindu.com/mp/2010/11/12/stories/2010111252700500.htm |work=[[The Hindu]] |date=12 November 2010 |accessdate=16 March 2013 |location=Chennai, India |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130411023601/http://www.hindu.com/mp/2010/11/12/stories/2010111252700500.htm |dead-url=yes }}</ref> ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਮੌਤ [[1 ਫਰਵਰੀ]], [[2013]] ਨੂੰ ਹੋਈ।<ref name="Jagran Josh">{{cite web|title=Shanu Lahiri, the Renowned Bengali Painter Died at 85|work=Jagran Josh|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/shanu-lahiri-the-renowned-bengali-painter-died-at-85-1359950277-1|date=4 February 2013|accessdate=15 March 2013|archive-date=12 ਮਾਰਚ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312112127/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/shanu-lahiri-the-renowned-bengali-painter-died-at-85-1359950277-1|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੰਸਕਾਰ [[ਕਿਰੋਰਟਾ ਕ੍ਰੀਮੈਟਰੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ, ਦਮਯੰਤੀ, ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਨਬ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name=Telegraph /> == ਕੰਮ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=i2fgHAAACAAJ&dq=shanu+lahiri|title=Open Air Exhibition: Paintings, Tapestries, Glass Paintings of Shanu Lahiri|publisher=Birla Academy of Art and Culture|year=1989|location=Calcutta}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rsxJAQAAIAAJ|title=Smr̥tira kolāja|publisher=Bikalpa|year=2001|volume=1}} * ''Edo Gali Theke Benimadhab'', Ananda, 2010, {{ISBN|8177569260}}8177569260 * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Nq9ZwEACAAJ&dq=shanu+lahiri|title=Rabīndracitra-cetanā|publisher=Ananda|year=2010|isbn=817756949X}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://goaartgallery.com/shanu_lahiri.htm Shanu Lahiri, Works and Profile] at Goa Art Gallery * [https://web.archive.org/web/20130809011331/http://www.calcuttaweb.com/articles/lahiri1.shtml Interview – Shanu Lahiri (Bengali)] at Calcuttaweb * [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.465007912377.262036.284492932377&type=1 The Wall Event with Shanu Lahiri] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] 24npgzpbqheh411vs9ju05ehcarxbpz ਸੂਪ 0 107792 844695 836227 2026-08-19T22:30:47Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844695 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਸੂਪ|image=Grzybowa.jpg|caption=ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਜੰਗਲੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦਾ ਸੂਪ|main_ingredient=<font color="#0645ad">ਤਰਲ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤਰੀ, ਜੂਸ, ਪਾਣੀ), ਮਾਸ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ</font>|variations=ਪਤਲਾ ਸੂਪ, ਗਾੜ੍ਹਾ ਸੂਪ}}'''ਸੂਪ''' ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰਲ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਸਾ ਜਾਂ ਗਰਮ (ਜਾਂ ਠੰਡਾ) ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਟਾਕ, ਜੂਸ, ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰਲ ਨਾਲ ਮੀਟ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਪ ਦੀ ਪਛਾਣ  [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜ਼ੀ]] ਜਾਂ ਮੀਟ ਨੂੰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੂਸ]], ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ [[ਤਰਲ]] ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਬਰੋਥ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿਲਾਈ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਫਰੈਂਚ ਪਕਵਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਪ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ''ਪਤਲਾ  ''ਅਤੇ ''ਗਾੜ੍ਹਾ''। ਸਥਾਪਿਤ ਫਰੈਂਚ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪਤਲੇ ਨੂੰ ਬੁਈਲੌ ਅਤੇ ਕੋਨਸੌਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਸੂਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ: ''ਪਿਊਰੀ'', ਸਬਜੀਆਂ ਦਾ ਸੂਪ ਜਿਸਨੂੰ ਸਟਾਰਚ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ''ਬਿਸ੍ਕ'', ਘੋਗਾ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੂਪ ਜਿਸਨੂੰ ''ਕਰੀਮ ''ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰੀਮ ਸੂਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਮਲ ਸੌਸ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਲੁਤੇ ਨੂੰ ਅੰਡੇ, ਮੱਖਨ ਅਤੇ ਮਲਾਈ ਨਾਲ। ਸੂਪ ਨੂੰ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਮਗਰੀ ਹੈ-ਅੰਡੇ,<ref>[http://www.bhg.com/recipes/how-to/cooking-techniques/thickening-soups/ Thickening Soups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612184518/https://www.bhg.com/recipes/how-to/cooking-techniques/thickening-soups/ |date=2018-06-12 }}. Bhg.com. Retrieved on 2 May 2013.</ref> [[ਚਾਵਲ]], ਦਾਲ, [[ਆਟਾ]], ਅਤੇ ਅਨਾਜ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੇਠਾ, ਗਾਜਰ, ਅਤੇ ਆਲੂ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਪ ਸਟੀਉ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਟੀਉ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਲ (ਬਰੋਥ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=/20081109/FEAT0103/811090311|title=Soup vs. stew: Difference in details|last=Goltz|first=Eileen|date=9 November 2008|publisher=The Journal Gazette (Fort Wayne, Indiana)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811025536/http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20081109%2FFEAT0103%2F811090311|archive-date=11 August 2011|dead-url=yes|access-date=6 March 2010}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Soup_(1865).jpg|left|thumb|''ਸੂਪ''<br />(ਵਿਲੀਅਮ-ਅਡੌਲਫ਼ ਬੋਗੁਰੀ, 1865)]] ਸੂਪ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇੱਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 20,000 ਬੀ।ਸੀ। ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Wu|first=X.|last2=Zhang|first2=C.|last3=Goldberg|first3=P.|last4=Cohen|first4=D.|last5=Pan|first5=Y.|last6=Arpin|first6=T.|last7=Bar-Yosef|first7=O.|year=2012|title=Early Pottery at 20,000 Years Ago in Xianrendong Cave, China|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-06-29_336_6089/page/1696|journal=Science|volume=336|issue=6089|pages=1696–1700|doi=10.1126/science.1218643|pmid=22745428}}</ref> ਵਾਟਰਪ੍ਰੂਫ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤਕ ਉਬਾਲਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਰਸੋਈ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ (ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ)।  ਸ਼ਬਦ ''ਸੂਪ''  ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਬਦ ਸੂਪ ("ਸੂਪ", "ਬਰੋਥ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜਰਮਨਿਕ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਲੈਟਿਨ ਸੁਪਪੇ ("ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਰੋਟੀ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ "ਸੋਪ", ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਪ ਸੋਕਣ ਲਈ ਜਾਂ ਗਾੜ੍ਹੇ ਸਟੀਉ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦ == [[ਤਸਵੀਰ:Joseph_Campbell_Company_(3093577454).jpg|thumb|ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਦੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਸਿਰ੍ਕਾ 1913]] ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸੂਪ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨਿੰਗ (ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਕਿੰਗ) ਦੀ ਕਾਢ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਸੂਪ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ === ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਵ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀ|thumb|160x160px|ਪ੍ਰੋਗਰੈਸੋ ਦਾ ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ]] === ਸੁੱਕਾ ਸੂਪ === [[ਤਸਵੀਰ:Maruchan_Instant_Lunch.jpg|right|thumb|200x200px|ਸੁੱਕ ramen ਨੂਡਲ ਸੂਪ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਲੰਚ ਇਕਾਈ।]] ਸੁੱਕਾ ਸੂਪ ਮਿਕਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Soup_Course.jpg|thumb|ਸੂਪ ਕੋਰਸ]][[ਤਸਵੀਰ:Salmorejo_cordouan.JPG|thumb|ਸਾਲਮੋਰੇਜੋ ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹੇ ਸੂਪ ਗਜ਼ਪਾਚੋ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅੰਡਲੁਸੀਆ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ]] === ਏਸ਼ੀਅਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Tom_Yum_Soup.JPG|thumb|ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਟੌਮ ਯਮ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:FishBallSoup.JPG|thumb|ਬੁਕਿਟ ਬਟੋਕ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੀਨੀ ਮੱਛੀ ਬਾਲ ਸੂਪ]] ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪੱਛਮੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੈ ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਟੋਫੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਪ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੋਥ, "ਸਪਸ਼ਟ ਸੂਪ" ਜਾਂ ਸਟਾਰਚ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Borscht_with_bread.jpg|thumb|ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Soup_shp.jpg|thumb|ਸਵਿਸ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Vegetable_beef_barley_soup.jpg|thumb|ਸਬਜ਼ੀ ਬੀਫ ਬਾਰਲੇ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pea-soup-with-tortilla.jpg|thumb|ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹਾ ਮਟਰ ਸੂਪ, ਟੌਰਟਿਲਾ ਤਰੀਕੇ ਲ ਸਜਾਇਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:Romanian_potato_soup.jpg|thumb|[[ਰੋਮਾਨੀਆ|ਰੋਮਾਨੀ]] ਆਲੂ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tomato_soup_and_grilled_cheese.JPG|thumb|ਚੰਕੀ ਟਮਾਟਰ ਸੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੈਂਡਵਿਚ]] [[ਤਸਵੀਰ:Mirepoix(cuisine)-2009-04-06.jpg|thumb|ਮਿਰਪੋਇਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਲਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੂਪ ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਸੂਪ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * Fernandez-Armesto, Felipe। ''ਨੇੜੇ ਦੇ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਟੇਬਲ ਨੂੰ: ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਭੋਜਨ'' (2002)। ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ: ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰੈਸ {{ISBN|0-7432-2644-5}}0-7432-2644-5 * ''Larousse Gastronomique'', ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਹਾਰਵੇ Lang, ਈ। ਡੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਐਡੀਸ਼ਨ (1988)। ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ: ਤਾਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ {{ISBN|0-609-60971-8}}0-609-60971-8 * ਮੋਰਟਨ, ਮਰਕੁਸ। ''ਅਲਮਾਰੀ ਪਿਆਰ: ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਰਸੋਈ Curiosities'' (2004)। ਟੋਰਾਂਟੋ: Insomniac ਪ੍ਰੈਸ {{ISBN|1-894663-66-7}}1-894663-66-7 * {{Cite book|title=Soup Through the Ages|url=https://archive.org/details/soupthroughagesc0000rumb|last=Victoria R. Rumble|publisher=McFarland|year=2009|isbn=9780786439614}} 4bbwymn25c185egeqgtnpc7t9udqpyo ਕਾਮ ਕਰਮ 0 113456 844689 844307 2026-08-19T21:13:06Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 2 books for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844689 wikitext text/x-wiki '''ਕਾਮ ਕਰਮ''', "ਸਮਗਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਈ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]], ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਸਿੱਧੇ ਜਿਨਸੀ ਉਤੇਜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।"<ref name="Weitzer">''Sex for Sale: Prostitution, Pornography, and the Sex Industry'', edited by Ronald Weitzer, Routledge, 2000.</ref> ਇਹ ਕਿਸਮ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਏਜੰਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Red_Light_District.jpg|thumb|ਐਮਸਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਰੈਡ ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ]] ਮਿਆਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, "ਸੈਕਸ ਵਰਕ" ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੈਣ-ਦੇਣਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਸਮ [[ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜਿਨਸੀ ਜਿਨਸੀ ਲੇਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ।<ref name="Trafficking">{{Cite web|url=http://www.alternet.org/story/84987/sex_work_vs._trafficking%3A_understanding_the_difference|title=Sex Work vs. Trafficking: Understanding the Difference|access-date=2018-12-03|archive-date=2018-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127064716/https://www.alternet.org/story/84987/sex_work_vs._trafficking%3A_understanding_the_difference|dead-url=yes}}</ref> ਸੈਕਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲੰਕ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਬਾਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ; ਦੂਜੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਿਸਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  == ਕਿਸਮਾਂ == ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਰੀਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ (ਐਸਕੋਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕੋਠਾ ਕਾਰਜ, ਮਸਾਜ ਪਾਰਲਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ, ਬਾਰ ਜਾਂ ਕੈਸਿਨੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ), ਫ਼ੋਨ ਸੈਕਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਚ, ਲੇਪ ਡਾਂਸਿੰਗ, ਵੈਬਕੈਮ ਨੂਡ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਗਨ ਪੀਪਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਾਮੁਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ,<ref>[https://www.opensocietyfoundations.org/explainers/understanding-sex-work-open-society Who are sex workers]</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਵੈੱਬਕੈਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਾਡਲਿੰਗ। ਪਹਿਲਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕੈਮਿੰਗ ਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Weitzer" /><ref>{{Cite journal |last=Weiss |first=Benjamin R. |date=5 April 2017 |title=Patterns of Interaction in Webcam Sex Work: A Comparative Analysis of Female and Male Broadcasters |journal=Deviant Behavior |volume=39 |issue=6 |pages=732–746 |doi=10.1080/01639625.2017.1304803 |hdl=11323/9131 |s2cid=151727082 |issn=0163-9625|hdl-access=free }}</ref> * ਸਟਰਾਈਪਰ * ਨੰਗਾ ਬਟਲਰ * ਪੋਲ ਡਾਂਸਿੰਗ<ref name="auto">{{cite web |last1=Green |first1=Alison |title=Top 10 Sex-Related Jobs |url=http://www.careeraddict.com/top-10-sex-related-jobs |website=www.careeraddict.com |access-date=22 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109084603/http://www.careeraddict.com/top-10-sex-related-jobs |archive-date=9 November 2015 |date=2017-11-22 |url-status=live }}</ref><ref name="Weitzer" /> * ਫੋਨ ਸੈਕਸ ਆਪਰੇਟਰ: ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਜਿਨਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ * [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] * ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ * ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ (ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਕੰਮ, ਮਾਲਸ਼ ਪਾਰਲਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਬਾਰ ਜਾਂ ਕੈਸੀਨੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ) * ਕਾਮੁਕ ਨਾਚ * ਕਾਮੁਕ ਮਾਲਸ਼ * ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ * ਪੀਪਸ਼ੋ ਕਲਾਕਾਰ * ਐਸਕਾਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ / ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਤਜਰਬਾ / ਸ਼ੂਗਰ ਬੇਬੀ * ਜਿਨਸੀ ਸਰੋਗੇਟਸ: ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal |last=Poelzl |first=Linda |date=October 2011 |title=Reflective Paper: Bisexual Issues in Sex Therapy: A Bisexual Surrogate Partner Relates Her Experiences from the Field |journal=Journal of Bisexuality |volume=11 |issue=4 |pages=385–388 |doi=10.1080/15299716.2011.620454|s2cid=143977403 }}</ref> * ਡੋਮੀਨੇਟ੍ਰਿਕਸ == ਇਤਿਹਾਸ == === ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ === [[File:NAMA Courtisane & client.jpg|thumb|ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਸ਼ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] ਕਾਮ ਕਰਮ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿੰਗੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਹੇਟੈਰਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਗੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਏ ਇਤਿਹਾਸ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। === ਮੱਧ ਯੁੱਗ === ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੁਧਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਰਵੱਈਏ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਸੁਧਾਰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਗਰੀਬਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।<ref name="Ditmore">{{cite book |editor1-last=Melissa Hope |editor1-first=Ditmore |title=Encyclopedia of prostitution and sex work Volumes 1 & 2 |date=2006 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-32968-5}}</ref> === 2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ === 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਕਾਮ ਕਰਮ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite journal |last1=Cunningham |first1=Stewart |last2=Sanders |first2=Teela |last3=Scoular |first3=Jane |last4=Campbell |first4=Rosie |last5=Pitcher |first5=Jane |last6=Hill |first6=Kathleen |last7=Valentine-Chase |first7=Matt |last8=Melissa |first8=Camille |last9=Aydin |first9=Yigit |last10=Hamer |first10=Rebecca |title=Behind the screen: Commercial sex, digital spaces and working online |journal=Technology in Society |date=2018 |volume=53 |pages=47–54 |doi=10.1016/j.techsoc.2017.11.004 |doi-access=free|hdl=2381/40720 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=Angela |title=Sex Work in a Digital Era |journal=Sociology Compass |date=2015 |volume=9 |issue=7 |pages=558–570 |doi=10.1111/soc4.12282}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਕੈਰੋਲ ਲੇ, ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਨੇ "ਸੈਕਸ ਵਰਕ" ਸ਼ਬਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੰਮ ਦੇ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। COYOTE (Call Off Your Old Tired Ethics) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਸਮੂਹ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣੇ। ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਾੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਾਮ ਕਰਮ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਲਈ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਲੰਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਲੰਕ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ "ਵੇਸ਼ਵਾ" ਕਲੰਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਇੰਟ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਵੇਸ਼ਵਾ" ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Hallgrimsdottir|first1=Helga Kristin|last2=Phillips|first2=Rachel|last3=Benoit|first3=Cecilia|date=August 2006|title=Fallen Women and Rescued Girls: Social Stigma and Media Narratives of the Sex Industry in Victoria, B.C., from 1980 to 2005|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|journal=Canadian Review of Sociology/Revue Canadienne de Sociologie|language=en|volume=43|issue=3|pages=265–280|doi=10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|url-access=subscription}}</ref> ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਾਹਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਕਾਮ ਕਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਹਰ ਵਾਪਰਨ ਲਈ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਲਾਲਾਂ, ਗਾਹਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Hallgrimsdottir|first1=Helga Kristin|last2=Phillips|first2=Rachel|last3=Benoit|first3=Cecilia|date=August 2006|title=Fallen Women and Rescued Girls: Social Stigma and Media Narratives of the Sex Industry in Victoria, B.C., from 1980 to 2005|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|journal=Canadian Review of Sociology/Revue Canadienne de Sociologie|language=en|volume=43|issue=3|pages=265–280|doi=10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|url-access=subscription}}</ref> ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 2006 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਾਮ ਕਰਮ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਾਮ ਕਰਮ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਚਿੱਤਰਣ ਸਖ਼ਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਕਵਰੇਜ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Hallgrimsdottir|first1=Helga Kristin|last2=Phillips|first2=Rachel|last3=Benoit|first3=Cecilia|date=August 2006|title=Fallen Women and Rescued Girls: Social Stigma and Media Narratives of the Sex Industry in Victoria, B.C., from 1980 to 2005|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|journal=Canadian Review of Sociology/Revue Canadienne de Sociologie|language=en|volume=43|issue=3|pages=265–280|doi=10.1111/j.1755-618X.2006.tb02224.x|url-access=subscription}}</ref> ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਪੇਸ਼ਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ) 'ਤੇ (ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ) ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nswp.org/es/news/impact-covid-19-sex-workers-europe|title=Impact of COVID-19 on Sex Workers in Europe|date=6 July 2020|website=Global Network of Sex Work Projects}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Brooks |first1=Samantha K. |last2=Patel |first2=Sonny S. |last3=Greenberg |first3=Neil |title=Struggling, Forgotten, and Under Pressure: A Scoping Review of Experiences of Sex Workers During the COVID-19 Pandemic |journal=[[Archives of Sexual Behavior]] |date=2023 |volume=52 |issue=5 |pages=1969–2010 |doi=10.1007/s10508-023-02633-3 |doi-access=free|pmid=37311934 |pmc=10263380 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Sex workers health: time to act |journal=[[The Lancet Public Health]] |date=2023 |volume=8 |issue=2 |page=e85 |doi=10.1016/S2468-2667(23)00006-3 |doi-access=free |last1=The Lancet Public Health |pmid=36709055 }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਵਰਚੁਅਲ ਸੈਕਸ ਸੇਵਾਵਾਂ)।[<ref name="saw.americananthro.org">{{Cite journal|last1=Nelson|first1=Alex J.|last2=Yu|first2=Yeon Jung|last3=McBride|first3=Bronwyn|date=2020-11-02|title=Sex Work during the COVID-19 Pandemic|url=https://saw.americananthro.org/pub/sex-work-during-the-covid-19-pandemic/release/1|journal=Exertions|language=en|doi=10.21428/1d6be30e.3c1f26b7|doi-broken-date=22 January 2026 |s2cid=228835857 |doi-access=free}}</ref><ref name="Back to the street">{{Cite web|last=Kabelka|first=Hannah|date=2020-05-25|title=Back to the Street|url=https://www.kit.nl/back-to-the-street/|website=KIT Royal Tropical Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=DeLacey|first=Hannah|date=2020-05-10|title=The precarisation of sex workers during the COVID-19 pandemic|url=https://leidenlawblog.nl/articles/the-precarisation-of-sex-workers-during-the-covid-19-pandemic|website=leidenlawblog.nl|language=en}}</ref> ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਵੈਬਕੈਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਨਲੀਫੈਨਜ਼) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Dickson|first=E. J.|date=2020-05-18|title=Sex Workers Built OnlyFans. Now They Say They're Getting Kicked Off|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/onlyfans-sex-workers-porn-creators-999881/|access-date=2021-12-28|magazine=Rolling Stone|language=en-US}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਵਰਚੁਅਲ ਸੈਕਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ (ਜਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਮਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Back to the street"/><ref name="saw.americananthro.org"/> ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿੱਤੀ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਵਿਡ-19 ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛੜੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਗੈਰ-ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last1=Bromfield|first1=Nicole F.|last2=Panichelli|first2=Meg|last3=Capous-Desyllas|first3=Moshoula|date=May 2021|title=At the Intersection of COVID-19 and Sex Work in the United States: A Call for Social Work Action|journal=Affilia|language=en|volume=36|issue=2|pages=140–148|doi=10.1177/0886109920985131|s2cid=232357870|issn=0886-1099|doi-access=free}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਬਾਲਗ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |last= Kilbride |first= Erin |date= 28 November 2023 |title= Landmark UN Report Calls for Sex Work Decriminalization |url= https://www.hrw.org/news/2023/11/28/landmark-un-report-calls-sex-work-decriminalization |website= Human Rights Watch |access-date= 11 August 2025}}</ref> == ਕਾਮ ਕਰਮ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ == ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 2009 ਦੇ ਮਾਰਚਾ ਗੇਅ ਵਿਖੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ === ਕਾਮ ਕਰਮੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ === ਡਾ. ਐਨੀ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਜ਼ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਦਸੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। <ref>{{Cite web|last=NSWP|date=2010-11-26|title=17 December: International Day to End Violence Against Sex Workers|url=https://www.nswp.org/event/17-december-international-day-end-violence-against-sex-workers|access-date=2021-04-08|website=Global Network of Sex Work Projects|language=en}}</ref> ਸਪ੍ਰਿੰਕਲ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਜ਼ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੀਏਟਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨ ਰਿਵਰ ਕਿਲਰ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|last=NSWP|date=2017-05-11|title=International Day to End Violence Against Sex Workers|url=https://www.nswp.org/event/international-day-end-violence-against-sex-workers|access-date=2021-04-08|website=Global Network of Sex Work Projects|language=en}}</ref> 17 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਸੰਗਠਨ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ, ਜ਼ੈਨੋਫੋਬੀਆ, ਨਸਲਵਾਦ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕਲੰਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਕੇ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਗੈਰ-ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਭਿਆਸ ਬਣ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web|last=Daring|first=Christa|title=Homepage|url=https://december17.swopusa.org/|access-date=2021-04-08|website=December 17th - International Day to End Violence Against Sex Workers|language=en-US|archive-date=2023-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813124143/https://december17.swopusa.org/}}</ref> === ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ === ਬਾਲਗ ਸਮੱਗਰੀ-ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ OnlyFans) ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਫੀ, ਸੁਝਾਅ, ਜਾਣਕਾਰੀ, ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਕਸ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। OnlyFans ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਾਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਗਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਲਾਭ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite news|title=Sex workers turned to OnlyFans, but so did a lot of amateurs|url=https://www.marketplace.org/shows/marketplace-tech/sex-workers-pivoted-onlyfans-there-are-lot-amateurs-there-too|access-date=2021-04-08|website=Marketplace|language=en-US}}</ref> OnlyFans ਨੇ ਕਾਮ ਕਰਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਮ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ OnlyFans ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜੋ ਸੈਕਸ ਕੰਮ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਾਹਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟਾਂ "ਸਪੱਸ਼ਟ" ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name=":8">{{Cite news|last=Bernstein|first=Jacob|date=2019-02-09|title=How OnlyFans Changed Sex Work Forever|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/02/09/style/onlyfans-porn-stars.html|access-date=2021-04-08|issn=0362-4331}}</ref> OnlyFans 'ਤੇ ਕਾਮ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਨਿਯਮਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਔਰਗੈਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। OnlyFans ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਹਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਸਾਥੀ ਬਣਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਔਰਗੈਜ਼ਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":8" /> == ਰਿਸ਼ਤੇ == === ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ === ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਾਮ ਕਰਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਰਾਹੀਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਸਤਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਧਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਮ ਕਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਤਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਡੂੰਘੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ; ਅਦਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Hochschild">{{cite book |last1=Hochschild |first1=Arlie Russell |title=The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling |date=1983 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05454-7 |url=https://archive.org/details/managedheart00arli |url-access=registration |language=en}}</ref> [[File:Woman lying on bed, looking at mirror, Berlin 2001.jpg|thumb|2001 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]] ਕਾਮ ਕਰਮੀ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਅਕਸਰ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Frank">{{cite book |last1=Frank |first1=Katherine |title=G-Strings and Sympathy: Strip Club Regulars and Male Desire |url=https://archive.org/details/gstringssympathy0000fran |date=2002 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-2972-5 |language=en}}</ref><ref name="Sanders">{{cite journal|last=Sanders |first=T. |year=2005 |title='It's Just Acting': Sex Workers' Strategies for Capitalizing of Sexuality |journal=Gender, Work and Organization |volume=12 |issue=4 |pages=319–342 |doi=10.1111/j.1468-0432.2005.00276.x|citeseerx=10.1.1.622.3543 }}</ref><ref name="Trautner">{{cite journal|last=Trautner |first=M. |year=2005 |title=Doing Gender, Doing Class: the Performance of Sexuality in Exotic Dance Clubs |url=https://archive.org/details/sim_gender-society_2005-12_19_6/page/771 |journal=Gender and Society |volume=19 |issue=6 |pages=771–788 |doi=10.1177/0891243205277253|s2cid=17217211 }}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗੀ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਹਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਰੀਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਕਾਮ ਕਰਮੀਆਂ ਲਈ, ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Frank" /><ref name="Brewis">{{cite book |last1=Brewis |first1=Joanna |last2=Linstead |first2=Stephen |title=Sex, Work and Sex Work: Eroticizing Organization |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-62177-4 |url=https://books.google.com/books?id=v9KFAgAAQBAJ&q=Sex%2C+Work+and+Sex+Work |language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਨਸਲੀ ਅੰਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਵੈਲਵੇਟ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ, ਔਰਤ ਡੋਮੀਨੇਟ੍ਰਿਕਸ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਟਿਸ਼ਾਈਜ਼ਡ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗੀ ਮਰਦ ਹਨ, ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਗੋਰੇ ਵਿਪਰੀਤ ਲਿੰਗੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਫੈਟਿਸ਼ਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|last1=Duberman|first1=Amanda|title=Meet The Dominatrix Who Requires The Men Who Hire Her To Read Black Feminist Theory|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/mistress-velvet_us_5a822b50e4b00ecc923d4eba|newspaper=Huffington Post|access-date=20 April 2018|date=2018-02-13}}</ref> ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਲਿੰਗੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਦਰਸ਼ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Hochschild" /> ਦੋਵਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਮੀਦਾਂ ਅਕਸਰ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਰਤ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾਇੰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Frank" /><ref name="Sanders" /><ref name="Sijuwade">{{cite journal|last=Sijuwade |first=P. |year=1996 |title=Counterfeit Intimacy: Dramaturgical Analysis of an Erotic Performance |journal=International Journal of Sociology of the Family |volume=26 |issue=2 |pages=29–41|doi=10.1080/01639625.1988.9967792}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਅਕਸਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref name="Weitzer" /><ref name="Sanders" /> ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਇੰਟ ਅਕਸਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਗਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="Frank" /><ref name="Sijuwade" /> ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਨਸਲੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਰਤ === ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ "ਨਸਲੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਰਤ" ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਲੋਬਲ ਨੌਰਥ ਸੰਗਠਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵਾਲੀ ਹੱਥੀਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨੂੰ "ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸੈਕਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/book/9780520397906/coercive-rehabilitation |access-date=2025-11-22 |website=University of California Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-02-26 |title=Travel agenda: From Shakespeare's home to beer-loving hikers |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/shakespeare-s-family-home-new-guide-for-beerloving-hikers-and-eurostar-delays-travel-agenda-a6897236.html |access-date=2025-11-22 |website=The Independent |language=en}}</ref> ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ "ਬਚਾਅ" ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":13">{{Cite web |title=University of California Press |url=https://www.ucpress.edu/book/9780520397906/coercive-rehabilitation |access-date=2025-11-22 |website=University of California Press |language=en}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ "ਨੇਕ ਕੰਮ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਬਾਈਬਲ ਅਧਿਐਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":13" /> ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ "ਨੈਤਿਕ" ਜਾਂ "ਬਚਾਅ-ਬਣਾਇਆ" ਸਾਮਾਨ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਵਾਸੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅਕਰਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਿਵ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":13" /> ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਬਚਾਅ ਤਰਕ ਕਾਲੀਆਂ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਢਾਂਚਾਗਤ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal |last=Kempadoo |first=Kamala |date=2007-10-01 |title=The war on human trafficking in the Caribbean |url=https://doi.org/10.1177/03063968070490020602 |journal=Race & Class |language=EN |volume=49 |issue=2 |pages=79–85 |doi=10.1177/03063968070490020602 |issn=0306-3968|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Policing Black Lives: State Violence in Canada from Slavery to the Present |url=https://fernwoodpublishing.ca/book/policing-black-lives |access-date=2025-11-22 |website=fernwoodpublishing.ca |language=en}}</ref> ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਸਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ, ਐਨਜੀਓ, ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਧੀਨ ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵਾਲੇ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal |last=Kempadoo |first=Kamala |date=2007-10-01 |title=The war on human trafficking in the Caribbean |url=https://doi.org/10.1177/03063968070490020602 |journal=Race & Class |language=EN |volume=49 |issue=2 |pages=79–85 |doi=10.1177/03063968070490020602 |issn=0306-3968|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Policing Black Lives: State Violence in Canada from Slavery to the Present |url=https://fernwoodpublishing.ca/book/policing-black-lives |access-date=2025-11-22 |website=fernwoodpublishing.ca |language=en}}</ref> === ਵਸਤੂਬੱਧ ਨੇੜਤਾ === ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਾਂਸਰਾਂ (ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ) ਨਾਲ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਹੈ।<ref name="Frank" /><ref name="Brewis" /> ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ (ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਿੱਜੀ, ਸੁਚਾਰੂ, ਭਾਵੁਕ ਜਗ੍ਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿਰਫ ਆਪਸੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"<ref name="Brewis" /> ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ, ਬੋਰੀਅਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਰਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Brewis" /> ਕਾਮ ਕਰਮੀਆਂ ਲਈ, ਵਸਤੂਗਤ ਨੇੜਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਸਥਾਨਕ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਉਲਝਣਾਂ" ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|last1=Williams|first1=Erica|title=Sex Tourism in Bahia: Ambiguous Entanglements|url=https://archive.org/details/sextourisminbahi0000will|date=2013|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-07944-3|page=224}}</ref> === ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਮੈਲਬੌਰਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ।<ref name=":5">{{cite journal |last1=Bellhouse |first1=Clare |last2=Crebbin |first2=Susan |last3=Fairley |first3=Christopher K. |last4=Bilardi |first4=Jade E. |title=The Impact of Sex Work on Women's Personal Romantic Relationships and the Mental Separation of Their Work and Personal Lives: A Mixed-Methods Study |journal=PLOS ONE |volume=10 |issue=10 |article-number=e0141575 |language=en |doi=10.1371/journal.pone.0141575 |pmid=26516765 |pmc=4627728 |date=30 October 2015|bibcode=2015PLoSO..1041575B |doi-access=free }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":5" /> ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਨੁਭਵੀ ਸਬੂਤ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੈਕਸ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖ ਖੋਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੌਨਸ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|title=Why Do Men Buy Sex?|first=Nikolas|last=Westerhoff|date=1 October 2012|journal=Scientific American|volume=21|issue=2s|pages=60–65|doi=10.1038/scientificamericanbrain0512-60}}</ref> ਡੌਲਫ ਜ਼ਿਲਮੈਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਇੱਕ-ਵਿਆਹ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਸਤਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="profiles.nlm.nih.gov">{{cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/nn|title=Report of the Surgeon General's Workshop on Pornography and Public Health: Background Papers: 'Effects of Prolonged Consumption of Pornography' |access-date=3 May 2016|date=1986-08-04}}</ref> ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ "ਵਿਆਹ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ" ਅਤੇ ਇਹ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ "ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲਗਾਵ, ਦਿਆਲਤਾ, ਦੇਖਭਾਲ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰੇਗੀ"।<ref>{{Citation|last1=Zillmann|first1=Dolf|author1-link=Dolf Zillmann|last2=Bryant|first2=Jennings|author2-link=Jennings Bryant|date=1988|title=Effects of Prolonged Consumption of Pornography on Family Values|journal=[[Journal of Family Issues]]|volume=9|issue=4|pages=518–544|doi=10.1177/019251388009004006|s2cid=146337747}}</ref> == ਸੰਬੰਧਧਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == * The Deuce (TV series) * The Girlfriend Experience (TV series) * Sand Dollars * Nights of Cabiria * The Florida Project * Top of the Lake * Whores' Glory * Mamma Roma * Buying Sex<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt3186984/|title=Buying Sex (2013)|website=IMDB}}</ref> * Meet the Fokkens<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2062989/|title=Meet the Fokkens (2011)|website=IMDb}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[Transgender sex worker|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]] * [[List of sex worker organizations|ਕਾਮ ਕਰਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[Migrant sex work|ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮ ਕਰਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]] rcsm9aag8zcsot82mykd46d46s7afxc ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 0 114564 844712 841488 2026-08-20T04:05:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844712 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:KHALSA.JPG|thumb|ਖੰਡਾ ਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ]] '''ਸਿੱਖ''', ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ: '''ਸਿਖ''') ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੱਖੀ]], 15ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਉੱਤਰ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿਖੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ [[ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਕੌਮ|ਕੌਮੀ]] ਫ਼ਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ शिष्य (ਸਿਸ਼ਯਾ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਜਾਂ शिक्ष (ਸਿਖਸ਼ਾ: ਸਿੱਖਿਆ) ਦਾ ਤਦਭਵ ਰੂਪ ਹੈ। == [[ਸਿੱਖ]] ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ == * '''[[ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ]]''' (1464-1518) ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੀ ਸੀ. * '''[[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]]''' (1494-1629)<ref>{{Cite web|url=http://www.sikh-heritage.co.uk/personalities/baba%20srichand/babasrichand.htm|title=Untitled Document|publisher=|access-date=2 April 2016}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੁਆਰਾ ਉਭਾਰਿਆ ਸੀ. ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ [[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਉਦਾਸੀ]] ਸੰੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ [[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਜੋਨੇਕ]] ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਦੂਰ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। * '''[[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ]]''' ('''[[ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ|ਮਾਤਾ]]''' ਖ਼ੀਵੀ) (1506-1582) ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ. ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸੋਈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ. ਕੇਵਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਭਵ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਨਕਲ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ ਹੈ. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਭਾਅ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. * '''[[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]]''' (6 ਅਕਤੂਬਰ 1506 - 8 ਸਤੰਬਰ 1631) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ. ਉਹ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਤਕ, ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਕੀਤਾ. * '''[[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]''' ('''[[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]''') (1551-1637) [[ਸਿੱਖ]] [[ਧਰਮ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਧਰਮ|ਹੈ]] . ਉਹ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ. ਉਹ ਇੱਕ ਯੋਗ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ . ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ. * '''[[ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ]]''' (1624-1705) ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ]] ਵਿੱਚ ਨੌਂਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਠਾਇਆ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੋਤਰੇ, ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ [[ਸਰਹਿੰਦ|ਸਿਰਹਿੰਦ-ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਸ ਹੋਏ. * '''[[ਮਾਈ ਭਾਗੋ]]''' ('''[[ਮਾਈ ਭਾਗੋ|ਮਾਈ]]''' ਭਗੋ)<ref>{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/bhago.html|title=Great Sikh Warriors|publisher=|access-date=2 April 2016|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320221721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/bhago.html|dead-url=yes}}</ref> ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ. ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ-ਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਸਿੱਖ, 1705 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਰਬੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ. ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁਕਤਸਰ (ਖਿਦ੍ਰਨਾ) ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਲਿਆ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ. ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 1708 ਵਿੱਚ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਰਿਟਾਇਰ ਅੱਗੇ. ਉਹ ਜਿਨਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ. * '''[[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]]''' (1644-1738) 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ. ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1699 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਹੁੰਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ. ਇਸ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਕਿ 1696 ਤੋਂ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ. ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. * '''[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]]''' (1780-1839) ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ 19 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪੁਨਰਜਾਤਪੁਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੰਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੇਰ-ਇ-ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ੇਰ". * '''[[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]''' ('''[[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਪੂਰਨ]]''' ਸਿੰਘ) (1904-1992) ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕ੍ਰਿਤ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਸੇਵਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ. ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ [[ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ]] ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ, ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. * '''[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਯੋਗੀ|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ]]''' (1929-2004) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੰਟਰਫੇਥ ਵਰਕ ਵਿੱਚ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੋਪਾਂ ਅਤੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦੌੜ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref><div> ਵਰਨੇ ਏ. ਦੁਸੇਬੇਰੀ (1999). "'ਨੈਸ਼ਨ' ਜਾਂ 'ਵਰਲਡ ਧਰਮ'? ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਨੇਰੀਟਿਟੀਜ਼: ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਵਿਚ: ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ. ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਐਨ. ਜੇਰਾਲਡ ਬੈਰੀਅਰ, ਸੰਪਾਦਕ. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਮਨੋਹਰ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਪੰਨੇ 127-139; ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ (2013) "Twenty-first Century: ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰਾਡੀਗਮ ਸ਼ਿਫਟ ਵਿੱਚ" ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ "ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ. ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਹਵਾ, ਸੰਪਾਦਕ. ਲੀਡੇਨ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ: ਬ੍ਰੈਲ ਐਨ.ਵੀ. ਪੀ. 43; ਓਪਨਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੱਖਰ (2005). ਸਿਖ ਪਛਾਣ: ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ. ਏਲਡਰਸ਼ੌਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਐਸਗੇਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਲਿਮਿਟੇਡ. ਸਫ਼ੇ 172-77 </div></ref> == ਸ਼ਹੀਦ == * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ|ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ]] ਲਾਹੌਰ, 1606 *[[ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ]] ਦਿੱਲੀ, 1675 * [[ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ]] ਦਿੱਲੀ, 1675 *[[ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ]] ਦਿੱਲੀ, 1675 * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦਿੱਲੀ, 1675 * ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ|ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਸਰਹਿੰਦ, 1705 * ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਸਿਰਹਿੰਦ, 1705 * [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1738 * [[ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ]] ਲਾਹੌਰ, 1745 * [[ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)|ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1 9 7 9 == ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ == * [[ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ|ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ]] * [[ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ]] *[[ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ]] * [[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਭਾਈ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ]] *[[ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] * [[ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] * [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਾਬਾਜੀ ਸਿੰਘ|ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਿੰਘ]] == [[ਗੁਰਬਾਣੀ|ਗੁਰਬਾਨੀ]] ਕੀਰਤਨ == *[[ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਨ *[[ਸਿੰਘ ਕੌਰ]] ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਏਜ ਯੁੱਗ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ * [[ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ]] ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯੁੱਗ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ == ਮਨੋਰੰਜਨ == === ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ === ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਆਲਾ * [[ਅਮਿਤੋਜ ਮਾਨ]] * [[ਸੋਨੀਆ ਆਨੰਦ]] * [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]] * [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] * [[ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]] * [[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ]] * [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]] * [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] * [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] * [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]] * [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] * [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] * [[ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ]] * [[ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ]] * [[ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ]] * [[ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ]] * [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] * [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] * [[ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ]] * [[ਮਾਹੀ ਗਿੱਲ]] * [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]] * [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] * [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]] * [[ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ]] * [[ਸਿਮਰਨ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ]] * [[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] * [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] * [[ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ]] * [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] === ਬਾਲੀਵੁੱਡ === *[[ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]] *[[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] *[[ਧਰਮਿੰਦਰ]] *[[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] *[[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] *[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ]] *[[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] *[[ਚੰਦਰਚੜ੍ਹ ਸਿੰਘ]] *[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਹਨੀ ਸਿੰਘ]] *[[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]] *[[ਅਭਿਮਨਯੂ ਸਿੰਘ]] *[[ਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ]] *[[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]] *[[ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ]] *[[ਪਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ]] *[[ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]] *[[ਗਰੇਸੀ ਸਿੰਘ]] *[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] *[[ਗੁਰੂ ਰੰਧਾਵਾ]] *[[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ]] *[[ਜੋਗਿੰਦਰ]] *[[ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ]] *[[ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ]] *[[ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ]] *[[ਮੰਗਲ ਢਿੱਲੋਂ]] *[[ਮਨੋਜ ਸਿੰਘ]] *[[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]] *[[ਨੇਹਾ ਧੁਪੀਆ]] *[[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ]] *[[ਪ੍ਰਿਆ ਗਿੱਲ]] *[[ਪ੍ਰਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼]] *[[ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ]] *[[ਸ਼ਾਦ ਰੰਧਾਵਾ]] *[[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] *[[ਸਵਰਨ ਲਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਸਵਰਨ ਲਤਾ]] *[[ਵਿਕਰਮ ਚਟਵਾਲ]] *[[ਵਿਮੀ]] *[[ਵਿੱਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] *[[ਯੋਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]] === ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ === *[[ਰਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਂਘ]] *[[ਚਾਰਮੀ ਕੌਰ]] *[[ਮਿਹਰਾਨ ਪਿਰਜ਼ਾਦਾ]] *[[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]] === ਹਾਲੀਵੁਡ === *[[ਗੁਰਿੰਦਰ ਚੱਡਾ]]<ref>[http://www.sikhtimes.com/bios_032603a.html Biographies – Gurinder Chadha: Bender of Rules]. The Sikh Times (2003-03-26). Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[http://www.sikhnet.com/-arts/gurinder-chadha-va-sikh-treasures Gurinder Chadha at the V&A: Sikh Treasures.]. SikhNet (2008-07-21). Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[http://www.sikhchic.com/film_stage/sikhbriton_filmmaker_gurinder_chadha_is_back The Art and Culture of the Diaspora | Sikh-Briton Filmmaker Gurinder Chadha is Back!]. sikhchic.com (2009-05-14). Retrieved on 2010-12-14.</ref> *[[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਘਿਰ]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/08_august/13/sikhs.shtml Press Office – Sikhs and the City]. BBC (2004-08-13). Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/england/desidownload/ Podcasts – Desi Download]. BBC. Retrieved on 2010-12-14.</ref> *[[ਨਿਮਰਤਾ ਕੌਰ ਗੁਜਰਾਲ]]<ref>[http://www.sikhchic.com/article-detail.php?id=55&cat=12 The Art and Culture of the Diaspora | Breaking the Mold: Namrata Singh Gujral]. sikhchic.com. Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[http://www.perfectpeople.net/biography/5700/namrata-singh-gujral.htm Namrata Singh Gujral Biography]. Perfect People (1976-02-26). Retrieved on 2010-12-14.</ref> *[[ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਾਗਰਾ]]<ref>[http://www.celebrityweddingbuzz.com/celebrity_weddings/2009/01/er-star-parminder-nagra-weds-in-traditional-sikh-ceremony.html Celebrity Weddings: “ER” Star Parminder Nagra Weds in Traditional Sikh Ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202024609/http://www.celebrityweddingbuzz.com/celebrity_weddings/2009/01/er-star-parminder-nagra-weds-in-traditional-sikh-ceremony.html |date=2010-02-02 }}. Celebrityweddingbuzz.com (2009-01-29). Retrieved on 2010-12-14.</ref> *[[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]] *[[ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ]] *[[ਵਾਰਿਸ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] === ਇੰਟਰਨੈਟ ਹਸਤੀਆਂ === * [[ਲਿਲੀ ਸਿੰਘ]] * [[ਜਸਮੀਤ ਸਿੰਘ]] ==== ਪੌਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭੰਗੜਾ ==== *[[ਡੀਜੇ ਏਡੀਐਕਸ|ਏਡੀਐਕਸ]] (ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ) *[[ਬੀ੨੧ (ਬੈਂਡ)|ਬੀ੨੧]] (ਬੈਲੀ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਜਸਪਾਲ) *[[ਬੱਲੀ ਸਗੂ]] *[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] *[[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] *[[ਜੈਜ਼ ਧੰਮੀ]] *[[ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ]] *[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] *[[ਬੌਬੀ ਫ਼ਰਿਕਸ਼ਨ]] *[[ਡਾਕਟਰ ਜਿਉਸ]] *[[ਹਾਰਡ ਕੌਰ]] *[[ਜਸ ਮਾਨ]] *[[ਜੇ ਸੀਨ]]<ref>[http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Jay-Sean-Biography/1E1CF02E335B19F148256F36000D03B0 Jay Sean Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233541/http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Jay-Sean-Biography/1E1CF02E335B19F148256F36000D03B0 |date=2016-03-03 }}. Sing365.com. Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3626214/The-first-Asian-prince-of-pop.html The first Asian prince of pop]. Telegraph (2004-10-28); retrieved 2010-12-14.</ref> *[[ਜੁੱਗੀ ਡੀ]]<ref>[http://www.desiparty.com/content/content.aspx?GetArticle=1&ArticleID=5&BackURL=/content/ContentHome.aspx Content|Juggy D profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709014856/http://www.desiparty.com/content/content.aspx?GetArticle=1&ArticleID=5&BackURL=%2Fcontent%2FContentHome.aspx |date=2011-07-09 }}, DesiParty.com;m retrieved 2010-12-14.</ref> *[[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਰੇਹਲ]] of [[Bombay Rockers]] *[[ਪੰਜਾਬੀ ਐੱਮਸੀ]] *[[ਰਿਚੀ ਰਿਚ]]<ref>[http://www.desihits.com/celebs/view/Rishi+Rich Rishi Rich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201650/http://www.desihits.com/celebs/view/Rishi+Rich |date=2016-03-04 }}. Desihits.com. Retrieved on 2010-12-14.</ref><ref>[http://singhisking.co.uk/?p=213 Rishi rich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110222629/http://singhisking.co.uk/?p=213 |date=2010-01-10 }}. Singh is King.co.uk (2008-12-29); retrieved 2010-12-14.</ref> *[[ਸਹੋਤਾਸ]] *[[ਸੁਖਬੀਰ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਸੁਖਬੀਰ]] *[[ਤਾਜ਼ (ਗਾਇਕ)|ਤਾਜ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Gurdas_Mann.jpg|thumb|102x102px|[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]]]] *[[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ]] *[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] *[[ਅਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ]] *[[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]] *[[ਬਲਰਾਜ ਸਿੱਧੂ]] *[[ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ]] *[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] *[[ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ]] *[[ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ]] *[[ਜਗਮੀਤ ਬਲ]] *[[ਕਮਲ ਹੀਰ]] *[[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] *[[ਲਾਲ ਚੰਦ ਯਮਲਾ ਜੱਟ]] *[[ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ]] *[[ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]] *[[ਮਿਕਾ ਸਿੰਘ]] *[[ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] *[[ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਸੰਗਤਾਰ]] *[[ਸਨਾਤਮ ਕੌਰ]] *[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] *[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ]] *[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ]] *[[ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰੱਖੀਆ]] *[[ਉਤਮ ਸਿੰਘ]] == ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਆਗੂ == * [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]] * [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] * [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ]] * [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ]] * [[ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ]] * [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] * [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]] * [[ਜਿੰਦ ਕੌਰ]] * [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਲਾਭ ਸਿੰਘ]] * [[ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ]] * [[ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ]] * [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] * [[ਸੁੱਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]] == ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ == * [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]], ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/bhagat.html ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109024439/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/bhagat.html |date=2019-01-09 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਾਟਕੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. * [[ਜਰਨਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] * ਗੁਰਦਾ ਸੈਨੀ * [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]],<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sarabha.html ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816043107/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sarabha.html |date=2016-08-16 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref>[http://www.searchsikhism.com/sarabha.html Sikh Martyrs – Kartar Singh Sarabha] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404004508/http://www.searchsikhism.com/sarabha.html|date=2010-04-04}}. Searchsikhism.com. Retrieved on 2010-12-14.</ref> ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ * ਲਹਿਹ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ * [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ]] * [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]]<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/udhams.html ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628084607/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/udhams.html |date=2009-06-28 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> * [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]] * [[ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ]] * [[ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਸਰਦਾਰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ]] ਚਾਚਾ ਸੀ * ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹਯਾਤਪੁਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ, ਉਹ [[ਸਿੱਖ]] ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਸਨ * [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ, ਉਹ 1920 ਵਿਆਂ ਦੇ [[ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਸਿੱਖ]] ਨੇਤਾ ਸਨ. * [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ]], ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ * [[ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਾਲਮੁਕੰਦ|ਭਾਈ ਬਾਲਮੁਕੰਦ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ * [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ|ਰਾਮ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ. * [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗਜ]] * [[ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ|ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਚਿਵਾਲਾ]] * [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ|ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ * [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼|ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼]], ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ * [[ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ|ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਚੋਪੜਾ]] * [[ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ]] * [[ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ]], [[ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਸੀ * ਮਾਇਆ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ * [[ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ]] * [[ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ|ਆਹਾਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ]] * [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]], ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ * [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ੇਰੂਮਾਨ|ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ]], ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ, ਸਿੱਖ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] * [[ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]], ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ * [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਵਤੰਤਰ]] == ਸਿਆਸਤਦਾਨ == === ਭਾਰਤ === * [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ|ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਕਾਹਲੋਂ]] *[[ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ]] * [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] * [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ]] * [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] * [[ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ]] * [[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] * [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]],<ref><div> [http://www.sikhtimes.com/bios_111405a.html ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ - ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ: ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ] ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2005-11-14); Retrieved 2010-12-14. </div></ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA46&dq=father+of+economic+reforms+manmohan&hl=en&sa=X&ei=qRq9VJ6pMsmiyASgvoGQDg&ved=0CDEQ6AEwAzha#v=onepage&q=father%20of%20economic%20reforms%20manmohan&f=false|title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty - K. Bhushan, G. Katyal - Google Books|date=|publisher=Books.google.com|access-date=2016-04-02}}</ref> * [[ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਮੋਨਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]],<ref>[http://www.india-server.com/news/montek-singh-ahluwalia-receives-sikh-of-4795.html Montek Singh Ahluwalia Receives Sikh Of The Year 2008 Award] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521171756/http://www.india-server.com/news/montek-singh-ahluwalia-receives-sikh-of-4795.html|date=2010-05-21}}, India-server.com; retrieved on 2010-12-14.</ref><ref><div> [http://www.journalism.co.uk/66/articles/532849.php ਮੋਂਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੋਰਮ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਡਿਨਰ ਲਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100826075121/http://www.journalism.co.uk/66/articles/532849.php |date=2010-08-26 }} Journalism.co.uk (2008-11-17). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://www.sikhnet.com/news/montek-singh-conferred-sikh-year-2008-award ਮੌਨਟੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਸਿੱਖ ਆਫ਼ ਦਿ ਯੀਅਰ' 2008 ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ] ਸਿੱਖनेट (2008-11-24). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ * [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] * [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] * [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] * [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] * [[ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)|ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ]] * [[ਉਜਲ ਸਿੰਘ|ਸਰਦਾਰ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ<ref>{{Cite web|url=http://www.tnrajbhavan.gov.in/PastGovernors.htm|title=Past Governors|publisher=[[Raj Bhavan, Chennai]]}}</ref> * [[ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ]] * [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] * [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] *[[ਸੁਖਮਿੰਦਰਪਾਲ ਗਰੇਵਾਲ]] *[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] * [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]] * [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ]] *[[ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] === ਕੈਨੇਡਾ === * [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੱਲ੍ਹੀ]] - ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਐਮਪੀ * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਂਗਟ]] - ਲਿਬਰਲ ਐਮਪੀਪੀ, ਬਰੈਂਪਟਨ * [[ਗੁਲਜਾਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] - [[ਮਾਨੀਟੋਬਾ|ਮੈਨੀਟੋਬਾ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ * [[ਗੁਰਮੰਤ ਗਰੇਵਾਲ]] - ਸਾਬਕਾ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਅੱਧਾ (ਨੀਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ) * [[ਹਾਰਡੀ ਬੈਂਸ]] - 1970 ਤੋਂ 1 997 ਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਆਗੂ * [[ਹਰਿੰਦਰ ਤੱਖਰ]] - ਓਨਟੇਰੀਓ ਲਿਬਰਲ ਐਮ ਪੀ ਪੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ * [[ਹੈਰੀ ਬੈਂਸ]] - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ * [[ਹਰਬ ਧਾਲੀਵਾਲ]] - ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ * [[ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ]] - ਓਨਟਾਰੀਓ ਐਨਡੀਪੀ ਐੱਮਪੀਪੀ / ਫੈਡਰਲ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ * [[ਵਿਕ ਢਿੱਲੋਂ]] - ਓਨਟਾਰੀਓ ਲਿਬਰਲ ਐੱਮ ਪੀ ਪੀ * [[ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਜਣ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਾਊਥ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (ਕੈਨੇਡਾ) * [[ਨਵਦੀਪ ਬੈਂਸ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ * [[ਅਮਰਜੀਤ ਸੋਹੀ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ * [[ਬਰਦਿਸ਼ ਚੱਗਰ]] - ਲਿਬਰਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਗੂ * [[ਉੱਜਲ ਦੁਸਾਂਝ]] - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ, ਸਾਬਕਾ ਐੱਮ ਪੀਪੀ, ਸਾਬਕਾ ਫੈਡਰਲ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ * [[ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਗਿੱਲ]] - ਵਿਧਾਇਕ, ਕੈਲਗਰੀ-ਗ੍ਰੀਨਵੇਅ, ਅਲਬਰਟਾ === ਮਲੇਸ਼ੀਆ === *[[ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਿਓ]] - ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ * [[ਕਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] - ਡੀਏਪੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਉਰਫ਼ "ਜੇਲੂਤੋਂੰਗ ਦਾ ਟਾਈਗਰ") === ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ === *[[ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਬਕਸ਼ੀ]], 2008 ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਐਮ ਪੀ) * ਸੁੱਖੀ ਟਰਨਰ, ਡੂਨੇਡਿਨ ਦੇ ਮੇਅਰ 1995-2005 === ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ === * [[ਪਰਮਜੀਤ ਢਾਂਡਾ]], ਸਾਬਕਾ ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ * [[ਤਨਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀ]], ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ * [[ਪ੍ਰੀਤ ਗਿੱਲ]], ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ * [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]], ਗੈਰ-ਪਾਰਟੀ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਪੀਅਰ * [[ਮਾਰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ]], ਸਾਬਕਾ ਲੇਬਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ * [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]], ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ * [[ਪੌਲ ਉੱਪਲ]], ਸਾਬਕਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ === ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ === * [[ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਰੰਧਾਵਾ]] ਯੂ ਐਨ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿੱਕੀ ਹੇਲੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ) * [[ਪ੍ਰੀਤ ਭਰਾਰਾ]] (ਜਨਮ 1968), ਸਾਬਕਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਟਾਰਨੀ * [[ਹਰਮੀਤ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ * [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਿੱਲ]], ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ * [[ਮਾਰਟਿਨ ਹੋਕ]] (ਜਨਮ 1952), ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * [[ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌੰਦ]] (1899-1973), ਡੈਮੋਯੇਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ) (1892-1967) ਲੇਖਕ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ. * [[ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਤੌਨਕ]] (1982 - 2003) ਸਿਪਾਹੀ, ਕੇਆ, ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ * [[ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]], ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਬੋਕਨ ਮੇਅਰ ਨੇ ਚੋਣ ਕੀਤੀ. * [[ਗੁਰਬੀਰ ਗਰੇਵਾਲ]], ਨਿਊਜਰਸੀ ਦੇ 61 ਵੇਂ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ == ਖਿਡਾਰੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Milkha_Singh.jpg|thumb|163x163px| [[ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]] ]] * [[ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]],<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sports/milkha.html ਸਿੱਖ ਸਪੋਰਟਸ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਫਲਾਇੰਗ ਸਿੱਖ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225164938/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sports/milkha.html |date=2015-02-25 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/milkha-singh.html ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ] Mapsofindia.com; Retrieved 2010-12-14. </div></ref><ref><div> [http://www.rediff.com/sports/2000/sep/08milka.htm ਓਲੰਪਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ: ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ] . Rediff.com; Retrieved 2010-12-14. </div></ref><ref>[http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Milkha_Singh_The_Flying_Sikh/index0.html Milkha Singh The Flying Sikh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324114916/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Milkha_Singh_The_Flying_Sikh/index0.html|date=2010-03-24}}. Sadapunjab.com; retrieved 2010-12-14.</ref> * [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] * [[ਕਮਲਜੀਤ ਸੰਧੂ]] * [[ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ]],<ref><div> [http://www.sikhtimes.com/bios_041904a.html ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ - ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ: "ਮੈਂ ਰਨ ਓਨ ਟਾਕਿੰਗ ਟੂ ਫਾਈਬਰ"] ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2004-04-19); Retrieved 2010-12-14. </div></ref> ਇੱਕ 100 ਸਾਲਾ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ === ਬਾਸਕਟਬਾਲ === * [[ਸਿਮ ਭੁੱਲਰ]], ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਸਕੇਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.sacbee.com/sports/nba/sacramento-kings/article17482079.html|title=Region’s Sikhs rally behind Kings rookie Sim Bhullar|last=Magagnini|first=Stephen|date=April 5, 2015|work=[[Sacramento Bee]]|access-date=2 June 2016}}</ref> * [[ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਭਮਰਾ]] === ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ === * [[ਐਂਡ੍ਰਿਊ ਸਿੰਘ ਕੂਨਰ]], ਕੈਨਡਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਬੈਂਤਵਵੇਟ ਵਿਜੇਤਾ * [[ਆਕਾਸ਼ ਭਾਤਿਆ]], ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਫ਼ੈਦਰਵੇਟ ਪੇਸ਼ੇਵਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ === ਸਾਈਕਲਿੰਗ === * [[ਅਲੇਕੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ<ref><div> [http://www.sikhtimes.com/books_060803a.html ਬੁੱਕ ਰਿਵਿਊ - ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿਹਰੇ] . ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2003-06-08). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://www.tribuneindia.com/2003/20030308/windows/note.htm ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ - ਵਿੰਡੋਜ਼ - ਨੋਟ ਲੈਣਾ] ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਅਮਾ ਡਾਟ (2003-03-08). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> (ਲੋਸ ਐਂਜਲਾਸ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕਸ) === ਕ੍ਰਿਕੇਟ === * [[ਨੁਰੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] * [[ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੀਨੀਅਰ]] * [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]], ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ * [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] * [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] * [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]]<ref name="sikhtimes.com"><div> [http://www.sikhtimes.com/news_100706b.html ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਜ਼ਸ - ਹਰਭਜਨ ਨੇ ਵਾਲ ਡਾਊਨ ਲੈਟਿੰਗ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਐਸਐਮਜੀਪੀ ਸਲਾਮਾ] ਦ ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ (2006-10-07); Retrieved 2010-12-14. </div></ref> * [[ਈਸ਼ ਸੋਢੀ]] ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ * [[ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] * [[ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਨੀ]] * [[ਮੋਂਟੀ ਪਨੇਸਰ]],<ref><div> [http://www.biographyonline.net/sport/monty_panesar.html ਮੋਂਟੀ ਪਨੇਸਰ ਜੀਵਨੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100607124042/http://www.biographyonline.net/sport/monty_panesar.html |date=2010-06-07 }}, ਜੀਵਨੀਓਨਲਾਈਨ. Retrieved 2010-12-14. </div></ref> ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ * [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]], ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ * [[ਰਵੀ ਬੋਪਾਰਾ]],<ref><div> [http://www.cricketnirvana.com/players/england/ravi-bopara.html ਰਾਵੀ ਬੋਪਾਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324234129/http://www.cricketnirvana.com/players/england/ravi-bopara.html |date=2012-03-24 }}, ਕ੍ਰਿਕੇਟਇਨਰਵਨਾ. Com; Retrieved 2010-12-14. </div></ref> ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * [[ਰਿਤਿੰਦਰ ਸੋਢੀ]] * [[ਸਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] * [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਸੰਨੀ ਸੋਹਲ]] * [[ਵੀਆਰਵੀ ਸਿੰਘ]] * [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] * [[ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ]] * [[ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਬੁਮਰਾਹ]] === ਘੋੜਸਵਾਰ === * [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] === ਫੁੱਟਬਾਲ === * [[ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] * [[ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]] ==== ਸੰਗਠਨ ==== * [[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] * [[ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]]<ref>[http://www.vif-fotball.no/article888577.ece Vålerenga Fotball] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024015502/http://www.vif-fotball.no/article888577.ece|date=2007-10-24}}. Vif-fotball.no; retrieved 2010-12-14.</ref> * [[ਰਿੱਕੀ ਬੈਂਸ]] * [[ਰੌਜਰ ਵਰਡੀ]] * [[ਡੈਨੀ ਬਾਠ]] * [[ਮਲਵਿੰਦ ਬੇਨਿਨਿੰਗ]] === ਗੋਲਫ === * [[ਜੋਤੀ ਰੰਧਾਵਾ]]<ref name="hindustantimes.com">[http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/viewscolumnskhushwantsingh/Rooting-for-the-turban/Article1-518784.aspx Rooting for the turban] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419065529/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/viewscolumnskhushwantsingh/Rooting-for-the-turban/Article1-518784.aspx|date=2010-04-19}}. Hindustan Times (2010-03-14); retrieved 2010-12-14.</ref> * [[ਅਰਜੁਨ ਅਟਵਾਲ]]<ref name="hindustantimes.com" /> * [[ਗਗਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ]]<ref name="hindustantimes.com" /> * [[ਅਸ਼ਬੇਅਰ ਸੈਣੀ]] * [[ਜੀਵ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਵਿਜੈ ਸਿੰਘ]] === ਹਾਕੀ === *[[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਰਵੀ ਕਾਹਲੋਂ]] *[[ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ]] *[[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]] *[[ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] *[[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ]] *[[ਗਗਨ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਗਰੇਵਾਲ ਸਿੰਘ]] *[[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ)|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਲਰ]] (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ) *[[ਜੁਝਰ ਖੈਹਿਰਾ]] *[[ਕੁਲਬੀਰ ਭਉਰਾ]] *[[ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ]] *[[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ]] *[[ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ]] *[[ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ, ਜਨਮ ੧੯੭੧)|ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] *[[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] === ਮਿਸ਼ਰਤ ਯੁੱਧ ਕਲਾ === * [[ਕੁਲਤਾਰ ਗਿੱਲ]] ==== ਮੁਆਏ ਥਾਈ ==== * [[ਕਾਸ਼ ਗਿੱਲ]] === ਭਾਰ ਚੱਕਣਾ === * [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏਲੂ]], ਸਿੱਖ ਪੈਰਾਲਪੀਅਨ ਅਤੇ ੨੦੦੪ ਐਥਨਜ਼ ਕਾਂਸੀ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ === ਰਗਬੀ === * [[ਟੋਸ਼ ਮੈਸਨ]] === ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ === * [[ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ]]<ref name="hindustantimes.com"/><ref><div> [http://worldsikhnews.com/6%20August%202008/Sikh%20shooter%20wins%20first%20ever%20individual%20gold%20for%20India%20at%20Olympics.htm ਡਬਲਯੂ ਐਸ ਐਨ-ਸਪੋਰਟਸ ਨਿਊਜ਼-ਸਿੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208175643/http://worldsikhnews.com/6%20August%202008/Sikh%20shooter%20wins%20first%20ever%20individual%20gold%20for%20India%20at%20Olympics.htm |date=2011-12-08 }} . ਵਰਲਡਿਸਿਖਨਸ.ਕਾੱਮ (2008-08-11). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://www.sikhnet.com/daily-news/sikhs-shoot ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਰਦੇ] ਹਨ ਸਿਖनेट (2008-08-13); Retrieved 2010-12-14. </div></ref><ref><div> [http://www.nriinternet.com/NRIsports/INDIA/A_Z/B/Abhinav_Bindra_1/1_Won_Gold-Medal.htm ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ] Nriinternet.com; Retrieved 2010-12-14. </div></ref> ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ * [[ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ|ਅਵਨੀਤ ਸਿੱਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ * [[ਮਾਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ * [[ਹੀਨਾ ਸਿੱਧੂ]], ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਜੇਤਾ === ਤੈਰਾਕੀ === * [[ਪੈਮੇਲਾ ਰਾਏ]], ੧੯੮੪ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ, ੧੯੮੬ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ === ਕੁਸ਼ਤੀ === * [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਰੰਧਾਵਾ]] * [[ਟਾਈਗਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ]]<ref><div> [http://www.garywill.com/wrestling/canada/singh.htm ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਫ਼ਾ: ਟਾਈਗਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307035224/http://www.garywill.com/wrestling/canada/singh.htm |date=2010-03-07 }} ਗੈਰੀਵਿਲ.ਕਾਮ. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://in.rediff.com/sports/2005/may/05sspec.htm ਟਾਈਗਰ ਸਿੰਘ: ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਆਦਮੀ - ਰੈਡੀਫ ਖੇਡਾਂ] In.rediff.com (2005-05-05); 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref><div> [http://www.sceneandheard.ca/article.php?id=1080&morgue=1 SceneandHeard.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505075751/http://www.sceneandheard.ca/article.php?id=1080&morgue=1 |date=2009-05-05 }} SceneandHeard.ca 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> * [[ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਜਿੰਦਰ ਮਹਿਲ]] * [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਗੌਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸਹੋਤਾ]] * [[ਅਰਜਨ ਭੁਲਰ]] * [[ਟਾਈਗਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ]] == ਕਾਰੋਬਾਰ == {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} *[[Ajay Banga]], Billionaire; President/COO, MasterCard; ex-CEO- Citi Group-Asia Pacific *[[Analjit Singh]], Billionaire; founder/chairman, Max India Limited; chair, Max New York Life Insurance Company Ltd; Max Healthcare Institute Ltd and Max Bupa Health Insurance Company Ltd *[[Dyal Singh Majithia]], Indian banker *[[Gurbaksh Chahal]]<ref>[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/10/24/LV8P13K9P3.DTL&hw=gurbaksh&sn=001&sc=1000 Advice from young millionaire Gurbaksh Chahal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006052206/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/10/24/LV8P13K9P3.DTL&hw=gurbaksh&sn=001&sc=1000 |date=2011-10-06 }}. Sfgate.com (2008-10-26). Retrieved on 2010-12-14.</ref> *[[H. S. Bedi (entrepreneur)]], Telecom *[[Jay Sidhu]], Billionaire; former Chairman and CEO of Sovereign Bancorp *[[Jessie Singh Saini]], Billionaire; founder of BJS Electronics and notable American industrialist of Indian descent. *[[Jojar S Dhinsa]] *[[M. S. Banga]], Billionaire; ex-CEO, Hindustan Lever *[[Malvinder Mohan Singh]], Billionaire; Ranbaxy/Fortis Group *[[Mohan Singh Oberoi]]<ref>{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/ms-oberoi.html|title=M.S. Oberoi Profile|publisher=|accessdate=2 April 2016|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322045630/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/ms-oberoi.html|url-status=dead}}</ref> *[[Sanjiv Sidhu]], Billionaire; Founder and President of [[i2 Technologies]] *[[Sant Singh Chatwal]],<ref name="forbes.com">[https://www.forbes.com/global/2006/0619/078.html Upgrading], Forbes.com; retrieved 14 December 2010</ref> owner of the Bombay Palace chain of restaurants and Hampshire Hotels & Resorts *[[Satwant Singh]], Le Meridien Hotel, DSS Enterprises, Pure Drink *[[Shivinder Mohan Singh]], Billionaire; Ranbaxy/Fortis Group *[[Tom Singh]], founder, New Look (Fashion chain) *[[Trishneet Arora]], author *[[Vikram Chatwal]], hotelier *[[Kuldip Singh Dhingra]] - Billionaire; Owner of [[Berger Paints India]] *[[Gurbachan Singh Dhingra]] - Billionaire; Owner of [[Berger Paints India]] *[[Jasminder Singh]] - Billionaire {{Div col end}} == ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ == * ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ * [[ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ|ਜੋਧ ਸਿੰਘ]] * [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ]] == ਪੱਤਰਕਾਰ == * [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ]] * ਸੱਥਨਾਮ ਸੰਘੇੜਾ * ਬੰਦੰਤੈਂਟ ਸਿੰਘ == ਲੇਖਕ == === ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ === * ਰਾਜਕੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ * [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] * [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] * [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] * [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ|ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] * [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ|ਜਸਵੰਤ ਨੇਕੀ]] * [[ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] * [[ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] * [[ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ|ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] (ਨਾਟਕਕਾਰ) * [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] * [[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] * [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ === * [[ਰੂਪੀ ਕੌਰ|ਰੁਪਈ ਕੌਰ]] * ਬਾਲੀ ਰਾਏ * ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ * [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] * ਦਿਆਲ ਕੌਰ ਖਾਲਸਾ * ਰਾਣਜ ਧਾਲੀਵਾਲ * ਸ਼ਾਨਾ ਸਿੰਘ ਬਾਲਡਵਿਨ == ਮਾਡਲ == * ਜੈਸੀ ਰੰਧਾਵਾ * [[ਸਨੀ ਲਿਓਨ]] == ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ == * ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਣੀ,<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/kapany.html ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਣੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708012152/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/kapany.html |date=2008-07-08 }} Sikh-history.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sikhpress.com/story/1166|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510032554/http://www.sikhpress.com/story/1166|archive-date=May 10, 2009|dead-url=yes|access-date=April 28, 2010}}</ref> ਓਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ * [[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]],<ref><div> [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/puransingh.html ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਪੜ੍ਹੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726141832/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/puransingh.html |date=2010-07-26 }} . Sikh-history.com (1904-06-04). 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref><ref>[http://sikhfoundation-store.org/catalog/selfless-life-bhagat-puran-singh-pingalwara-p-236.html A Selfless Life – Bhagat Puran Singh of Pingalwara: A Selfless Life – Bhagat Puran Singh of Pingalwara] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728022610/http://sikhfoundation-store.org/catalog/selfless-life-bhagat-puran-singh-pingalwara-p-236.html|date=2011-07-28}}. Sikhfoundation-store.org (2009-06-02). Retrieved on 2010-12-14.</ref> ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਪਾਹਜ ਘਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ * ਭਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਪਨੇਸਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋ ਸਿਧਾਂਤ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ (ਸਮੁਦਾਏ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ) ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ. * ਹਰਪਾਲ ਕੁਮਾਰ, ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਯੂਕੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ == ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ == * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.sikh-heritage.co.uk/arts/amritashergil/amritashergill.html|title=Untitled Document|publisher=|access-date=2 April 2016}}</ref><ref><div> [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/art-culture/amrita-sher-gill.html ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ] Mapsofindia.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> * [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਐਸ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ|ਐਸ. ਜੀ. ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਜੀ ਐਸ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ]] * [[ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ]] == ਆਰਕੀਟੇਕ == * [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ)]], ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ == ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ == * [[ਡੇਵਿਡ ਸ਼ੈਨਾਹੌਫ਼-ਖ਼ਾਲਸਾ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ ਬਾਇਓਕਿਰਕਿਊਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੁੰਡਲਨੀ ਯੋਗਾ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਉਚੇਰੀ ਖੋਜਕਰਤਾ. * [[ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ]], ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ, [[ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ. * [[ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ]], [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] - ਕੁੰਡਲਨੀ ਯੋਗਾ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਆਧਾਰ == ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ == === ਦਵਾਈ === * ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਹੋਤਾ, ਕਾਰਡੀਆਲੋਜਿਸਟ; ਐਫਡੀਆ-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਪਰਫਿਊਜ਼ਨ ਬੈਲੂਨ ਐਂਜੀਓਪਲਾਸਟੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਅਤੇ 24 ਹੋਰ ਮੈਡੀਕਲ ਇਨਪੁਟੀਆਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਰੱਖੇ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}} * ਹਰਮਿੰਦਰ ਡੂਆ ਨੇ, " ਦੂਆ ਦੀ ਲੇਅਰ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਪਿਛਲੀ ਅਣਜਾਣ ਪਰਤ ਲੱਭੀ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2016}} === ਫਿਜ਼ਿਕਸ === * ਫਾਈਬਰ ਆਪਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤਾ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਪਨੀ ''ਫਾਰਚੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ '''''ਬਿਜਨਸਮੈਨ ਆਫ ਦ ਸੈਂਚੁਰੀ''''' (22 ਨਵੰਬਰ, 1999) ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ "ਅਨਸੰਗ ਹੀਰੋਜ਼" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2015}} == ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੇਸ਼ਾਵਰ == === ਕਾਨੂੰਨ === * [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਬੈਰਿਸਟਰ)|ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ]] - ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬੈਰਿਸਟਰ === ਬੈਂਕਿੰਗ === * [[ਕਮਲ ਹੋਥੀ]] - ਲੌਇਡਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬੈਂਕਰ == ਫੌਜੀ ਆਗੂ == === ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ === * [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ [[ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ<ref><div> [http://www.mapsofindia.com/who-is-who/defence/marshal-arjan-singh.html ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ] Mapsofindia.com. 2010-12-14 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. </div></ref> * [[ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ]] [[ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ]], ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] * [[ਹਵਾਈ ਮੁਖੀ ਫੌਜਦਾਰ]] [[ਬਿਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ]], ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]]। === ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਫੌਜਦਾਰ === * [[ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ]] * [[ਤਿਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] * [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] * [[ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਫ਼ਸਰ)|ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ]] === ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ === * ਜਨਰਲ [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ * ਜਨਰਲ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਜਨਰਲ)|ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ]] [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ * ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ [[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਸਿਪਾਹੀ)|ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ]] == ਫੌਜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ == === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ === ==== ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ ==== * [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ]] [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰੌਸ|ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖ ਸੀ]] * [[ਨੰਦ ਸਿੰਘ]] * [[ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] * [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ]] * [[ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]] === ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ === ==== ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ==== * [[ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]], ਕੇਵਲ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ]] ਦੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ]] ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ * [[ਸੂਬੇਦਾਰ|ਸੁਬੇਦਾਰ]] [[ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] * [[ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ==== ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ ==== * [[ਦੀਵਾਨ ਰਣਜੀਤ ਰਾਏ]] ਮਹਾਂਵੀਰ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ * ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ]] * [[ਸੰਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ]] * ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦਪੁਰੀ]], ਲੋਂਗਵੇਲਾ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ * ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਖ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸੂਚੀਆਂ]] 2ucahxon2w5rbj728wyloh38rq28eel ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ 0 123453 844702 705524 2026-08-20T00:44:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844702 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Shabbir Ali.jpg|thumb|ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ]] '''ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shabbir Ali;''' ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1956), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www.indianfootball.de/data/halloffame/ali_shabbir.html |title=Shabbir Ali |access-date=2019-12-09 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084422/http://www.indianfootball.de/data/halloffame/ali_shabbir.html |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2011 ਵਿਚ, [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ]] ਜੋ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2371238.ece|title=National sports awards announced|date=19 August 2011|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref>[http://www.ndtv.com/article/sports/gagan-narang-confirmed-for-khel-ratna-award-177233 Gagan Narang confirmed for Khel Ratna award] [[NDTV]], Press Trust of India on 18 August 2011.</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ ਨੂੰ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟਰਾਈਕਰ, ਸ਼ਬੀਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ।<ref name="autogenerated1"/> [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] ਵਿਚ ਟਾਟਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੱਬੀਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਕਲੱਬ ਨੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁਹੰਮਦਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਉਸੇ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਉੱਚਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਚੁਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਪੀ ਕੇ ਬੈਨਰਜੀ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਬਾਈਚੁੰਗ ਭੂਟੀਆ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਕੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ। ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ 1976 ਦੇ ਮਰੇਡੇਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ 35 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਫੁੱਟਬਾਲਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ।<ref name="autogenerated1"/> 1972 ਤੋਂ 1984 ਦਰਮਿਆਨ 13 ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਬੀਰ ਅਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਵੈਚਾਲਤ ਚੋਣ ਰਿਹਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕ, ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਮਰਡੇਕਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਗੋਲਡ ਕੱਪ, ਕਿੰਗਜ਼ ਕੱਪ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ, ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕਸ, ਨਹਿਰੂ ਕੱਪ, ਮਰਡੇਕਾ ਅਤੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref name="autogenerated1"/> == ਅਵਾਰਡ == ਉਸ ਨੂੰ [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ|ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ]] ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 1997 ਤੋਂ 1999 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਚ '''ਗੋਆਨ ਆਊਟਫਿੱਟ ਸਲਗਾਓਕਰ ਕਲੱਬ''' ਦੀ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫੁਟਬਾਲ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="autogenerated1"/><ref>{{Cite web |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/indian-striker-shabbir-ali-became-first-footballer-to-win-the-prestigious-dhyan-chand-award-1311764944-1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-09 |archive-date=2011-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808110525/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/indian-striker-shabbir-ali-became-first-footballer-to-win-the-prestigious-dhyan-chand-award-1311764944-1 |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] myvaouh1mpnb147neic8wn9wocxx4op ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਆ 0 123838 844683 827979 2026-08-19T20:14:09Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 2 books for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844683 wikitext text/x-wiki '''ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਆ''' (''ਕੈਨਿਸ ਡਿਰਸ'', "ਡਰਾਉਣਾ ਕੁੱਤਾ") [[ਜਿਨਸ (ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ)|ਜੀਨਸ]] ''ਕੈਨਿਸ'' ਦੀ ਇੱਕ [[ਲੋਪ|ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ]] [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ]] ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਪ੍ਰਾਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਾਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਰ-ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ''ਸਮਾਈਲਡਨ ਫੈਟਲਿਸ'' ਬਿੱਲੀ ਹੈ। ਪਛੜੇ ਪਲਾਇਸਟੋਸੀਨ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਹੋਲੋਸੀਨ ਯੁੱਗ (125,000-9,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਦੌਰਾਨ ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਆ [[ਅਮਰੀਕਾ (ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ)|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ 1858 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ: ਪਹਿਲੀ ''ਕੈਨਿਸ ਡਿਰਸ ਗਿਲਦਾਈ'' ਅਤੇ ਦੂਜੀ ''ਕੈਨਿਸ'' ''ਡਿਰਸ ਡਿਰਸ'' ਆਦਿ। ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਆ ਸ਼ਾਇਦ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ''ਆਰਬਰਬਸਟਰ'' ਦੇ ਭੇੜੀਏ (''ਕੈਨਿਸ ਆਰਬਰਬਸਟਰਿ'') ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ [[ਪਥਰਾਟ|ਜੈਵਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਦੇ ਰਾਂਚੋ ਲਾ ਬ੍ਰੀਆ ਟਾਰ ਪਿਟਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ, [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਸੁਨਾਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇੜੀਏ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾਈ {{Convert|2,255|m|ft|-1|sp=us}} ਹੈ। ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਏ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਹਿੱਸੇ 42 42 ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਗੈਰ-ਪੁਸ਼ਟੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧ ਲੌਰੇਨਟਾਈਡ ਅਤੇ ਕੋਰਡਿਲਰਨ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਤਾਪਮਾਨ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼੍ਰੇਣੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Dire_Wolf_Skulls_La_Brea_2005-08-01.JPG|thumb| ਪੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਡਾਇਰ ਭੇੜੀਏ ਦੀਆਂ 404 ਖੋਪੜੀਆਂ ਜੋ ਲਾ ਬ੍ਰੀਆ ਟਾਰ ਪਿਟਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।<ref name="page"><cite class="citation web">Page Museum. [https://web.archive.org/web/20170125214327/http://www.nhm.org/site/research-collections/rancho-la-brea/view-collections "View the collections at Rancho La Brea"]. ''The Natural History Museum of Los Angeles County Foundation''. Archived from [http://www.nhm.org/site/research-collections/rancho-la-brea/view-collections the original] on 25 January 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 December</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ]] 1850 ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਭੇੜੀਏ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਕੈਨਿਸ ਡਿਰਸ'' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਮੂਨਾ 1854 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਇਵਾਨਸਵਿਲੇ ਨੇੜੇ ਓਹੀਓ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸੇਫ ਗ੍ਰੈਨਵਿਲੇ ਨੋਰਵੁੱਡ ਨੇ ਈਵੈਨਸਵਿੱਲੇ ਦੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਏ ਲਿੰਕ ਤੋਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਫੋਸਿਲਾਇਜਡ ਜਬਾੜੇ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸੇਫ ਲੇਡੀ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਮੂਨਾ ਭੇੜੀਏ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''ਕੈਨਿਸ ਪ੍ਰਾਈਮੈਵਸ'' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="leidy1854"><cite class="citation journal">Leidy, J. (1854). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/1694312#page/221/mode/1up "Notice of some fossil bones discovered by Mr. Francis A. Lincke, in the banks of the Ohio River, Indiana"]. ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'' (7): 200.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਦੀ [[ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਖੇ ਨੌਰਵੁੱਡ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈਡੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ (ਇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਿਸ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਵਰਣਨ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।1857 ਵਿੱਚ ਨੇਬਰਾਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨੀਓਬਰਾ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਡੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ''ਕੈਨਿਸ'' ਪ੍ਰਾਜਾਤੀ ਦਾ ਵਰਟਬਰਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਇਰਸ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="leidy1858"><cite class="citation journal">Leidy, J. (1858). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/26289610#page/41/mode/1up "Notice of remains of extinct vertebrata, from the Valley of the Niobrara River, collected during the Exploring Expedition of 1857, in Nebraska, under the command of Lieut. G. K. Warren, U. S. Top. Eng., by Dr. F. V. Hayden, Geologist to the Expedition, Proceedings"]. ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia''. '''10''': 21.</cite></ref> ''  ਪ੍ਰਾਈਮੇਵਸ'' (ਲੇਡੀ 1854) ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਕੈਨਿਸ ਇੰਡੀਅਨਸਿਸ'' (ਲੇਡੀ 1869) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਲੇਡੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੀਮਾਏਵਸ ''ਸੀ, ਜੋ'' ਪਿਛਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਇਨ ਹੌਟਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="leidy1869"><cite class="citation journal">Leidy, J. (1869). [https://www.biodiversitylibrary.org/item/60918#page/374/mode/1up "The extinct mammalian fauna of Dakota and Nebraska, including an account of some allied forms from other localities, together with a synopsis of the mammalian remains of North America"]. ''Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia''. '''7''': 368.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{portal|Paleontology}} * ਬਰਜੀਨੀਆ ਭੇੜੀਆ * ਹੋਲੋਸੀਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em|refs=<ref name=allen1876>{{cite journal |title=Description of some remains of an extinct species of wolf and an extinct species of deer from the lead region of the upper Mississippi |journal=[[American Journal of Science]] |issue=61 |pages=47–51 |year=1876 |last1=Allen |first1=J. A. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/113474#page/56/mode/1up |doi=10.2475/ajs.s3-11.61.47 |volume=s3-11|hdl=2027/hvd.32044107326068 }}</ref> <ref name=anderson1984>{{cite book |last1=Anderson |first1=Elaine |title=Quaternary Extinctions: A Prehistoric Revolution |publisher=[[University of Arizona Press]], Tucson |editor1=Paul S. Martin |editor2=Richard G. Klein |year=1984 |chapter=Chapter 2: Who's who in the Pleistocene |page=55 |chapter-url=https://books.google.com.au/books?id=qIDC7ybvHQEC&pg=PA55 |isbn=978-0-8165-1100-6}}</ref> <ref name=anyonge2005a>{{cite journal |doi=10.1671/0272-4634(2006)26[209:NBMEFC]2.0.CO;2 |year=2006 |volume=26 |pages=209–212 |title=New body mass estimates for ''Canis'' dirus, the extinct Pleistocene dire wolf |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |last1=Anyonge |first1=William |last2=Roman |first2=Chris}}</ref> <ref name=anyonge2005b>{{cite journal |doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00043.x |title=Craniofacial morphology and feeding behavior in Canis dirus, the extinct Pleistocene dire wolf |journal=[[Journal of Zoology]] |volume=269 |issue=3 |pages=309–316 |year=2006 |last1=Anyonge |first1=W. |last2=Baker |first2=A.}}</ref> <ref name=barnosky1989>{{cite book |last1=Barnosky |first1=A. D. |chapter=The Late Pleistocene extinction event as a paradigm for widespread mammal extinction |title=Mass Extinctions: Processes and Evidence |editor1-last=Donovan |editor1-first=Stephen K. |publisher=[[Columbia University Press]], New York |year=1989 |isbn=978-0-231-07091-1 |pages=235–255}}</ref> <ref name=berta1988>{{cite journal |last1=Berta |first1=A. |title=Quaternary evolution and biogeography of the large South American Canidae (Mammalia: Carnivora) |journal=University of California Publications in Geological Sciences |issue=132 |year=1988 |pages=1–49 |url=https://books.google.com/?id=LD5BVM_jG7gC |isbn=978-0-520-09960-9}}</ref> <ref name=binder2002>{{cite journal |doi=10.1671/0272-4634(2002)022[0423:TVITFA]2.0.CO;2 |year=2002 |volume=22 |issue=2 |pages=423–428 |title=Temporal variation in tooth fracture among Rancho La Brea dire wolves |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |last1=Binder |first1=Wendy J. |last2=Thompson |first2=Elicia N. |last3=Van Valkenburgh |first3=Blaire}}</ref> <ref name=brannick2015>{{cite journal |last1=Brannick |first1=Alexandria L. |last2=Meachen |first2=Julie A. |last3=O'Keefe |first3=F. Robin |title=Microevolution of Jaw Shape in the Dire Wolf, Canis dirus, at Rancho La Brea |publisher=Natural History Museum of Los Angeles County |series=Science Series 42 |journal=Contributions in Science (A special volume entitled La Brea and Beyond: the Paleontology of Asphalt-Preserved Biotas in commemoration of the 100th anniversary of the Natural History Museum of Los Angeles County's excavations at Rancho La Brea) |editor=John M. Harris |date=September 15, 2015 |pages=23–32}}</ref> <ref name=carbone2009>{{cite journal |doi=10.1098/rsbl.2008.0526 |pmid=18957359 |pmc=2657756 |title=Parallels between playbacks and Pleistocene tar seeps suggest sociality in an extinct sabretooth cat, Smilodon |journal=Biology Letters |volume=5 |issue=1 |pages=81–5 |year=2009 |last1=Carbone |first1=C. |last2=Maddox |first2=T. |last3=Funston |first3=P. J. |last4=Mills |first4=M. G. L. |last5=Grether |first5=G. F. |last6=Van Valkenburgh |first6=B.}}</ref> <ref name=clark2009>{{cite journal |doi=10.1126/science.1172873 |pmid=19661421 |title=The Last Glacial Maximum |journal=Science |volume=325 |issue=594 1|pages=710–4 |year=2009 |last1=Clark |first1=P. U. |last2=Dyke |first2=A. S. |last3=Shakun |first3=J. D. |last4=Carlson |first4=A. E. |last5=Clark |first5=J. |last6=Wohlfarth |first6=B. |last7=Mitrovica |first7=J. X. |last8=Hostetler |first8=S. W. |last9=McCabe |first9=A. M.|author-link6=Barbara Wohlfarth |bibcode=2009Sci...325..710C}}</ref> <ref name=coltrain2004>{{cite journal |doi=10.1016/j.palaeo.2003.12.008 |title=Rancho La Brea stable isotope biogeochemistry and its implications for the palaeoecology of late Pleistocene, coastal southern California |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |volume=205 |issue=3–4 |pages=199–219 |year=2004 |last1=Coltrain |first1=Joan Brenner |last2=Harris |first2=John M. |last3=Cerling |first3=Thure E. |last4=Ehleringer |first4=James R. |last5=Dearing |first5=Maria-Denise |last6=Ward |first6=Joy |last7=Allen |first7=Julie}}</ref> <ref name=cooper2015>{{cite journal |author=Cooper, A. |year=2015 |title=Abrupt warming events drove Late Pleistocene Holarctic megafaunal turnover |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=349 |issue=6248 |pages=602–6 |doi=10.1126/science.aac4315 |pmid=26250679|bibcode=2015Sci...349..602C }}</ref> <ref name=CWRU>{{cite web |url=http://geology.cwru.edu/~huwig/catalog/slides/748.B.15.jpg |title=Rancho la Brea Tar Pool. Restoration by Bruce Horsfall for W.B. Scott |author=College of Arts and Sciences |website=Case Western Reserve University |year=2016 |access-date=24 December 2016}}</ref> <ref name=desantis2015>{{cite journal |last1=DeSantis |first1=L.R.G. |last2=Schubert |first2=B.W. |last3=Schmitt-Linville |first3=E. |last4=Ungar |first4=P. |last5=Donohue |first5=S. |last6=Haupt |first6=R.J. |title=Dental microwear textures of carnivorans from the La Brea Tar Pits, California and potential extinction implications |publisher=Natural History Museum of Los Angeles County |series=Science Series 42 |journal=Contributions in Science (A special volume entitled La Brea and Beyond: the Paleontology of Asphalt-Preserved Biotas in commemoration of the 100th anniversary of the Natural History Museum of Los Angeles County's excavations at Rancho La Brea) |editor=John M. Harris |date=September 15, 2015 |pages=37–52 |url= https://www.researchgate.net/publication/282253545}}</ref> <ref name=dundas1999>{{cite journal |last1=Dundas |first1=R.G. |year=1999 |title=Quaternary records of the dire wolf, ''Canis dirus'', in North and South America |url=http://www.fresnostate.edu/csm/ees/documents/facstaff/dundas/publication/Dundas-1999.pdf |journal=Boreas |volume=28 |issue=3 |pages=375–385 |doi=10.1111/j.1502-3885.1999.tb00227.x |access-date=2019-12-19 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927071042/http://www.fresnostate.edu/csm/ees/documents/facstaff/dundas/publication/Dundas-1999.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name=earle1987>{{cite journal |last1=Earle |first1=M. |title=A flexible body mass in social carnivores |journal=[[The American Naturalist]] |volume=129 |issue=5 |year=1987 |pages=755–760 |doi=10.1086/284670}}</ref> <ref name=elias2016>{{cite journal |doi=10.1016/B978-0-12-409548-9.10283-0 |title=Late Pleistocene Megafaunal Extinctions |journal=Reference Module in Earth Systems and Environmental Sciences |year=2016 |last1=Elias |first1=S.A. |last2=Schreve |first2=D. |isbn=978-0-12-409548-9 |url=https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/files/1398773/Article_318_Late_Pleistocene_megafaunal_extinctions.pdf |pages=3202–3217 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220173549/https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/files/1398773/Article_318_Late_Pleistocene_megafaunal_extinctions.pdf |archivedate=2016-12-20 }}</ref> <ref name=leidy1854>{{cite journal |last1=Leidy |first1=J. |title=Notice of some fossil bones discovered by Mr. Francis A. Lincke, in the banks of the Ohio River, Indiana |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia |issue=7 |year=1854 |pages=200 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1694312#page/221/mode/1up}}</ref> <ref name=flower2014>{{cite journal |doi=10.1016/j.quascirev.2014.04.015 |title=An investigation of palaeodietary variability in European Pleistocene canids |journal=Quaternary Science Reviews |volume=96 |pages=188–203 |year=2014 |last1=Flower |first1=Lucy O.H. |last2=Schreve |first2=Danielle C. |bibcode=2014QSRv...96..188F}}</ref> <ref name=leidy1858>{{cite journal |last1=Leidy |first1=J. |title=Notice of remains of extinct vertebrata, from the Valley of the Niobrara River, collected during the Exploring Expedition of 1857, in Nebraska, under the command of Lieut. G. K. Warren, U. S. Top. Eng., by Dr. F. V. Hayden, Geologist to the Expedition, Proceedings |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia |volume=10 |year=1858 |page=21 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26289610#page/41/mode/1up}}</ref> <ref name=frick1930>{{cite journal |last1=Frick |first1=C. |title=Alaska's frozen fauna |journal=[[Natural History (magazine)|Natural History]] |issue=30 |year=1930 |pages=71–80}}</ref> <ref name=leidy1869>{{cite journal |last1=Leidy |first1=J. |title=The extinct mammalian fauna of Dakota and Nebraska, including an account of some allied forms from other localities, together with a synopsis of the mammalian remains of North America |journal=Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia |volume=7 |year=1869 |pages=368 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/60918#page/374/mode/1up}}</ref> <ref name=fox2003>{{cite journal |last1=Fox-Dobbs |first1=K. |last2=Koch |first2=P. L. |last3=Clementz |first3=M. T. |title=Lunchtime at La Brea: isotopic reconstruction of Smilodon fatalis and Canis dirus dietary patterns through time |journal=[[Journal of Vertebrate Paleontology]] |volume=23 |issue=3, Supplement |year=2003 |pages=51A |doi=10.1080/02724634.2003.10010538}}</ref> <ref name=fox2007>{{cite journal |doi=10.1139/Z07-018 |title=Carnivore-specific stable isotope variables and variation in the foraging ecology of modern and ancient wolf populations: Case studies from Isle Royale, Minnesota, and La Brea |journal=[[Canadian Journal of Zoology]] |volume=85 |issue=4 |pages=458–471 |year=2007 |last1=Fox-Dobbs |first1=K. |last2=Bump |first2=J.K. |last3=Peterson |first3=R.O. |last4=Fox |first4=D.L. |last5=Koch |first5=P.L. |url=https://websites.pmc.ucsc.edu/~pkoch/pdfs/Koch%20papers/2007/Fox-Dobbs%20et%2007%20CJZ%2085-458/Fox-Dobbs%20et%2007%20CJZ%2085-458.pdf |accessdate=6 May 2017 |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809130357/https://websites.pmc.ucsc.edu/~pkoch/pdfs/Koch%20papers/2007/Fox-Dobbs%20et%2007%20CJZ%2085-458/Fox-Dobbs%20et%2007%20CJZ%2085-458.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name=geist1987>{{cite journal |doi=10.1139/z87-171 |title=On speciation in Ice Age mammals, with special reference to cervids and caprids |journal=Canadian Journal of Zoology |volume=65 |issue=5 |pages=1067–1084 |year=1987 |last1=Geist |first1=Valerius}}</ref> <ref name=geist1998>{{cite book |last1=Geist |first1=Valerius |title=Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology |publisher=[[Stackpole Books]], Mechanicsburg, Pennsylvania |edition=1 |year=1998 |page=10 |url=https://books.google.com.au/books?id=bcWZX-IMEVkC&pg=PA10 |accessdate=1 May 2017 |isbn=978-0-8117-0496-0}}</ref> <ref name=gold2014>{{cite journal |doi=10.1002/ece3.928 |pmid=24634719 |title=Attempted DNA extraction from a Rancho La Brea Columbian mammoth (Mammuthus columbi): Prospects for ancient DNA from asphalt deposits |journal=Ecology and Evolution |volume=4 |issue=4 |pages=329–36 |year=2014 |last1=Gold |first1=David A. |last2=Robinson |first2=Jacqueline |last3=Farrell |first3=Aisling B. |last4=Harris |first4=John M. |last5=Thalmann |first5=Olaf |last6=Jacobs |first6=David K. |pmc=3936381}}</ref> <ref name=goulet1993>{{cite thesis |last1=Goulet |first1=G. D. |title=Comparison of temporal and geographical skull variation among Nearctic, modern, Holocene, and late Pleistocene gray wolves (Canis lupus) and selected Canis |type=Master's thesis |publisher=University of Manitoba, Winnipeg |year=1993 |pages=1–116}}</ref> <ref name=graham1987>{{cite book |last1=Graham |first1=R. W. |last2=Mead |first2=J. I. |chapter=Environmental fluctuations and evolution of mammalian faunas during the last deglaciation in North America |title=North America and Adjacent Oceans During the Last Deglaciation |editor1-last=Ruddiman |editor1-first=W. F. |editor2-last=Wright |editor2-first=H. E. |publisher=Geological Society of America K-3, Boulder, Colorado |year=1987 |pages=371–402 |isbn=978-0-8137-5203-7}}</ref> <ref name=hartstone2015>{{cite journal |last1=Hartstone-Rose |first1=Adam |last2=Dundas |first2=Robert G. |last3=Boyde |first3=Bryttin |last4=Long |first4=Ryan C. |last5=Farrell |first5=Aisling B. |last6=Shaw |first6=Christopher A. |title=The Bacula of Rancho La Brea |publisher=Natural History Museum of Los Angeles County |series=Science Series 42 |journal=Contributions in Science (A special volume entitled La Brea and Beyond: the Paleontology of Asphalt-Preserved Biotas in commemoration of the 100th anniversary of the Natural History Museum of Los Angeles County's excavations at Rancho La Brea) |editor=John M. Harris |date=September 15, 2015|pages=53–63}}</ref> <ref name=hester1960>{{cite journal |doi=10.2307/277160 |jstor=277160 |title=Late Pleistocene Extinction and Radiocarbon Dating|journal=[[American Antiquity]] |volume=26 |issue=1 |pages=58–77 |year=1960 |last1=Hester |first1=Jim J.}}</ref> <ref name=hodnett2009>{{cite journal |last=Hodnett |first=John-Paul |author2=Mead Jim |title=Dire Wolf, ''Canis dirus'' (Mammalia; Carnivora; Canidae), from the Late Pleistocene (Rancholabrean) of East-Central Sonora, Mexico |journal=The Southwestern Naturalist |date=March 2009 |volume=54 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1894/CLG-12.1 |last3=Baez |first3=A.}}</ref> <ref name=iczncode2017>{{cite web|url=http://www.iczn.org/iczn/index.jsp|title=The Code online (refer Chapter 6, article 23.1)|author=ICZN|date=2017|website=International Code of Zoological Nomenclature online|publisher=International Commission on Zoological Nomenclature|access-date=2017-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090524144249/http://www.iczn.org/iczn/index.jsp|archive-date=2009-05-24|url-status=dead}}</ref> <ref name=ipcc2007>{{cite web |author=Intergovernmental Panel on Climate Change (UN) |title=IPCC Fourth Assessment Report: Climate Change 2007 – Palaeoclimatic Perspective |publisher=[[Nobel Foundation]] |year=2007 |url=https://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spmsspm-a-palaeoclimatic.html |access-date=2016-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030211417/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spmsspm-a-palaeoclimatic.html |archive-date=2015-10-30 |url-status=dead }}</ref> <ref name=janczewski1992>{{cite journal |pmid=1409696 |pmc=50214 |year=1992 |last1=Janczewski |first1=D. N. |title=Molecular phylogenetic inference from saber-toothed cat fossils of Rancho La Brea |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=89 |issue=20 |pages=9769–73 |last2=Yuhki |first2=N. |last3=Gilbert |first3=D. A. |last4=Jefferson |first4=G. T. |last5=O'Brien |first5=S. J. |doi=10.1073/pnas.89.20.9769 |bibcode=1992PNAS...89.9769J}}</ref> <ref name=johnson1977>{{cite journal |doi=10.1016/0033-5894(77)90043-6 |title=The Late Quaternary Climate of Coastal California: Evidence for an Ice Age Refugium |journal=Quaternary Research |volume=8 |issue=2 |pages=154–179 |year=1977 |last1=Johnson |first1=Donald Lee |bibcode=1977QuRes...8..154J}}</ref> <ref name=kurten1980>{{cite book |last1=Kurten |first1=B. |last2=Anderson |first2=E. |title=Pleistocene mammals of North America |url=https://archive.org/details/pleistocenemamma0000kurt |publisher=[[Columbia University Press]], New York |year=1980 |chapter=11-Carnavora |pages=[https://archive.org/details/pleistocenemamma0000kurt/page/168 168]–172 |isbn=978-0-231-03733-4}}</ref> <ref name=kurten1984>{{cite book |last1=Kurten |first1=B. |chapter=Geographic differentiation in the Rancholabrean dire wolf (Canis dirus Leidy) in North America |title=Contributions in Quaternary Vertebrate Paleontology: A Volume in Memorial to John E. Guilday |url=https://archive.org/details/contributionsinq81984geno |publisher=[[Carnegie Museum of Natural History]] |editor1-last=Genoways |editor1-first=H. H. |editor2-last=Dawson |editor2-first=M. R. |series=Special Publication 8 |year=1984 |pages=[https://archive.org/details/contributionsinq81984geno/page/218 218–227] |isbn=978-0-935868-07-4}}</ref> <ref name=leonard2007>{{cite journal |pmid=17583509 |url=https://websites.pmc.ucsc.edu/~pkoch/pdfs/Koch%20papers/2007/Leonard%20et%2007%20CurBio%2017-1146.pdf |year=2007 |last1=Leonard |first1=J. A. |title=Megafaunal extinctions and the disappearance of a specialized wolf ectomorph |journal=Current Biology |volume=17 |issue=13 |pages=1146–50 |last2=Vilà |first2=C |last3=Fox-Dobbs |first3=K |last4=Koch |first4=P. L. |last5=Wayne |first5=R. K. |last6=Van Valkenburgh |first6=B. |doi=10.1016/j.cub.2007.05.072 |accessdate=6 May 2017 |archive-date=28 ਦਸੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228122803/http://www.es.ucsc.edu/~pkoch/pdfs/Koch%20papers/2007/Leonard%20et%2007%20CurBio%2017-1146.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name=page>{{cite web |author=Page Museum |title=View the collections at Rancho La Brea |website=The Natural History Museum of Los Angeles County Foundation |access-date=19 December 2016 |url=http://www.nhm.org/site/research-collections/rancho-la-brea/view-collections |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125214327/http://www.nhm.org/site/research-collections/rancho-la-brea/view-collections |archive-date=25 January 2017 |url-status=dead }}</ref> <ref name=leonard2014>{{cite journal |author=Leonard, Jennifer |year=2014 |title=Ecology drives evolution in grey wolves |journal=Evolution Ecology Research |volume=16 |pages=461–473 |url=http://www.evolutionary-ecology.com/open/v16n06/eear2913.pdf |access-date=2019-12-19 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415155506/http://www.evolutionary-ecology.com/open/v16n06/eear2913.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name=lundelius1972>{{cite journal |last1=Lundelius |first1=E. L. |title=Fossil vertebrates, late Pleistocene Ingleside Fauna, San Patricio County, Texas |journal=Bureau of Economic Geology |volume=Report of Investigations no.77 |year=1972 |pages=1–74}}</ref> <ref name=lundelius2004>{{cite book |last1=Lundelius |first1=E.L. |last2=Bell |first2=C.J. |title=Late Cretaceous and Cenozoic Mammals of North America: Biostratigraphy and Geochronology |publisher=Columbia University Press |editor=Michael O. Woodburne |chapter=7 The Blancan, Irvingtonian, and Rancholabrean Mammal Ages |year=2004 |page=285 |isbn=978-0-231-13040-0 |chapter-url=https://edocs.uis.edu/druez2/www/publications/Bla%20Irv%20Ranch.pdf |accessdate=1 May 2017 |archive-date=8 ਜੂਨ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608233927/https://edocs.uis.edu/druez2/www/publications/Bla%20Irv%20Ranch.pdf |dead-url=yes }}</ref> <ref name=mchorse2012>{{cite journal |doi=10.1016/j.palaeo.2012.02.022 |title=The carnivoran fauna of Rancho La Brea: Average or aberrant? |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |volume=329–330 |pages=118–123 |year=2012 |last1=McHorse |first1=Brianna K. |last2=Orcutt |first2=John D. |last3=Davis |first3=Edward B.}}</ref> <ref name=marcus1984>{{cite book |last1=Marcus |first1=L. F. |last2=Berger |first2=R. |chapter=The significance of radiocarbon dates for Rancho La Brea |title=Quaternary Extinctions |publisher=University of Arizona Press, Tucson |editor1-first=P. S. |editor1-last=Martin |editor2-first=R. G. |editor2-last=Klein |year=1984 |pages=159–188 |isbn=978-0-8165-0812-9}}</ref> <ref name=martin1974>{{cite book |last=Martin |first=R. A. |first2=S. D. |last2=Webb |year=1974 |chapter=Late Pleistocene mammals from the Devil's Den fauna, Levy County |pages=[https://archive.org/details/pleistocenemamma0000webb/page/114 114–145] |editor-first=S. D. |editor-last=Webb |title=Pleistocene Mammals of Florida |url=https://archive.org/details/pleistocenemamma0000webb |url-access=registration |location=Gainesville |publisher=[[University Press of Florida]] |isbn=978-0-8130-0361-0}}</ref> <ref name=meachen2016>{{cite journal |doi=10.1002/ece3.2141 |pmid=27252837 |title=Extinct Beringian wolf morphotype found in the continental U.S. Has implications for wolf migration and evolution |journal=[[Ecology and Evolution]] |volume= 6 |issue=10 |pages= 3430 |year=2016 |last1=Meachen |first1=Julie A. |last2=Brannick |first2=Alexandria L. |last3=Fry |first3=Trent J. |pmc=4870223}}</ref> <ref name=mead1996>{{cite book |last1=Mead |first1=J. I. |last2=Manganaro |first2=C. |last3=Repenning |first3=C. A. |last4=Agenbroad |first4=L. D. |title=Palaeoecology and Palaeoenvironments of Late Cenozoic Mammals, Tributes to the Career of C. S. (Rufus) Churcher |publisher=[[University of Toronto Press]], Toronto, Ontario, Canada |editor1-last=Stewart |editor1-first=K. M. |editor2-last=Seymour |editor2-first=K. L. |year=1996 |chapter=Early Rancholabrean mammals from Salamander Cave, Black Hills, South Dakota |pages=458–482 |chapter-url= https://nps.gov/wica/naturescience/abstact-palaeoecology-and-palaeoenvironments-of-late-cenozoic-mammals-early-rancholabrean-mammals-from-salamander-cave-black-hills-south-dakota.htm |isbn=978-0-8020-0728-5 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110234550/http://www.nps.gov/wica/naturescience/abstact-palaeoecology-and-palaeoenvironments-of-late-cenozoic-mammals-early-rancholabrean-mammals-from-salamander-cave-black-hills-south-dakota.htm |archivedate=2015-01-10 }}</ref> <ref name=mech1966>{{cite book |last=Mech |first=L. David |authorlink=L. David Mech |title=The Wolves of Isle Royale |publisher=Fauna of the National Parks of the United States |series=Fauna Series 7 |year=1966 |isbn=978-1-4102-0249-9 |url=https://archive.org/stream/wolvesofisleroya00royal#page/1 |accessdate=1 May 2017}}</ref> <ref name=merriam1912>{{cite journal |last1=Merriam |first1=J. C. |title=The fauna of Rancho La Brea, Part II. Canidae. |journal=Memoirs of the University of California |volume=1 |year=1912 |pages=217–273 |url=https://archive.org/stream/faunaofrancholab02merr/faunaofrancholab02merr_djvu.txt}}</ref> <ref name=merriam1918>{{cite journal |last1=Merriam |first1=J.C. |title=Note on the systematic position of the wolves of the Canis dirus group |journal=Bulletin of the Department of Geology of the University of California |volume=10 |year=1918 |page=533 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/139018#page/686/mode/1up}}</ref> <ref name=moratto1984>{{cite book |last1=Moratto |first1=Michael J. |title=California Archaeology |publisher=[[Academic Press]], Orlando, Florida |year=1984 |page=89 |url=https://books.google.com.au/books?id=jUm0BQAAQBAJ&pg=PA89 |accessdate=1 May 2017 |isbn=978-0-12-506180-3}}</ref> <ref name=nowak1979>{{cite book |doi=10.5962/bhl.title.4072 |last1=Nowak |first1=Ronald M. |title=North American Quaternary Canis |publisher=Monograph of the Museum of Natural History, University of Kansas |series=6 |year=1979 |page=106 |isbn=978-0-89338-007-6 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/22683#page/118/mode/1up |accessdate=1 May 2017}}</ref> <ref name=nowak2002>{{cite journal |doi=10.1007/BF03194151 |title=The systematic status of the Italian wolf ''Canis'' lupus |journal=Acta Theriologica |volume=47 |issue=3 |pages=333–338 |year=2002 |last1=Nowak |first1=Ronald M. |last2=Federoff |first2=Nicholas E. (Brusco)}}</ref> <ref name=nowak2003>{{cite book |editor-last=Mech |editor-first=L. David |editor2-last=Boitani |editor2-first=Luigi |title=Wolves: Behaviour, Ecology and Conservation |url=https://archive.org/details/wolvesbehaviorec0000unse |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=2003 |isbn=978-0-226-51696-7 |ref=harv |chapter=9-Wolf evolution and taxonomy |author=R.M. Nowak}}</ref> <ref name=okeefe2008>{{cite journal |last1=O'Keefe |first1=F.R. |title=Population-level response of the dire wolf, Canis dirus, to climate change in the upper Pleistocene |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=28 |year=2008 |page=122A |doi=10.1080/02724634.2008.10010459}}</ref> <ref name=okeefe2009>{{cite journal |last1=O'Keefe |first1=F.R. |last2=Fet |first2=E.V. |last3=Harris |first3=J.M. |title=Compilation, calibration, and synthesis of faunal and floral radiocarbon dates, Rancho La Brea, California |journal=Contributions in Science |volume=518 |year=2009 |pages=1–16 |url=https://nhm.org/site/sites/default/files/pdf/contrib_science/CS518.pdf |access-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703194412/https://nhm.org/site/sites/default/files/pdf/contrib_science/CS518.pdf |archive-date=2017-07-03 |url-status=dead }}</ref> <ref name=okeefe2014>{{cite journal |last1=O'Keefe |first1=F.Robin |last2=Binder |first2=Wendy J. |last3=Frost |first3=Stephen R. |last4=Sadlier |first4=Rudyard W. |last5=Van Valkenburgh |first5=Blaire |title=Cranial morphometrics of the dire wolf, Canis dirus, at Rancho La Brea: temporal variability and its links to nutrient stress and climate |journal=Palaeontologia Electronica |volume=17 |issue=1 |year=2014 |pages=1–24 |url=http://www.palaeo-electronica.org/content/2014/723-canis-dirus-craniometrics}}</ref> <ref name=perri2016>{{cite journal |doi=10.1016/j.jas.2016.02.003 |title=A wolf in dog's clothing: Initial dog domestication and Pleistocene wolf variation |journal=[[Journal of Archaeological Science]] |volume=68 |pages=1–4 |year=2016 |last1=Perri |first1=Angela}}</ref> <ref name=prevosti2010>{{cite journal |doi=10.1111/j.1096-0031.2009.00298.x |title=Phylogeny of the large extinct South American Canids (Mammalia, Carnivora, Canidae) using a "total evidence" approach |journal=Cladistics |volume=26 |issue=5 |pages=456–481 |year=2010 |last1=Prevosti |first1=Francisco J. |url=https://www.academia.edu/1455344}}</ref> <ref name=scott2016>{{cite journal |doi=10.7717/peerj.2151 |pmid=27366649 |pmc=4924133 |title=First records of ''Canis'' dirus and ''Smilodon'' fatalis from the late Pleistocene Tule Springs local fauna, upper Las Vegas Wash, Nevada |journal=PeerJ |volume=4 |pages=e2151 |year=2016 |last1=Scott |first1=Eric |last2=Springer |first2=Kathleen B.}}</ref> <ref name=sellards1916>{{cite journal |last1=Sellards |first1=E.H. |title=Human remains and associated fossils from the Pleistocene of Florida |journal=Annual Report of the Florida Geological Survey |volume=8 |year=1916 |pages=152 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/24960#page/180/mode/1up}}</ref> <ref name=sorkin2008>{{cite journal |doi=10.1111/j.1502-3931.2007.00091.x |title=A biomechanical constraint on body mass in terrestrial mammalian predators |journal=Lethaia |volume=41 |issue=4 |pages=333–347 |year=2008 |last1=Sorkin |first1=Boris}}</ref> <ref name=stock1948>{{cite journal |last1=Stock |first1=Chester |last2=Lance |first2=John F. |title=The Relative Lengths of Limb Elements in Canis dirus |journal=Bulletin of the Southern California Academy of Sciences |volume=47 |issue=3 |year=1948 |pages=79–84 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34150894#page/271/mode/1up}}</ref> <ref name=stevenson1978>{{cite book |first=Marc |last=Stevenson |year=1978 |title=Wolf and Man: Evolution in Parallel |editor1-first=Roberta L. |editor1-last=Hall |editor2-first=Henry S. |editor2-last=Sharp |publisher=Academic Press Inc |location=New York |chapter=9 |page=180 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=tj60BQAAQBAJ&pg=PA180 |accessdate=1 May 2017 |isbn=978-0-12-319250-9}}</ref> <ref name=stock1992>{{cite book |last1=Stock |first1=C. |title=Rancho La Brea: A Record of Pleistocene Life in California |publisher=Natural History Museum of Los Angeles County |series=Science Series |edition=7 |year=1992 |pages=1–113 |isbn=978-0-938644-30-9}}</ref> <ref name=tedford2009>{{cite journal |doi=10.1206/574.1 |title=Phylogenetic Systematics of the North American Fossil Caninae (Carnivora: Canidae) |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |volume=325 |year=2009 |last1=Tedford |first1=Richard H. |last2=Wang |first2=Xiaoming |last3=Taylor |first3=Beryl E. |pages=1–218|url=http://digitallibrary.amnh.org/bitstream/2246/5999/1/B325.pdf }}</ref> <ref name=therrien2005>{{cite journal |doi=10.1017/S0952836905007430 |title=Mandibular force profiles of extant carnivorans and implications for the feeding behaviour of extinct predators |journal=Journal of Zoology |volume=267 |issue=3 |pages=249 |year=2005 |last1=Therrien |first1=François}}</ref> <ref name=troxell1915>{{cite journal |last1=Troxell |first1=E.L. |title=Vertebrate fossils of Rock Creek, Texas |journal=American Journal of Science |volume=189 |issue=234 |year=1915 |pages=613–618 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/124986#page/675/mode/1up|doi=10.2475/ajs.s4-39.234.613 }}</ref> <ref name=tseng2010>{{cite journal |doi=10.1002/jmor.10881 |pmid=20799339 |title=Cranial functional morphology of fossil dogs and adaptation for durophagy in Borophagus and Epicyon (Carnivora, Mammalia) |journal=[[Journal of Morphology]] |volume=271 |issue=11 |pages=1386–98 |year=2010 |last1=Tseng |first1=Zhijie Jack |last2=Wang |first2=Xiaoming}}</ref> <ref name=valkenburg1987>{{cite journal |doi=10.1111/j.1469-7998.1987.tb02910.x |title=Canine tooth strength and killing behaviour in large carnivores |journal=Journal of Zoology |volume=212 |issue=3 |pages=379–397 |year=1987 |last1=Valkenburgh |first1=B. Van |last2=Ruff |first2=C. B.}}</ref> <ref name=valkenburgh1988>{{cite journal |last1=Van Valkenburgh |first1=B. |year=1988 |title=Incidence of tooth breakage among large predatory mammals |journal=Am. Nat. |volume=131 |issue=2 |pages=291–302 |doi=10.1086/284790}}</ref> <ref name=valkenburgh1993a>{{cite journal |last1=Van Valkenburgh |first1=Blaire |last2=Hertel |first2=Fritz |title=Tough Times at La Brea: Tooth Breakage in Large Carnivores of the Late Pleistocene |journal=Science |series=New Series |volume=261 |issue=5120 |year=1993 |pages=456–459 |url=http://www.cof.orst.edu/leopold/class-reading/Van%20Valkenburgh%20and%20Hertel%201993.pdf |doi=10.1126/science.261.5120.456 |pmid=17770024 |bibcode=1993Sci...261..456V}}</ref> <ref name=valkenburgh1993b>{{cite book |last1=Van Valkenburgh |first1=B. |last2=Koepfli |first2=K.-P. |title=Mammals as Predators |publisher=Oxford University Press, Oxford |editor1-first=N. |editor1-last=Dunston |editor2-first=J. L. |editor2-last=Gorman |year=1993 |chapter=Cranial and dental adaptations to predation in canids |pages=15–37}}</ref> <ref name=valkenburgh1998>{{cite book |last1=Van Valkenburgh |first1=B. |title=Quaternary Paleozoology in the Northern Hemisphere |publisher=Illinois State Museum Scientific Papers, Springfield |editor1-first=J. J. |editor1-last=Saunders |editor2-first=B. W. |editor2-last=Styles |editor3-first=G. F. |editor3-last=Baryshnikov |year=1998|chapter=The decline of North American predators during the late Pleistocene|pages=357–374|isbn=978-0-89792-156-5}}</ref> <ref name=valkenburgh2002>{{cite journal |doi=10.1671/0272-4634(2002)022[0164:SDSBAI]2.0.CO;2 |year=2002 |volume=22 |pages=164–169 |title=Sexual dimorphism, social behavior, and intrasexual competition in large Pleistocene carnivorans |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |last1=Van Valkenburgh |first1=Blaire |last2=Sacco |first2=Tyson}}</ref> <ref name=valkenburgh2008b>{{cite journal |doi=10.1111/j.1095-8312.2008.01108.x |title=Costs of carnivory: Tooth fracture in Pleistocene and Recent carnivorans |journal=[[Biological Journal of the Linnean Society]] |volume=96 |pages=68–81 |year=2008 |last1=Van Valkenburgh |first1=Blaire|url=https://zenodo.org/record/890150/files/article.pdf }}</ref> <ref name=wang2008>{{cite book |last1=Wang |first1=Xiaoming |last2=Tedford |first2=Richard H. |title=Dogs: Their Fossil Relatives and Evolutionary History |url=https://books.google.com/books?id=degwyTaHLt8C&printsec=frontcover |publisher=Columbia University Press, New York |year=2008 |pages=1–232 |isbn=978-0-231-13529-0}}</ref> <ref name=Wang-Tedford_2008>{{cite magazine |last=Wang |first=Xiaoming |year=2008 |title=How Dogs Came to Run the World |magazine=Natural History Magazine |volume=July/August |url=http://www.naturalhistorymag.com/features/15771/how-dogs-came-to-run-the-world |accessdate=2014-05-24 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129005203/https://www.naturalhistorymag.com/features/15771/how-dogs-came-to-run-the-world |url-status=dead }}</ref> <ref name=wang1990>{{cite journal |last1=Wang |first1=X. |title=Pleistocene dire wolf remains from the Kansas River with notes on dire wolves in Kansas |journal=Occasional Papers of the Museum of Natural History, University of Kansas |volume=137 |year=1990 |pages=1–7}}</ref> <ref name=webb1991>{{cite journal |last1=Webb |first1=S.D. |year=1991 |title=Ecogeography and the great American interchange |journal=[[Paleobiology (journal)|Paleobiology]] |volume=17 |issue=3 |pages=266–280 |doi=10.1017/S0094837300010605}}</ref> <ref name=wroe2005>{{cite journal |doi=10.1098/rspb.2004.2986 |title=Bite club: Comparative bite force in big biting mammals and the prediction of predatory behaviour in fossil taxa |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=272 |issue=1563 |pages=619–25 |year=2005 |last1=Wroe |first1=S. |last2=McHenry |first2=C. |last3=Thomason |first3=J. |pmid=15817436 |pmc=1564077}}</ref> <ref name=yukon2017>{{cite web |url=http://www.env.gov.yk.ca/animals-habitat/mammals/documents/Grey_wolf.pdf |title=Gray wolf (in the Yukon) |year=2017 |website=Environment Yukon |publisher=Government of Canada |access-date=18 April 2017}}</ref>}} e2r9ku3kr8qy89rmmljrjxhe6j8wscg ਲੰਡਨ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ 0 124505 844686 622675 2026-08-19T20:44:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844686 wikitext text/x-wiki '''ਲੰਡਨ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਉਂਡ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਡਰਗਰਾ "'''ਦਾ ਟਿਊਬ'''" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ, ਐਸੇਕਸ ਅਤੇ ਹਰਟਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਕਾਉਂਟੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://orr.gov.uk/__data/assets/pdf_file/0008/16379/an-overview-of-the-rail-industry.pdf|title=An overview of the rail industry in Great Britain|publisher=UK Government – Office of Rail and Road|access-date=5 January 2017|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403165349/http://orr.gov.uk/__data/assets/pdf_file/0008/16379/an-overview-of-the-rail-industry.pdf|url-status=dead}}</ref> ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਰੇਲਵੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 1863 ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਹੁਣ ਸਰਕਲ, ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ, ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਲੰਡਨ ਰੇਲਵੇ, 1890 ਵਿਚ, ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨੈਟਵਰਕ 11 ਲਾਈਨਾਂ ਤਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 2017/18 ਵਿਚ 1.357 ਅਰਬ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 11 ਵਾਂ ਵਿਅਸਤ ਮੈਟਰੋ ਸਿਸਟਮ ਬਣ ਗਿਆ। 11 ਲਾਈਨਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="1718TfLreport">{{Cite web|url=http://content.tfl.gov.uk/tfl-annual-report-and-statement-of-accounts-2017-18.pdf|title=TfL annual report 2017-18|last=|first=|date=|website=|access-date=26 February 2019}}</ref><ref name="London Underground">{{Cite web|url=https://tfl.gov.uk/corporate/about-tfl/what-we-do/london-underground|title=Daily Ridership|publisher=Transport for London|location=London}}</ref> ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ਕੱਟ ਅਤੇ ਕਵਰ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੀਆਂ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ - ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ, ਟਿ .ਬ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ - ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਸਟਮ ਦੇ 270 ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ 250 ਮੀਲ (400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦਾ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਿਰਫ 45% ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੈ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਨੈਟਵਰਕ ਸਤਹ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ [[ਥੇਮਜ਼ ਦਰਿਆ|ਥੈਮਸ ਨਦੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 29 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.citymetric.com/transport/why-are-there-so-few-tube-lines-south-london-2929|title=Why are there so few tube lines in South London?|last=May|first=Jack|website=City Metric|access-date=10 October 2019|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010102242/https://www.citymetric.com/transport/why-are-there-so-few-tube-lines-south-london-2929|dead-url=yes}}</ref> ਮੁਢਲੀਆਂ ਟਿਊਬ ਲਾਈਨਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਨ, ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ "ਅੰਡਰਗ੍ਰਾੱਨਡ" ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਪ-ਸਤਹ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 1933 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਬਣ ਗਿਆ. ਲੰਡਨ ਪੈਸੈਂਜਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੋਰਡ (ਐਲ.ਪੀ.ਟੀ.ਬੀ.)। ਮੌਜੂਦਾ ਓਪਰੇਟਰ, ਲੰਡਨ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਲ.ਯੂ.ਐਲ.), [[ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰ ਲੰਡਨ|ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫਾਰ ਲੰਡਨ]] (ਟੀ.ਐਫ.ਐਲ.) ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਗਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੈਟਵਰਕ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਗਮ ਹੈ। 2015 ਤੱਕ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ 92% ਯਾਤਰੀ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੈਵਲਕਾਰਡ ਦੀ ਟਿਕਟ 1983 ਵਿਚ ਅਤੇ ਓਇਸਟਰ, ਇਕ ਸੰਪਰਕ ਰਹਿਤ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, 2003 ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਪਰਕ ਰਹਿਤ ਕਾਰਡ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਵਜਨਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://content.tfl.gov.uk/board-20150701-part-1-item07-annual-report-and-accounts.pdf|title=Annual Report and Statement of Accounts 2011/12|publisher=TfL|pages=98, 100|access-date=25 October 2015|quote=Fares revenue on LU was £2,410m... Operating expenditure on the Underground increased to £2,630m}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://content.tfl.gov.uk/board-20150701-part-1-item07-annual-report-and-accounts.pdf|title=Annual Report and Statement of Accounts 2011/12|publisher=TfL|page=11|access-date=25 October 2015}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2014/september/contactless-payment-on-london-underground|title=Contactless payment on London Underground|last=Matters|first=Transport for London {{!}} Every Journey|website=Transport for London|language=en|access-date=20 November 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/july/licencing-london-s-contactless-ticketing-system|title=Licencing London's contactless ticketing system|last=Matters|first=Transport for London {{!}} Every Journey|website=Transport for London|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032915/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/july/licencing-london-s-contactless-ticketing-system|archive-date=1 December 2017|access-date=20 November 2017}}</ref> ਐਲ.ਪੀ.ਟੀ.ਬੀ. ਕਲਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਪੋਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੂੰ [[ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ]] ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Design in Relation to the Problem: The London Underground">{{Cite journal|date=1932|title=Design in Relation to the Problem: The London Underground|url=http://magazines.iaddb.org/issue/CAI/1932-02-01/edition/null/page/33|journal=Commercial Art & Industry|pages=38–59|access-date=21 November 2017|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515133332/https://magazines.iaddb.org/issue/CAI/1932-02-01/edition/null/page/33|dead-url=yes}}</ref><ref name="Celebrities of Advertising II: Frank Pick">{{Cite journal|last=Sagittarius|date=1928|title=Celebrities of Advertising II: Frank Pick|url=http://magazines.iaddb.org/issue/CAI/1928-06-01/edition/null/page/180|journal=Commercial Art & Industry|pages=168–9|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034205/http://magazines.iaddb.org/issue/CAI/1928-06-01/edition/null/page/180|archive-date=1 December 2017|access-date=21 November 2017}}</ref><ref name="Frank Pick and his Influence on Design in England">{{Cite journal|last=Barman|first=Christian|date=1948|title=Frank Pick and his Influence on Design in England|url=http://magazines.iaddb.org/issue/GR/1948-01-01/edition/21/page/80|journal=Graphis|pages=70–73|access-date=21 November 2017|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515142439/https://magazines.iaddb.org/issue/GR/1948-01-01/edition/21/page/80|dead-url=yes}}</ref> ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਟਿਊਬ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੈਰੀ ਬੈੱਕ 1931 ਵਿਚ, ਸੀ 2006 ਵਿਚ ਇਕ ਕੌਮੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਆਈਕਾਨ ਨੂੰ ਵੋਟ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਟੀ.ਐੱਫ.ਐੱਲ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੋਕਲੈਂਡਜ਼ ਲਾਈਟ ਰੇਲਵੇ, ਲੰਡਨ ਓਵਰਗਰਾਉਂਡ, ਕ੍ਰਾਸਰੇਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਲਾਈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਮਲਿੰਕ। ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੰਡਨ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਉਂਡ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਵਿਚ ਰਾਊਂਡਲ ਅਤੇ ਜੌਹਨਸਟਨ ਟਾਈਪਫੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 1916 ਵਿਚ ਐਡਵਰਡ ਜੌਹਨਸਟਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == hqljq74o2p965cys0lm1hljzvf251fv ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ 0 127569 844685 843107 2026-08-19T20:24:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844685 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ|spouse={{marriage|[[ਕ੍ਰਿਸ ਪਾਏਨ ਗਿਲਬਰਟ]]|2015|}}|known_for=Naevia in ''[[Spartacus (2010 TV series)|Spartacus]]'',''[[ਲੂਸੀਫਰ (ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼)|ਲੂਸੀਫਰ]]''|yearsactive=2007–ਵਰਤਮਾਨ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|death_place=|death_date=|children=1|height=|image=Lesley-AnnBrandt.jpg|residence=[[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਯੂ.ਐਸ.|birth_place=[[ਕੇਪ ਟਾਉਨ]], ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|birth_date={{Birth date and age|1981|12|02|df=yes}}|birthname=|caption=|imagesize=200px|website={{URL |1=http://www.lesley-annbrandt.com/ }}}} '''ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ''' (ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1981) ਇੱਕ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ: ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਸੈਂਡ'' ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਲੜਕੀ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼''ਲੂਸੀਫਰ'' ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ (ਮੈਜ਼ੀਕੀਨ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਕੇਪਟਾਊਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਜਰਮਨ, ਡੱਚ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/LesleyAnnBrandt/status/191022911103053824|title=📎Lesley-Ann Brandt on Twitter|publisher=[[Twitter]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ]] ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]], [[ਹਾਕੀ]] ਅਤੇ ਬੇਸਬਾਲ 'ਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੈ।<ref name="KKM">{{Cite web|url=http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|title=Lesley-Ann Brandt|date=23 November 2010|publisher=Karen Kay Management|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527030124/http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|archive-date=27 May 2010|access-date=22 November 2010}}</ref> ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ।<ref name="starz">{{Cite web|url=http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf|title=Cast Bios: Lesley-Ann Brandt (Naevia)|publisher=starz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717233757/http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf|archive-date=17 July 2011|access-date=22 November 2010}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬ੍ਰਾਇਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੇ ਨਾਲ [[ਆਕਲੈਂਡ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਭਰਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਲੈਂਡ <ref name="AUSXIP">{{Cite web|url=http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|title=AUSXIP Interviews Spartacus Actress Lesley-Ann Brandt|date=6 December 2009|publisher=talkingxena.yuku.com|access-date=9 November 2010|archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010336/http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="starz"/><ref name="screenrave">{{Cite web|url=http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|title=Lesley-Ann Brandt - Plays Naevia on Spartacus|last=Suggs|first=Bob|date=1 January 2010|publisher=Screen Rave|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716022359/http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|archive-date=16 July 2011|access-date=9 November 2010}}</ref> ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/weekend-argus/lesley-ann-brandt-on-her-role-in-netflix-series-lucifer-22557495|title=Lesley-Ann Brandt on her role in Netflix series Lucifer|last=Folb|first=Luke|date=6 May 2019|access-date=19 May 2019|publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮੀਜ਼ਨਰ ਟੈਕਨੀਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="KKM"/> == ਕੈਰੀਅਰ == ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਇਮਿਊਨਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ, ''ਸ਼ੌਰਟਲੈਂਡ ਸਟ੍ਰੀਟ'', ਅਤੇ ''ਇਹ ਇਜ਼ ਨੋ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'', 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵੈਮੋਆਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|title=TV Review: 'This Is Not My Life'|last=Baillie|first=Russell|date=30 July 2010|access-date=22 November 2010|publisher=[[The New Zealand Herald]]|archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118072907/http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|url-status=dead}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ: ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਸੈਂਡ'' ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਮਿਨੀਸਰੀਜ਼ ''ਸਪਾਰਟਕੈਸ: ਗ੍ਰੀਡ ਆਫ਼ ਦ ਅਰੀਨਾ'' ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਲੜਕੀ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।<ref name="KKM"/> [[ਐਂਡੀ ਵਿਟਫੀਲਡ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042337/http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/|archive-date=2014-11-29|access-date=2014-06-01}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦਿ ਹੋਪਜ਼ ਐਂਡ ਡਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਸਨੇਲ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਕਾਰਟ ਰੇਸਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰਬੀ ਆਕਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਹਾਵਿਕ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="screenrave"/><ref>{{Cite web|url=http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|title=Hopes and Dreams: New film attracts strong cast|date=16 November 2009|publisher=[[New Zealand Film Commission]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805131052/http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|archive-date=5 August 2010|access-date=9 November 2010}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਸਿੰਗਲ ਲੇਡੀਜ਼'' ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾਓਮੀ ਕੌਕਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|title=‘Single Ladies’ Season Three: These Rookies Are Shaking Things Up|last=Schillaci|first=Sophie|website=MTV|access-date=13 January 2014|archive-date=8 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044015/http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|url-status=dead}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਲਾਰੀਸਾ ਦਿਆਜ਼ / ਕੁੱਪਰਹੈਡ ਤੇ ''ਗੋਥਮ'', <ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/gothams-copperhead-debuts-on-foxs-fall-finale-exclusive-photos/|title=‘Gotham’s’ Copperhead Debuts on Fox’s Fall Finale|last=Maglio|first=Tony|website=The Wrap}}</ref> ਅਤੇ ਦ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ 'ਚ ਲਾਮੀਆ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2014/02/tnt-eyes-the-librarian-series-noah-wyle-bob-newhart-jane-curtin-may-return-686831/|title=TNT Eyes ‘The Librarian’ Series; Noah Wyle, Bob Newhart & Jane Curtin May Return|last=Andreeva|first=Nellie|website=Deadline|access-date=20 February 2014}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ FOX ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲੂਸੀਫਰ 'ਚ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੀਨਾ ਐਸਕੋ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਟੇਬਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਐਸਕੋ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2015/03/lesley-ann-brandt-lucifer-fox-pilot-recasting-1201394166/|title=Lesley-Ann Brandt Joins ‘Lucifer’ Fox Pilot In Recasting|last=Andreeva|first=Nellie|website=Deadline|access-date=17 March 2015}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://lesley-annbrandt.com/biography/|title=Biography|year=2012|publisher=Lesley-Ann Brandt Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816034139/http://lesley-annbrandt.com/biography/|archive-date=16 August 2012|access-date=28 August 2012}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਅਦਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ ਪੇਨ ਗਿਲਬਰਟ, ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|title=Actress Lesley Ann Brandt's Vermont Wedding|last=Rello, Gabriella|date=January 25, 2016|publisher=Brides.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716120032/http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|archive-date=July 16, 2016|access-date=April 18, 2016}}.</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਬੇਟਾ ਕਿੰਗਸਟਨ ਪੇਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ-ਗਿਲਬਰਟ, ਜੁਲਾਈ, 2017 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://people.com/babies/lesley-ann-brandt-chris-payne-gilbert-welcome-son-kingston-payne/|title=Lesley-Ann Brandt and Chris Payne Gilbert Welcome Son Kingston Payne|last=Juneau, Jen|date=July 21, 2017|website=People|access-date=September 23, 2017}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Lesley-Ann_Brandt_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb| 2017 WonderCon, ਦੌਰਾਨ ਲੂਸੀਫਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ]] {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2010 | ''ਦ ਹੋਪਸ ਐਂਡ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਸਨੇਲ'' | ਸ਼ੈਰਨ | |- | 2011 | ਇਨਸਾਈਟ | ਵੈਲਰੀ ਖੌਰੀ | |- | 2012 | ਏ ਬਿਉਟੀਫੁੱਲ ਸੌਲ | ਐਂਜੇਲਾ ਬੈਰੀ | |- | 2013 | ਡਰਿਫਟ | ਲਾਨੀ | |- | 2011 | ''ਡਿਊਕ'' | ਵਿਓਲਟ | |- | 2015 | ''ਪੇਨਕਿਲਰਸ'' | ਗਟਸ | |- | 2019 | ''ਹਾਰਟਲਾਕ'' | ਤਾਰਾ ਸ਼ਾਰਪ | |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes |- |2009 |Diplomatic Immunity |Leilani Fa'auigaese |13 Episodes |- |2010 |Spartacus |Naevia |11 Episodes |- |2010 |Legend of the Seeker |Sister Thea |Episode: "Tears" |- |2010 |This Is Not My Life |Hine / WAI Field Reporter |02 Episodes |- |2011 |Chuck |Fatima Tazi |Episode: "Chuck Versus the Seduction Impossible" |- |2011 |Spartacus: Gods of the Arena |Naevia |06 Episodes |- |2011 |CSI: NY |Camille Jordanson |02 Episodes |- |2011 |Memphis Beat |Adriana |Episode: "The Things We Carry" |- |2011 |Zombie Apocalypse |Cassie |Television Film |- |2014 |Being Mary Jane |Tamiko Roberts |Episode: "Girls Night In" |- |2014 |Killer Women |Amber Flynn |Episode: "In and Out" |- |2014 |Single Ladies |Naomi Cox |11 Episodes |- |2014 |Gotham |Larissa Diaz/Copperhead |Episode: "Lovecraft" |- |2014 |The Librarians |Lamia |5 Episodes |- |2016 – present |Lucifer |Mazikeen |Main Role |- |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ਸਾਲ ! class="unsortable" | ਜਥਾ ! class="unsortable" | ਸਿਰਲੇਖ ! class="unsortable" | ਪਾਤਰ ! class="unsortable" | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2007 | ਬੈਟਲ ਸਰਕਸ | "ਲਵ ਇਨ ਏ ਫਾਲਆਉਟ ਸ਼ੈਲਟਰ" <ref name="KK">{{Cite web|url=http://www.actors.co.nz/people/viewAnybody.aspx?AnybodyID=89673|title=Lesley-Ann Brandt - Music Video|publisher=Karen Kay Management Limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527011605/http://www.actors.co.nz/people/viewAnybody.aspx?anybodyId=89673|archive-date=27 May 2010|access-date=22 November 2010}}</ref> | ਮੁੱਖ ਔਰਤ | ਐਂਟਨ ਸਟੀਲ |- | 2007 | ਨੇਸੀਅਨ ਮਿਸਟਿਕ | "ਆਰ.ਐਸ.ਵੀ.ਪੀ." | ਮੁੱਖ ਔਰਤ | ਲੂਕਾ ਸ਼ਾਰਪ |} === ਪੋਡਕਾਸਟ === {| class="wikitable sortable" ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਸਿਰਲੇਖ |- | 5 ਨਵੰਬਰ, 2019 | ''ਦੈਟ ਵਨ ਔਡੀਸ਼ਨ ਵਿਦ ਅਲੀਸ਼ੀਆ ਓਚਸ'' <ref>http://alyshiaochse.libsyn.com/098-lesley-ann-brandt-punch-above-your-weight</ref> |- | 15 ਜੁਲਾਈ, 2019 | ਲਿੱਪਰੋਲ <ref>{{Cite web |url=https://www.iheart.com/podcast/256-liproll-43079360/episode/lesley-ann-brandt-actress-maze-on-netflixs-46944483/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-05-11 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022213347/https://www.iheart.com/podcast/256-liproll-43079360/episode/lesley-ann-brandt-actress-maze-on-netflixs-46944483/ |url-status=dead }}</ref> |- | 11 ਜੁਲਾਈ, 2019 | ਆਉਟ ਇਨ ਲੈਫਟ ਵਿਦ ਦਾਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ<ref>https://sexyliberal.com/lucifer-star-lesley-ann-brandt-goes-out-in-left-field/</ref> |- | ਮਈ 23, 2019 | ''ਫੈਨ ਵੈਂਡਰਲੈਂਡ'' <ref>https://www.stitcher.com/podcast/anchor-podcasts/fan-wonderland/e/61001746</ref> |- | 2019 | ''ਮਾਮਾ ਸੈਡ'' <ref>{{Cite web |url=https://www.podcastone.com/episode/Taking-Leave-for-Both-Mommy-and-Daddy-with-Lesley-Ann-Brandt |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-05-11 |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026012103/https://www.podcastone.com/episode/Taking-Leave-for-Both-Mommy-and-Daddy-with-Lesley-Ann-Brandt |url-status=dead }}</ref> |- | 2019 | ''ਬਿਲਡ ਐਂਡ ਚਿੱਲ ਵਿਦ ਦ ਟੀ.ਵੀ.ਸੀ'' <ref>https://podcasts.apple.com/us/podcast/lesley-ann-brandt-lucifer-gotham-liproll-crew/id1471072361?i=1000444753941{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ਜਨਵਰੀ 22, 2016 | ''ਡਾਉਨ ਐਂਡ ਨੇਰਡੀ'' <ref>https://podbay.fm/podcast/975437148/e/1453441708</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.lesley-annbrandt.com/}} * Lesley Ann Brandt * Lesley-Ann Brandt * [https://web.archive.org/web/20110830194103/http://thebringerofrain.net/interview/lesleyannbrandt/ ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਫੈਨ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ - ਫਰਵਰੀ 2011] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] d2jdmj6qzlb9md1j32vrqaq6bmphldd ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ 0 128661 844696 842412 2026-08-19T23:58:55Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844696 wikitext text/x-wiki '''ਸਮਾਜਕ ਰੁਤਬਾ''' ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Sauder|first=Michael|last2=Lynn|first2=Freda|last3=Podolny|first3=Joel|date=2012|title=Status: Insights from Organizational Sociology|url=https://semanticscholar.org/paper/179d1112570d10ba3be476b0e00bb9e19d67aaa9|journal=Annual Review of Sociology|volume=38|pages=267–283|doi=10.1146/annurev-soc-071811-145503}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last=Anderson|first=Cameron|last2=Hildreth|first2=John|last3=Howland|first3=Laura|date=2015|title=Is the Desire for Status a Fundamental Human Motive? A Review of the Empirical Literature|url=https://semanticscholar.org/paper/48cd8f785a2ea53b3e537dbc7268cbfbe62b6042|journal=Psychological Bulletin|volume=141|issue=3|pages=574–601|doi=10.1037/a0038781|pmid=25774679}}</ref> ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ, ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਨਮਾਨ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਰੁਤਬਾ" ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿੰਗ, ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ, ਜਾਤੀ, ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣਾ ਆਦਿ)।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Pescosolido|first=Bernice|last2=Martin|first2=Jack|date=2015|title=The Stigma Complex|url=|journal=Annual Review of Sociology|volume=41|pages=87–116|doi=10.1146/annurev-soc-071312-145702|pmc=4737963|pmid=26855471}}</ref> ਸਥਿਤੀ ਇਸ ''ਵਿਸ਼ਵਾਸ'' ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ''ਵਿਸ਼ਵਾਸ'' ਹੈ ਕਿ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Sedikides|first=C.|last2=Guinote|first2=A.|year=2018|title="How Status Shapes Social Cognition: Introduction to the Special Issue,"The Status of Status: Vistas from Social Cognition|url=|journal=Social Cognition|volume=36|issue=1|pages=1–3|doi=10.1521/soco.2018.36.1.1|doi-access=free}}</ref> ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਲੋਕ ਸਰੋਤਾਂ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਹੁਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ [[ਸੱਤਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ)|ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Ridgeway|first=Cecilia L.|last2=Correll|first2=Shelley|date=2006|title=Consensus and the Creation of Status Beliefs.|url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2006-09_85_1/page/431|journal=Social Forces|volume=85|pages=431–453|doi=10.1353/sof.2006.0139}}</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ, ਸਰੋਤ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ। ਸਥਿਤੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿੰਨਾ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Mazur|first=Allan|date=2015|title=A Biosocial Model of Status in Face-To-Face Groups|url=|journal=Evolutionary Perspectives on Social Psychology|series=Evolutionary Psychology|volume=|issue=|pages=303–315|doi=10.1007/978-3-319-12697-5_24|isbn=978-3-319-12696-8|jstor=}}</ref> ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਹੋਣਾ। ਦੂਜੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਖਪਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The Theory of the Leisure Class: An Economic Study of Institutions|url=https://archive.org/details/theoryofleisurec0000thor_x5k5|last=Veblen|first=Thornstein|date=1899|publisher=MacMillan}}</ref> ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਯੰਤਰਣ ਯੋਗ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ੍ਰਿੜ ਭਾਸ਼ਣ, ਆਸਣ,<ref>{{Citation|last=Mazur|first=Allan|date=2015|pages=303–315|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-12697-5_24|isbn=9783319126968|title=Evolutionary Perspectives on Social Psychology|series=Evolutionary Psychology|chapter=A Biosocial Model of Status in Face-To-Face Groups}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ।<ref>{{Cite journal|last=Tiedens|first=Larissa Z.|date=2001|title=Anger and advancement versus sadness and subjugation: The effect of negative emotion expressions on social status conferral.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_2001-01_80_1/page/86|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=80|issue=1|pages=86–94|citeseerx=10.1.1.333.5115|doi=10.1037/0022-3514.80.1.86|issn=0022-3514|pmid=11195894}}</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਸਟੈਨਲੀ Wasserman ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਫੌਸਟ ਦਾ ਸਟੈਨਲੀ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ " ਸਬੰਧਿਤ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਤਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾ।" ਉਹ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ " [[ਰਾਲਫ਼ ਲਿੰਟਨ|[ਰਾਲਫ਼] ਲਿੰਟਨ]] 'ਸਥਿਤੀ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ" ਸਥਿਤੀ "ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।<ref name="WassermanFaust1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CAm2DpIqRUIC&pg=PA348|title=Social Network Analysis: Methods and Applications|last=Stanley Wasserman|last2=Katherine Faust|last3=Stanley (University of Illinois Wasserman, Urbana-Champaign)|date=25 November 1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-38707-1|page=348}}</ref> == ਨਿਰਣਾ == ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਤਰਲ ਪੱਖਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਲਗਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.202016|title=The Study of Man|last=Linton|first=Ralph|date=1936|publisher=Appleton Century Crofts}}</ref> ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੁਤਬੇ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀਆਂ]], ਨਸਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਸਟੇਟਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="BrymLie2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vje_Pl5JmkcC&pg=PA88|title=Sociology: Your Compass for a New World, Brief Edition: Enhanced Edition|last=Robert Brym|last2=John Lie|date=11 June 2009|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-59893-0|page=88}}</ref><ref>Ferris, Kelly, and Jill Stein. [http://www.wwnorton.com/college/soc/real-world3/ch/04/ "The Self and Interaction."] Chapter 4 of ''The Real World: An Introduction to Sociology''. W. W. Norton & Company Inc, Dec. 2011. Accessed 20 September 2014.</ref> ਹੋਰ ਪਰਿਪੇਖ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ (ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁਣ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Lucas|first=Jeffrey|last2=Phelan|first2=Jo|date=2012|title=Stigma and Status: The Interrelation of Two Theoretical Perspectives|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177%0190272512459968|journal=Social Psychology Quarterly|volume=75|issue=4|pages=310–333|doi=10.1177/0190272512459968|pmc=4248597|pmid=25473142|via=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਖੋਜ ਨੇ ਇਹ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦੱਸਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਜ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ) ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Berger|first=Joseph|last2=Norman|first2=Robert Z.|last3=Balkwell|first3=James W.|last4=Smith|first4=Roy F.|date=1992|title=Status Inconsistency in Task Situations: A Test of Four Status Processing Principles|url=https://archive.org/details/sim_american-sociological-review_1992-12_57_6/page/843|journal=American Sociological Review|volume=57|issue=6|pages=843–855|doi=10.2307/2096127|issn=0003-1224|jstor=2096127}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਟੈਸਟਾਂ ਨੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਬੂਤ ਲੱਭੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚਿਤ ਦਰਜੇ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ.<ref>{{Cite journal|last=Johnson|first=Cathryn|date=1993|title=Gender and Formal Authority|url=https://archive.org/details/sim_social-psychology-quarterly_1993-09_56_3/page/193|journal=Social Psychology Quarterly|volume=56|issue=3|pages=193–210|doi=10.2307/2786778|jstor=2786778}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Johnson|first=Cathryn|date=1994|title=Gender, Legitimate Authority, and Leader-Subordinate Conversations|url=https://archive.org/details/sim_american-sociological-review_1994-02_59_1/page/122|journal=American Sociological Review|volume=59|issue=1|pages=122–135|doi=10.2307/2096136|jstor=2096136}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Johnson|first=Cathryn|last2=Clay-Warner|first2=Jody|last3=Funk|first3=Stephanie|date=1996|title=Effects of Authority Structures and Gender on Interaction in Same-Sex Task Groups|url=https://archive.org/details/sim_social-psychology-quarterly_1996-09_59_3/page/221|journal=Social Psychology Quarterly|volume=59|issue=3|pages=221–236|doi=10.2307/2787020|jstor=2787020}}</ref> ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਸੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਛੜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ, ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੂਹ ਸਦੱਸਤਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਸਿਥਤੀ ਮਾਸਟਰ ਰੁਤਬੇ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਕਈ ਅਧਿਐਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ<ref>{{Cite journal|last=Lynn|first=Freda|last2=Simpson|first2=Brent|last3=Walker|first3=Mark|last4=Peterson|first4=Colin|date=2016|title=Why is the Pack Persuasive? The Effect of Choice Status on Perceptions of Quality|journal=Sociological Science|volume=3|pages=239–263|doi=10.15195/v3.a12|doi-access=free}}</ref> ਜਾਂ ਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਦਿਖਾਉਣਾ<ref>{{Cite journal|last=Faris|first=Robert|date=2012-06-01|title=Aggression, Exclusivity, and Status Attainment in Interpersonal Networks|url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2012-06_90_4/page/1207|journal=Social Forces|language=en|volume=90|issue=4|pages=1207–1235|doi=10.1093/sf/sos074|issn=0037-7732}}</ref> ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਰਮਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":2"/> == ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ == ਭਾਵੇਂ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ, ਸਟੇਟਸ ਲੜੀ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref name="ReferenceA"/> ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ) ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਡਿਉਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਧੰਦਾ|ਕਿੱਤੇ]] ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਦੱਸਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਮਾਨਤਾ (ਜਿਵੇਂ [[ਕੌਮੀਅਤ|ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]], [[ਧਰਮ]], [[ਲਿੰਗ-ਭੇਦ(ਜੈਂਡਰ)|ਲਿੰਗ]], ਸਵੈਇੱਛਤ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਫੈਨਡਮ, ਸ਼ੌਕ) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.virginia.edu/topnews/textonlyarchive/September_1996/nerd.txt|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027083043/http://www.virginia.edu/topnews/textonlyarchive/September_1996/nerd.txt|archive-date=2007-10-27|access-date=2007-04-30}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Eder|first=Donna|last2=Kinney|first2=David A.|date=1995-03-01|title=The Effect of Middle School Extra Curricular Activities on Adolescents' Popularity and Peer Status – EDER and KINNEY 26 (3): 298 – Youth & Society|url=https://archive.org/details/sim_youth-and-society_1995-03_26_3/page/298|journal=Youth & Society|volume=26|issue=3|pages=298–324|doi=10.1177/0044118X95026003002}}</ref> ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਥਿਤੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਟਰੈਟੀਕੇਸ਼ਨ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਸਤ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ। ਸਟਰੇਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਕਲ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਭਿੰਨਤਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸਖਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੁਤਬਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੰਟਰ-ਗੈਥੀਰ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੋਇਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਥਿਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਬੰਧਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਖੋਇਸਨ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਇੱਕ ਗੈਰ ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ), ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੱਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਵਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ "ਰੁਤਬਾ" ਨਹੀਂ ਹੈ - ਅਤੇਕੇਵਲ ਤਾਂ ਹੀ ਖਾਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਸਮਾਜਕ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇਠਲੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਉੱਚ ਰੁਤਬਾ ਹੈ), ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Ridgeway|first=Cecilia|date=2014|title=Why status matters for inequality|url=http://inequality.stanford.edu/sites/default/files/Cecilia%20L.%20Ridgeway%20-Why%20Status%20Matters%20for%20Inequality.pdf|journal=American Sociological Review|volume=79|pages=1–16|doi=10.1177/0003122413515997|via=}}</ref> ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ|ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ]] [[ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,<ref>Weber, Max. 1946. "Class, Status, Party." pp. 180–95 in From Max Weber: Essays in Sociology, H. H. Gerth and C. Wright Mills (eds.). New York: Oxford University.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮਾਜਿਕ -ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਐਸਈਐਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ [[ਆਮਦਨ|ਆਮਦਨੀ]], [[ਸਿੱਖਿਆ]] ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੱਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਗੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ == ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਾਂਦਰਾਂ,<ref>Chimpanzee Politics (1982, 2007) deWaal, Frans, Johns Hopkins University Press</ref> ਬਾਬੂਆਂ,<ref>{{Cite journal|last=Sapolsy|first=R.M.|year=1992|title=Cortisol concentrations and the social significance of rank instability among wild baboons|url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_1992-11_17_6/page/701|journal=Journal of Psychoneuroendocrinology|volume=17|issue=6|pages=701–09|doi=10.1016/0306-4530(92)90029-7|pmid=1287688}}</ref> ਬਘਿਆੜ,<ref>{{Cite web|url=http://www.freewebs.com/alphawolfsabrina/socialorderandvisual.htm|title=Accessed 10 September 2012|website=freewebs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506100134/http://www.freewebs.com/alphawolfsabrina/socialorderandvisual.htm|archive-date=6 May 2014|access-date=8 May 2018}}</ref> ਗਾਵਾਂ / ਬਲਦ,<ref>{{Cite journal|last=Rutberg|first=Allen T.|year=2010|title=Factors Influencing Dominance Status in American Bison Cows (Bison bison)|journal=Zeitschrift für Tierpsychologie|volume=63|issue=2–3|pages=206–212|doi=10.1111/j.1439-0310.1983.tb00087.x}}</ref> ਕੁਕੜੀਆਂ,<ref>Schjelderup-Ebbe, T. 1922. Beitrage zurSozialpsycholgie des Haushuhns. ''Zeitschrift Psychologie'' 88: 225–52. Reprinted in Benchmark Papers in Animal Behaviour/3. Ed. M.W.Schein. 1975</ref> ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੱਛੀ,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/11/12/science/in-fish-social-status-goes-right-to-the-brain.html?pagewanted=all&src=pm|title=In Fish, Social Status Goes Right to the Brain - New York Times|last=Natalie Angier|date=1991-11-12|access-date=2014-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506094643/http://www.nytimes.com/1991/11/12/science/in-fish-social-status-goes-right-to-the-brain.html?pagewanted=all&src=pm|archive-date=2014-05-06|publisher=Nytimes.com}}</ref> ਅਤੇ ਕੀੜੀਆਂ।<ref>Wilson, E.O, The Insect Societies (1971) Belknap Press of Harvard University Press</ref> ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਜੀਦਾ ਲਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>Wilson, E.O, Sociobiology (1975, 2000) Belknap Press of Harvard University Press</ref> ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ,<ref>Wrangham, R. and Peterson, D. (1996). Demonic males. Boston, MA: Houghton Mifflin. {{ISBN|978-0-395-87743-2}}.</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਬਚਾਅ ਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>Smuts, B.B., Cheney, D.L. Seyfarth, R.M., Wrangham, R.W., & Struhsaker, T.T. (Eds.) (1987). Primate Societies. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-76715-9}}</ref> ਨਿਰੋਕਲਮੀਕਲਜ਼, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸੇਰੋਟੋਨਿਨ,<ref>{{Cite journal|last=Raleigh|first=Michael J.|year=1985|title=Dominant social status facilitates the behavioral effects of serotonergic agonists|url=https://archive.org/details/sim_brain-research_1985-12-02_348_2/page/274|journal=Brain Res|volume=348|issue=2|pages=274–82|doi=10.1016/0006-8993(85)90445-7|pmid=3878181}}</ref> ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਦਬਾ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਤ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਦਬਾ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਚਾਅ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। == ਸਥਿਤੀ ਅਸੰਗਤਤਾ == ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਅਸੰਗਤਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੱਤਰ (ਆਦਰ, ਵੱਕਾਰ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਥੋੜਾ [[ਪੈਸਾ]] ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਜਨਮ ਅਤੇ ਹਾਸਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Inquilinos.gif|right|thumb|267x267px| ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਕਸਰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੇ ਨਾਲ ਫੋਰਮੈਨ ਦੀ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ। ਚਿੱਤਰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਚਿਲੀ ਦਾ।]] ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਨੂੰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਲੰਕ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਵਿਗਾੜ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ) ਵੀ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਲੰਕ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":0"/> ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ, ਕਲੰਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1"/> == ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ == ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਟਰੈਟੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਉੱਪਰ ਵੱਲ (ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ), ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ (ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਿਖਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ == ਸਮਾਜਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਢਾਚੇ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਜਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=McPherson|first=Miller|last2=Smith-Lovin|first2=Lynn|last3=Cook|first3=James M|date=2001-08-01|title=Birds of a Feather: Homophily in Social Networks|url=https://semanticscholar.org/paper/312048ca4295d3639dce516f4691c116afda0e5d|journal=Annual Review of Sociology|volume=27|issue=1|pages=415–444|doi=10.1146/annurev.soc.27.1.415|issn=0360-0572}}</ref> ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਆਮ ਅਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਦੌਲਤ / [[ਆਮਦਨ|ਆਮਦਨੀ]] (ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ): ਇਕੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧ * [[ਲਿੰਗ-ਭੇਦ(ਜੈਂਡਰ)|ਲਿੰਗ]]: ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ * ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੁਤਬਾ: ਇਕੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ / ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ * [[ਧਰਮ]]: ਇਕੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧ * ਰੇਸ / [[ਕੌਮੀਅਤ|ਨਸਲ]]: ਇੱਕੋ ਜਾਤੀ / ਨਸਲੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ * [[ਸਮਾਜਕ ਵਰਗ|ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]]: ਇਕੋ ਆਰਥਿਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧ * ਸ਼ੀਤਤਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਬੰਧ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ == ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ ਦੇ ਸਟ੍ਰੈਟੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਾਪ == ਜਰਮਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ|ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ]] ਨੇ ਇੱਕ [[ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ|ਥਿਓਰੀ]] ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਟਰੇਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ "ਸਟਰੈਟੀਕਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: [[ਸੰਪੱਤੀ|ਜਾਇਦਾਦ]], ਵੱਕਾਰ ਅਤੇ [[ਸੱਤਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ)|ਸ਼ਕਤੀ]]। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਧਨ ਦੌਲਤ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ), ਵੱਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਜਾਂ ਜਰਮਨ ''ਸਟੈਂਡ ਵਿਚ'') ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ (ਪਾਰਟੀ) ਦੀ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।<ref>Tony Waters and Dagmar Waters, translators and eds., (2015). Weber's Rationalism and Modern Society. Palgrave Macmillan.</ref> * ਸਟਰੈਟੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਾਇਦਾਦ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। * [[ਸੰਪੱਤੀ|ਜਾਇਦਾਦ]] ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। * [[ਸੱਤਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ)|ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। (ਦਬਦਬਾ, ਇੱਕ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਸੰਕਲਪ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ)। ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਂਦੇ। ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਸਮਾਜਕ ਰੁਤਬਾ, ਜਮਾਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ। * ਕਲਾਸ ਪਾਵਰ: ਇਹ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। * ਸੋਸ਼ਲ ਸਟੇਟਸ (ਸੋਸ਼ਲ ਪਾਵਰ): ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਤਮ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਤਾਕਤ ਰੱਖੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। * ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ: ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵੇਬਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।<ref>Waters, Tony and Dagmar Waters 2016 Are the terms "socio-economic status" and "social status" a warped form of reasoning for Max Weber?" Palgrave Communications 2, Article number: 16002 (2016) {{Cite journal|last=Waters|first=Tony|last2=Waters|first2=Dagmar|year=2016|title=Are the terms "socio-economic status" and "class status" a warped form of reasoning for Max Weber?|journal=Palgrave Communications|volume=2|doi=10.1057/palcomms.2016.2|doi-access=free}}</ref> === ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹ === [[ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ|ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ]] ਨੇ "ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹ" ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਰਮਨ ''ਸਟੈਂਡ'' (pl) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ''ਸਟੈਂਡ'')। ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹ ਉਹ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਣ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ, ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ, ਕਲੱਬ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਾਤੀ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਪੈਟਰਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ।<ref>Weber 48-56</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ]] qxbkfbqenn9nnitx822n6s151u1yqfh ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਸੇਮਕੀਨਾ 0 133162 844679 557397 2026-08-19T19:37:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844679 wikitext text/x-wiki '''ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਨੀਕੋਲਾਏਵਨਾ ਸੇਮਕੀਨਾ'''( {{Lang-uk|Людмила Миколаївна Семикіна}} ; ਅਗਸਤ 23, 1924 - 12 ਜਨਵਰੀ, 2021) <ref>{{Cite web|url=https://www.umoloda.kiev.ua/number/3694/164/154490/|title=«60. Втрачені скарби»: українські аніматори представили унікальний онлайн-проєкт про художниць|date=February 2, 2021|website=[[Ukrayina Molod]]|language=Ukrainian|access-date=February 26, 2021|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311023453/https://www.umoloda.kiev.ua/number/3694/164/154490/|url-status=dead}}</ref> ਓਡੇਸਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਸੇਮਕੀਨਾ ਨੇ 1943 ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਕੋਵ ਓਡੇਸਾ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 1953 ਵਿਚ ਕੀਵ ਸਟੇਟ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਓਡੇਸਾ, [[ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼|ਲੈਂਡਸਕੇਪਜ਼]] ਅਤੇ ਸਟਿੱਲ ਲਾਈਫ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1963 ਵਿਚ ਉਹ [[ਕੀਵ]] ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ। 1964 ਵਿਚ ਸੇਮਕੀਨਾ ਨੇ ਸਟੇਨਡ-ਗਲਾਸ ਪੈਨਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਰਾਜ਼ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾ ਸ਼ੈਵਚੈਂਕੋ]] ਨੂੰ ਇਕ ਉਦਾਸ ਔਰਤ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪਕੜੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਸ ਔਰਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ "ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਛੋਟੇ ਗੁੰਗੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰੱਖਾਂਗਾ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aQsrBgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA111&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukrainian Nationalism in the Post-Stalin Era: Myth, Symbols and Ideology in Soviet Nationalities Policy|last=Farmer|first=K. C.|date=2012-12-06|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-009-8907-8|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੇਮੀਕਿਨਾ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਨਤਕ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1988 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JWxEDAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT1760&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Encyclopedia of Ukraine: Volume IV: Ph-Sr|last=Struk|first=Danylo Husar|date=1993-12-15|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-5126-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuFB8V2X4yEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA185&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukraine and Russia in Their Historical Encounter|last=Potichnyj|first=Peter J.|last2=Pelenski|first2=Jaroslaw|last3=Raeff|first3=Marc|last4=Zekulin|first4=Gleb N.|date=1992|publisher=CIUS Press|isbn=978-0-920862-84-1|language=en}}</ref><ref>[https://searchassist.verizon.com/main?ParticipantID=euekiz39ksg8nwp7iqj2fp5wzfwi5q76&FailedURI=http%3A%2F%2Fwww.shovkunenko.keysolution.ru%2Fstudents.htm&FailureMode=1&Implementation=&AddInType=4&Version=pywr1.0&Referer=https%3A%2F%2Fuk.wikipedia.org%2F&ClientLocation=us Alexey Alekseevich Shovkunenko's students] [https://web.archive.org/web/20140714124314/http://www.shovkunenko.keysolution.ru/students.htm Archived] July 14, 2014 in Wayback Machine. </ref><ref>In the "Chronicle of Current Events" erroneously - Lyudmila Semikina</ref><ref>Decree of the President of Ukraine of May 28, 2009 № 374/2009 "On the awarding of state awards of Ukraine to employees of enterprises, institutions, organizations of the city of Kiev"</ref> == ਕਲਾਕਾਰੀ == * ਗਰੁੱਪ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ ਦ ਓਲਡ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਆਰਸੇਨਲਜ਼ (1954) * ਇਨ ਦ ਪੋਰਟ ਆਫ ਓਡੇਸਾ * ਵਿੰਟਰ ਇਵਨਿੰਗ * ਟੁਵਾਇਲਾਈਟ "ਆਫਟਰ ਦ ਰਾਉਂਡ" (ਆਲ- 1954). * ਵਿੰਡੀ ਡੇ (1957) * ਰੀਪੇਅਰ ਆਫ ਦ ਬਰਥ (1960) * ਮੋਰਨਿੰਗਜ (1961) * ਦ ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ ਕੀਵ (1966) * ਸਟੇਨਡ-ਗਲਾਸ ਵਿੰਡੋ === ਸਾਹਿਤ === * ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋਕੀਸ ਏਟ ਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੀਵ (ਸਹਿ ਲੇਖਕ, ਮਈ 1964 ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ)। * ਫ਼ਿਲਮ "ਜ਼ਾਹਰ ਬੇਰਕੁਟ" (1970-1971) ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਸਕੈਚ। * ਯੁਕਰੇਨੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ (ਯੂਕੇਆਰ) ) / ਵੀ. ਕੁਬੀਯੋਵਿਚ. - ਪੈਰਿਸ; ਨ੍ਯੂ ਯੋਕ * ਯੰਗ ਲਾਈਫ, 1954-1989. ਆਰਟ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ: ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਏਵੀ ਕੁਡਰੀਟਸਕੀ, ਐਮਜੀ ਲੈਬਿਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ. * “ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ, 1997. -- P. 531—532 - <nowiki>ISBN 5-88500-071-9</nowiki>. === ਇਮਾਰਤਾਂ === * ਸਿਥੀਅਨ ਸਟੈਪ * ਪੋਲਿਸ਼ ਕਥਾ * ਸ਼ਾਹੀ ਯੁੱਗ * ਰੇਟਰੋ * ਆਧੁਨਿਕ (1965-1996). * ਪੋਚਾਯਨਾ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ (1980) == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾਕਾਰ]] 4ea6a3l3foefzy7inx6qvvk5u1ldbch ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ 0 133568 844688 782059 2026-08-19T21:06:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844688 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ | image = The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Smt. Vasundhara Komkali, a leading female vocalist, at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 29, 2006.jpg | imagesize = | caption = ਵਸੁੰਧਰਾ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ। | birth_date = {{Birth date|1931|5|23|df=y}} | birth_place = ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ, [[ਝਾਰਖੰਡ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|2015|7|29|1931|5|23|df=y}} | death_place = ਦੇਵਾਸ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | restingplace = ਦੇਵਾਸ | restingplacecoordinates = {{coord|22|57|48.6|N|76|02|44.8|E}} | othername = ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡੇ | occupation = ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ | yearsactive = 1943–2015 | known for = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ | spouse = [[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ|ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ]] | domesticpartner = | children = ਕਲਾਪੀਨੀ ਕੋਮਕਾਲੀ | parents = | website = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<br>[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] }} '''ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ''' (1931–2015), '''ਵਸੁੰਧਰਾ ਤਾਈ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਖ਼ਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ|ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ]]<ref name="Business Standard report">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/well-known-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-115073000450_1.html|title=Business Standard report|date=30 July 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ਅਤੇ 2009 ਦੇ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।<ref name="Sangeet Natak Akademi Award">{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|title=Sangeet Natak Akademi Award|date=2015|publisher=Sangeet Natak Akademi|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204253/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|archive-date=30 May 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ 2006 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਨੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡੇ, ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਈ 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Vasundhara Komakali">{{Cite web|url=http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html|title=Vasundhara Komakali|date=2015|publisher=ITC Sangeet Research Academy|access-date=19 December 2015|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017161147/http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/vasundhara_komkali.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, [[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ|ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।<ref name="Padma Shri Vasundhara Komkali, Kumar Gandharva’s wife, dies">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Padma-Shri-Vasundhara-Komkali-Kumar-Gandharvas-wife-dies/articleshow/48289085.cms|title=Padma Shri Vasundhara Komkali, Kumar Gandharva’s wife, dies|date=31 July 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ਗੰਧਾਰਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।<ref name="In a musical space called faith">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/vasundhara-komkali-obituary-in-a-musical-space-called-faith/article7477943.ece|title=In a musical space called faith|date=29 July 2015|access-date=19 December 2015}}</ref> ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1946 ਵਿਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੀ.ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਧਾਰਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਗੰਧਾਰਵ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ 1962 ਵਿਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref name="Vasundhara Komkali, the Torch-Bearer of ‘Kumar-Gayaki’">{{Cite web|url=http://thewire.in/2015/09/27/vasundhara-komkali-the-torch-bearer-of-kumar-gayaki-11742/|title=Vasundhara Komkali, the Torch-Bearer of ‘Kumar-Gayaki’|date=27 September 2015|publisher=The Wire|access-date=19 December 2015|archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220144254/http://thewire.in/2015/09/27/vasundhara-komkali-the-torch-bearer-of-kumar-gayaki-11742/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Vasundhara Komakali"/><ref name="Vasundhara Komkali and Kumar Gandharva: a tribute to sangeet's golden couple">{{Cite web|url=http://www.catchnews.com/life-society-news/vasundhara-komkali-and-kumar-gandharva-a-tribute-to-sangeet-s-golden-couple-1438659729.html|title=Vasundhara Komkali and Kumar Gandharva: a tribute to sangeet's golden couple|date=4 August 2015|publisher=Catch News|access-date=19 December 2015}}</ref> [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰ]] ਦੀ ਖਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਧਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 1998 ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ<ref name="Sangeet Natak Akademi Award"/> ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ 2006 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<ref name="Padma Awards"/> ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]<ref name="Vocalist Vasundhara Komkali passes away">{{Cite web|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-1.1559099|title=Vocalist Vasundhara Komkali passes away|date=31 July 2015|publisher=Gulf News|access-date=19 December 2015|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112756/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-1.1559099|url-status=dead}}</ref> ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="News 18 report">{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/madhya-pradesh/renowned-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away-778477.html|title=News 18 report|date=30 July 2015|publisher=News 18|access-date=19 December 2015}}</ref><ref name="Indian Express report">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/well-known-vocalist-vasundhara-komkali-passes-away/|title=Indian Express report|date=30 July 2015|publisher=Indian Express|access-date=19 December 2015}}</ref> ਉਸਦੀ ਧੀ ਕਲਾਪੀਨੀ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref name="Jagaran Josh report">{{Cite web|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/eminent-vocalist-vasundhara-komkali-died-1438225562-1|title=Jagaran Josh report|date=30 July 2015|publisher=Jagaran Josh|access-date=19 December 2015|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222114527/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/eminent-vocalist-vasundhara-komkali-died-1438225562-1|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EHy0r12mfcA|title=Kumar Gandharva & Vidushi Vasundhara Komkali - Nirguni Bhajan - Nirbhay nirgun gun re gaunga|date=18 July 2011|website=[[YouTube]] video|publisher=Uday Mohole|access-date=19 December 2015}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JxAiKkap8CQ|title=Vasundhara Komkali and daughter Kalapini Komkali's Saha Gaan|date=13 November 2011|website=[[YouTube]] video|publisher=Ecothingy's Channel|access-date=19 December 2015}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] nolpl681mp1wzo7zvg0mlhxw2ow6zxc ਅਜੋਕਾ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਲਾਵਾਂ 0 134543 844691 763321 2026-08-19T21:58:31Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20260819)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 844691 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} = ਅਜੋਕਾ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕ - ਕਲਾਵਾਂ = == ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == '''ਮੀਡੀਆ''' ਇੱਕ ਬਹੁ ਵਿਕਲਪੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। [[ਮੀਡੀਆ]] ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੇਵਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ, ਸੋਸ਼ਲ- ਮੀਡੀਆ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਮੀਡੀਆ, [[ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ]], ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੀਡੀਆ (ਪੁਸਤਕ ਮੀਡੀਆ), ਮਾਸ-ਮੀਡੀਆ, ਰਿਕਾਡਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਸਵਾਲਾਂ ਹੇਠ ਹੈ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ|last=ਸਿੰਘ|first=ਡਾਕਟਰ ਨਿਸ਼ਾਨ}}</ref> ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਸੱਤਾ ਦਾ ਰੁਖ ਹੈ ਤਾਂ ਮੀਡੀਆ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। === ਜਾਣ - ਪਛਾਣ === ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਖਬਾਰ, ਰੇਡੀਓ, ਟੀ ਵੀ, ਰਸਾਲੇ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੈ। ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਜਰਮਨ ਵਾਸੀ ਗੁਟਨਬਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਆ ਗਿਆ। ਅਖਬਾਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਟੀਵੀ, ਰੇਡੀਉ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਜਿਵੇਂ ਸੇਟੈਲਾਈਟ, ਮੋਬਾਈਲ, ਟੈਬਲੇਟ ਮਾਈਕ੍ਰੋਚਿਪ ਆਈ ਪੋਡਜ਼, ਲੈਪਟੋਪ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਇਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ, ਇਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਜ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਿਚ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜੀ ਲਈ (ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਵਪਾਰਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ)<ref>{{Cite book|title=भारतीय मीडिया : अंतरंग पहचान|publisher=भारत पुस्तक भण्डार|location=दिल्ली}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ == ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਵੇਂ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ, ਟੀਵੀ, ਚੈਨਲ, ਰੇਡੀਓ, ਸੋਸ਼ਲ ਨੇਟਵਰਕਿੰਗ, ਟਵਿਟਰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਐਸ ਐਸ ਪੀ ਨੇ ਫੌਰੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ, ਰੂਪਾਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜੁਰਗ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਰਸਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। == ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ == ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੰਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:- # ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। # ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀਆ ਦਾ ਵਾਹਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। # ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਡਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਕਾਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਾਲ ਹੈ। '''ਮਨੋਰੰਜਨ''' ਫੁਰਸਤ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਫੁਰਸਤ ਅਖਤਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Fundamentals of Recreation|url=https://archive.org/details/fundamentalsofre0000unse_2edi|last=Yukic|first=Thomas s.|year=1970}}</ref>ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ  ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਅਕਸਰ ਅਨੰਦ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ"ਮਜ਼ੇਦਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀਆ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਵਿੱੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ "ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ" ਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇੇੇੇੇੇੇੇੇ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ ਭੌਤਿਕ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖ ਦਾ ਨਿਖਾਰ ਹੈੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ- ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਧੇ ਸਾਧਨ, ਪੀੜੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਨਾਟ,  ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਮੇਲੇ, ਤਿਉਹਾਰ,  ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰੱਤਵ, ਤਮਾਸ਼ੇ,  ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਲੋਕ ਗੀਤ,  ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ,ਲੋਕ ਅਖਾਣ-ਮੁਹਾਵਰੇ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਚੁਟਕਲੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਮਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ == ਲੋਕ - ਕਲਾ == ==== ਜਾਣ - ਪਛਾਣ ==== ਲੋਕ ਕਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਤੀਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਭੈ-ਭੀਤ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀ ਸਾਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਤੱਖ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਕਲਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਸੁਹਜ ਫ਼ਸਲ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅੱਲੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਕਲਾ ਰੁਚੀਆਂ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੀੜੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਖੁਰ-ਖੁਰ ਕੇ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਜਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਕਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ|last=ਬੇਦੀ|first=ਡਾ. ਬਣਜਾਰਾ}}</ref> ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ, ਤਮਾਸ਼ੇ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕੱਲਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈੈ ਜੇ ਕਿਸੇ ਤੂੰੰ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ, ਲੋਕ+ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕੀ ਲੋਕ ਕਲਾ, ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਲਾ ਕਲਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਾਧਾਰਣ ਵੱਲ ਛੱਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ == ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਹਿਤ ਨੈਟ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਧਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਬਹੁਤ ਸਹਜ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਧੁਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਥ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਤੱਕ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸਦੀਵੀ - ਪਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਮਨੁਖੀ ਸੰਕਟ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿਚ ਸਮੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ, ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇੰਝ ਹਨ ਲੋਕ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਤੱਕ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। == ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਵਾਂਗ == ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇ ਵਿਚ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਾਗ ਲੱਗਭਗ ਖਤਮ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਂਗ ਲੋਕ ਨਾਟ ਕਲਾ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਅੰਗ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਚ, ਗਾਣਾ, ਨਕਲਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਲੋਕ ਨਾਯਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਈ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਵੀ ਗਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀ ਉਹ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਸਵਾਂਗ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਣ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਲੱਗ-ਭੱਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ == ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਨਕਲਾਂ - ਸਾੰਗ, ਨੌਟੰਕੀ, ਲੋਕ ਨਾਟ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਨਕਲੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਜਾਤੀਆਂ- ਭੰਡ, ਡੂਮ, ਮਰਾਸੀ ਕਾਹਦੀ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਹੇਡਾਂ, ਟਿੱਚਰਾਂ, ਚੋਭਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡੀਂ ਪੀੜਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਲਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੈਨਲਾਂ ਉਪਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ == ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਰਵਾਇਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਢੇ ਤੱਕ ਲਿੰਗ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਕਬੱਡੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ, ਖਿੱਦੋ - ਖੂੰਡੀ, ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ, ਸਟਾਪੂ, ਪਿੱਠੂ, ਅਖਰੋਟ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਨਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਬਚੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੱਡੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਰੱਸਾ-ਕੱਸੀ ਆਦਿ ਹੀ ਕੁਝ ਖੇਡਾਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਕਬੱਡੀ ਮੈਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ- ਇਸ ਖੇਡ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦਰਅਸਲ ਇਧਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ, ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਆਦਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਹੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਾਡੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦੀ। ਸਾਡੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਚਾਹੇ, ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰਲ ਕੇ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ == ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ, ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਤਵੇ ਦੀ ਸੰਚਾਰ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ, ਯਮਲਾ ਜੱਟ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ ਆਦਿ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿਚ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚੈਨਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਘੱਟ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਚੈਨਲ ਦੇਖਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਨੱਚਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚਾਅ ਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਭਰਿਆ ਤਰੰਗਾਂ ਛੇੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਬੇਸ਼ੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਬੇਗਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੋਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਰਲਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਊਜਨ ਮਿਊਜਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੂਪ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਬਲਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਰਜਦਾ ਹਨ ਉਹ ਕਲਾਤਮਕ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਭਾਲ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਉਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਜਾਰ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਜਿਹੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੇ ਪੌਂਡ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਅਜੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਕਲਾ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪੇਂਡੂ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਲਾ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਆਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਸੇ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਰੀਝਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਡਰ, ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਿਰਫ ਕੰਧੋਲੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਸਫਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਤਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਸਿਰਜਿਆ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੂੰਬੀ, ਅਲਗੋਜ਼ਾ, ਸਾਰੰਗੀ, ਢੱਡ, ਚਿਮਟਾ, ਕਾਟੋ, ਮੰਜੀਰਾ, ਡਫਲੀ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਡ ਮੂਲੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੜੀ ਮੌਕੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁੰਦਰੀਏ, ਤੀਆਂ ਮੌਕੇ ਨ੍ਹੀ ਲਿਆਦੇ ਮਾਂਏ ਕਾਲਿਆਂ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਆਦਿ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਮੌਕੇ ਵੀ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਸਿਹਰਾ ਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਸੁਹਾਗ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਤ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਛਕਣ ਵੇਲੇ ਪੱਤਲ-ਕਾਵਿ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਗਨੀ ਅਤੇ ਸੰਮੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਲੁੱਡੀ, ਧਮਾਲ, ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਭੰਗੜੇ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- . ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ....... . ਐ ਮੇਰੇ ਬਾਬਲ ਵੇ ਮੇਰਾ ਕਾਜ ਰਚਾ............ . ਦੇਈਂ ਦੇਈਂ ਵੇ ਬਾਬਲਾ ਓਸ ਘਰੇ......... . ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦੇ....... . ਕੱਢ ਨੀ ਅੰਮੜੀ ਕੁਝ ਸਾਜਿਆ ਸਜਾਇਆ........ ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਿਹਨਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਗੀਤ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ - ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲੇ ਆਏ ਹਨ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸਦੀ ਕਰਨਾ ।  ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁੱਤੇ -ਸਿੱਧ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਕ ਰਚਨਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਸਦੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਧੁਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਚਾਅ ਤੇ ਉਮੰਗ ਭਰੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਛੇੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਲੀ  ਦੀ ਆਵਾਜ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਥਾਪ, ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਆਦਿ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਗੋਪੀ ਚੰਦ, ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ , ਸੂਰਮਾ, ਜਿਉਣਾ ਮੋੜ, ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ-ਪੁਨੂੰ, ਮਿਰਜਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬੀਰਤਾ, ਸੂਰਮਗਤੀ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਬੇਸ਼ੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਬੇਗਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬੋਲ, ਇਸਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਰਲ਼ਾ-ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਊਜ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮੀਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਅਖਬਾਰ, ਰਸਾਲੇ, ਟੀ.ਵੀ.ਚੈਨਲਜ਼, ਐੱਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਅਤੇ ਈਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਇਸੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਿਨੇਮਾ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਸਤਾ, ਰੌਚਿਕ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸਾਧਨ ਹੈ।... ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਤੱਕ ਕਿਤਾਬ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਪੁੱਜ ਗਈ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤ, ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ, ਚਿਤਰਕਲਾ, ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ, ਨਾਚ, ਨਾਟ ਆਦਿ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਈ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦਾਇਰੇ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਨਵੇਂ ਦਾਇਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਮ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਾਲਜੀਏਟਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਡਰਾਇਵਰਾਂ ਤੇ ਕੰਡਕਟਰਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਾਇਰੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:- . ਬਿੱਲੋ ਜੱਟ ਨੇ ਟਰਾਲਾ ਪਾਉਣਾ ਏ, ਡਾਲੇ ਤੇ ਗੋਤ ਲਿਖਾਉਣਾ ਏ।(ਬੱਬੂ ਮਾਨ) ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ, ਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੱਭਰੂਆਂ, ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੂਣੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ, ਚਰਾਂਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਗ ਚਾਰਦੇ ਪਾਲ਼ੀਆਂ, ਹਾਲ਼ੀਆਂ, ਦੋਹੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਮਰਾਸਣਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਪਾਰਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ 'ਭਾਈਏ ਦੀ ਹੱਟੀ, ਮੁੱਛ ਮਰੋੜ ਚਾਹ ਤੇ ਝੰਗ ਵਾਲੀ ਲੱਸੀ’, ‘ਟੈਰ ਟਾਟੇ ਦੇ ਤੇ ਸਲੀਪਰ ਬਾਟੇ ਦੇ ਆਦਿ। ਅਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਤਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਰਾਗ ਜਾਂ ਧੁਨ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਗਾਈ ਜਾ ਸਕੇ, ਗੀਤ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਲੋਕ ਗੀਤ,ਸੰਗੀਤਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੀਤ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਲਈ ਹੀ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਤੋਸਿਧ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰ, ਤਾਲ ਤੇ ਲੈਅ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਮੰਨੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਛੰਦ ਦੀ ਚਾਲ ਪਿੰਗਲ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੇ ਵੇਗਾਂ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕ ਗੀਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਮਿਥੇ ਰਾਗ-ਰਾਗਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਮੰਨੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਲਈ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਸਾਹਿਤਕ ਗੀਤ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਬਦ ਸੱਭਿਅਤ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਦਿਮਾਗੀ ਬੋਝ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਸਿਮਟਿਆ-ਸਿਮਟਿਆ, ਛੰਦ-ਚਾਲ ਪਿੰਗਲ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਭਾਵ ਸੰਕੋਚਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੀਤਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਭੇਦ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਇੱਛਾ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਭਾਵ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਭਾਵ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਅਕਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਗੀਤ। ਫਿਲਮਾਂ, ਰੇਡੀਉ ਤੇ ਗਰਾਮੋਫੋਨ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ, ਕੁਝ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਤਰ ਵਿਉਂਤ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਜਿਹੇ ਪੇਂਡੂ ਗੀਤ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬ ਵਾਂਗ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਖਿੜਦੇ, ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ ਵੰਡਦੇ ਤੇ ਅਣਜਾਤੇ ਹੀ ਸਦੀਵ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪਾਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਅਥਾਹ ਹੈ। ਸਫਲ ਗੀਤ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰੋਤੇ ਗੀਤ ਰਚਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੀ ਬਹੁਤੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਇਸ ਗੁਣ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗੀਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿ ਆਖਰ ਗੀਤਕਾਰ ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਰੋਤੇ ਘੈਂਟ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੀ ਇੰਨਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ ਤਾਂ ਅਲੋਪ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਰੇਡੀਉ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੀਤ ਵਰਤਮਾਨ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਸੁਆਦ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਲੋਕਿਕਤਾ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕ ਅੰਸ਼ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੋਧਿਆ ਤੇ ਵਿਗਸਿਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਣਾ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਸੰਭਵ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦਾ ਆਦੀ ਜਿਹਾ ਹੋ ਚੱਲਿਆ ਹੈ। ਰੇਡੀਉ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ.ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਗੀਤ ਉਸਦੀ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਲੱਚਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਝਰੀਟਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੀਤਕਾਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਦਿਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀਏ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਚੋਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਗੀਤ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਤੇ ਕੰਨ ਰਸ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪਾਸ ਤੋਲ, ਤੁਕਾਂਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਹੋਵੇ, ਲਟ-ਲਟ ਬਲਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਨੱਚ ਸਕੇ, ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਸਕੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਰੁਲਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠੇ। ਪਰੰਤੂ ਅਜੋਕੇ ਗੀਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੱਟੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਲੱਚਰਤਾ ਹੈ।ਅਜੋਕੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਨਾਰੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਧ-ਬੁਧ ਗੁਆ ਕੇ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਹੈ, ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ਤੇਜ ਕੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਰੇਡੀਉ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ-ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਛਪਵਾਉਣ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗਮੀ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਗੀਤ ਮੰਡੀ ਲਈ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਮਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੁਰਾਹੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਜਿਵੇਂ:- . ਚਾਰ ਬੋਤਲ ਵੋਦਕਾ, ਕਾਮ ਮੇਰਾ ਰੋਜ਼ ਕਾ। . ਚੱਕ ਲੋ ਰਿਵਾਲਵਰ ਰਫਲਾਂ ਕਿ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਏ।ਆਦਿ ਸਾਹਿਤਕ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਨੁੱਖ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਥਾਹ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਰੋਕਦਿਆਂ-ਰੋਕਦਿਆਂ ਵੀ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗੀਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ, ਅਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰੂਪਨ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਅਜੋਕੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਾਸੋਂ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਬੁਲੋਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ ਨਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੇੜੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ:- . ਬੁਲੇਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ ਨਾਰ ਹੋਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਝਦੀ ਹੈ:- .ਵੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਂ ਨਣਦ ਦਿਆ ਵੀਰਾ ਜੁੱਤੀ ਉੱਤੋਂ ਜੰਗ ਵਾਰਿਆ। ਅਜੋਕਾ ਮੀਡੀਆ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਰੰਗੀਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰੰਗਣ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵਿਆਂ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਜੀਤ ਦਾ ਇਕ ਗੀਤ ਹੈ: ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਾਵਾਂ ਨੀ ਛੱਡ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਰਪੂਰ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤੰਨਤਾ ਅਤੇ ਨਰੋਏ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਆਪ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਲਿਖਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪੈਸਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਖੇਡ ਗੀਤ ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ ਇਉਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ: . ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ ਜੁੰਮੇ ਰਾਤ ਆਈ ਏ ਜਿਹੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਨੱਚੇ ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆਈ ਏ।। ਅਜੋਕੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਦਾ ਪਰਦਾ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੋਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੀਤ ਦੇ ਕੁਬੋਲਾਂ ਵੱਲ ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ, ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਚੋਣਵੇਂ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਘਾਣ ਲਈ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ .ਘੱਗਰੇ ਵੀ ਗਏ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਵੀ ਗਈਆਂ…......... ਕੀ ਬਣੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਣੇ। ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ:- .ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਗੋ ਟੀ.ਵੀ.ਦੀ ਇਕ ਆਈਟਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ, ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ, ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਮਾਈ ਹੋਮ, ਦੇਸ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਦੇਸ ਆਦਿ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੈ।ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਟੱਪੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ: .ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਲੱਭਣੇ ਬੀਬਾ ਹੁਸਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਾਪੇ। .ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹੜਿਆਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜੀ।ਆਦਿ ‘ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ’ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸੰਮੀ, ਕਿੱਕਲੀ, ਗਿੱਧਾ, ਭੰਗੜਾ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਲੱਗੀ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨੀਂ ਅੱਖ ਲਾਉਂਦੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ-ਪੁਨੂੰ, ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਉਪਰਾਲੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਕਲਾ ਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਪਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਹੁਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਹਾ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੱਜ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਛੇਵਾਂ ਦਰਿਆ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- . ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕਲੇ ਜੱਟ ਬੁਕਦੇ ਮਾਰਦੇ ਗਲੀ 'ਚ ਲਲਕਾਰੇ। .ਦੋ ਪੈੱਗ ਲਾ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਏ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ . ਮੋਟਰ ਤੇ ਨਿੱਤ ਕੱਚ ਦੀ ਗਲਾਸੀ ਖੜਕੇ। ਅਜਿਹੇ ਗੀਤ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਢੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੀਣੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਠੇਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਮੀਡੀਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਖੀ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜੱਟ ਕੌਮ ਜੋ ਮਿਹਨਤੀ ਕੌਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਜੋਕੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ-ਕਬਾਬੀ ਕੌਮ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਆਸ਼ਿਕੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿਚ ਫਖਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤੇ ਸੁਚਿੱਤਰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।....ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਹ ਰਚੇ ਗਏ ਉਸਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਯੁੱਗ ਚਿਤਰਣ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਟਾ == ਅਗਲੇ ਸੀ ਤਾਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਰਸਾ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਕਦੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। # # # # 7vrwb7es0z7opjnmdcy79yazfabuybj ਸਾਈਮਨ ਡਨ 0 137650 844658 737530 2026-08-19T15:54:09Z ~2026-43129-94 61609 844658 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=Simon Dunn|olympics=|league_type=|club=|team=Australian Bobsleigh Team Sydney Convicts Rugby Club Calgary Canucks Kings Cross Steelers London|turnedpro=|coach=|retired=|highestranking=|sport=[[File:Bobsleigh pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Bobsleigh]][[File:Rugby pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Rugby football|Rugby]]|pb=|medaltemplates=|module=|module2=|height={{height|m=1.84|precision=0}}|weight={{convert|99|kg|lb|abbr=on}}|league=|country={{flagicon|AUS}} Australia|image=|ethnicity=|image_size=<!-- Use only when absolutely necessary -->|alt=|caption=|birth_name=|fullname=|nationality={{flagicon|AUS}} Australian|citizenship=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|birth_date={{birth date and age|1987|07|27}}|birth_place=[[Goulburn, New South Wales]]|residence=[[Sydney]], Australia|education=|occupation=|years_active=|updated=16 March 2016}} '''ਸਾਈਮਨ ਡਨ''' (ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1987 ਗੋਲਬੋਰਨ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਡਰ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੌਬਸਲੇਡ<ref>{{Cite web|url=http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|title=Australia's first gay bobsledder sleighs 'em|last=Akerston|first=Matt|website=samesame.com.au|access-date=17 November 2014|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123100457/http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|dead-url=yes}}</ref> ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਰਦ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-my-battle-with-depression/|title=Simon Dunn Heats Up Winter For DNA Magazine|last=ONLINE|first=DNA|date=22 October 2019|website=dnamagazine.com.au/|access-date=22 October 2019}}</ref> Eres puto? Llámanos al +52 449 587 4436 == ਕਰੀਅਰ == ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਵੋਲਨਗੋਂਗ ਵਿੱਚ [[ਸਿਡਨੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref name="espn">{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/olympics/bobsled/story/_/id/15093387/simon-dunn-endured-terrible-unnecessary-moments-personal-hell|title=Simon Dunn living sports dream only after enduring personal hell|last=Growden|first=Greg|date=30 March 2016|publisher=espn.co.uk|access-date=10 February 2017}}</ref> ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ [http://sydneyconvicts.org ਸਿਡਨੀ ਕਨਵਿਕਟਸ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ ਦਾ] ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="star" /> ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਜਿਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="espn" /> ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਦਮੀ ਬਣਾਇਆ।  ਉਹ ਲੂਕਾਸ ਮਾਟਾ ਲਈ ਬ੍ਰੇਕਮੈਨ ਸੀ।<ref name="star">Elias Jahshan (Editor) {{Google books|Kw7yCAAAQBAJ|Star Observer Magazine April 2014}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱ ਉਸਨੇ ਬੌਬਸਲੇਹ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="guys">{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|title=Exclusive Interview: Simon Dunn Reveals Some Shocking News!|last=Guiltenane|first=Christian|date=10 November 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=10 February 2017|archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211075603/http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|url-status=dead}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਰਾਸ ਸਟੀਲਰਜ਼ ਨਾਲ ਰਗਬੀ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|title=Kings Cross Steelers Hunk Marc Landon: 'I Met My Boyfriend on the Team!'|last=Guiltenane|first=Christian|date=19 April 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=17 May 2017|archive-date=24 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524161214/http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|url-status=dead}}</ref> ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ 2018 ਅਤੇ 2019 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਵਾਰਡਸ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|title=Sports Personality|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303050748/https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਐਟੀਟਿਊਡ, ਗੇਅ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਓਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਸਲਾਈਕਯੂ ਅਤੇ ਗੇਜ਼ ਵਿਦ ਕਿਡਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref name="guys" /> == ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਕੰਮ == ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਯੂ.ਆਈ. ਭਾਈਚਾਰੇ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ/ਏਡਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫੋਲੌ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਕਾਈ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|title=SIMON DUNN: "HOMOPHOBIC RUGBY STAR ISRAEL FOLAU SHOULD BE BANNED FOR HIS COMMENTS!|last=Guiltenane|first=Christian|date=27 April 2018|website=guyslikeu.com|access-date=27 April 2018|archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904010824/http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|title=Simon Dunn Talks HIV Testing Week|last=ONLINE|first=DNA|date=23 November 2018|website=dnamagazine.com.au|access-date=23 November 2018|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125063101/https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|dead-url=yes}}</ref> ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਲਾਈਵ ਓਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਟੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਸਿਡਨੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗਿਵਆਉਟ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ+ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਟੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://giveout.org.au/ambassadors|title=We are thrilled to have some amazing representatives from the Australian LGBTIQ+ community on board for GiveOUT Day 2020|last=Day|first=GiveOUT|website=giveout.org.au|access-date=23 March 2020}}</ref> ਸਾਈਮਨ 2020 ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਜੀ.ਐਫ.) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਚੈਰਿਟੀ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ == ਡਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ [https://www.youtube.com/channel/UCmjjAzB7Us_iRlGHWrbhGog ਯੂਟਿਬ ਚੈਨਲ] ਬਣਾਇਆ। ਬਜ਼ਫੀਡ 'ਤੇ ਫ਼ੀਚਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਧਿਆਨ 'ਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/jessematheson/meet-the-first-gay-man-of-bobsledding-14ye1#.asZm8VOOo|title=Community Post: Meet Simon Dunn, The First Out Gay Bobsledder|website=BuzzFeed Community|access-date=2016-03-17}}</ref> ਡਨ ਐਟੀਟਿਉਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨੇਕਡ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|title=Simon Dunn: Attitude Naked Issue 2015|date=6 February 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104224633/http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|dead-url=yes}}</ref> ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਹੌਟ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|title=Meet Attitude's HOT 100 winner, Aussie bobsledder Simon Dunn|date=21 July 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319025435/http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|dead-url=yes}}</ref> 2016 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਹਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਓਨਲਾਈਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਰਸਾਲਿਆਂ<ref>{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/1703535/australian-rugby-player-turns-to-bobsleigh-in-calgary-with-eye-on-2018-olympics/|title=Australian rugby player turns to bobsleigh in Calgary with eye on 2018 Olympics|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/2128615/calgarys-simon-dunn-named-hottest-man-in-the-world/|title=Calgary's Simon Dunn named hottest man in the world|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|title=Australian bobsledder living in Calgary named 'World's Hottest Man' by UK magazine|website=Calgary Sun|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150819161032/http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਕਵਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਟੀਵ ਬ੍ਰੌਕਮੈਨ ਅਤੇ ਨਿਕ ਇਵਾਨਸ ਨਾਲ, ਈਮਨ ਐਸ਼ਟਨ-ਐਟਕਿੰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਟੀਲਰਜ਼: ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਫਸਟ ਗੇ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/insider/kings-cross-steelers-film-gay-rugby-club-eammon-ashton-atkinson-b930456.html|title='Finding this community is huge': story of world's first gay rugby team captured on film|last=Smith|first=Mark|date=April 19, 2021|website=[[Evening Standard]]|access-date=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BySimonDunn/status/1229858055753351169|title=Excited to announce I'm in Steelers Documentary a film on the @KXSteelers|date=February 18, 2020|publisher=[[Twitter]]|access-date=August 30, 2021}}</ref> == ਗੇਅ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ == ਬੇਨ ਕੋਹੇਨ ਅਤੇ ਗੈਰੇਥ ਥਾਮਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਮਿਲਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|title=Simon Dunn: 'I wish Keegan and Sam had been there when I was growing up'|date=September 2015|access-date=2016-07-05|archive-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911130704/http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] jt45rjmnpe7g9tngn3cjcbmd0k67chi 844717 844658 2026-08-20T08:22:22Z Serols 61618 [[Special:Contributions/~2026-43129-94|~2026-43129-94]] ([[User talk:~2026-43129-94|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/844658|844658]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ vandalism 844717 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=Simon Dunn|olympics=|league_type=|club=|team=Australian Bobsleigh Team Sydney Convicts Rugby Club Calgary Canucks Kings Cross Steelers London|turnedpro=|coach=|retired=|highestranking=|sport=[[File:Bobsleigh pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Bobsleigh]][[File:Rugby pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Rugby football|Rugby]]|pb=|medaltemplates=|module=|module2=|height={{height|m=1.84|precision=0}}|weight={{convert|99|kg|lb|abbr=on}}|league=|country={{flagicon|AUS}} Australia|image=|ethnicity=|image_size=<!-- Use only when absolutely necessary -->|alt=|caption=|birth_name=|fullname=|nationality={{flagicon|AUS}} Australian|citizenship=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|birth_date={{birth date and age|1987|07|27}}|birth_place=[[Goulburn, New South Wales]]|residence=[[Sydney]], Australia|education=|occupation=|years_active=|updated=16 March 2016}} '''ਸਾਈਮਨ ਡਨ''' (ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1987 ਗੋਲਬੋਰਨ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਡਰ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੌਬਸਲੇਡ<ref>{{Cite web|url=http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|title=Australia's first gay bobsledder sleighs 'em|last=Akerston|first=Matt|website=samesame.com.au|access-date=17 November 2014|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123100457/http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|dead-url=yes}}</ref> ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਰਦ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-my-battle-with-depression/|title=Simon Dunn Heats Up Winter For DNA Magazine|last=ONLINE|first=DNA|date=22 October 2019|website=dnamagazine.com.au/|access-date=22 October 2019}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਵੋਲਨਗੋਂਗ ਵਿੱਚ [[ਸਿਡਨੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref name="espn">{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/olympics/bobsled/story/_/id/15093387/simon-dunn-endured-terrible-unnecessary-moments-personal-hell|title=Simon Dunn living sports dream only after enduring personal hell|last=Growden|first=Greg|date=30 March 2016|publisher=espn.co.uk|access-date=10 February 2017}}</ref> ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ [http://sydneyconvicts.org ਸਿਡਨੀ ਕਨਵਿਕਟਸ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ ਦਾ] ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="star" /> ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਜਿਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="espn" /> ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਦਮੀ ਬਣਾਇਆ।  ਉਹ ਲੂਕਾਸ ਮਾਟਾ ਲਈ ਬ੍ਰੇਕਮੈਨ ਸੀ।<ref name="star">Elias Jahshan (Editor) {{Google books|Kw7yCAAAQBAJ|Star Observer Magazine April 2014}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱ ਉਸਨੇ ਬੌਬਸਲੇਹ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="guys">{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|title=Exclusive Interview: Simon Dunn Reveals Some Shocking News!|last=Guiltenane|first=Christian|date=10 November 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=10 February 2017|archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211075603/http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|url-status=dead}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਰਾਸ ਸਟੀਲਰਜ਼ ਨਾਲ ਰਗਬੀ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|title=Kings Cross Steelers Hunk Marc Landon: 'I Met My Boyfriend on the Team!'|last=Guiltenane|first=Christian|date=19 April 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=17 May 2017|archive-date=24 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524161214/http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|url-status=dead}}</ref> ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ 2018 ਅਤੇ 2019 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਵਾਰਡਸ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|title=Sports Personality|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303050748/https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਐਟੀਟਿਊਡ, ਗੇਅ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਓਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਸਲਾਈਕਯੂ ਅਤੇ ਗੇਜ਼ ਵਿਦ ਕਿਡਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref name="guys" /> == ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਕੰਮ == ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਯੂ.ਆਈ. ਭਾਈਚਾਰੇ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ/ਏਡਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫੋਲੌ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਕਾਈ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|title=SIMON DUNN: "HOMOPHOBIC RUGBY STAR ISRAEL FOLAU SHOULD BE BANNED FOR HIS COMMENTS!|last=Guiltenane|first=Christian|date=27 April 2018|website=guyslikeu.com|access-date=27 April 2018|archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904010824/http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|title=Simon Dunn Talks HIV Testing Week|last=ONLINE|first=DNA|date=23 November 2018|website=dnamagazine.com.au|access-date=23 November 2018|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125063101/https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|dead-url=yes}}</ref> ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਲਾਈਵ ਓਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਟੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਸਿਡਨੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗਿਵਆਉਟ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ+ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਟੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://giveout.org.au/ambassadors|title=We are thrilled to have some amazing representatives from the Australian LGBTIQ+ community on board for GiveOUT Day 2020|last=Day|first=GiveOUT|website=giveout.org.au|access-date=23 March 2020}}</ref> ਸਾਈਮਨ 2020 ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਜੀ.ਐਫ.) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਚੈਰਿਟੀ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ == ਡਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ [https://www.youtube.com/channel/UCmjjAzB7Us_iRlGHWrbhGog ਯੂਟਿਬ ਚੈਨਲ] ਬਣਾਇਆ। ਬਜ਼ਫੀਡ 'ਤੇ ਫ਼ੀਚਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਧਿਆਨ 'ਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/jessematheson/meet-the-first-gay-man-of-bobsledding-14ye1#.asZm8VOOo|title=Community Post: Meet Simon Dunn, The First Out Gay Bobsledder|website=BuzzFeed Community|access-date=2016-03-17}}</ref> ਡਨ ਐਟੀਟਿਉਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨੇਕਡ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|title=Simon Dunn: Attitude Naked Issue 2015|date=6 February 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104224633/http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|dead-url=yes}}</ref> ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਹੌਟ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|title=Meet Attitude's HOT 100 winner, Aussie bobsledder Simon Dunn|date=21 July 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319025435/http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|dead-url=yes}}</ref> 2016 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਹਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਓਨਲਾਈਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਰਸਾਲਿਆਂ<ref>{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/1703535/australian-rugby-player-turns-to-bobsleigh-in-calgary-with-eye-on-2018-olympics/|title=Australian rugby player turns to bobsleigh in Calgary with eye on 2018 Olympics|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/2128615/calgarys-simon-dunn-named-hottest-man-in-the-world/|title=Calgary's Simon Dunn named hottest man in the world|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|title=Australian bobsledder living in Calgary named 'World's Hottest Man' by UK magazine|website=Calgary Sun|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150819161032/http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਕਵਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਟੀਵ ਬ੍ਰੌਕਮੈਨ ਅਤੇ ਨਿਕ ਇਵਾਨਸ ਨਾਲ, ਈਮਨ ਐਸ਼ਟਨ-ਐਟਕਿੰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਟੀਲਰਜ਼: ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਫਸਟ ਗੇ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/insider/kings-cross-steelers-film-gay-rugby-club-eammon-ashton-atkinson-b930456.html|title='Finding this community is huge': story of world's first gay rugby team captured on film|last=Smith|first=Mark|date=April 19, 2021|website=[[Evening Standard]]|access-date=August 30, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BySimonDunn/status/1229858055753351169|title=Excited to announce I'm in Steelers Documentary a film on the @KXSteelers|date=February 18, 2020|publisher=[[Twitter]]|access-date=August 30, 2021}}</ref> == ਗੇਅ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ == ਬੇਨ ਕੋਹੇਨ ਅਤੇ ਗੈਰੇਥ ਥਾਮਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਮਿਲਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|title=Simon Dunn: 'I wish Keegan and Sam had been there when I was growing up'|date=September 2015|access-date=2016-07-05|archive-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911130704/http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] jsy94gq845mq45zaoph889vapo5wa8s ਮੁਸਕੋਕਾ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 0 142423 844650 830771 2026-08-19T12:37:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844650 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਸਕੋਕਾ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸ਼ਵ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸੂਬੇ [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਦੇ ਮੁਸਕੋਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.muskokaregion.com/whatson-story/10340688-muskoka-queer-film-festival-back-online-for-another-year/ "Muskoka Queer Film Festival back online for another year"]. ''[[Metroland Media Group|MuskokaRegion.com]]'', March 1, 2021.</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮੁਸਕੋਕਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਫਰਮ ਸੈਂਚੂਰੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://muskokastyle.com/2020/05/13/muskokas-first-queer-film-festival-streams-live-may-long-weekend/ "Muskoka’s First Queer Film Festival Streams Live May Long Weekend"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027030800/https://muskokastyle.com/2020/05/13/muskokas-first-queer-film-festival-streams-live-may-long-weekend/ |date=2021-10-27 }}. ''Muskoka Style'', May 13, 2020.</ref> ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਭੌਤਿਕੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਇਵੈਂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sitler">Matthew Sitler, [https://www.bayshorebroadcasting.ca/2020/05/04/2035/ "Muskoka Queer Film Festival Will Happen Online"]. ''Bayshore Broadcasting'', May 4, 2020.</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਵੈਂਟ ਦੁਬਾਰਾ ਆਨਲਾਈਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>Matthew Reisler, [https://www.mymuskokanow.com/109123/muskoka-queer-film-festival-going-virtual-again-for-2021-event/ "Muskoka Queer Film Festival going virtual again for 2021 event"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927074746/https://www.mymuskokanow.com/109123/muskoka-queer-film-festival-going-virtual-again-for-2021-event/ |date=2021-09-27 }}. ''[[Vista Radio|My Muskoka Now]]'', March 5, 2021.</ref> ਦੋਵੇਂ ਈਵੈਂਟ 'ਪੇਅ ਵਟ ਯੂ ਕੈਨ' ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="sitler" /> == ਅਵਾਰਡ == === 2020 === * ਔਡੀਅੰਸ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਅਯਾਨੇਹ'', ਨਿਕੋਲਸ ਗ੍ਰੀਨਚਰ * ਫੈਸਟੀਵਲ ਫੈਵਰੇਟ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ: ਸੋ ਬਿਉਟੀਫੁਲ, ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਨਿਕੋਲੇਟੀ === 2021 === * ਔਡੀਅੰਸ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਇਨ ਦਿ ਕਲੋਜ਼ੈਟ'', ਜੋਏਲ ਫਲੇਮਿੰਗ * ਫੈਸਟੀਵਲ ਫੈਵਰੇਟ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ: ''ਸੰਡੇ'', ਅਰੁਣ ਫੁਲਾਰਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://mqff.ca/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] itsntwte525l4afalibwxmcs0n5myfs ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 0 144439 844672 766217 2026-08-19T17:52:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844672 wikitext text/x-wiki '''ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 21 ਜੁਲਾਈ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20170801153028/http://www.asiaone.com/travel/Places%2B%2526%2BInterests/Interests/Art%2B%2526%2BCulture/Story/A1Story20080710-75812.html Life!, The Straits Times on 8 July 2008]</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ, ''ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'',<ref>[http://tribuneindia.com/ The Tribune Website]</ref> ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਸੋਸੀਏਟ ਐਡੀਟਰ<ref>[http://www.rupapublications.co.in/client/Book/ARJAN-SINGH-DFC-Marshal-of-The-Indian-Air-Force.aspx Book details from the biographical information in ''Arjan Singh, DFC: Marshal of The Indian Air Force'' by Roopinder Singh]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।<ref name="AL">[https://www.google.com/custom?domains=www.tribuneindia.com&sitesearch=www.tribuneindia.com&cof=T%3A%2300000%3BLW%3A760%3BALC%3A%23BF1720%3BL%3Ahttp%3A%2F%2Fwww.tribuneindia.com%2Fimages%2Flogo.gif%3BLC%3A%23BF1720%3BLH%3A67%3BAH%3Acenter%3BVLC%3A%23BF1720%3BS%3Ahttp%3A%2F%2Fwww.tribuneindia.com%3BAWFID%3Aac88eaa326c39733%3B&q=roopinder+singh&I1.x=0&I1.y=0&I1=+Search List of Roopinder Singh's articles in ''The Tribune'']</ref> ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ, [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]], ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, [[ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] (24 ਫਰਵਰੀ 1923 – 17 ਜਨਵਰੀ 2007), ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ (1 ਸਤੰਬਰ 1923-27 ਜਨਵਰੀ 2022), ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ।<ref>[http://www.punjabiuniversity.ac.in/pages/new_intro.htm List of Punjabi University Vice-Chancellors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127113204/http://punjabiuniversity.ac.in/pages/new_intro.htm|date=27 November 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070118/main5.htm|title=Giani Gurdit Singh dead|date=17 January 2017|work=The Tribune|access-date=22 March 2018|location=India|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200823/http://www.tribuneindia.com/2007/20070118/main5.htm|url-status=dead}}</ref> (1975 ਤੋਂ 1977) ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ (1980 ਤੋਂ 1985)। == ਸਿੱਖਿਆ == ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ; ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸੀਸ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ; ਅਤੇ ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪਟਿਆਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਬਰਿਜ 'ਓ' ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਫਿਲਾਸਫੀ (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਐਮਏ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੇ।<ref name="Roopinder Singh Blog">{{Cite web |url=http://www.roopinder.com/blog/about |title=Roopinder Singh Blog |access-date=2022-09-06 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306190006/http://www.roopinder.com/blog/about |dead-url=yes }}</ref> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ == ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ, ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਬਜ਼ਰਵਰ'', ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਨ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2015 ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2002 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2020 ਤੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਡੇ ਰੀਡਿੰਗ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾਧੂ, ਲੌਗ ਇਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Roopinder Singh Blog"/> === ''ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ === ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: # ਹਿਸਟਰੀ ਇਨ ਦ ਮੇਕਿੰਗ: ਦ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਕੁਲਵੰਤ ਰਾਏ, ਆਦਿਤਿਆ ਆਰੀਆ ਅਤੇ ਇੰਦੀਵਰ ਕਾਮਤੇਕਰ ਦੁਆਰਾ, ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2010/20100418/spectrum/book1.htm The Tribune Book Review]</ref> # ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ: ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੇ 50 ਸਾਲ: ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਐਡ. ਰੁਦਰਾਂਸ਼ੂ ਮੁਖਰਜੀ, ਰੋਲੀ ਬੁੱਕਸ।<ref>{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20091122/spectrum/book1.htm |title=The Tribune Book Review |access-date=2022-09-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204207/http://www.tribuneindia.com/2009/20091122/spectrum/book1.htm |dead-url=yes }}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ 4 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ 1 [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ [[ਸਿੱਖ]] [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://worldsikhnews.com/2%20May%202007/Roopinder%20Singh%20book%20on%20Guru%20Nanak%20now%20in%20Hindi.htm |title=WorldSikhNews.com Press Release |access-date=2022-09-06 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718114453/http://worldsikhnews.com/2%20May%202007/Roopinder%20Singh%20book%20on%20Guru%20Nanak%20now%20in%20Hindi.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: # [http://Marshal%20of%20the%20Indian%20Air%20Force,%20Arjan%20Singh,%20DFC.%20Rupa%20and%20Co,%20New%20Delhi,%202002.%20ISBN:%208171679382 ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ, ਡੀ.ਐਫ.ਸੀ.] [http://Marshal%20of%20the%20Indian%20Air%20Force,%20Arjan%20Singh,%20DFC.%20Rupa%20and%20Co,%20New%20Delhi,%202002.%20ISBN:%208171679382 ਰੂਪਾ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2002।] ਡਾ ਆਈ ਜੇ ਸਿੰਘ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੁਆਰਾ [http://sikhchic.com/article-detail.php?id=815&cat=11 ਸਮੀਖਿਆ] । ਇਹ ਕਿਤਾਬ MIAF [[ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪਾਇਲਟ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹਨ। # ''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ: ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ'' । ਰੂਪਾ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2004। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-291-0442-3|81-291-0442-3]] [http://www.roopinder.com/thetribune.htm ਪ੍ਰੋ. ਵੀ.ਐਨ. ਦੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811215820/http://www.roopinder.com/thetribune.htm |date=2020-08-11 }} # [http://www.gianigurditsingh.com/blog/?page_id=66 ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ : 1923-2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220906030514/http://gianigurditsingh.com/blog/?page_id=66 |date=2022-09-06 }} ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 2008। (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸਟਸ਼੍ਰਿਫਟ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ)। # [http://www.tribuneindia.com/2010/20100307/spectrum/book3.htm ਔਰਤ: ਕਈ ਰੰਗਤ ਕਈ ਸ਼ੇਡਜ਼] । ਲਾਹੌਰ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ 2009. (ਸਹਿ-ਲੇਖਕ)। # [http://www.tribuneindia.com/2013/20130421/spectrum/book2.htm ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ: ਈਥੋਸ ਐਂਡ ਰੀਲੀਕਸ] । ਰੂਪਾ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ 2012 ਭਈ ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।(ਸਹਿ-ਲੇਖਕ)। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9788129119834|9788129119834]] # [https://www.amazon.in/Delhi-84-Roopinder-Singh-ebook/dp/B00P1UPV62 ਦਿੱਲੀ '84] ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 2014 (ਨਾਵਲ) # [https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/book-on-first-woman-v-c-of-panjabi-university-dr-inderjit-kaur-sandhu-released-7483241/ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ: ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ] । ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 2021 (ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸਟਸ਼੍ਰਿਫਟ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [http://www.roopinder.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220906030510/http://www.roopinder.com/ |date=2022-09-06 }} * ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ [http://www.tribuneindia.com] * ਸਿੱਖ ਚਿਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [http://sikhchic.com/art/art_aesthethics_in_sikhism] * ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [http://www.gianigurditsingh.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109195317/http://gianigurditsingh.com/ |date=2016-01-09 }} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] n3y6kl49dblq1x7ajko6pxu3v18bhsl ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 0 153201 844714 813693 2026-08-20T04:47:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844714 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="SCBAPP">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/govt-announces-subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-for-2022/article38313336.ece|title=Govt. announces Subhas Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar for 2022|date=23 January 2022}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਨੇਤਾਜੀ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-2020-winners-announced-1579853111-1|title=Subhash Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar 2020 winners announced|date=25 January 2021|access-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220145721/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-2020-winners-announced-1579853111-1|url-status=dead}}</ref> ਗੁਜਰਾਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (GIDM) ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਰਾਜ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਵਿਨੋਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਕੰਮ ਲਈ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2022 ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-modi-gidm-professor-vinod-sharma-disaster-management-subhas-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-2022-1903387-2022-01-23|title=PM Modi to confer Subhas Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar 2022 to GIDM, professor Vinod Sharma|date=23 January 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/government-made-a-big-announcement-and-announced-subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-award/1078295|title=नेताजी की जयंती पर पुरस्कार का ऐलान, इन लोगों को मिला सुभाष चंद्र बोस आपदा प्रबंधन अवॉर्ड|date=23 January 2022}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ|ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੀ 125ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਮੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SCBAPP" /> ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਸਥਾਨ (GIDM) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਨੋਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2019, 2020 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ|ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ]] ਦੇ ਜਨਮ ਸਮਾਰੋਹ 'ਤੇ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ|ਬੋਸ]] ਐਤਵਾਰ 23 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੁਆਰਾ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-gujarat-institute-disaster-management-subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-7737539/|title=PM Confers Subhash Chandra Bose Awards For Disaster Management For 2019-22|date=24 January 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newsonair.gov.in/News?title=GIDM-Professor-Vinod-Sharma-selected-for-Subhash-Chandra-Bose-Aapda-Prabandhan-Puraskar-2022&id=434046|title=Subhas Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar 2022 presented to GIDM, Prof. Vinod Sharma|date=23 January 2022}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=Subhash Chandra Bose Aapda Prabhandhan Puraskar Award |url=https://ndmindia.mha.gov.in/medals |website=ndmindia.mha |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220145729/https://ndmindia.mha.gov.in/medals |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/govt-announces-subhash-bose-aapda-prabandhan-puraskar-2021-101611414939640.html|title=Govt announces Subhash Bose Aapda Prabandhan Puraskar 2021|date=23 January 2021}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |ਸਾਲ ! colspan="2" | ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ! rowspan="2" | ਹਵਾਲੇ |- ! ਵਿਅਕਤੀਗਤ ! ਸੰਸਥਾ |- | 2019 | - | 8ਵੀਂ ਬੀਐਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਰਿਸਪਾਂਸ ਫੋਰਸ, [[ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ]] | <ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-confers-subhas-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-to-ndrf20220124002815/|title=PM Modi confers Subhas Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar to NDRF|date=24 January 2022|access-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220145720/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-confers-subhas-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-to-ndrf20220124002815/|url-status=dead}}</ref> |- | 2020 | ਸ਼੍ਰੀ ਕੁਮਾਰ ਮੁੰਨਨ ਸਿੰਘ | ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮਿਟੀਗੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ, [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] | <ref>{{Cite web |title=Subhash Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar 2020 announced |url=https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1600326 |access-date=23 January 2020 |website=pib}}</ref> |- | 2021 | ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਡਾ | ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਐਂਡ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੋਸਾਇਟੀ (SEEDS) | <ref>{{Cite news|url=http://www.businessworld.in/article/Rajendra-Kumar-Bhandari-selected-for-Subhash-Chandra-Bose-Aapda-Prabandhan-Puraskar/23-01-2021-369135/|title=Rajendra Kumar Bhandari Selected For Subhash Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar|date=23 January 2021}}</ref> |- | 2022 | ਪ੍ਰੋ. ਵਿਨੋਦ ਸ਼ਰਮਾ | ਗੁਜਰਾਤ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਸਥਾਨ (GIDM) | <ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/gidm-professor-vinod-sharma-selected-for-subhash-chandra-bose-aapda-prabandhan-puraskar-2022-11642914784148.html|title=Gujarat Institute of Disaster Management, professor selected for Netaji award|date=23 January 2022|work=Livemint|access-date=2 February 2022|language=en}}</ref> |- | 2023 | - | ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ (OSDMA) ਅਤੇ ਲੁੰਗਲੇਈ ਫਾਇਰ ਸਟੇਸ਼ਨ (LFS), ਮਿਜੋਰਮ। | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਡਰ, ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਮੈਡਲ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] 70kfr5auby7lnosmrlrzfg7jdt79fy8 ਰੋਮੀਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਇਤਿਹਾਸ 0 154064 844675 643361 2026-08-19T18:37:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844675 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Arthur_Brooke_Tragicall_His.jpg|right|thumb| ''ਰੋਮੀਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਇਤਿਹਾਸ'' ਦਾ ਫਰੰਟਿਸਪੀਸ।]] '''''ਰੋਮੀਅਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹਿਸਟਰੀ''''' ਆਰਥਰ ਬਰੁਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਿਚਰਡ ਟੋਟਲ ਦੁਆਰਾ 1562 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] ਦੇ ''[[ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ|ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ]]'' ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2022}} ਬਰੂਕ ਨੇ ਮੈਟਿਓ ਬੈਂਡੇਲੋ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ [[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]] ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਂਡੇਲੋ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੂਪਾਂਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਏਰੇ ਬੋਇਸਟੁਆਉ ਦੁਆਰਾ ਰੀਓਮੀਓ ਟਾਈਟੇਨਸਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਬਿਬਲੋਟੇਟ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਦਾ ਪਲਾਟ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਰੁਕ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਰ ਬਰੁਕ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਸਨੂੰ ਥਾਮਸ ਸੈਕਵਿਲੇ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਨੌਰਟਨ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਹੇਠ 18 ਦਸੰਬਰ 1561 ਨੂੰ ਇਨਰ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Records of Early English Drama: Inns of Court Volume 2|last=Nelson|first=Alan|date=2010|publisher=D.S. Brewer|page=735}}</ref> ਉਹ 1563 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਧਰਮ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ-ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਨਰਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਪੋਥੈਕਰੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਰੀਅਰ ਲਾਰੈਂਸ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਰੋਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.shakespeare-navigators.com/romeo/BrookeIndex.html ਆਰਥਰ ਬਰੁਕ ਦਾ ''ਰੋਮੀਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226153817/https://shakespeare-navigators.com/romeo/BrookeIndex.html |date=2023-02-26 }} ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਲ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [https://web.archive.org/web/20171024104912/https://americanrepertorytheater.org/inside/articles/articles-vol4-i3-how-romeus-became-romeo ਲੇਖ: ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰੁਕ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ''ਰੋਮੀਸ ਰੋਮੀਓ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ''] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ]] i49dpuih7mv3urswuosy3htrgokgtm7 ਰਜ਼ਾ ਨਕਵੀ ਵਾਹੀ 0 155633 844657 784571 2026-08-19T14:58:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844657 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Raza Naqvi Wahi (Urdu-رضا نقوی واہی; Hindi- रज़ा नकवी वाही).jpg|thumb|ਰਜ਼ਾ ਨਕਵੀ ਵਾਹੀ]] '''ਰਜ਼ਾ ਨਕਵੀ ਵਾਹੀ''' (ਜਨਮ '''ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਨਕਵੀ''' ;<ref name=":0">{{Cite web |title=Raza Naqvi Vahi – Profile & Biography |url=https://www.rekhta.org/poets/raza-naqvi-vahi/profile |access-date=2022-11-12 |website=Rekhta |language=en}}</ref> 19 ਜਨਵਰੀ 1914 – 5 ਜਨਵਰੀ 2002)<ref>[http://www.dawn.com/news/14363/karachi-indian-poet-passes-away "KARACHI: Indian poet passes away"], ''Dawn'', 11 January 2002.</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Raza Naqvi Vahi Poetry In Hindi - Best Raza Naqvi Vahi Shayari, Sad Ghazals, Love Nazams, Romantic Poetry In Hindi |url=https://www.darsaal.com/poetry/raza-naqvi-vahi-poetry-in-hindi.html |access-date=2022-11-12 |website=Darsaal |language=en |archive-date=2022-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112040546/https://www.darsaal.com/poetry/raza-naqvi-vahi-poetry-in-hindi.html |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ<ref>{{Cite web |title=All writings of Raza Naqvi Vahi |url=https://www.rekhta.org/poets/raza-naqvi-vahi/all |access-date=2022-11-12 |website=Rekhta |language=en}}</ref> ਸੀ। ਉਸਨੇ '''ਵਾਹੀ''' ਦੇ ''ਤਖੱਲੁਸ'' (ਕਲਮ ਨਾਮ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ == * 1928 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ([[ਕਵਿਤਾ]]) ਦੀ ਰਚਨਾ। * 1932 ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ([[ਗ਼ਜ਼ਲ]]) ਦੀ ਰਚਨਾ। * 1939 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੋਸਟ ([[ਗ਼ਜ਼ਲ]]) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੋਇਆ। * 1935 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ [[ਕਵਿਤਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ। * ਪਹਿਲੀ [[ਕਵਿਤਾ]] 1936 ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰ 'ਅਦਬ ਲਤੀਫ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਆਜ ਕੁਛ ਖਾ ਨਹੀਂ"। * ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਰੀਫਾਨਾ (ਹਾਸੋਹੀਣੀ) ਕਵਿਤਾ 1950 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ 'ਵਿਧਾਇਕ'। * 1957 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ‘ਬਿਹਾਰ ਮੈਂ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ’। == ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਉਰਦੂ) == {{More citations needed section|date=November 2022}} * 1950 ਵਿੱਚ ਵਹਿਯਾਤ (ਸਵਰਗੀ ਕਯੂਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ)।<ref name=":0" /> * ਨਿਸ਼ਤਰ-ਓ-ਮਰਹਮ 1968 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਲਾਨ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। * 1972 ਵਿੱਚ ਕਲਾਮ-ਏ-ਨਰਮ-ਓ-ਨਾਜ਼ੁਕ, ਡਾ. ਮੋਨਾਜ਼ੀਰ ਆਸ਼ਿਕ ਹਰਗਨਵੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਕਿਤਾਬ ਡਿਪੋਰਟ, [[ਲਖਨਊ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। * ਨਾਮ-ਬਾਹ-ਨਾਮ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1974 ਵਿੱਚ ਪੀਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਟਰੀਟ, ਦਰਿਆਗੰਜ ਗੰਜ, ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। * ਮਾਤਾ-ਏ-ਵਾਹੀ 1977 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ। * 1983 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਰਿਸਤਾਨ-ਏ-ਵਾਹੀ, ਬਿਹਾਰ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ। * 1992 ਵਿੱਚ ਮੰਜ਼ੂਮਤ-ਏ-ਵਾਹੀ, ਜੇਟੀਐਸ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼ ਪਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। * ਤਰਕਸ਼-ਏ-ਵਾਹੀ 1995 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। * 1971-72 ਵਿੱਚ ਛਪਟੀ ਨਜ਼ਮੇਂ ਮਕਤਬ-ਏ-ਤਹਿਰੀਕ, ਦੇਵ ਨਗਰ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। (ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) == ਖਾਕਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ == * 1944 ਜ਼ੁਬੈਰ ਅਹਿਮਦ ਤਮਮਾਨੀਆ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਕਵੀਆਂ 'ਤੇ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ ਅਤੇ "ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਬਨਾਮ ਈਸ਼ਾਰਾਹ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। * 1951-52 ਉਸਨੇ ਮਰਹੂਮ ਅੱਲਾਮਾਹ ਜਮੀਲ ਮਜ਼ਹਰੀ 'ਜਮੀਲ' ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਨਕਸ਼ ਜਮੀਲ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। * 1956-57 ਉਸਨੇ ਮਰਹੂਮ ਅੱਲਾਮਾਹ ਜਮੀਲ ਮਜ਼ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਕਰ-ਏ-ਜਮੀਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। * 1965 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਵਰਗੀ ਅਖਤਰ ਔਰੇਨੋਏ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਉੱਤੇ 600 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] 8j7jvchn4hej5pg3eqm5ouqac0zpwzw ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ 0 157240 844715 809153 2026-08-20T06:19:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844715 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |25 ਮਈ 1958 (ਉਮਰ 64) ਗੋਰਖਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" |ਭਾਰਤੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਸਿੱਖਿਆ | class="infobox-data" |B.Sc, M.A, L.L.B |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | class="infobox-data" |ਐਬਸਟਰੈਕਟ ਆਰਟਿਸਟ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.artsangeetagupta.com/ www.artsangeetagupta.com]</span> |} '''ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sangeeta Gupta;''' ਜਨਮ 25 ਮਈ 1958), ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਮੂਰਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 1984 ਬੈਚ ਦੀ IRS ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ 35 ਇਕੱਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ 14 ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮੇਤ 25 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ, 10 ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਰਮਨ, ਯੂਨਾਨੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਬੰਗਲਾ, ਡੋਗਰੀ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 30 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 [[ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ ਕਾਂਗਰਸ]], ਯੂਐਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੌਸਮੌਸ ਦਾ ਗੀਤ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਟੈਕਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ''ਲਾਈਫ ਬਿਓਂਡ ਟੈਕਸ'', ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name="brush">{{Cite news|url=https://tioltube.com/Life-Beyond-Tax-E7-transcript.php|title=Life Beyond Tax|date=24 May 2016|publisher=tioltube.com|access-date=12 ਮਾਰਚ 2023|archive-date=12 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312154814/https://tioltube.com/Life-Beyond-Tax-E7-transcript.php|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ (ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ., ਐਮ.ਏ., ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ.) ਦਾ ਜਨਮ 1958 ਵਿੱਚ [[ਗੋਰਖਪੁਰ]], ਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਸ਼ੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ, ਤਾਮਕੁਹੀ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਮਲ ਸਕੂਲ, ਗੋਰਖਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Women's day issue 2018 |url=https://issuu.com/artistslive/docs/women_s_day_issue_2018 |access-date=2020-07-23 |website=Issuu |language=en |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224223008/https://issuu.com/artistslive/docs/women_s_day_issue_2018 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=SANGEETA GUPTA/ ARTIST/POET/FILMMAKER - Travel |url=http://www.yathraemagazine.com/sangeeta-gupta-artist-poet-filmmaker/ |access-date=2022-06-30 |website=www.yathraemagazine.com |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ICCR presents An exhibition of paintings by Sangeeta Gupta at Azad Bhavan, I.P. Estate > 2nd to 7th August 2013 |url=https://www.delhievents.com/2013/07/iccr-presents-exhibition-of-paintings_31.html |access-date=2020-07-23 |website=DelhiEvents.com - The latest information on events in Delhi NCR including Gurgaon, Noida, Faridabad}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sangeeta Gupta |url=https://www.saffronart.com/artists/sangeeta-gupta |access-date=2020-07-13 |website=Saffronart}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dzr2gbsd51xhzw8zviokbvsvyxdzh8g ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SanemAyhan07 3 161178 844649 662235 2026-08-19T12:23:43Z EmausBot 2312 Fixing double redirect from [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DreamRimmer]] to [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Max]] 844649 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Max]] ng3o6aca2wlpnw7bq0dhl0b988tp8gd ਰੁਚਿਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ 0 161990 844671 843092 2026-08-19T17:37:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844671 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੁਚਿਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ | image = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1996-2008 | known_for = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੁਚਿਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ruchita Prasad''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਕੰਨੜ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੁਚਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਆਫ ਇੰਦਰਾ ਨਗਰ ਕਲੱਬ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.missbangalore.in/SP.asp?P=3 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-04-08 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408085358/http://www.missbangalore.in/SP.asp?P=3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 October 2013 |title=Gear up for Miss Bangalore &#124; Bangalore First |url=https://www.bangalorefirst.in/?p=7091}}</ref> ਰੁਚਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ ਅਰਾਵਿੰਦ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਲੀ ਅਣ-ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੰਡੇਨ ਸੀਥਈਏ'' ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰੁਚਿਤਾ ਨੇ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਦੌਰ ਕਲੀਅਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ, ''ਜਬੀਲੰਮਾ ਪੇਲੀ'' (1996) ਵਿੱਚ ਜਗਪਤੀ ਬਾਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ''ਰੰਗੋਲੀ'' ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/on-screen-romance-can-be-a-put-off-ruchita/articleshow/35149103.cms|title=On screen romance can be a put-off: Ruchita &#124; Hindi Movie News - Times of India|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Knowing me_ knowing you |url=https://article.wn.com/view/2001/03/15/Knowing_me_knowing_you/ |website=article.wn.com |access-date=2023-04-08 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408090937/https://article.wn.com/view/2001/03/15/Knowing_me_knowing_you/ |url-status=dead }}</ref> ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਕੰਨੋਡੂ ਕਨਬਥੈਲਮ'' (1999) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ, [[ਸੋਨਾਲੀ ਬੇਂਦਰੇ]] ਅਤੇ ਸੁਚਿੰਦਰਾ ਬਾਲੀ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kannodu Kaanbathu Ellam |url=https://www.sify.com/movies/kannodu-kaanbathu-ellam-review-tamil-pcltQteehijde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202929/https://www.sify.com/movies/kannodu-kaanbathu-ellam-review-tamil-pcltQteehijde.html |archive-date=24 June 2021 |website=Sify}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਚਿਤਾ ਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਊਚ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2 November 2008 |title=The 'casting couch' and actress Ruchita Prasad - Zahid H Javali |url=https://www.zahidjavali.com/index.php/the-casting-couch-and-actress-ruchita-prasad/ |website=zahidjavali.com}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ|ਐਮਐਫ ਹੁਸੈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Bollywood, here she comes &#124; undefined News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/bangalore-times/Bollywood-here-she-comes/articleshow/1330923163.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2004 ਤੱਕ, ਰੁਚਿਤਾ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title='It's tough without a godfather' &#124; undefined News - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/bangalore-times/its-tough-without-a-godfather/articleshow/471236.cms |website=The Times of India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=7541029|name=Ruchita Prasad}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 449hi884z0qpnuhgcdvrwto9zl2xc5x ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ 0 162114 844706 844123 2026-08-20T01:52:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844706 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ | image = Sheetal Thakur snapped at Estella in Juhu (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1991|11|13}} | birth_place = ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | nationality = | alma_mater = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਦਿੱਲੀ]] | occupation = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਮਾਡਲ}} | years_active = 2016–ਮੌਜੂਦ | known_for = | spouse = {{marriage|[[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]]|2021}}<ref>{{Cite news|title=From haldi to emotional bidaai: Sheetal Thakur shares unseen moments from her wedding with hubby Vikrant Thakur|access-date=6 September 2022|newspaper=The Times Of India|date=7 April 2022|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/from-haldi-to-emotional-bidaai-sheetal-thakur-shares-unseen-moments-from-her-wedding-with-hubby-vikrant-massey/articleshow/90710522.cms}}</ref> | children = 1 (ਬੇਟਾ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼ੀਤਲ ਠਾਕੁਰ ਮੈਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sheetal Thakur Massey''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਬੰਬੂਕਾਟ]]'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ''ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਅਮਰ ਰਹੇ'' ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Sheetal Thakur changes her name on social media after marriage to Vikrant Massey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sheetal-thakur-changes-her-name-on-social-media-after-marriage-to-vikrant-massey/articleshow/89747855.cms |access-date=22 February 2022 |website=Times Of India}}</ref> ਠਾਕੁਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''<nowiki/>'ਛੱਪੜ ਫਾੜ੍ਹ ਕੇ'', ''ਸ਼ੁਕਰਾਨੂ'' ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ''' ਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 October 2019 |title=Hotstar Specials maiden movie: Chhappad Phaad Ke to premiere on 18 October |url=https://www.firstpost.com/entertainment/vinay-pathak-to-star-in-maiden-hotstar-specials-movie-chhappad-phaad-ke-to-premiere-on-18-october-7506791.html/amp |access-date=16 October 2019 |website=First Post}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1991 ਨੂੰ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ|ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 'ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਸਮਾਈਲ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=दिल्ली यूनिवर्सिटी से लेकर फेमिना मिस हिमाचल प्रदेश तक, जाने शीतल ठाकुर के जीवन के रोचक तथ्य |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-actor-vikrant-massey-s-wife-sheetal-thakur |access-date=15 February 2022 |website=Amar Ujala}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Vikrant Massey and Sheetal Thakur at the premiere of film Love Hostel (cropped).jpg|thumb|231x231px|2022 ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]] ਨਾਲ]] ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ ਨੇ ''ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ'' ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2015 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2019 |title=Vikrant Massey confirms he got engaged to girlfriend Sheetal Thakur in private roka ceremony |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/vikrant-massey-confirms-he-got-engaged-to-girlfriend-sheetal-thakur-in-private-roka-ceremony/story-6pnRjSFuLAALyMwjdwCa4H_amp.html |access-date=3 December 2019 |website=Hindustan Times}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਸੋਵਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Vikrant Massey and Sheetal Thakur registered their marriage today: Report - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vikrant-massey-and-sheetal-thakur-register-their-marriage-read-details/articleshow/89573894.cms |access-date=2022-02-15 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 18 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਮੈਸੀ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=18 February 2022 |title=Vikrant Massey ties the knot with Sheetal Thakur. See first photos of newlyweds |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vikrant-massey-ties-the-knot-with-sheetal-thakur-see-first-photos-of-newlyweds-101645195315949-amp.html |access-date=18 February 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਠਾਕੁਰ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੰਬੂਕਾਟ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/bambukat-highlights-social-stereotypes-and-biases-based-on-appearances-272221|title='Bambukat' highlights social stereotypes and biases based on appearances|first=Tribune News|last=Service|website=Tribuneindia News Service}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਡਾਰਕ ਬਰੂ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਠਾਕੁਰ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜੁਨ ਮਾਥੁਰ]] ਦੇ ਨਾਲ 'ਬ੍ਰਿਜ ਮੋਹਨ ਅਮਰ ਰਹੇ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ [[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/brij-mohan-amar-rahe-movie-review-netflix-s-latest-indian-original-is-their-worst/story-MsP3bTJViy5wKbfLyC3McM.html|title=Brij Mohan Amar Rahe&nbsp;– film review|date= 15 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=2018-10-13}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵੀਯੂ ਦੀ ਬੈਨਡ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵੈੱਬ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ALTBalaji ਦੀ 'ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|title=Broken But Beautiful: Vikrant Massey and Harleen Sethi's web series is a romantic drama that touches the right chords|url=https://m.peepingmoon.com/webcast-news/news/24277/Broken-But-Beautiful-Vikrant-Masseys-and-Harleen-Sethis-web-series-is-a-romantic-drama-that-touches-the-right-chords.html|access-date=27 November 2018}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ਓਰੀਜਨਲ, 'ਛੱਪੜ ਫਾੜ ਕੇ'<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%252Fmovie-reviews%252Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|title=Review: 'Chappad Phaad Ke' Is A Twisted Comedy That Tries Too Hard|access-date=23 October 2019|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019203547/https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%2Fmovie-reviews%2Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਓਰੀਜਨਲ, ਅਪਸਟਾਰਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news |url=https://www.mid-day.com/articles/upstarts-is-a-heartwarming-journey-of-friendship-and-ambition/21848173 |title=Upstarts is a heartwarming journey of friendship and ambition |date=4 October 2019 |work=Mid Day |access-date=6 October 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਿਰ ਉਹ 'ਵੂਟ ਦੇ ਫੂਹ ਸੇ ਫੈਂਟਸੀ'<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%252Fmovie-reviews%252Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|title=Review: 'Chappad Phaad Ke' Is A Twisted Comedy That Tries Too Hard|access-date=23 October 2019|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019203547/https://www.thequint.com/amp/story/entertainment%2Fmovie-reviews%2Fchappad-phaad-ke-review-hotstar|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ALTBalaji ਦੇ 'ਬ੍ਰੋਕਨ ਬਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web|title=Broken but Beautiful Season 2 review: Harleen Sethi, Vikrant Massey make love messier and even more intriguing|work=Firstpost|date=3 December 2019 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/broken-but-beautiful-season-2-review-harleen-sethi-vikrant-massey-make-love-messier-and-even-more-intriguing-7726161.html|access-date=3 December 2019}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ 2020 ਦੀ ZEE5 ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ੁਕਰਾਨੂ' ਵਿੱਚ ਦਿਵਯੇਂਦੂ<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shukranu-zee5-original-film-divyenndu-sharma-shweta-basu-prasad-sheetal-thakur-6148498/|title=ZEE5's original film Shukranu to be a humorous take on sterilisation|last=|first=|date=3 December 2019|website=indianexpress|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324100958/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shukranu-zee5-original-film-divyenndu-sharma-shweta-basu-prasad-sheetal-thakur-6148498/|archive-date=24 March 2020|access-date=2020-02-14}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ 2021 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਿਲਫਾਇਰ' ਵਿੱਚ ''ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/dilphire/cast/|access-date=29 October 2021|work=Bollywood Hungama|title=Dilphire Cast & Crew: Known all about the Karan Kundra and Sheetal Thakur starrer}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2017 | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ''[[ਬੰਬੂਕਾਟ]]'' |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite web |title=Sheetal Thakur: Best Actor In Supporting Role (Female) Nominee |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-punjabi-2017/nominations/best-supporting-actor-female/sheetal-thakur.amp |access-date=27 May 2022 |website=Filmfare}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|7630088}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] mak4deft3iircw70fhu2cq0id9y8sqh ਮੌਰਿਸਨ (ਰੈਪਰ) 0 162845 844655 737431 2026-08-19T14:01:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844655 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮੌਰਿਸਨ | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1990}} | birth_place = ਨਿਊਹਾਮ, [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.hitc.com/en-gb/2020/11/18/morrisson-tion-wayne/|title=Who is Morrisson? Rapper responds to Tion Wayne and Headie One fight!|first=Kate|last=Fowler|date=18 November 2020|website=HITC|access-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219152258/https://www.hitc.com/en-gb/2020/11/18/morrisson-tion-wayne/|url-status=dead}}</ref> | genre = | occupation = {{flatlist| * ਰੈਪਰ * ਗੀਤਕਾਰ }} | years_active = 2008–ਵਰਤਮਾਨ<ref name="auto2"/><ref name="auto"/> | label = | website = }} '''ਮੌਰਿਸਨ''' (ਜਨਮ 1990)<ref>{{Cite web|url=https://californiacelebrity.com/morrisson/|title=Morrisson Biography, Age, Height, Girlfriend|date=25 October 2020}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲਜ਼ 2020-21 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ,<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/55526/morrisson/|title=MORRISSON &#124; full Official Chart History &#124; Official Charts Company|website=Officialcharts.com}}</ref> UK R&B ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 40 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ। ਉਸਦਾ 2021 ਯੂਕੇ ਗੈਰੇਜ ਸਿੰਗਲ, "ਹਾਊਸ ਐਂਡ ਗੈਰਾਜ", ਨੰਬਰ 46 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਏਚ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੌਰਿਸਨ ਨੇ [[ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲਜ਼]], [[ਟਿਓਨ ਵੇਨ]], ਲੋਸਕੀ, ਜੌਰਡਨ, ਹੈਡੀ ਵਨ, ਬਗਜ਼ੀ ਮੈਲੋਨ, ਕੈਲੀ ਕਿਆਰਾ, ਹੈਰੀ ਜੇਮਸ, ਕ੍ਰੈਪਟ ਐਂਡ ਕੋਨਨ, ਐਮ1ਲੀਅਨਜ਼ ਅਤੇ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://grmdaily.com/sidhu-moose-wala-morrisson-idgaf/|title=Morrisson Joins Sidhu Moose Wala, Steel Banglez & The Kidd In "IDGAF" Visuals|date=23 July 2021|access-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411104823/https://grmdaily.com/sidhu-moose-wala-morrisson-idgaf/|url-status=dead}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮੋਰੀਸਨ ਇੱਕ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਟਿਓਨ ਵੇਨ ਅਤੇ ਹੇਡੀ ਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="auto"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://grmdaily.com/morrisson-guilty-ep-review/ ''Guilty'' EP review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230411104823/https://grmdaily.com/morrisson-guilty-ep-review/ |date=2023-04-11 }} on [[GRM Daily]] * [https://www.youtube.com/c/MorrissonOfficial Morrisson's channel] on [[YouTube]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3jr1grmraejm5tunh5sfgvnknjmcyb2 ਹੈਰੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ 0 165691 844716 674149 2026-08-20T08:13:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844716 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੈਰੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ | image = HarryAhluwalia.jpg | caption = ਹੈਰੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਬਾਲਕ ਨਾਲ਼ | birth_date = {{birth date and age|1983|2|08|df=yes}} | birth_place = [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | occupation =ਐਕਟਰ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਹੈਰੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ''' (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਹੈ। ਹੈਰੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 17 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''[[Veeran Naal Sardari|ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰੀ]]'' ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਫਿਲਮ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, <ref name="bio">{{Cite web |title=Biography |url=http://www.harryahluwalia.com/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226011210/http://www.harryahluwalia.com/biography.html |archive-date=26 February 2012 |access-date=12 September 2016 |publisher=www.harryahluwalia.com}}</ref> ਪਰ 2006 ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਸਾਖ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਨੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ, ''ਵਧਦੇ ਕਦਮ'', ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਰੀ ਨੇ ਉਸੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ, ''ਕਾਲ ਚੱਕਰ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="bio" /> ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਉਤਪਾਦਨ ਫਰਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹਨਾ ਦਿਨਾਂ{{When|date=April 2017}} ਉਹ ਸੋਲ ਕਰੀਏਟਿਵ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Assi Punjabi |url=http://www.soulcreative.com.au/?mcportfolio=assi-punjabi |access-date=12 September 2016 |publisher=www.soulcreative.com |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034032/http://www.soulcreative.com.au/?mcportfolio=assi-punjabi |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਠਾਨਕੋਟ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਫਿਲਮੀ ਪਿਛੋਕੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਵਿਕਾਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਪਤਨੀ। ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲਦਾ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਖੜ੍ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Harry Ahluwalia in news |url=http://www.harryahluwalia.com/in_news.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428023240/http://www.harryahluwalia.com/in_news.html |archive-date=28 April 2012 |access-date=12 September 2016 |publisher=www.harryahluwalia.com}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 29uc7gxja9xue1xay052tr6vcx7dca2 ਮੈਣਾ 0 171288 844653 835525 2026-08-19T13:17:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844653 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |'''ਮੈਣਾ''' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Medicago_polymorpha_(Flower).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Medicago_polymorpha_(Flower).jpg|frameless]] |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Medicago polymorpha'' |} '''ਮੈਣਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Medicago denticulata''' ਜਾਂ '''Medicago polymorpha;''' ਮੈਡੀਕਾਗੋ ਪੋਲੀਮੋਰਫਾ) ਮੈਡੀਕਾਗੋ ਜੀਨਸ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਪਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ''ਸਿਨੋਰਿਜ਼ੋਬੀਅਮ ਮੈਡੀਕੇ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਜੀਵ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਬਰਕਲੋਵਰ, ਟੂਥਡ ਬਰ ਕਲੋਵਰ, ਟੂਥਡ ਮੈਡਿਕ ਅਤੇ ਬਰ ਮੈਡੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Mehia_001_lhp.jpg|right|thumb| ਫਲ]] == ਵਰਣਨ == ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਇੱਕ [[ਸਾਲਾਨਾ ਪੌਦਾ|ਸਾਲਾਨਾ]] [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਚੌੜੀ ਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ]] ਹੈ। ਇਹ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਅਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੇ ਬੁਰਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਜਾਂ ਫਰ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਬੀਜ ਕੈਪਸੂਲ ਦੁਆਰਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਘਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ 7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਰਕਲੋਵਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="fao">Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Delagarde R., Lebas F., 2016. Bur clover (Medicago polymorpha). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/276</ref> ਨਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸੱਚਾ ਪੱਤਾ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਤਿਕੋਣੀ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲੋਵਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਣੇ ਉੱਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੀਫਲੇਟਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸੀਰੇਟਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਛੋਟੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਤਣੇ 2 ਫੁੱਟ (60 ਸੈ.ਮੀ.) ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਤਣੇ ਅਕਸਰ ਨੋਡਾਂ 'ਤੇ ਜੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਲਗ ਪੌਦੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੌਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਟੂਟੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਰਕਲੋਵਰ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੈਬੇਸ਼ੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲ ਕਲੋਵਰ ਵਰਗੇ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਛੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਜੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ (3-6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ) ਛੋਟੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ 2 ਤੋਂ 10 ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੇ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਟੈਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ। ਨਰਮ ਕੱਪੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਨ ਅਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਜੁਰਾਬਾਂ ਤੋਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਫਲਦਾਰ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/county?state_name=Texas&statefips=48&symbol=MEPO3 |title=Texas County Level Distribution for Medicago polymorpha (burclover) {{!}} USDA PLANTS |access-date=2023-06-22 |archive-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622104922/https://plants.usda.gov/java/county?state_name=Texas&statefips=48&symbol=MEPO3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MEPO3 |title=PLANTS Profile for Medicago polymorpha (burclover) {{!}} USDA PLANTS |access-date=2023-06-22 |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203013059/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MEPO3 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/california_burclover.html |title=Weed Gallery: California burclover-UC IPM |access-date=2023-06-22 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110153054/http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/california_burclover.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] 3ss300817im8x8tuoudv6l6gfdbubeu ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਮੈਸੂਰ 0 178955 844674 830212 2026-08-19T18:16:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844674 wikitext text/x-wiki [[ਮੈਸੂਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ '''ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ''' ਵਿੰਟੇਜ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1979 ਵਿੱਚ ''ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ'' ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲਵੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹਾ ਦੂਜਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜ ਸਾਗਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਰਾਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਲਰੀ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਿਗਨਲ ਅਤੇ ਲਾਈਟਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਟਰੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਮਿੰਨੀ-ਟ੍ਰੇਨ ਹੈ ਜੋ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਯਾਤਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ == [[File:Train Ride at Mysuru Rail Museum VID20240125135937.webm|thumb]] * ES 506 4-6-2 ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਹੈ। * ਇੱਕ [[ਆਸਟਿਨ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ|ਔਸਟਿਨ]] ਰੇਲ-ਮੋਟਰ ਕਾਰ * ਕਈ ਨਿਰੀਖਣ ਕਾਰਾਂ, ਇੱਕ ਨਿਰੀਖਣ ਕਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਕੋਚ ਜੋ ਮੈਸੂਰ ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ|ਮਹਾਰਾਜੇ]] ਦੇ ਸਨ। * [[ਮਹਾਰਾਣੀ]] ਸੈਲੂਨ ਕੈਰੇਜ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ, ਡਾਇਨਿੰਗ ਕਾਰ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਟਾਇਲਟ 1899 ਦੀ ਹੈ। * A [[ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਬੈਗਨਲ|WG Bagnall]] #1625 ਜੋ ਕਿ ਖੁਸ਼ਾਲਗੜ੍ਹ - ਕੋਹਾਟ - ਥਾਲ ਰੇਲਵੇ ਲਈ 1900 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਰਹੱਦੀ ਲਾਈਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਟਿੰਬਰ ਡਿਪੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਢਿਲਵਾਂ ਕ੍ਰੀਓਸੋਟਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 2'-6" ਗੇਜ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ 2-4-2ST ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੌਂਫਿਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * 1920 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ SIR ਤੋਂ ਕਲਾਸ E #37244 4-4-4T। ਅਸਲ ਵਿੱਚ #8, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸੁਪਰਹੀਟਿਡ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। * ਕਲਾਸ TS/1 #37338 2-6-2T SR ਤੋਂ, WG Bagnall ਵੱਲੋਂ 1932 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 1963 ਵਿੱਚ ਟੈਲਕੋ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ YP #2511। == ਆਸਟਿਨ ਰੇਲਵੇ ਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Austin115107.jpg|left|thumb]] ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ 1925 ਦੇ ਮਾਡਲ ਔਸਟਿਨ ਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੜਕ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਰੈਪ ਡੀਲਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰ ਸਕਰੈਪ ਡੀਲਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਦੇ ਪਹੀਏ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੇ ਰੇਲ ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == MG ਭਾਫ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ - YP-2511 == [[ਤਸਵੀਰ:YPClassSteam2511.jpg|left|thumb]] ਵਾਈ ਪੀ 2511ਨੂੰ 1963 ਵਿੱਚ ਟੈਲਕੋ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਗੇਜ [[ਭਾਫ਼ ਦਾ ਇੰਜਣ|ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ]] ਹੈ। ਵਾਈ ਪੀ 2511 ਬਾਇਲਰ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਇਲਰ 1957 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਇਲਰ ਦਾ ਨੰਬਰ 2352 ਸੀ। == ਐਨਜੀ ਸਟੀਮ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ - 119 ਈ == [[ਤਸਵੀਰ:NG_Steam_Locomotive_-_119_E.jpg|alt=NG Steam Locomotive - 119 E|thumb| ਐਨਜੀ ਸਟੀਮ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ - 119 ਈ]] ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਐੱਨਜੀ ਟੈਂਕ ਲੋਕੋ ਨੰਬਰ 119 ਈ ਨੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਬਾਲਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ 1900 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਬੈਗਨਲ ਲਿਮਟਿਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == NG ਭਾਫ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ-E-506 == [[ਤਸਵੀਰ:NG_Steam_Locomotive-E-506.jpg|alt=NG Steam Locomotive-E-506|left|thumb| NG ਭਾਫ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ-E-506]] ਇਹ ਮੈਸੂਰ ਸਟੇਟ ਰੇਲਵੇ (MSR) ਨੂੰ 4-6-2 ਪਹੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਨੈਰੋ ਗੇਜ ਸਟੀਮ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ 'E' ਕਲਾਸ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਪਰ-ਹੀਟਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ES ਕਲਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 506 ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 1922 ਵਿੱਚ ਕੇਰ, ਸਟੂਅਰਟ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ (ਕੇਐਸ) ਵੱਲੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਾਂ (4237-9) ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਚ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। == MG ਭਾਫ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ -TS 37338 == [[ਤਸਵੀਰ:MG_Steam_Locomotive_-TS_37338.jpg|alt=MG Steam Locomotive -TS 37338|thumb| MG ਭਾਫ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ -TS 37338]] ਇਸ 2-6-2T ਨੂੰ ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਬੈਗਨਲ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਸਟਾਫਫੋਰਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ 1932 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਸਟੇਟ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। TS ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਉਪਨਗਰੀ ਟੈਂਕ ਇੰਜਣ ਸੀ, ਜੋ ਬੈਂਗਲੁਰੂ-ਤੁਮਕੁਰ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<gallery> ਤਸਵੀਰ:Mysuru_Rail_Museum_entrance.jpg ਤਸਵੀਰ:Merry_Weather_Steam_Pump.jpg ਤਸਵੀਰ:YPClassSteam2511.jpg ਤਸਵੀਰ:NG_Steam_Locomotive-E-506.jpg ਤਸਵੀਰ:MG_Steam_Locomotive_-TS_37338.jpg ਤਸਵੀਰ:Austin115107.jpg ਤਸਵੀਰ:MG_Diesel_Locomotive-YDM_6200.jpg ਤਸਵੀਰ:MG_Rail_Bus.jpg ਤਸਵੀਰ:MG_Brake_Van_115257.jpg ਤਸਵੀਰ:Bogie_Hopper_Wagon.jpg ਤਸਵੀਰ:Iconic_Toy_Train_Station.jpg ਤਸਵੀਰ:Turn_Table.jpg ਤਸਵੀਰ:Indoor_Signal_Gallery.jpg ਤਸਵੀਰ:MSR_Cast_Iron_Gate.jpg ਤਸਵੀਰ:Rail_Coach_Cafe.jpg </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] * [[ਰੇਵਾੜੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] * [[ਖੇਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਨਈ]] * [[ਰੇਲਵੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕੇਂਦਰ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ]] * [[ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਮਿਨੀਏਚਰ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] == ਹਵਾਲੇ == * ਸਮੇਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਗਿੰਗ [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-districtplus/chugging-through-time/article4704082.ece] * [http://www.mysore.org.uk/museums/railway-museum.html ਮੈਸੂਰ ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ mysore.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505143943/http://www.mysore.org.uk/museums/railway-museum.html |date=2021-05-05 }} * [http://www.trainweb.org/railworld/Trip%202001/MYS/index.htm ਮੈਸੂਰ ਰੇਲਵੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ trainweb.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240622092424/http://trainweb.org/railworld/Trip%202001/MYS/index.htm |date=2024-06-22 }} * ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰੋਤ: ਹਿਊਗ ਹਿਊਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਜ਼ {{coord|12|18|58.74|N|76|38|36.03|E|region:IN|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] 2poypekzqn083tp3537yiko5an4iyoi ਸਾਰਾਹ ਖ਼ਾਨ 0 183070 844710 818175 2026-08-20T03:10:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਾਰਾਹ ਖਾਨ | image = | caption = | birth_name = ਸਾਰਾ ਜ਼ਫਰ ਖਾਨ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1992|07|14}} | birth_place = [[ਮਦੀਨਾ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] | nationality = | education = [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2012–ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = 1 | relatives = }} '''ਸਾਰਾਹ ਫਲਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sarah Falak;''' {{lang-ur|{{nq|سارہ فلک}}}}), ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ: '''ਸਾਰਾਹ ਜ਼ਫਰ ਖ਼ਾਨ''' ({{lang-ur|{{nq|سارہ ظفر خان}}}}) (ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1992), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Female newcomers ruling Pakistan entertainment industry |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/03/31/female-newcomers-ruling-pakistan-entertainment-industry/ |access-date=2018-04-30 |website=www.pakistantoday.com.pk |language=en-GB}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ''[[ਬੜੀ ਆਪਾ|<nowiki/>'ਬੜੀ ਆਪਾ'<nowiki/>]]'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref name="rum">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2086311/dont-believe-anything-say-sarah-khan-marriage-rumours?|title=Don't believe anything until I say it myself: Sarah Khan on marriage rumours|date=24 October 2019|work=Express Tribune|access-date=18 February 2022|language=en}}</ref> ਖਾਨ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਸਬਾਤ'' ਵਿੱਚ ਮੀਰਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਮੂਮਲ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ''ਅਲਵਿਦਾ'' (2015) ਵਿੱਚ ਫਰੀਸਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਡਰਾਮਾ ''ਮੁਹੱਬਤ ਆਗ ਸੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਸਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਹਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਤੁਮਹਾਰੇ ਹੈ'', ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ' ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ''ਨਜ਼ਰ-ਏ-ਬਦ'' (ਦੋਵੇਂ 2017), ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ'' (2018) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ''ਬੈਂਡ ਖਿਰਕੀਆਂ'' (2018), ''ਰਕਸ-ਏ-ਬਿਸਮਿਲ'' (2020) ਅਤੇ ''ਹਮ ਤੁਮ'' (2022) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="arynews">{{Cite news|url=https://arynews.tv/en/watch-agha-ali-sara-khan-engagement-rumours/|title=WATCH: Celebrities Agha Ali and Sara Khan address engagement rumours|date=2017-09-13|work=ARYNEWS|access-date=2018-04-30|language=en-US|archive-date=2019-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712130333/https://arynews.tv/en/watch-agha-ali-sara-khan-engagement-rumours/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/07-Jun-2018/love-reflections-on-life-in-mere-bewafa|title=Love, reflections on life in Mere Bewafa|date=2018-06-07|work=The Nation|access-date=2018-06-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2018/05/02/415431/actors-sara-ali-khan-and-aagha-ali-look-regal-as-bride-and-groom/|title=Actors Sarah Ali Khan and Aagha Ali look regal as bride and groom|date=2018-05-02|work=Business Recorder|access-date=2018-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Saira |date=2018-11-17 |title=HIP Exclusive: Sarah Khan To Star With Syed Jibran In 'Meray Hum Dum' |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1156117 |access-date=2019-01-25 |website=HIP |language=en |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001104/https://www.hipinpakistan.com/news/1156117 |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ, [[ਮਦੀਨਾ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਬਨਾਨੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]] ਪਿਤਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite web |date=28 April 2020 |title=28 Pakistani Actors Who Hold Dual Citizenship |url=https://propakistani.pk/lens/pakistani-actors-with-dual-citizenship/ |website=Lens}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜ਼ਫ਼ਰ ਖਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਆਇਸ਼ਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹਮਜ਼ਾ।<ref name="dunya">{{Cite web |title=Six renowned Pakistani celebrity siblings - Entertainment |url=http://dunyanews.tv/en/Entertainment/389497-Six-renowned-Pakistani-celebrity-siblings |access-date=2019-09-29 |website=Dunya News}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਖਾਨ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ''[[ਬੜੀ ਆਪਾ|<nowiki/>'ਬੜੀ ਆਪਾ' ਨੇ]]'' [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੱਗੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਨੋਵੇਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ''[[ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਉਰੂਸ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਮਿਰਤ-ਉਲ-ਉਰੂਸ]]'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਮਹਿਵਿਸ਼ ਹਯਾਤ|ਮੇਹਵਿਸ਼ ਹਯਾਤ]], [[ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ|ਮਿਕਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ]], [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]], [[ਸਮੀਨਾ ਅਹਿਮਦ]], ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਮਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਖਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ 2015 ਵਿੱਚ [[ਸਨਮ ਜੰਗ]], ਅਤੇ [[ਇਮਰਾਨ ਅੱਬਾਸ|ਇਮਰਾਨ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਅਲਵਿਦਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਆਰਥੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਆਈ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਐਕਟ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਮੁਹੱਬਤ ਆਗ ਸੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਅਜ਼ਫ਼ਰ ਰਹਿਮਾਨ|ਅਜ਼ਫਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ, ਸਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਸਨਮ ਚੌਧਰੀ]], ਬੇਹਰੋਜ਼ ਸਬਜ਼ਵਾਰੀ, ਅਤੇ [[ਫ਼ਜ਼ੀਲਾ ਕੇਸਰ|ਫਾਜ਼ਿਲਾ ਕਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਬਣ ਲੜੀ ''<nowiki/>'ਭੂਲ''' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-29758792|title=Who are the 100 Women 2014?|date=2014-10-26|work=BBC News|access-date=2022-12-18|language=en-GB}}</ref> ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਹਮ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਾਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਅਤੇ ਅੰਮਰ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਯਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਰਕਸ ਏ ਬਿਸਮਿਲ'' ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Rehan |first=M. |date=17 July 2022 |title=Sarah Khan Wiki, Bio, Age, Net Worth, Height & Family |url=https://www.writtenupdatez.com/2022/07/sarah-khan-wiki-bio-age-net-worth.html |access-date=2023-01-18 |website=Written Updatez |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104074749/https://www.writtenupdatez.com/2022/07/sarah-khan-wiki-bio-age-net-worth.html |url-status=dead }}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਮਾਨ ਮੁਖਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਬਾਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤ ਮੀਰਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Shabbir |first=Buraq |title=Usman Mukhtar on his next play, Sabaat, alongside Sarah Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/513150-usman-mukhtar-on-his-next-play-sabaat-alongside-sarah-khan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819154052/https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/513150-usman-mukhtar-on-his-next-play-sabaat-alongside-sarah-khan |archive-date=19 August 2019 |access-date=2020-03-07 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Omair Alavi |date=25 October 2020 |title=Women with a mean streak |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/734132-women-with-a-mean-streak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429203510/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/734132-women-with-a-mean-streak |archive-date=29 April 2022 |access-date= |website=The News}}</ref> ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪੀਸਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Sneak peak into the star-studded 2nd Annual Pakistan International Screen Awards (PISA) 2021 |url=https://nation.com.pk/2021/11/07/sneak-peak-into-the-star-studded-2nd-annual-pakistan-international-screen-awards-pisa-2021/ |access-date=2022-04-11 |website=Latest News - The Nation |language=en-US}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਜੁਨੈਦ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਮਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ''ਹਮ ਤੁਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਾ ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite web |date=23 February 2022 |title=Ahad Raza Mir, Ramsha Khan, Sarah Khan to feature in a Ramazan special drama |url=https://minutemirror.com.pk/ahad-raza-mir-ramsha-khan-sarah-khan-to-feature-in-a-ramazan-special-drama-29381/ |access-date=20 March 2022 |website=Minute Mirror |archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223164738/https://minutemirror.com.pk/ahad-raza-mir-ramsha-khan-sarah-khan-to-feature-in-a-ramazan-special-drama-29381/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title='Hum Tum' is so much more than a light-hearted comedy and here's why everyone loves it! |url=https://tribune.com.pk/story/2353460/hum-tum-is-so-much-more-than-a-light-hearted-comedy-and-heres-why-everyone-loves-it? |access-date=20 October 2022 |website=Express Tribune}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਤਲਹਾ ਚਹੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਵਾਬਾਲ'' ਵਿੱਚ ਅਨੂਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2022 |title=The teaser for Sarah Khan and Merub Ali's upcoming drama Wabaal is out now |url=https://images.dawn.com/news/1190643 |access-date=12 September 2022 |website=Dawn Images}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਫਲਕ ਸ਼ਬੀਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-16 |title=Wedding festivities of Sarah Khan, Falak Shabbir begin |url=http://tribune.com.pk/story/2255131/wedding-festivities-of-sarah-khan-falak-shabbir-begin |access-date=2020-12-30 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Congratulations in order for Sarah Khan as she gets engaged to singer Falak Shabir |url=https://www.thenews.com.pk/latest/687124-tv-actress-sarah-khan-gets-engaged-to-singer-falak-shabir}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haq |first=Irfan Ul |date=2020-07-21 |title=Falak Shabir says he proposed to Sarah Khan right after their second meeting |url=https://images.dawn.com/news/1185559 |access-date=2020-12-30 |website=Images |language=en}}</ref> 8 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਸ਼ਬੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਲਿਆਨਾ ਫਲਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Images Staff |date=2021-10-08 |title=Sarah Khan and Falak Shabir announce the birth of a healthy baby girl |url=https://images.dawn.com/news/1188549 |access-date=2021-10-09 |website=Images |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|11114970}} * {{Instagram|sarahkhanofficial}} 37hzy426w3cai6ad9leav8kme3dobn0 ਵਾਸਫ਼ੀਆ ਨਾਜ਼ਰੀਨ 0 184866 844690 832561 2026-08-19T21:19:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844690 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Wasfia Nazreen.jpg | website = {{URL|wasfianazreen.com}} }} '''ਵਾਸਫ਼ੀਆ ਨਾਜ਼ਰੀਨ''' ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ, [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨ]], ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]] ਹੈ।<ref name="forum">{{Cite web |date=20 March 2021 |title=UNESCO Forum on Biodiversity: On the road to Kunming |url=https://en.unesco.org/news/unesco-forum-biodiversity-road-kunming |access-date=1 April 2021 |publisher=UNESCO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:২০১৩ সালে বাংলাদেশের আলোচিত নারী |url=http://dw.de/p/1Ac62 |publisher=Deutsche Welle |language=bn |access-date=2024-03-31 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812203359/http://dw.de/p/1Ac62 |url-status=dead }}</ref> ਨਾਜ਼ਰੀਨ [[ਕੇ ਟੂ]] ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1954 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ 40 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੇ ਟੂ]] ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮਾਪਦੀ ਹੈ। 18 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ, ਕਾਰਸਟੇਨਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੇ ਸਿਖਰ ਸੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ 1971 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਡ਼ ਰਹੇ ਹਨ।" ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਫਲ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾਃ" "ਅਸੀਂ 41 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/wasfia-becomes-first-bangladeshi-scale-seven-summits-178153|title=Wasfia becomes first Bangladeshi to scale seven summits|work=The Daily Star|access-date=28 November 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=237630|title='V'is for Women|work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://opinion.bdnews24.com/2012/05/27/touching-the-heavens|title=Touching the Heavens|work=bdnews24.com|type=Opinion|access-date=2024-03-31|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528220933/http://opinion.bdnews24.com/2012/05/27/touching-the-heavens/|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ਰੀਨ ਦੇ ਯਤਨ ਫ੍ਰੀ ਸ਼ਹਿਦੁਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਡਾ. ਸ਼ਾਹੀਦੁਲ ਆਲਮ ਨੂੰ ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਰਦ-ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 2018 ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਡ਼ਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਾ. ਆਲਮ ਦੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬੈਨਰ ਸੰਦੇਸ਼ "ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ" ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਇਆ, ਜੋ ਮੈਨਹੱਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕ ਆਮ ਸਭਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/157131/free-shahidul-wasfia%E2%80%99s-message-displayed-across|title=Free Shahidul: Wasfia's message displayed across New York skyline|work=Dhaka Tribune}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/us/release-of-shahidul-alam-wasfia-nazreen-sends-message-new-york-sky-1641538|title=Message in NY sky says 'Free Shahidul'|work=The Daily Star}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਸਫ਼ੀਆ ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਚੌਧਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਮੂਦਾ ਨਾਹਰ (ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ) ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਫਿਨਲੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਾਜ਼ਮੀ ਜਹਾਂ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਖੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਚਟਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਸਮਿਤੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। <ref name="adventure"/>ਨਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ, ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। === ਕਾਲਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Wasfia_ASC.jpg|thumb|ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਅਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਐਗਨੇਸ ਸਕੌਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 'ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਯੰਗ ਐਲੂਮਨਾ ਅਵਾਰਡ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।]] ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਲਜ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਡਿਕੈਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਐਗਨੇਸ ਸਕੌਟ ਕਾਲਜ (ਏਐਸਸੀ) ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="climbers">{{Cite web |title=Climbers assist Bangladeshi's dreams |url=http://www.rmoutlook.com/article/20130124/RMO1101/301249986/0/rmo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032310/http://www.rmoutlook.com/article/20130124/RMO1101/301249986/0/rmo |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 August 2014 |publisher=Rocky Mountain Outlook}}</ref> ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਐਰੋਨੌਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="inspire">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/campus/2011/08/01/talent.htm|title=Inspiration personified: Wasfia Nazreen|work=Star Campus|access-date=2024-03-31|archive-date=2015-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126042724/http://archive.thedailystar.net/campus/2011/08/01/talent.htm|url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੈਸਟਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਐਨ. ਸੀ. ਏ. ਏ. (ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਲਈ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗ੍ਰੇਡ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸਟੂਡੀਓ ਆਰਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਅਜੀਬ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਜਾਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]] ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ "ਜੀਵਨ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ "ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ" ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨਵਾਂ ਸੀ।<ref name="Explorer Bio">{{Cite web |title=Explorer Bio |url=http://nationalgeographic.org/projects/explorers-week/wasfia-nazreen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160717101449/http://nationalgeographic.org/projects/explorers-week/wasfia-nazreen/ |archive-date=17 July 2016 |access-date=31 July 2016 |publisher=National Geographic Explorer}}</ref> ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਚਲੀ ਗਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਫੋਰਮ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਨੇਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕੇਅਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ।<ref name="natgeo">{{Cite web |title=The Activist: Wasfia Nazreen |url=http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/adventurers-of-the-year/2015/wasfia-nazreen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021133932/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/adventurers-of-the-year/2015/wasfia-nazreen |archive-date=21 October 2016 |access-date=6 March 2015 |website=National Geographic}}</ref> ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਓਸੇਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਬਾਹਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਮਾਇੰਡਫੁਲਨੈੱਸ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਦੀ ਹੈ।<ref name="adventure"/> === ਆਜ਼ਾਦ ਤਿੱਬਤ === ਤਿੱਬਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]], ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨ-ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dainikdestiny.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=02-06-2012&type=gold&data=Jobs&pub_no=271&cat_id=1&menu_id=62&news_type_id=1&index=1|work=Dainik Destiny|language=bn|script-title=bn:ওয়াসফিয়া নাজরীন : এক সংগ্রামী পবর্তারোহী|access-date=2024-03-31|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803211706/http://www.dainikdestiny.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=02-06-2012&type=gold&data=Jobs&pub_no=271&cat_id=1&menu_id=62&news_type_id=1&index=1|url-status=dead}}</ref> 2007 ਤੋਂ, 14 ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਤਿੱਬਤ]] ਵਾਪਸ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="climbers"/><ref>{{Cite web |script-title=bn:ওয়াসফিয়া নাজরীনের সাথে একটি সান্ধ্যকালীন আড্ডা |url=http://www.sachalayatan.com/hrrh69/45278 |publisher=Sachalayatan |language=bn |access-date=2024-03-31 |archive-date=2017-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804012201/http://www.sachalayatan.com/hrrh69/45278 |url-status=dead }}</ref> ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹ, ਜੋ ਕਿ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2008 ਦੇ ਤਿੱਬਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਮਾਰਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫਾਰ ਏ ਫ੍ਰੀ ਤਿੱਬਤ (ਐਸਐਫਟੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਸਐਫਟੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Changing the World {{!}} His Holiness the Dalai Lama's 80th Celebration |url=https://dalailama80.org/day-77/ |access-date=1 April 2021 |website=dalailama80.org |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321051904/https://dalailama80.org/day-77/ |url-status=dead }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ, ਡੀਆਰਆਈਕੇ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ "ਇਨਟੂ ਐਕਸਾਈਲਃ ਤਿੱਬਤ <ਆਈਡੀ1]" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਔਨਲਾਈਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਸਡ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਡਰਾਇਆ ਅਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਚਡ਼੍ਹਾਈਆਂ == ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਦਨਾਮ ਕੇ 2, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾਡ਼ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/life-living/news/wasfia-nazreen-becomes-first-bangladeshi-summit-k2-3076801|title=Wasfia Nazreen becomes first Bangladeshi to summit K2|date=2022-07-22|work=The Daily Star|access-date=2022-07-24|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/sqxh1vz6jp|title=Wasfia Nazreen becomes first Bangladeshi to summit K2|date=22 July 2022|work=Prothom Alo|access-date=2022-07-24|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/people/ugd2cmizsz|title=First Bangladeshi to summit K2: another feather in Wasfia Nazreen's cap|work=bdnews24.com|access-date=2022-07-24|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/23/wasfia-becomes-first-bangladeshi-to-scale-k2|title=Wasfia becomes first Bangladeshi to scale K2|date=2022-07-23|work=Dhaka Tribune|access-date=2022-07-24|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਪ 3 ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਧੱਕਾ ਕੀਤਾ, ਕੈਂਪ 4 ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਿੰਗਮਾ ਸ਼ੇਰਪਾ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਸਮੇਂ ਸਵੇਰੇ 8:55 ਵਜੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਪਹਾਡ਼' ਤੇ ਉਤਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਜਾ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਮਸਦਾਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਡ਼ਨ ਵਾਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ 14 ਪੀਕਸਃ ਨਥਿੰਗ ਇਜ਼ ਇੰਪੋਸੀਬਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗੋਰਖਾ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਗੁੱਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਨੇਪਾਲ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਨੇਪਾਲੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਮੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜਾਂ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਦੀ "ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ" ਹਨ।<ref>{{Cite magazine|title=Good Morning Nepal - 16 September 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=d4XYTNSgwus|magazine=Kantipur TV}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਦੇ ਕੁਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸਟਾਫ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite magazine|title=Good Morning Nepal - 16 September 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=d4XYTNSgwus|magazine=Kantipur TV}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲਡ਼ਾਈ ਲਡ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|title=Wasfia Nazreen: First Bangladeshi Women to Scale K-2|url=https://www.youtube.com/watch?v=PBLZxhh_0Hw|magazine=White News Pakistan}}</ref><ref>{{Cite magazine|title=Pakistani Reaction On Wasfia Nazreen becomes first Bangladeshi to summit K2|url=https://www.youtube.com/watch?v=cFJhrmFrYx4|magazine=youtube}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇ 2 ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite magazine|title=Mount Everest conqueror Wasfia Nazreen pays courtesy call on PM Hasina|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/294121/mount-everest-conqueror-wasfia-nazreen-pays|magazine=Dhaka Tribune}}</ref> === ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Wasfia_nazreen.jpg|thumb| 2012 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਨਾਜ਼ਰੀਨ।]] 26 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 40 ਸਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ "ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ 'ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼" ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2012/03/10/wasfia-off-to-climb-the-everest|title=Wasfia off to climb the Everest|work=bdnews24.com|access-date=2024-03-31|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085324/http://bdnews24.com/bangladesh/2012/03/10/wasfia-off-to-climb-the-everest|url-status=dead}}</ref><ref name="star">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=235858|title=Wasfia mounts Everest|work=The Daily Star|access-date=2024-03-31|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819102728/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=235858|url-status=dead}}</ref> ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=25 May 2014 |title=On Mountain High for Women's Rights |url=http://www.seattleglobalist.com/2014/05/25/on-mountain-high-for-womens-rights/25769 |publisher=Seattle Globalist}}</ref><ref>{{Cite web |title=WASFIA NAZREEN CLIMBS FOR WOMEN |url=http://www.girleffect.org/news/2013/01/wasfia-nazreen-climbs-for-women/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130321023045/http://www.girleffect.org/news/2013/01/wasfia-nazreen-climbs-for-women |archive-date=21 March 2013 |access-date=22 September 2014 |publisher=The Girl Effect}}</ref> ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਰਥਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਕਿਬ ਅਲ ਹਸਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਮਸ਼ਰਫ਼ ਮੋਰਤਜ਼ਾ|ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ]]<ref>{{Cite news|url=http://en.prothom-alo.com/sports/news/77725/I-am-not-a-star-Shakib|title=I'm not a star: Shakib|work=Prothom Alo|access-date=2024-03-31|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306200437/http://www.en.prothom-alo.com/sports/news/77725/I-am-not-a-star-Shakib|url-status=dead}}</ref> ਸਰ ਫਜ਼ਲ ਹਸਨ ਅਬਦ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨਸ]] ਅਤੇ 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਪੂਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮਰਥਕ ਸਨ। ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 26 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਬੇਸ-ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.priyo.com/metropolitan/2012/06/09/wasfia-nazreen-retur-53177.html|title=Wasfia Nazreen returns home|work=Priyo|access-date=18 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819102721/http://news.priyo.com/metropolitan/2012/06/09/wasfia-nazreen-retur-53177.html|archive-date=19 August 2014}}</ref> ਪੈਟਰਿਕ ਮੋਰੋ, ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ (ਮੇਸਨਰ ਸੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਨੇ ਸੱਤ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=History of the Quest for the Seven Summits |url=http://www.abc-of-mountaineering.com/articles/historysevensummits.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017102247/http://www.abc-of-mountaineering.com/articles/historysevensummits.asp |archive-date=17 October 2015 |access-date=25 April 2015 |publisher=ABC of Mountaineering}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bangladeshi climber meets hero; National seven summits climbing hero from Bangladesh connects with Canadian author and climber |url=http://www.piquenewsmagazine.com/whistler/bangladeshi-climber-meets-hero/Content?oid=2447107&storyPage=1 |access-date=10 June 2012 |publisher=Pique News Magazine}}</ref> ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਯੂ. ਕੇ. ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਆਈਕਨ ਅਤੇ ਰੋਲ-ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਡਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ।<ref name="mendler">{{Cite web |date=16 January 2020 |title=Tips From Climbing to the Mountaintop — Adam Mendler in the Media |url=https://www.adammendler.com/blog/tips-from-mountain-climber-influencer-wasfia-nazreen |access-date=2021-04-02 |website=Adam Mendler |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਪੌਟਲਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name="adventure">{{Cite web |date=2016-05-27 |title=Bangladeshi Climber Shares Her Spiritual Journey for the Women of Her Country |url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/bangadeshi-climber-wasfia-nazreen-shares-her-spiritual-journey-for-the-women-of-her-country |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303001633/https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/bangadeshi-climber-wasfia-nazreen-shares-her-spiritual-journey-for-the-women-of-her-country |archive-date=3 March 2021 |access-date=2021-04-01 |website=Adventure |language=en}}</ref> ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਤਿੱਬਤ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਤਿੱਬਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਪਾ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮਾ ਓਸੇਲ ਲਾਮੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=vitx_wLx-eo|title=Climbing Inner Mountains|work=Be Here Now Podcast}}</ref> ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ਰੀਨ 18-19 ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਲਜ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜੈਵਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ''ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਧੀ'' ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦਲਾਈਧਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=vitx_wLx-eo|title=Climbing Inner Mountains|work=Be Here Now Podcast}}</ref> ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮਰਥਕ, ਨਾਜ਼ਰੀਨ 14ਵੇਂ [[ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ]], [[14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ|ਤੇਨਜ਼ਿਨ ਗਿਆਤਸੋ]], ਦਿਲਗੋ ਖ਼ਯਾਂਤਸੇ ਰਿਨਪੋਚੇ ਅਤੇ 17ਵੇਂ [[ਕਰਮਾਪਾ ਲਾਮਾ|ਕਰਮਾਪਾ]] ਓਗੇਨ ਟ੍ਰਿਨਲੇ ਦੋਰਜੇ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੱਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਟਡ਼ੀ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।<ref name="adventure"/> ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਿਲਗੋ ਖ਼ਯੰਤਸੇ ਯਾਂਗਸੀ ਰਿਨਪੋਚੇ ਅਤੇ ਯੋਂਗੀ ਮਿੰਗਯੂਰ ਰਿਨਪੋਚੇ ਨਾਲ [[ਧਿਆਨ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<blockquote>ਜੀਵਨ ਧਿਆਨ ਹੈ-ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗਾ, ਧਿਆਨ, ਮਾਇੰਡਫੁਲਨੈੱਸ-ਇਹ ਕੰਪਾਸਾਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਮੈਂ ਯੋਗਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਐਚ ਐਚ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਅਤੇ ਐਚ ਐਚ ਕਰਮਾਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਿੱਖੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਸਨ-ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ, ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ. ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ (ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ) ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਟਡ਼ੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਕਸਰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਹ ਚੱਕਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼-ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ.<ref name="adventure"/></blockquote>ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਿਹਰਾ "ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਉਛਾਲਣ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ" ਲਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="adventure"/> ਨਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ 18 ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ, ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾਡ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਪੋਡਕਾਸਟ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਜਾ ਕੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/wasfia-nazreen-shares-her-covid-19-experience-live-video-noted-personalities-1890517|title=Wasfia Nazreen shares her COVID-19 experience on a live video with noted personalities|date=7 April 2020|work=The Daily Star|access-date=1 April 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Orbital Perspective: Episode 1: Wasfia Nazreen - National Geographic Explorer & Adventurer on Apple Podcasts |url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/episode-1-wasfia-nazreen-national-geographic-explorer/id1530235481?i=1000489836375 |access-date=1 April 2021 |website=Apple Podcasts |language=en-us |archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005092848/https://podcasts.apple.com/us/podcast/episode-1-wasfia-nazreen-national-geographic-explorer/id1530235481?i=1000489836375 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/online/wasfia-nazreen-tested-coronavirus-positive-in-usa-1883773|title=Wasfia Nazreen tested coronavirus positive in US|date=21 March 2020|work=The Daily Star|access-date=1 April 2021|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] gr1we862ytflat4fhxv02ct2u06wl05 ਰੂਵੈਦਾ ਅਲ-ਮਹਰੂਕੀ 0 185133 844673 748084 2026-08-19T17:56:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844673 wikitext text/x-wiki '''ਰੁਵੈਦਾ ਅਲ-ਮਹਰੂਕੀ''' (ਅਰਬੀ: رويدا المحروقي; ਜਨਮ 8 ਜੂਨ 1975) ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਮੀਰਾਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਲ-ਮਹਰੌਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਓਮਾਨੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਤ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=26 July 2012 |script-title=ar:رويدا المحروقي رسامة و عازفة و فنانة طربية أصيلة |url=https://www.farfeshplus.com/Display.asp?catID=159&mainCatID=158&sID=121690 |website=Farfeshplus |language=Arabic}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪਿਆਨੋ]] ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਲਈ, ਰੂਵੈਦਾ ਨੇ ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਬਨਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ "ਸਟੂਡੀਓ ਅਲ ਫੈਨ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਊਰੀ ਫੈਰੂਜ਼ "ਆਤਿਨੀ ਅੰਨਯਾ ਵਾ ਗਨੀ" ਦੇ ਗੀਤ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਦਰਅਸਲ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵੋਕਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ' ਤਰਾਬ 'ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ '''ਅਖ਼ੀਰ ਹੋਬ''<nowiki/>' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਹੋਰ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਅਕੋਲਕ ਸ਼ੇ'' ਅਤੇ ਵਾਰਿਨੀ ਸੀ। ਸੰਨ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਐਲਬਮ ਮੋਹਡ਼ੀ ਘਾਲੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇ ਮੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>[http://alaalem.com/index.php?aa=news&id22=11373 Al Aalem: رويدا المحروقي.. مدرسة لغة عربية على طريقة «دو ري مي»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014173251/http://alaalem.com/index.php?aa=news&id22=11373 |date=2013-10-14 }} {{In lang|ar}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮਾਂ === * 2002: ''ਅਖ਼ੀਰ ਹੋਬ'' * 2004: ''ਅਕੋਲਕ ਸ਼ੇ'' * 2006: ਵਾਰਿਨੀ * 2008: ''ਮੋਹਰੀ ਘਾਲੀ'' * 2011:ਰਵਾਇਦਾ 2011 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4180zjmr98vpocibupoj220ac0yh1o1 ਵਿੱਕੀ ਲੋਪੇਜ਼ 0 185896 844692 843800 2026-08-19T22:03:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844692 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਵਿੱਕੀ ਲੋਪੇਜ਼ | image = Brann - Barça Femení CG3A7792 (cropped).jpg | caption = ਲੋਪਾਜ 2024 ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਸਮੇਂ | full_name = ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ<ref name=RFEF>{{Cite web|url=https://futbolfemenino.rfef.es/es/primera-iberdrola/partido/79275/#actas|website=Royal Spanish Football Federation|language=es|title=Primera Iberdrola – Madrid CFF 0 - 2 Athletic Club|date=5 September 2021|accessdate=5 September 2021|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905171341/https://futbolfemenino.rfef.es/es/primera-iberdrola/partido/79275/#actas|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2006|7|26|df=y}} | birth_place = [[ਮੈਡਰਡ]], ਸਪੇਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.bdfutbol.com/en/c/jugador.html?id=54152|title=Vicky|website=Bdfutbol|accessdate=28 September 2021}}</ref> | height = 1.60 m<ref name=US>{{Cite web|url=https://university-soccer.com/staff-member/vicky-lopez-2/|title=Vicky Lopez|website=University Soccer|accessdate=5 September 2021|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905201602/https://university-soccer.com/staff-member/vicky-lopez-2/|url-status=dead}}</ref> | position = | currentclub = | clubnumber = 9 / 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2021–2022 | clubs1 = | caps1 = 20 | goals1 = 14 | years2 = 2021–2022 | clubs2 = | caps2 = 8 | goals2 = 0 | years3 = 2022– | clubs3 = | caps3 = 22 | goals3 = 2 | years4 = 2022– | clubs4 = | caps4 = 22 | goals4 = 6 | nationalyears1 = 2021–2023 | nationalteam1 = | nationalcaps1 = 26 | nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2023– | nationalteam2 = | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam3 = ਸਪੇਨ | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears3 = 2024– | club-update = 05:54, 8 ਮਾਰਚ 2024 (ਯੂਟੀਸੀ) | nationalteam-update = 05:54, 8 ਮਾਰਚ 2024 (ਯੂਟੀਸੀ) | medaltemplates = {{Medal|Sport|ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ}} {{MedalCountry|{{ESP}}}} }} '''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ''' (ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 2006), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਵਿੱਕੀ ਲੋਪੇਜ਼''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਲੀਗਾ ਐਫ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਵਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2015 ਵਿੱਚ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਉਸ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੀਗਾ ਐੱਫ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸਪੇਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2022 ਵਿੱਚ ਐੱਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਲੱਬ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇਃ ਐੱਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਾਨਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ, ਐੱਫ ਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਣਾ ਲਈ [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਐਲ ਕਲਾਸਿਕੋ ਵਿੱਚ। ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਡੀ ਸਪੇਨ ਖਿਤਾਬ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਰਸੀਲੋ ਨਾ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2021 ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਦੀ ਯੁਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, 2022 ਅਤੇ 2023 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 17 ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਅਤੇ 2022 ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ 16 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਟਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸਪੇਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਸਪੇਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2024 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤੇ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਦੇ ਵੈਲੇਕਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਜੇਸਸ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਨੋ ਪੇਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੋਏ ਫੇਲਿਕਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਸੀ।<ref name="MR">{{Cite web |title=Dad reveals Madrid CFF goal machine wants to play for Nigeria despite call-up to Spain U17s |url=https://www.ng.mediareportage.com/dad-reveals-madrid-cff-goal-machine-wants-to-play-for-nigeria-despite-call-up-to-spain-u17s-3301.html |access-date=5 September 2021 |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220918143757/https://www.ng.mediareportage.com/dad-reveals-madrid-cff-goal-machine-wants-to-play-for-nigeria-despite-call-up-to-spain-u17s-3301.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Neira |first=Pablo de Llano |date=2022-11-01 |title=Vicky López conquista el mundo |url=https://elpais.com/deportes/2022-11-01/vicky-lopez-conquista-el-mundo.html |access-date=2024-03-25 |website=El País |language=es}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਬਚਪਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ, ਪਰ 2008 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2023-02-18 |title=La Vicky López más personal: la hípica, sus apodos 'olvidados' y el fútbol como refugio |url=https://www.relevo.com/futbol/vicky-lopez-personal-hipica-apodo-20230218180412-nt.html |access-date=2024-03-25 |website=Relevo |language=es}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਉਹ ਸੰਗਠਿਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ ਵੈਲੇਕਸ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ 7-ਏ-ਸਾਈਡ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ, ਸੀ. ਡੀ. ਸਪੋਰਟ ਵਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ-ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।[4] ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਐਲਬਾ ਮੇਲਾਡੋ ਨੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":12">{{Cite web |last= |date=2024-04-03 |title=La història de Vicky López fins arribar al Barça: una trobada casual la va apropar al futbol professional |url=https://www.ccma.cat/esport3/la-historia-de-vicky-lopez-una-trobada-casual-la-va-apropar-al-futbol-professional/noticia/3285250/ |access-date=2024-04-04 |website=3Cat |language=ca}}</ref> ਮੇਲਾਡੋ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਯੁਵਾ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।[4][5]<ref name=":4">{{Cite web |date=8 March 2024 |title=Vicky Lopez: Spain prodigy with the world at her feet |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/olympicgames/paris2024/articles/vicky-lopez-spain-prodigy-world-profile-olympics |access-date=26 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref> ਉਹ ਸਪੋਰਟ ਵਿਲਾ ਵਿਖੇ ਅੱਧੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ; <ref name=":1">{{Cite web |last=Gil |first=Aimara G. |date=2024-02-22 |title=Vicky López: "Montse me dijo que disfrutase la experiencia" |url=https://as.com/futbol/femenino/vicky-lopez-montse-me-dijo-que-disfrutase-la-experiencia-n/ |access-date=2024-03-25 |website=Diario AS |language=es |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325185616/https://as.com/futbol/femenino/vicky-lopez-montse-me-dijo-que-disfrutase-la-experiencia-n/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, <ref name=":3">{{Cite web |last=Riquelme |first=Sandra |date=2024-02-28 |title=Un viaje a los orígenes de Vicky López, la niña prodigio del fútbol: «Me tiré tres días jugando con ella en la playa para ficharla» |url=https://www.relevo.com/futbol/nations-league/viaje-tire-tres-dias-seguidos-20240228060649-nt.html |access-date=2024-03-26 |website=Relevo |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRiquelme2024">Riquelme, Sandra (28 February 2024). </cite></ref> ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name=":0"/> <ref name=":1" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਪੇਜ਼ ਰੇਯੋ ਵੈਲੇਕਾਨੋ ਲਈ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਪਾਲੋਮਾ ਲਾਜ਼ਾਰੋ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰੇਓ ਦੇ ਯੁਵਾ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। <ref name=":3" /> ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਮੈਡ੍ਰਿਡ CFF ਗਈ। <ref name=":5">{{Cite web |date=8 March 2024 |title=Vicky López, el talento de España que algunos preferían evitar |url=https://www.fifa.com/fifaplus/es/tournaments/olympicgames/paris2024/articles/vicky-lopez-quien-es-espana |access-date=26 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ 2018 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਪੇਜ਼ 11 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।<ref name=":12"/><ref name=":0"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।[2] ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਗੋਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":12" /> == ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. === ==== ਨੌਜਵਾਨ, 2015-21 ==== [[ਤਸਵੀਰ:Viky_Lopez,_Madrid_CFF_academy_in_2019_Donosti_Cup.png|thumb|2019 ਵਿੱਚ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀਐਫਐਫ ਨਾਲ ਲੋਪੇਜ਼]] ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਰੇਯੋ ਵੈਲੇਕੈਨੋ ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਬੇਨੀਡੋਰਮ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਮੇਲਾਡੋ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਮੇਲਾਡੋ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਲਫਰੇਡੋ ਉਲੋਆ ਅਤੇ ਗੋਲਕੀਪਰ ਪਾਓਲਾ ਉਲੋਆ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰੇਯੋ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref name=":3"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੇਲਾਡੋ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਬੀਚ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":4"/> ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":5"/> ਉਹ ਅੰਡਰ-10 (ਬੇਂਜਾਮਿਨ [ਐਸ]] ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।<ref name=":5" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਸਾਸ ਫੇਮੇਨੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜੋ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਅੰਡਰ-12 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਐਮਵੀਪੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2022-12-28 |title=¿Qué ha pasado con LaLiga Promises femenina? |url=https://www.relevo.com/futbol/liga-femenina/juega-laliga-promises-femenina-20221228145630-nt.html |access-date=2024-03-25 |website=Relevo |language=es}}</ref> ਉਸਨੇ 2020-21 ਯੂਥ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ 17 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 60 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref name="MR"/> ==== ਸੀਨੀਅਰ, 2021-22 ==== ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀਐਫਐਫ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":1"/><ref name=":7">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2021-09-07 |title=Vicky López, la perla del Madrid: de MVP en la I Liga Promises a debutar en Primera con 15 años |url=https://as.com/futbol/2021/09/07/femenino/1631044693_090084.html |access-date=2024-03-26 |website=Diario AS |language=es}}</ref> 5 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਸਿਰਫ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕ ਬਿਲਬਾਓ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 73 ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਗੇਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Concejo |first=Edurne |date=2024-02-24 |title=Vicky López, un talento precoz |url=https://www.lavanguardia.com/deportes/futbol-femenino/20240224/9527588/vicky-lopez-talento-precoz.html |access-date=2024-03-25 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> === ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Brann_-_Barça_Femení_CG3A7799.jpg|thumb|ਲੋਪੇਜ਼ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਬ੍ਰੈਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਲੈਕਸੀਆ ਪੁਟੇਲਸ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਨਰ ਕਿੱਕ ਲੈਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ]] 26 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, ਲੋਪੇਜ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਐੱਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬੀ ਟੀਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Vicky López joins FC Barcelona |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2690773/vicky-lopez-joins-fc-barcelona |access-date=2024-03-27 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 17 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂ. ਡੀ. ਟੇਨ੍ਰ੍ਫ ਵਿਰੁੱਧ 2-0 ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 49 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":6">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2022-12-22 |title=Vicky López y una precocidad que pulveriza récords en el Barça |url=https://www.relevo.com/futbol/champions-league-femenina/vicky-lopez-precocidad-pulveriza-record-20221222105935-nt.html |access-date=2024-03-26 |website=Relevo |language=es}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Cootes |first=Isobel |date=1 May 2023 |title=Meet the 16yo teen prodigy Vicky Lopez making waves at Barcelona |url=https://sport.optus.com.au/news/all/os57254/ligaf-16yo-spanish-teen-prodigy-vicky-lopez-wins-two-titles-with-barcelona |access-date=2024-03-26 |website=sport.optus.com.au |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326185442/https://sport.optus.com.au/news/all/os57254/ligaf-16yo-spanish-teen-prodigy-vicky-lopez-wins-two-titles-with-barcelona |url-status=dead }}</ref> ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲਾਸਿਕੋ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਉੱਤੇ 0-4 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[3] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 148 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਸੂ ਫਾਤੀ ਦੇ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 321 ਦਿਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":1"/><ref name=":6" />[3]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=FC BARCELONA - Rosengård Women (7-0) - UEFA Women's Champions League - 21/12/2023 {{!}} FC Barcelona Players |url=https://players.fcbarcelona.com/en/match/f2412357-fc-barcelona-rosengrd-women |access-date=2024-03-26 |website=[[FC Barcelona]] |language=en |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326185439/https://players.fcbarcelona.com/en/match/f2412357-fc-barcelona-rosengrd-women |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 25 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਲੇਵਾਂਟੇ ਲਾਸ ਪਲੈਨਾਸ ਉੱਤੇ 7-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-01-25 |title=Nigeria-eligible Vicky Lopez creates unique Barça history |url=https://sportsration.com/nigeria-eligible-vicky-lopez-creates-unique-barca-history/ |access-date=2023-01-25 |website=SportsRation |language=en-US}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 5 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਥਲੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=5 March 2023 |title=Primera Federación de Fútbol Femenino Jornada 21 05/03/2023 12:00h Athletic Club "B" 0 - 3 F.C. Barcelona |url=https://rfef.es/es/competiciones/primera-federacion-futfem/acta/3949183?group=753&round=65215 |website=Real Federación Española de Fútbol. |language=es}}</ref><ref name="SW">{{Soccerway|access-date=5 September 2021}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ 1 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਲੱਬ ਨੇ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਹੁਏਲਵਾ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ਜਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ-ਪੱਧਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ, ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ ਫੈਡਰੇਸੀਅਨ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":8"/> 2023-24 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਐਲ ਕਲਾਸਿਕੋ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਅਨਸੂ ਫਾਤੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੋਡ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਅਤੇ 116 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=Vicky López, youngest ever El Clásico goalscorer |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/news/3789674/vicky-lopez-youngest-ever-el-clasico-goalscorer |access-date=2024-03-27 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ''ਟੂਟੋਸਪੋਰਟ'' ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਗਰਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਦੀ 10-ਮਹਿਲਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 October 2023 |title=European Golden Boy 2023: svelati i 25 finalisti in corsa per l'Absolute Best |url=https://tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2023/10/12-114791965/european_golden_boy_2023_svelati_i_25_finalisti_in_corsa_per_l_absolute_best |access-date=14 October 2023 |website=[[Tuttosport]] |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2023 |title=Salma Paralluelo, Vicky López y Linda Caicedo, candidatas al Golden Girl |url=https://as.com/futbol/femenino/salma-paralluelo-vicky-lopez-y-linda-caicedo-candidatas-al-golden-girl-n/ |access-date=14 October 2023 |website=[[Diario AS]] |language=es |archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013043242/https://as.com/futbol/femenino/salma-paralluelo-vicky-lopez-y-linda-caicedo-candidatas-al-golden-girl-n/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=13 October 2023 |title=Four from FC Barcelona among Golden Girl finalists |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/news/3737072/four-from-fc-barcelona-among-golden-girl-finalists |access-date=2024-03-26 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਨੌਜਵਾਨ === ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਯੁਵਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2022 ਅਤੇ 2023 ਅੰਡਰ 17 ਯੂਰੋ ਅਤੇ 2022 ਅੰਡਰ 16 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੰਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":10">{{Cite web |date=30 October 2022 |title=Lopez, Bender and Fuente scoop up Golden awards |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lopez-bender-fuente-golden-awards-u17-world-cup-india-2022 |access-date=2024-03-27 |website=[[FIFA]]}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਪੇਨ ਨਾਲ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਟੀਮ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਪੈਨਲਟੀ 'ਤੇ 2-3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। 15 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸਪੇਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ [[Marina Artero|ਮਰੀਨਾ ਆਰਟਰੋ]] ਮੈਚ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=2022-05-15 |title=Germany 2-2 Spain (3-2 pens): Women's U17 EURO final decided by penalties drama {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0275-15271cb5ca66-87a0e50a69a6-1000--germany-2-2-spain-3-2-pens-women-s-u17-euro-final-decide/ |access-date=2024-03-25 |website=UEFA.com |language=en}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਚ ਨਿਯਮਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਅ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੈਨਲਟੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਪੈਨਲਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟਆਊਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖੁੰਝ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਰਮਨਜ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=15 May 2022 |title=Germany seize European crown, France complete India-bound trio |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/germany-spain-france-qualify-for-fifa-u17-womens-world-cup-india-2022 |access-date=25 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=15 May 2022 |title=Germany-Spain {{!}} Women's Under-17 2022 Final |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2034750--germany-vs-spain/ |access-date=2024-03-25 |website=UEFA.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਉੱਤੇ 0-4 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=3 May 2022 |title=Norway-Spain {{!}} Women's Under-17 2022 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2034739--norway-vs-spain/ |access-date=2024-04-04 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 2022 ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮਨਪਸੰਦ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ ਮੈਚ ਵਿੱਚੋਂ ਸਪੇਨ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Martín |first=Paula |date=2022-10-12 |title=Jone da la primera victoria del Mundial Sub'17 a España |url=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/seleccion/2022/10/12/6346e811ca4741c95f8b45af.html |access-date=2024-03-27 |website=MARCA |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 October 2022 |title=FIFAPlus Match Centre |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/516/283693/283694/400248525 |website=[[FIFA]]}}</ref> ''ਲਾ ਰੋਜਾ'' ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਗੋਲ ਕੀਤੇ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪੇਨ ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 2022 ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਫਾਈਨਲ ਵਿਰੋਧੀ, ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Riquelme |first=Sandra |date=2022-10-22 |title=Una Vicky de dibujos animados... y a semifinales |url=https://www.relevo.com/futbol/vicky-dibujos-animados-mete-espana-20221022184109-nt.html |access-date=2024-03-27 |website=Relevo |language=es}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/vicky-lopez-turns-it-around-for-spain-with-two-late-goals-against-japan/articleshow/95039024.cms|title=Vicky Lopez turns it around for Spain with two late goals against Japan|last=Lopes|first=Flavio|date=2022-10-23|work=The Times of India|access-date=2024-03-27|issn=0971-8257}}</ref> ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪੇਨ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Pansare |first=Rajesh |date=2022-10-30 |title=Spain edge past Colombia to retain U-17 Women's World Cup |url=https://www.hindustantimes.com/sports/football/holders-spain-win-fifa-u-17-women-s-world-cup-101667148965778.html |access-date=2024-03-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":4"/><ref name=":10"/> ਸਪੇਨ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2023 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ, ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਪੇਨ ਦੀ 2-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗੋਲ ਸੀ।<ref name=":9">{{Cite web |last= |date=2023-05-30 |title=Spain's Vicky López named 2023 Women's U17 EURO Player of the Tournament {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18235030e435-e68a1d3e7e12-1000--spain-s-vicky-lopez-named-2023-women-s-u17-euro-player-of/ |access-date=2024-03-27 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਪੇਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ 3-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last= |date=23 May 2023 |title=Spain-England {{!}} Women's Under-17 2023 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2037872--spain-vs-england/ |access-date=2024-03-27 |website=UEFA.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/65690232|title=Spain see off England to set up U17 final with France|date=23 May 2023|work=BBC Sport|access-date=2024-03-27|language=en-GB}}</ref> ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ''ਲੇਸ ਬਲੂਜ'' ਨੇ 78ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਸਪੇਨ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਬਡ਼੍ਹਤ ਬਣਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਪੈਨਲਟੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੋਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਪੇਨ ਆਪਣੇ 0-3 ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਚ ਨੂੰ 2-3 ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=2023-05-26 |title=Spain 2-3 France: First French title after Women's U17 EURO final thriller {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-181b495983b5-665fd3f25117-1000--spain-2-3-france-first-french-title-after-women-s-u17-euro/ |access-date=2024-03-27 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ 5 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਿਆਨਾ ਜੋਸਫ ਅਤੇ ਮੈਲੀਨ ਮੈਂਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਚੋਟੀ ਦੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।[1]<ref name=":9" /> === ਸੀਨੀਅਰ === ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਇਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮਹਾਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=":7"/><ref>{{Cite web |date=2023-11-19 |title=Spanish-born Nigerian Vicky Lopez shares love for Nigeria |url=https://post.news/@/SportsBrief/2YPB67LWrkAY3YPhcTH4uPWDXsq |access-date=2024-03-26 |website=Post News |language=en |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326185439/https://post.news/@/SportsBrief/2YPB67LWrkAY3YPhcTH4uPWDXsq |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |title=Dad reveals Madrid CFF goal machine wants to play for Nigeria despite call-up to Spain U17s {{!}} All Nigeria Soccer |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=40132 |access-date=2024-03-26 |website=www.allnigeriasoccer.com}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2024 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਪੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਪਡ਼੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |title=First day nerves and excitement for Vicky López {{!}} www.rfef.es/en |url=https://rfef.es/en/noticias/first-day-nerves-and-excitement-for-vicky-lopez |access-date=2024-03-25 |website=Real Federación Española de Fútbol |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੇਨੀ ਹਰਮੋਸੋ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, 17 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 27 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":11">{{Cite web |title=Vicky López makes her debut in a historic match {{!}} www.rfef.es/en |url=https://rfef.es/en/noticias/vicky-lopez-makes-her-debut-in-a-historic-match |access-date=2024-03-25 |website=Real Federación Española de Fútbol |language=en}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Tikas |first=Maria |date=2024-02-25 |title=Vicky López: ha nacido una estrella |url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/femenino/vicky-lopez-nacido-estrella-98636377 |access-date=2024-03-26 |website=www.sport.es |language=es}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2024 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਓਲੰਪਿਕ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।[3]<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2024/feb/23/spain-reach-olympics-with-womens-nations-league-win-over-netherlands|title=Spain reach Olympics with Women's Nations League win over Netherlands|last=|first=|date=2024-02-23|work=The Guardian|access-date=2024-04-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ਸਪੇਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹਰਮੋਸੋ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web |last= |date=2024-02-28 |title=Spain 2-0 France: World champions win Women's Nations League final |url=https://www.uefa.com/womensnationsleague/news/028a-1a4aba27d661-5b0816d2dceb-1000--spain-2-0-france-world-champions-win-women-s-nations-league-/ |access-date=2024-04-04 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2023 ਤੱਕ, ਲੋਪੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਬੈਚਿਲੇਟੋ ਸਾਇੰਟੀਫੀਕੋ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === {{Updated|match played 7 March 2024}}<ref>{{Soccerway|victoria-lopez/777540}}</ref><ref>[https://www.bdfutbol.com/en/c/jugador.html?id=54152 Vicky] at BDFutbol</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ! rowspan="2" |ਕਲੱਬ ! rowspan="2" |ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" |ਲੀਗ ! colspan="2" |ਕੱਪ [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 1]{{Efn|Appearances in [[Copa de la Reina de Fútbol|Copa de la Reina]]}} ! colspan="2" |ਮਹਾਂਦੀਪੀ [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 2]{{Efn|Appearances in [[UEFA Women's Champions League]]}} ! colspan="2" |ਹੋਰ ! colspan="2" |ਕੁੱਲ |- !ਡਿਵੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- |ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਬੀ. |2021–22 |ਸੇਗੁੰਡਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋ |20 |14 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |20 |14 |- |ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. |2021–22 |ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ |8 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |8 |0 |- | rowspan="3" |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ |2022–23 | rowspan="2" |ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਘ |15 |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |15 |1 |- |2023–24 |7 |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |7 |1 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !22 !2 ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !22 !2 |- | rowspan="3" |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ |2022–23 | rowspan="2" |ਲੀਗਾ ਐੱਫ |10 |2 |1 |0 |1 |0 |0 |0 |12 |2 |- |2023–24 |12 |4 |3 |0 |6 |0 |2 [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 3]{{Efn|Appearances in [[Supercopa de España Femenina|Supercopa de España]]|name=SCE}} |0 |23 |4 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !22 !6 !4 !0 !7 !0 !2 !0 !35 !6 |- ! colspan="3" |ਕੁੱਲ ਕੈਰੀਅਰ !72 !22 !4 !0 !7 !0 !2 !0 !85 !22 |} {{Notelist}} === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === {{Updated|match played 28 February 2024}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ !ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ !ਸਾਲ. !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- |ਸਪੇਨ |2024 |2 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !2 !0 |} == ਸਨਮਾਨ == '''ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ''' * ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਥਾਃ 2022-232022–23 '''ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' * ਲੀਗਾ F: 2022-232022–23 * ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਕੋਪਾਃ 2022-23, <id1 a="" href="./2023–24_Supercopa_de_España_Femenina" rel="mw:WikiLink">2023–24</id1> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗਃ 2022-23 <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2023/jun/03/barcelona-wolfsburg-womens-champions-league-final|title=Rolfö caps Barcelona comeback against Wolfsburg to win thrilling WCL final|last=Wrack|first=Suzanne|date=3 June 2023|work=The Guardian|access-date=7 June 2023|issn=0029-7712}}</ref> '''ਸਪੇਨ U17''' * ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2022 <ref>{{Cite web |date=29 October 2022 |title=U-17 queens Spain make it two in a row |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/spain-colombia-u17-womens-world-cup-final-review |access-date=26 December 2023 |website=FIFA.com}}</ref> * ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਉਪ ਜੇਤੂ 2022, 2023 <ref>{{Cite web |date=16 May 2022 |title=Germany win Women's 17 EURO: At a glance |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0275-15282bd9910a-5f55adbd2f0e-1000--germany-win-women-s-17-euro-at-a-glance/ |access-date=26 December 2023 |website=UEFA.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2023 |title=Spain 2-3 France: First French title after Women's U17 EURO final thriller |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-181b495983b5-665fd3f25117-1000--spain-2-3-france-first-french-title-after-women-s-u17-euro/ |access-date=26 December 2023 |website=UEFA.com}}</ref> '''ਸਪੇਨ''' * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗਃ 2023-24 <ref>{{Cite web |date=28 February 2024 |title=Women's Nations League final: World Cup winners Spain beat France 2–0 in Seville |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68430599 |access-date=28 February 2024 |website=BBC Sport}}</ref> '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' * ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ 2022 <ref>{{Cite web |date=30 October 2022 |title=López, Bender and Fuente scoop up Golden awards |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lopez-bender-fuente-golden-awards-u17-world-cup-india-2022 |website=FIFA.com}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=30 May 2023 |title=Spain's Vicky López named 2023 Women's U17 EURO Player of the Tournament |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18235030e435-e68a1d3e7e12-1000--spain-s-vicky-lopez-named-2023-women-s-u17-euro-player-of/ |website=UEFA.com |language=en}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=30 May 2023 |title=2023 Women's Under-17 EURO Team of the Tournament |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18231848e029-456bddff2e2d-1000--2023-women-s-u17-euro-team-of-the-tournament/ |website=UEFA.com}}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਮਹਿਲਾ ਯੁਵਾ (ਯੂ20ਯੂ. ਈ. ਐੱਫਾ. ਟੀਮਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=7 February 2024 |title=IFFHS WOMEN'S YOUTH (U20) UEFA TEAM 2023 |url=https://iffhs.com/posts/3389 |access-date=19 February 2024 |website=IFFHS |archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425103525/https://iffhs.com/posts/3389 |url-status=dead }}</ref> * ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਨਾਸ ਫੇਮੇਨਾ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਃ 2019 * ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਨਾ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਃ 2019 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] 3zpxul40snd8oli8cgrpi9jdhtlor4v ਲਲਿਤਪੁਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 0 187929 844676 763104 2026-08-19T19:05:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844676 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਲਲਿਤਪੁਰ ਜੰਕਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = Lalitpur_Junction_railway_station.jpg | caption = | address = [[Lalitpur district, India]] | country = India | coordinates = {{coord|24.6882|78.3959|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{convert|373|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[North Central Railway zone|North Central Railway]] | lines = [[New Delhi–Mumbai main line]]<br>[[Lalitpur–Khajuraho–Singrauli line]] | platforms = 3 | tracks = 6 | connections = Auto stand | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = yes | bicycle = yes | accessible = | status = Active | code = {{Indian railway code | code = LAR | zone = [[North Central Railway zone|North Central Railway]] | division = {{rwd|Jhansi}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = Yes | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = | map_type = India#India Uttar Pradesh }} '''ਲਲਿਤਪੁਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦੇ ਲਲਿਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''LAR''' ਹੈ। ਇਹ ਲਲਿਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੇਡ਼ਲੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ [[ਚੰਦੇਰੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=LAR/Lalitpur Junction |url=https://indiarailinfo.com/station/map/lalitpur-junction-lar/476 |website=India Rail Info}}</ref> ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ 2013 ਵਿੱਚ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਨਾਲ ਅਤੇ 2016 ਤੱਕ ਖਜੁਰਾਹੋ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://www.jagranjosh.com/current-affairs/tikamgarh-of-madhya-pradesh-connected-with-rail-services-1367054964-1 "Tikamgarh of Madhya Pradesh connected with Rail Services"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017043317/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/tikamgarh-of-madhya-pradesh-connected-with-rail-services-1367054964-1 |date=2017-10-17 }}, ''[[Jagran Josh]]'', 3 March 2015</ref> == ਟ੍ਰੇਨਾਂ == * ਉਜੈਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਮਾਲਵਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * [[ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ]] * ਭੋਪਾਲ-ਲਖਨਊ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * [[Jabalpur–Jammu Tawi Express|ਜਬਲਪੁਰ-ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] * ਗੋਂਡਵਾਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਪਾਤਾਲਕੋਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * [[ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] * ਸੱਚਖੰਡ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦਿੱਲੀ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਪੁਸ਼ਪਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਕੁਸ਼ੀਨਗਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ-ਜਬਲਪੁਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਜਬਲਪੁਰ-ਐਚ.ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਗੋਰਖਪੁਰ-ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਗੋਰਖਪੁਰ-ਯਸ਼ਵੰਤਪੁਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਰਪਤਸਾਗਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਰਪਤਸਾਗਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਤੁਲਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਕਲਿੰਗਾ ਉਤਕਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤਿਲਕ ਟਰਮੀਨਸ-ਲਖਨਊ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਭੋਪਾਲ-ਪ੍ਰਤਾਪਗਡ਼੍ਹ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * ਇੰਦੌਰ-ਪਟਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਹੀਰਾਕੁਡ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦੱਖਣ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਸਾਬਰਮਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਸਮਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਪੰਚਵਲੀ ਯਾਤਰੀ * ਹਬੀਬਗੰਜ-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * [[ਜੇਹਲਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ|ਜੇਹਲਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] * ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ-ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਭੋਪਾਲ-ਖਜੁਰਾਹੋ ਮਹਾਮਨਾ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Railway stations in Uttar Pradesh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਲਿਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 4qzne1q0q00h4e7y6qle3y4wfjx1c36 ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ 0 194830 844705 794772 2026-08-20T01:48:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844705 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shiv Nath Prasad;''' 1922– {{Circa|2002}} ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਰੂਟਾਲਿਸਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=The Random Delhi |date=2020-05-11 |title=Shiv Nath Prasad and Delhi's Brutalist Architecture – The Random Delhi |url=https://therandomdelhi.wordpress.com/2020/05/11/shiv-nath-prasad-and-delhis-brutalist-architecture/ |access-date=2022-07-22 |publisher=Therandomdelhi.wordpress.com}}</ref> ਉਸਨੂੰ "ਭਾਰਤ ਦਾ [[ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ|ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ]]" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="worldarchitecture1">{{Cite web |title=An Ode To Shivnath Prasad: The Le Corbusier Of India |url=https://worldarchitecture.org/architecture-news/cmzgp/an_ode_to_shivnath_prasad_the_le_corbusier_of_india.html |website=World Architecture Community |access-date=2025-03-03 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127062002/https://worldarchitecture.org/architecture-news/cmzgp/an_ode_to_shivnath_prasad_the_le_corbusier_of_india.html |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Akbar_Hotel_New_Delhi_(cropped)_Ummu_06_00680_full_3669_2416_0_default.jpg|thumb| ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਹੋਟਲ 1965–1969 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।]] ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=James|first=Burgess|last2=Shepherd|first2=Charles|last3=Bourne|first3=Samuel|date=22 July 1874|title=The Fortress of Komalemér – Photograph XII|url=https://architexturez.net/pst/az-cf-186376-1521996644|journal=Photographs of Architecture and Scenery in Gujarat and Rajputana}}</ref> ਉਸਦਾ ਕੰਮ [[ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ|ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref name="worldarchitecture1"/><ref>{{Cite web |date=3 March 2018 |title=Remembering Shivnath Prasad: The Torchbearer Of Corbusierism In India |url=https://www.slideshare.net/sarbjitbahga/remembering-shivnath-prasad-the-torchbearer-of-corbusierism-in-india |access-date=2022-07-22 |publisher=Slideshare.net}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-05 |title=Shivnath Prasad &#124; PDF &#124; Architectural Design &#124; Architecture |url=https://www.scribd.com/presentation/482978300/Shivnath-prasad |access-date=2022-07-22 |publisher=Scribd.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਹੋਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 1965 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਰਾਜ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=site admin |date=1985-09-30 |title=ITDC: Akbar's loss – Economy News – Issue Date: Sep 30, 1985 |url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/19850930-mea-to-house-its-new-offices-in-itdc-prestigious-akbar-hotel-801986-2014-01-10 |access-date=2022-07-22 |publisher=Indiatoday.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Akbar Hotel (today: South Asian University / Ministry of Overseas Indian Affairs (MOIA)) |url=http://www.sosbrutalism.org/sixcms/detail.php?id=16961549 |website=#SOSBRUTALISM}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ Le Corbusier's ''Unité d'habitation'' ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ 1966-69 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਹਾਊਸ 1970 ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |title=Shri Ram Center for Art and Culture |url=http://www.sosbrutalism.org/sixcms/detail.php?id=15889751 |website=#SOSBRUTALISM}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Zaki|first=Momin|title=Architect Shivnath Prasad-His contribution to Modern Indian Architectture|url=https://www.academia.edu/1996525|via=www.academia.edu}}</ref> ਉਹ 1980 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ੈਂਪੇਨ-ਅਰਬਾਨਾ ਵਿਖੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮੌਤ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Shiv Nath Prasad |url=https://www.mplus.org.hk/en/collection/makers/shiv-nath-prasad/ |access-date=3 March 2023 |website=M+ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਜੇ. ਕੇ. ਚੌਧਰੀ|ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੌਧਰੀ]] * ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਆਰਕੀਟੈਕਟ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] 75fyszmuiekxn36b2fzzltbcaut0rcc ਸ਼ਿਲਪਾ ਮੁਦਬੀ 0 195468 844704 796871 2026-08-20T01:45:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844704 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਿਲਪਾ ਮੁਦਬੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shilpa Mudbi''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਗਾਇਕਾ, ਕਲਾਕਾਰ, ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕ-ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bureau |first=Bangalore Mirror |last2= |last3= |first3= |title=Strings of the past |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/sunday-read/strings-of-the-past/articleshow/62676242.cms |access-date=2024-01-04 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਸੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਰਬਨ ਫੋਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੇਲਾਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ 70-80 ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title='The songs of my ancestors' |url=https://newstrailindia.com/inner.php?id=10759 |access-date=2024-01-04 |website=NEWS TRAIL |language=en |archive-date=2024-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104111111/https://newstrailindia.com/inner.php?id=10759 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Couple learns Many versions of Yellamma’s Myths through ancient songs |url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/spirituality/2018/mar/31/couple-learns-many-versions-of-yellammas-myths-through-ancient-songs-1794886.html |access-date=2024-01-04 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਯੇਲਾਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ == ਮੁਦਬੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ [[ਰੇਨੂਕਾ|ਯੈਲੱਮਨਾ]] ਪਡਾਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੌਡਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਬੰਗਲੌਰ ਕਬਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |last=Pailoor |first=Anitha |title=Singing their way into hearts |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/singing-their-way-hearts-700180.html |access-date=2024-01-04 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਸ਼ਿਲਪਾ ਦੇ ਯਤਨ "ਚੌੜਕੀ" ਅਤੇ "ਸ਼ਰੂਤੀ" ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਯੈਲੰਮਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਯੰਤਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਚੌੜਕੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ ਸਾਜ਼ ਜੋ ਕਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,500 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bureau |first=Bangalore Mirror |last2= |last3= |first3= |title=Strings of the past |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/sunday-read/strings-of-the-past/articleshow/62676242.cms |access-date=2024-01-04 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> == ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਵੈੱਬ ਲੋਕ ਸੈਸ਼ਨ == ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਬਦੀ ਨੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਵੈੱਬ ਫੋਕ ਸੈਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਗਾਉਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਰੇਕ ਸੈਸ਼ਨ, ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਤੱਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-04-06 |title=Sing your heart out |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/things-to-do/article/sing-your-heart-out-22716225 |access-date=2024-01-04 |website=Mid-day |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" style="24:95%;" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ |- | 2024 | ਕਿਲਰ ਸੂਪ | ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਆਸ਼ਾ ਰਿਤੂ <ref>{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=2024-01-11 |title=‘Killer Soup’ review: A wicked concoction of love and payback |url=https://scroll.in/reel/1060771/killer-soup-review-black-comedy-is-sublime-as-well-as-ridiculous |access-date=2024-01-13 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> |} == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਵਿੱਚ, ਚੇਂਜਮੇਕਰਸ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ "DH ਚੇਂਜਮੇਕਰਸ: 23 ਟੂ ਵਾਚ ਇਨ 2023" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=DHNS |title=DH Changemakers: 23 to Watch in 2023 - Editor's note |url=https://www.deccanherald.com/specials/dh-changemakers-23-to-watch-in-2023-editors-note-1176827.html |access-date=2024-01-04 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] i5iya22m7n9snjkymye8h69iehfeobq ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ 0 196159 844701 838411 2026-08-20T00:40:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844701 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ | image = Shabnam Asthana.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = 16 ਅਗਸਤ | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = ਪੀ.ਆਰ. ਮਾਹਰ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ | years_active = | known_for = | notable_works = | website = {{URL|www.empoweredsolutions.in}} }} '''ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shabnam Asthana''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮਾਹਿਰ, ਬੁਲਾਰਾ, ਅਤੇ [[ਉੱਦਮ|ਉੱਦਮੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Seminar offers tips to face professional challenges |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/seminar-offers-tips-to-face-professional-challenges/ |access-date=25 December 2011 |website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-14 |title=Talk on breast cancer awareness held in Pune |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/talk-on-breast-cancer-awareness-held-in-pune-7228207/ |access-date=2022-01-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਐਚ ਕੇ ਦੁਆ ਤੋਂ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |last= |date=16 February 2012 |title=Shabnam Asthana wins India's top public relations award |url=http://www.mid-day.com/articles/shabnam-asthana-wins-indias-top-public-relations-award/155081 |access-date=20 December 2016 |website=[[Mid-Day]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਸਥਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ]] ਵਿੱਚ [[ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ|ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ]] ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਸਹਿਜੀਵਨ|ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Page 12 - November 2015 Woman At Work |url=http://techwomen.in/wp-content/uploads/flipbook/1/files/basic-html/page12.html |access-date= |website=Techwomen.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਅਸਥਾਨਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖੜਕਵਾਸਲਾ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ।<ref>{{cite news|last1=|first1=|title=Acing her Profession – Shattering the glass ceiling – Meet Boss Lady I Dr. Shabnam Asthana {{!}} Empowered Solutions|url=https://businessicon.in/dr-shabnam-asthana-indian-public-relations-expert-speaker-entrepreneur/|access-date=26 January 2022|work=Business Icon|date=10 November 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=PuneMirror |date=2022-03-17 |title=Dr Shabnam Asthana: Scripting a national and international success story |url=https://punemirror.com/pune/others/Dr-Shabnam-Asthana-Scripting-a-national-and-international/cid6905099.htm |access-date=2024-05-24 |website=punemirror.com |language=en}}</ref> ਐਨਡੀਏ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=14 October 2014 |title=Shabnam Asthana |url=http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana |access-date=20 December 2016 |website=Prsa.org |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818130741/http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਇੰਦਰਾ, IIBM, ਸਿੰਹਾਗੜ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, NIILM, DY ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਗੈਸਟ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Public Relations Photos : Shabnam Asthana wins India's top public relations award by Mid-Day |url=http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D |access-date= |website=RavePad |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024046/http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D |url-status=dead }}</ref> ਅਸਥਾਨਾ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ 2012 PRSSA 2012 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last= |date=8 October 2012 |title=Shabnam Asthana to be first PR expert from India to address PRSSA 2012 National Conference in San Francisco |url=http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207005022/http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-date=7 February 2018 |access-date=20 December 2016 |website=[[Sify.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Bridging the Gap: Travel the World with Your PR Career |url=https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ |access-date=14 November 2012 |website=PRSSA |archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206190348/https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ|ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ]] ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ ਪੀਆਰ ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2017 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |date=1 February 2018 |title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award-118020101206_1.html |access-date=6 February 2018 |website=[[Business Standard]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=1 February 2018 |title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award |url=https://www.aninews.in/news/business/business/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award201802011734000002/ |access-date=6 February 2018 |website=[[Asian News International]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਗਰੁੱਪ]] ਤੋਂ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2018 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-28 |title=Dance, Music And Honour: Times Power Women 2018 Fetes India's Super Girls |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/dance-music-and-honour-times-power-women-2018-fetes-indias-super-girls/women-on-top/slideshow/65579154.cms |access-date=2020-03-26 |website=Economic Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-12-16 |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46th National Summit at New Delhi |url=https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |access-date=2020-03-24 |website=NRInews24x7 |language=en-US |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325034643/https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-12-16 |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46thNational Summit at New Delhi |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਸਨਮਾਨ<ref>{{Cite web |last=admin |date=2018-10-29 |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the House of Commons London (UK) |url=https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |access-date=2020-03-24 |website=NRInews24x7 |language=en-US |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325044558/https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-10-29 |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the Houses of Commons London (UK) |url=http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ 2018 ਪੁਣੇ ਬੈਸਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲੇ।<ref>{{Cite web |date=2018-08-27 |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 – West Region, for Global PR |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 |url=https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |access-date=2020-03-24 |website= |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024047/https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |url-status=dead }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2019-04-05 |title=Shabnam Asthana awarded Honorary doctorate by National American University |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-awarded-honorary-doctorate-by-national-american-university-119040500794_1.html |access-date=2020-03-24 |website=Business Standard India}}</ref><ref>{{Cite web |title=The National American University awards honorary doctorate to Shabnam Asthana and other eminent personalities |url=https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |access-date=2020-03-24 |website=in.finance.yahoo.com |language=en-IN |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165819/https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] csnxz3c88iwbkhar1zu026m7osfy08i ਲਿਊਕ ਸਿੰਘ 0 203648 844680 834120 2026-08-19T19:45:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844680 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਲਿਊਕ ਸਿੰਘ | image = Luke Singh, FC Edmonton.jpg | upright = 0.8 | alt = ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀ | caption = ਲੂਕ ਸਿੰਘ 2022 ਵਿੱਚ "FC ਐਡਮੰਟਨ" ਨਾਲ | full_name = ਲਿਊਕ ਐਡਮ ਸਿੰਘ | birth_date = {{Birth date and age|2000|9|12|df=y}} | birth_place = ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ | height = 1.88 ਮੀਟਰ | position = [[ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|ਡਿਫੈਂਡਰ]] | currentclub = ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ | clubnumber = 3 | youthyears1 = {{0|0000}}–2015 | youthclubs1 = ਉੱਤਰੀ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸ.ਸੀ. | youthyears2 = 2015 | youthclubs2 = ਬਰੈਂਪਟਨ ਯੂਥ ਐਸ.ਸੀ. | youthyears3 = 2016 | youthclubs3 = ਵੌਘਨ ਅਜ਼ੂਰੀ | youthyears4 = 2017–2020 | youthclubs4 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ | youthyears5 = 2019 | youthclubs5 = ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ ਆਈਐਫ | years1 = 2018 | clubs1 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ III | caps1 = 10 | goals1 = 1 | years2 = 2019–2021 | clubs2 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ II | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 2019 | clubs3 = | caps3 = | goals3 = | years4 = 2021 | clubs4 = → ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ (loan) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2021–2024 | clubs5 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ | caps5 = 6 | goals5 = 1 | years6 = 2021 | clubs6 = →ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ (ਲੋਨ ਤੇ) | caps6 = 7 | goals6 = 2 | years7 = 2022 | clubs7 = → ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ (ਲੋਨ ਤੇ) | caps7 = 23 | goals7 = 0 | years8 = 2023 | clubs8 = → ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ) | caps8 = 25 | goals8 = 1 | years9 = 2024 | clubs9 = → ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ) | caps9 = 19 | goals9 = 0 | years10 = 2025– | clubs10 = | caps10 = | goals10 = | nationalyears1 = 2016 | nationalteam1 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-17 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-20 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam3 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps3 = 2 <!--update date below if you update this--> | nationalgoals3 = 0 | nationalyears3 = 2023– | club-update = ਅਕਤੂਬਰ 27, 2025 | nationalteam-update = ਜੁਲਾਈ 3, 2023 }} '''ਲੂਕ ਐਡਮ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Luke Adam Singh;''' ਜਨਮ 12 ਸਤੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਲਈ [[ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|ਡਿਫੈਂਡਰ]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਰਥ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ ਯੂਥ ਐਸਸੀ ਨਾਲ ਯੂਥ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Luke Singh profile |url=https://www.canadasoccer.com/fr/profil/?id=5725&teamId=2073 |website=[[Canadian Soccer Association]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਓਨਟਾਰੀਓ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=May 11, 2015 |title=Ontario Players Compete against Quebec in Provincial teams Competition |url=https://www.ontariosoccer.net/news_article/show/741613-ontario-players-compete-against-quebec-in-provincial-teams-competition |website=[[Ontario Soccer Association]]}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। == ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ == ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਸੈਮੀ-ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ 1 ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ III ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨੌਰਥ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Cheng |first=Jonathan |date=August 27, 2018 |title=TFC III Remains Top Of Table After 4–1 Result Over North Miss |url=https://www.league1ontario.com/news_article/show/944995 |website=[[League1 Ontario]]}}</ref> ਉਹ 2019 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਡੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ ਨਾਲ ਟ੍ਰਾਇਲ 'ਤੇ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Thorsen |first=Gisle |date=January 9, 2019 |title=Brøndby giver 'Mini Valderrama' chancen: Sådan scorede han aftalen |trans-title=Brøndby gives 'Mini Valderrama' the chance: This is how he scored the agreement |url=https://ekstrabladet.dk/sport/fodbold/dansk_fodbold/superligaen/broendby/broendby-giver-mini-valderrama-chancen-saadan-scorede-han-aftalen/7466670 |website=[[Ekstra Bladet]] |language=Danish}}</ref> ਉਹ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=January 25, 2019 |title=Skadet Luke Singh rejser hjem fra træningslejren |trans-title=Injured Luke Singh travels home from training camp |url=https://3point.dk/nyheder/skadet-luke-singh-rejser-hjem-fra-traeningslejren |website=3 Point |language=Danish}}</ref> ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ USL ਲੀਗ ਵਨ ਦੇ ਟੋਰਾਂਟੋ FC II ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=March 5, 2019 |title=Toronto FC II signs Luke Singh and Ralph Priso |url=https://www.torontofc.ca/post/2019/03/05/toronto-fc-ii-signs-luke-singh-and-ralph-priso |website=[[Toronto FC]]}}</ref> ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਲੋਨ 'ਤੇ ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ ਵਿੱਚ Brøndby IF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2019 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।<ref name="brond">{{Cite web |date=January 31, 2019 |title=Brøndby IF lejer Luke Singh |trans-title=Brøndby IF hires Luke Singh |url=https://brondby.com/nyhed/2019/01/31/broendby-if-lejer-luke-singh |website=[[Brøndby IF]] |language=Danish}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 31, 2020 |title=Officielt: Brøndby IF lejer Luke Singh |trans-title=Official: Brøndby IF hires Luke Singh |url=https://3point.dk/nyheder/officielt-brondby-if-lejer-luke-singh |website=3 Point |language=Danish}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 24 ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ U19 ਟੀਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web |date=June 24, 2019 |title=Luke Singh efter et halvt år i Brøndby: Jeg har lært meget |trans-title=Luke Singh after half a year in Brøndby: I have learned a lot |url=https://3point.dk/nyheder/luke-singh-efter-et-halvt-aar-i-brondby-jeg-har-laert-meget |website=3 Point |language=Danish}}</ref><ref name="again">{{Cite web |last=Lindsay |first=Ryan |last2=Singh |first2=Michael |date=April 13, 2021 |title=Toronto FC (once again) add Luke Singh to CONCACAF Champions League roster |url=https://www.wakingthered.com/2021/4/13/22382475/toronto-fc-once-again-add-luke-singh-to-concacaf-champions-league-roster |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409203926/https://www.wakingthered.com/2021/4/13/22382475/toronto-fc-once-again-add-luke-singh-to-concacaf-champions-league-roster |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=December 11, 2019 |title=Luke Singh færdig i Brøndby – Bekræfter retur til Toronto |trans-title=Luke Singh finished in Brøndby – Confirms return to Toronto |url=https://3point.dk/nyheder/luke-singh-faerdig-i-brondby-bekraefter-retur-til-toronto |website=3 Point |language=Danish}}</ref> ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ II ਦੇ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ 2020 ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Kloke |first=Joshua |date=November 24, 2020 |title=Greg Vanney unplugged: On a 'most difficult' season and what he's learned about TFC |url=https://www.nytimes.com/athletic/2218361/2020/11/24/tfc-vanney-interview/ |website=[[The Athletic]]}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਟੀਮ ਲਿਓਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਲੱਬ ਦੇ CONCACAF ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਮੈਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੈਰ-MLS ਲੋਨ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ,<ref>{{Cite news|url=https://torontosun.com/sports/short-handed-reds-sign-tfc-ii-star-luke-singh-to-round-out-roster|title=Short-handed Reds sign TFC II star Luke Singh to round out roster|last=Buffery|first=Steve|date=April 7, 2021|work=[[Toronto Sun]]|access-date=April 8, 2021|publisher=[[Postmedia Network]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pollard |first=Matt |date=June 20, 2016 |title=MLS 3.0: USL-to-MLS Short Term Loans and Integrity of USL Competition |url=https://lastwordonsports.com/2016/06/20/mls-3-0-usl-mls-short-term-loans-exist/ |website=Last Word on Sports}}</ref> ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|date=April 7, 2021|title=Toronto FC holds Mexico's Club Leon to 1–1 draw in CONCACAF Champions League play|url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/04/07/toronto-fc-signs-defender-luke-singh-to-short-term-deal-ahead-of-match-n-mexico.html|journal=[[Toronto Star]]|access-date=April 8, 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲਿਓਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਚਾਰ-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ,<ref name="again" /> ਮੈਕਸੀਕਨ ਟੀਮ 'ਤੇ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=April 14, 2021 |title=Toronto FC dispatches Club Leon in CONCACAF Champions League play |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/toronto-fc-dispatches-club-leon-concacaf-champions-league-play/ |website=[[Sportsnet]]}}</ref> ਉਸਨੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=April 16, 2021 |title=Toronto FC sign defender Luke Singh |url=https://www.torontofc.ca/post/2021/04/16/toronto-fc-sign-defender-luke-singh |website=[[Toronto FC]]}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵ੍ਹਾਈਟਕੈਪਸ ਐਫਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀਐਫਸੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Mood |first=Abbie |date=April 24, 2021 |title=Recap: Toronto FC 2, Vancouver Whitecaps FC 2 |url=https://www.mlssoccer.com/news/recap-toronto-fc-2-vancouver-whitecaps-fc-2 |website=[[Major League Soccer]]}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਦੂਜੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=June 16, 2021 |title=Toronto FC loan Luke Singh to Toronto FC II |url=https://www.torontofc.ca/post/2021/06/16/toronto-fc-loan-luke-singh-toronto-fc-ii |website=[[Toronto FC]]}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਦੇ ਲੁਕਾਸ ਮੈਕਨੌਟਨ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸੌਦੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਟੀਮ ਪੈਸੀਫਿਕ ਐਫਸੀ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=O'Connor-Clarke |first=Charlie |date=25 January 2022 |title=Lukas MacNaughton joins MLS side Toronto FC; Pacific receives Luke Singh on loan |url=https://canpl.ca/article/lukas-macnaughton-joins-mls-side-toronto-fc-pacific-receives-luke-singh-on-loan |access-date=25 January 2022 |publisher=[[Canadian Premier League]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਜ਼ਾ ਆਖਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Jacques |first=John |date=February 4, 2022 |title=Luke Singh's Loan To Be Called Off |url=https://northerntribune.ca/pacific-fc-luke-singh-loan-cancel/ |website=Northern Tribune}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੰਘ 2022 ਦੇ ਸੀਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=March 3, 2022 |title=Toronto FC loan Luke Singh to FC Edmonton |url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-loan-luke-singh-to-fc-edmonton |website=[[Toronto FC]]}}</ref> ਉਸਨੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੈਲੋਰ ਐਫਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀਜ਼ਨ-ਓਪਨਰ ਵਿੱਚ ਐਡਮੰਟਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Khoury |first=Anthony |date=April 11, 2022 |title=Loan Watch: Luke Singh and Andreas Vaikla debut for FC Edmonton |url=https://www.wakingthered.com/2022/4/11/23020522/loan-watch-luke-singh-and-andreas-vaikla-debut-for-fc-edmonton |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100234/https://www.wakingthered.com/2022/4/11/23020522/loan-watch-luke-singh-and-andreas-vaikla-debut-for-fc-edmonton |url-status=dead }}</ref> ਮਾਰਚ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://torontosun.com/sports/soccer/mls/atletico-ottawa/atletico-ottawa-gets-toronto-fc-centre-back-singh-on-loan|title=Atletico Ottawa gets Toronto FC centre-back Singh on loan|date=March 2, 2023|work=[[Toronto Sun]]}}</ref> ਸਿੰਘ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |date=22 March 2024 |title=Atlético Ottawa Welcomes Luke Singh Back on Loan from Toronto FC |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-welcomes-luke-singh-back-on-loan-from-toronto-fc |access-date=25 March 2024 |website=atleticoottawa.canpl.ca |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415131428/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-welcomes-luke-singh-back-on-loan-from-toronto-fc |url-status=dead }}</ref> 2024 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਨੇ 2025 ਲਈ ਉਸਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Cortes |first=Oscar |date=November 27, 2024 |title=Toronto FC Begins Overhaul: Prince Owusu and Luke Singh Depart |url=https://torontoreds.com/toronto-fc-begins-overhaul-prince-owusu-and-luke-singh-depart-01jdqckzqy76 |website=Toronto Reds}}</ref><ref>{{Cite web |last=Molinaro |first=John |date=November 27, 2024 |title=Transaction tracker: TFC moves on from Owusu, Singh |url=https://www.tfcrepublic.ca/november-27-toronto-fc-owusu/ |website=TFC Republic}}</ref> 22 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਯੌਰਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫਸੀ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=York United FC announce signing of Canadian defender Luke Singh |url=https://yorkunitedfc.canpl.ca/article/york-united-fc-announce-signing-of-canadian-defender-luke-singh |access-date=22 January 2025 |website=York United FC press release |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122202429/https://yorkunitedfc.canpl.ca/article/york-united-fc-announce-signing-of-canadian-defender-luke-singh |url-status=dead }}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਦੀ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Simon |first=Nigel |date=May 6, 2020 |title=T&T USL players get green light for non-contact training |url=https://www.guardian.co.tt/sports/tt-usl-players-get-green-light-for-noncontact-training-6.2.1111935.e5a9e32aac |website=[[Trinidad and Tobago Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 27, 2019 |title=Stort interview med Luke Singh: Om to landshold, Radosevic og parykker på Sydsiden |trans-title=Great interview with Luke Singh: About two national teams, Radosevic and wigs on the South Side |url=https://3point.dk/nyheder/stort-interview-med-luke-singh-om-to-landshold-radosevic-og-parykker-paa-sydsiden |website=3 Point |language=Danish}}</ref> ਉਸਨੇ 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ U15 ਪਛਾਣ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Luke Singh Profile |url=https://www.canadasoccer.com/fr/profil/?id=5725&teamId=2073 |website=[[Canadian Soccer Association]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2017 CONCACAF U-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ U17 ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਮੈਚ ਖੇਡੇ।<ref>{{Cite web |last=Walcott |first=Roneil |date=September 17, 2016 |title=Haiti overcome Immigration issues and weary legs to defeat T&T U-17s in World Cup qualifier |url=https://wired868.com/2016/09/17/haiti-overcome-immigration-issues-and-weary-legs-to-defeat-tt-u-20s-2-0-in-couva/ |website=Wired 868}}</ref><ref>{{Cite web |last=Walcott |first=Roneil |date=September 21, 2016 |title=Jamaica dashes TT's under-17 CFU dreams… but there's still CONCACAF |url=https://wired868.com/2016/09/21/jamaica-dashes-tts-under-17-cfu-dreams-but-theres-still-concacaf/ |website=Wired 868}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2018 CONCACAF U-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ U20 ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Krueger |first=Adam |date=October 24, 2018 |title=Toronto FC well represented at CONCACAF U-20 Championship |url=https://www.torontofc.ca/post/2018/10/24/toronto-fc-well-represented-concacaf-u-20-championship |website=[[Toronto FC]]}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੂੰ 28 ਮਈ, 2021 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੰਡੋ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Ramnanansingh |first=John |date=May 28, 2021 |title=Trinidad and Tobago football coach Terry Fenwick names 28-man squad for World Cup qualifiers |url=https://newsday.co.tt/2021/05/28/trinidad-and-tobago-football-coach-terry-fenwick-names-28-man-squad-for-world-cup-qualifiers/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Michael |date=May 31, 2021 |title=Ayo Akinola among 6 Toronto FC players named to 'extended' Canada squad |url=https://www.wakingthered.com/2021/5/31/22462192/ayo-akinola-among-6-toronto-fc-players-named-to-extended-canada-squad |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਗਸਤ 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830111944/https://www.wakingthered.com/2021/5/31/22462192/ayo-akinola-among-6-toronto-fc-players-named-to-extended-canada-squad |url-status=dead }}</ref>ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=May 31, 2021 |title=A tale of two countries: Singh agrees to train with Canada, before he joins Soca Warriors |url=https://wired868.com/2021/05/31/a-tale-of-two-countries-singh-agrees-to-train-with-canada-before-he-joins-soca-warriors/ |website=Wired 868}}</ref> ਪਰ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸੋਕਾ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।<ref>{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=June 7, 2021 |title=Frenderup, Jomal, and Singh ruled out of T&T's final WCQ against St Kitts and Nevis tomorrow |url=https://wired868.com/2021/06/07/frenderup-jomal-and-singh-ruled-out-of-tts-final-wcq-against-st-kitts-tomorrow/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=June 4, 2021 |title=Salaries are here, but some players are not; Fenwick selects 22-man squad for Bahamas clash |url=https://wired868.com/2021/06/04/salaries-are-here-but-some-players-are-not-fenwick-selects-23-man-squad-for-bahamas-clash/ |website=Wired 868}}</ref> ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2023 ਕੌਨਕਾਕੈਫ ਗੋਲਡ ਕੱਪ ਲਈ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਦੇ ਰੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=June 22, 2023 |title=Luke Singh called up to Trinidad & Tobago National Team for upcoming 2023 Gold Cup |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/luke-singh-called-up-to-trinidad-tobago-national-team-for-upcoming-2023-gold-cup |website=[[Atlético Ottawa]] |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਜੂਨ 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625102135/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/luke-singh-called-up-to-trinidad-tobago-national-team-for-upcoming-2023-gold-cup |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 25 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ।<ref>{{Cite web |date=June 27, 2023 |title=Atlético Ottawa duo Malcolm Shaw, Luke Singh make international debuts as Trinidad and Tobago win Gold Cup Opener |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-duo-malcolm-shaw-luke-singh-make-international-debuts-as-trinidad-and-tobago-win-gold-cup-opener |website=[[Atlético Ottawa]] |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111230358/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-duo-malcolm-shaw-luke-singh-make-international-debuts-as-trinidad-and-tobago-win-gold-cup-opener |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਲ ! rowspan="2" |ਕਲੱਬ ! rowspan="2" |ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" |ਲੀਗ ! colspan="2" |ਪਲੇਆਫ ! colspan="2" |ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੱਪ ! colspan="2" |ਮਹਾਂਦੀਪੀ ! colspan="2" |ਕੁੱਲ |- !ਡਵੀਜ਼ਨ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ !ਗੇਮਾਂ !ਗੋਲ |- |ਟੋਰਾਂਟੋ FC III |2018<ref>{{Cite web |title=Luke Singh 2018 Stats |url=https://www.league1ontario.com/roster_players/24253627 |website=[[League1 Ontario]] |access-date=2026-02-28 |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606232541/https://www.league1ontario.com/roster_players/24253627 |url-status=dead }}</ref> |ਲੀਗ1 ਓਨਟਾਰੀਓ |10 |1 | colspan="2" |– | colspan="2" |– | colspan="2" |– |10 |1 |- |ਟੋਰਾਂਟੋ FC II |2019 |ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ |0 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– | colspan="2" |– |0 |0 |- | rowspan="3" |ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ (ਲੋਨ ਤੇ) |2018–19 |ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ |0 |0 | colspan="2" |– |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |2019–20 |ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ |0 |0 | colspan="2" |– |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !0 !0 !0 !0 !0 !0 !0 !0 !0 !0 |- |ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ |2021 |ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸੌਕਰ |6 |1 | colspan="2" |— |0 |0 |2 |0 |8 |1 |- |ਟੋਰਾਂਟੋ FC II (ਲੋਨ ਤੇ) |2021 |ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ |7 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– | colspan="2" |– |7 |2 |- |ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ (ਲੋਨ ਤੇ) |2022 |ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ |23 |0 | colspan="2" |— |1 |0 | colspan="2" |— |24 |0 |- | rowspan="3" |ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ) |2023 |ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ |25 |1 | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— |27 |1 |- |2024 |ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ |19 |0 |0 |0 |3 |0 | colspan="2" |— |22 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !44 !1 !0 !0 !5 !0 !0 !0 !49 !1 |- |ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ |2025 |ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ |24 |0 |2 |0 |3 |0 | colspan="2" |— |29 |0 |- ! colspan="3" |ਕੁੱਲ !114 !5 !2 !0 !9 !0 !2 !0 !127 !5 |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] <references /> qbfbnbh4y3xnlki15dv76wlo5hxjnmh ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Heritage Across Borders 4 204900 844659 844462 2026-08-19T16:23:18Z Nitesh Gill 8973 /* ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ */ 844659 wikitext text/x-wiki {{Heritage Across Borders/Overview}} == ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ == # '''ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਤੇ ਨਾਲ਼ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਬਣਾਉ (ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ)।''' # ਮੈਟਾ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਜਾਉ। # '''"[[m:Event:Heritage%20Across%20Borders|ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ]]" ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।''' # '''ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਲੇਖ ਚੁਣੋ।''' #: ਭਾਗੀਦਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੇਖ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ: #: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders/Article_List ਸੂਚੀ ਦਾ ਲਿੰਕ] #: ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। # '''15 ਅਤੇ 24 ਅਗਸਤ 2026 ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਬਣਾਉ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੋ।''' # ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਤਹਿਤ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ [https://wikieval.toolforge.org/contests/1 ਇੱਥੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ।] == ਸਕੋਰਿੰਗ == ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ: ; ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੇਖ ਵਿੱਚ'''+1 ਅੰਕ''' ਹਰ '''200 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਨ ਲਈ''' * '''+2 ਅੰਕ''' ਹਰ '''ਵਧਾਏ ਗਏ ਲੇਖ''' ਲਈ '''ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ:''' * 200 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 1 ਅੰਕ * 400 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 2 ਅੰਕ * 500 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 2 ਅੰਕ * 700 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 3 ਅੰਕ * 1,000 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 5 ਅੰਕ ;'''+2 ਅੰਕ''' ਹਰ '''ਵਧਾਏ ਗਏ ਲੇਖ''' ਲਈ। ਇਹ ਅੰਕ ਬੋਨਸ ਅੰਕ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੇ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। :ਛੋਟੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨੀ, ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਲੇਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।'' === ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਯੋਗਤਾ === * '''ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਲੇਖ''' ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ - ਘੱਟ '''500 ਸ਼ਬਦ''' ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। * '''ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ''' ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ - ਘੱਟ '''300 ਸ਼ਬਦ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ''' ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਜੋੜਨਾ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਜੋੜਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਕਰਨੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। * ਜਿੱਥੇ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ '''ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ''' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪਛਾਣ == ਉਹ ਭਾਗੀਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹੀ ਪਾਏ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣ - ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ: * '''ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ''' ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ। * ਸਭਤੋਂ ਉੱਚ ਸਕੋਰ ਵਾਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ '''ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਾਊਚਰ (online shopping voucher)''' (two separate rankings for the Indian and Ukrainian communities): ** '''ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ''' — ₹10000 ** '''ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ''' — ₹5000 ** '''ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ''' — ₹3000 '''ਨੋਟ:''' ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੋਜਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। === ਸਹਿਭਾਗਤਾ === {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} === ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ === {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} 6964235fped6okzwoynj2fq1rhfl7lb 844662 844659 2026-08-19T16:33:43Z Kuldeepburjbhalaike 18176 added article submission tool link 844662 wikitext text/x-wiki {{Heritage Across Borders/Overview}} == ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ == # '''ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਤੇ ਨਾਲ਼ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਬਣਾਉ (ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ)।''' # ਮੈਟਾ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਜਾਉ। # '''"[[m:Event:Heritage%20Across%20Borders|ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ]]" ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।''' # '''ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਲੇਖ ਚੁਣੋ।''' #: ਭਾਗੀਦਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੇਖ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ: #: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders/Article_List ਸੂਚੀ ਦਾ ਲਿੰਕ] #: ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। # '''15 ਅਤੇ 24 ਅਗਸਤ 2026 ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਬਣਾਉ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੋ।''' # ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਤਹਿਤ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ [https://wikieval.toolforge.org/contests/1 ਇੱਥੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰੋ।] == ਲੇਖ ਦਰਜ ਕਰੋ == ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ? ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਇਸ ਟੂਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਦਰਜ ਕਰੋ। <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ਲੇਖ ਦਰਜ ਕਰੋ|url=https://wikieval.toolforge.org/contests/1|class=mw-ui-progressive}} </div> ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: [https://wikieval.toolforge.org/contests/1/leaderboard] == ਸਕੋਰਿੰਗ == ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ: ; ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੇਖ ਵਿੱਚ'''+1 ਅੰਕ''' ਹਰ '''200 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਨ ਲਈ''' * '''+2 ਅੰਕ''' ਹਰ '''ਵਧਾਏ ਗਏ ਲੇਖ''' ਲਈ '''ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ:''' * 200 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 1 ਅੰਕ * 400 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 2 ਅੰਕ * 500 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 2 ਅੰਕ * 700 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 3 ਅੰਕ * 1,000 ਸ਼ਬਦ ਜੋੜੇ = 5 ਅੰਕ ;'''+2 ਅੰਕ''' ਹਰ '''ਵਧਾਏ ਗਏ ਲੇਖ''' ਲਈ। ਇਹ ਅੰਕ ਬੋਨਸ ਅੰਕ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੇ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। :ਛੋਟੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨੀ, ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਲੇਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।'' === ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਯੋਗਤਾ === * '''ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਲੇਖ''' ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ - ਘੱਟ '''500 ਸ਼ਬਦ''' ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। * '''ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ''' ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ - ਘੱਟ '''300 ਸ਼ਬਦ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ''' ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਜੋੜਨਾ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਜੋੜਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਕਰਨੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। * ਜਿੱਥੇ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ '''ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ''' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪਛਾਣ == ਉਹ ਭਾਗੀਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹੀ ਪਾਏ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣ - ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ: * '''ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ''' ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ। * ਸਭਤੋਂ ਉੱਚ ਸਕੋਰ ਵਾਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ '''ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਾਊਚਰ (online shopping voucher)''' (two separate rankings for the Indian and Ukrainian communities): ** '''ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ''' — ₹10000 ** '''ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ''' — ₹5000 ** '''ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ''' — ₹3000 '''ਨੋਟ:''' ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੋਜਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। === ਸਹਿਭਾਗਤਾ === {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Embassy of Ukraine in the Republic of India.svg|200px|link=]] |[[File:Wikimedia Ukraine logo horiz pms.svg|200px|link=]] |} === ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ === {| cellpadding="4" cellspacing="10" style="margin:auto;" |[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|150px|link=https://wikimediafoundation.org]] |[[File:Open Knowledge Initiatives logo.png|150px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI]] |} l580zb1wqh0xyapzqc2xf3xpizxf476 ਲਵੀਵ 0 204923 844677 844552 2026-08-19T19:08:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844677 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" id="8" |- id="17" | colspan="2" id="18" class="infobox-subheader" |'''ਲਵੀਵ''' '''Львів (Ukrainian)'''<div id="19" class="category">'''ਸ਼ਹਿਰ'''</div> |- id="22" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="23" class="infobox-full-data" |'''[[ਤਸਵੀਰ:Латинський_кафедральний_собор_(Львів)_16.jpg|276x276px]]'''<div id="25" class="thumb tmulti tnone center"> ਲਵੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ<div id="26" class="multiimageinner"> '''[[ਤਸਵੀਰ:Львівський_національний_академічний_театр_опери_та_балету_імені_Соломії_Крушельницької_13.jpg|139x139px]]'''<div id="27" class="trow"> ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ<div id="28" class="tsingle"> '''[[ਤਸਵੀਰ:LvivOldTown1.jpg|133x133px]]'''<div id="29">ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਚਰਚ</div>'''[[ਤਸਵੀਰ:Лвов_Галиција.jpg|145x145px]]'''<div id="30">ਮਾਰਕੀਟ ਸਕੁਏਅਰ</div>'''[[ਤਸਵੀਰ:Головний_залізничний_вокзал_(Львів)_P1900308.jpg|123x123px]]''' </div>ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ </div>'''[[ਤਸਵੀਰ:Lviv_University_RB.jpg|127x127px]]'''<div id="33" class="trow"> ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<div id="34" class="tsingle"> '''[[ਤਸਵੀਰ:Кропивницького_пл.,_1,_церква_св._Ольги_і_Єлизавети,_9109-HDR-Edit.jpg|149x149px]]'''<div id="35">ਸੇਂਟ ਓ. ਅਤੇ ਈ. ਚਰਚ</div><div id="36"></div></div><div id="39" class="tsingle"><div id="40"></div><div id="41"></div></div></div><div id="44" class="trow"><div id="45" class="tsingle"><div id="46"></div><div id="47"></div></div><div id="50" class="tsingle"><div id="51"></div><div id="52"></div></div></div><div id="55" class="trow"><div id="56" class="tsingle"><div id="57"></div><div id="58"></div></div><div id="62" class="tsingle"><div id="63"></div><div id="64"></div></div></div></div></div> |- id="67" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="68" class="infobox-full-data maptable" |<div id="70" class="ib-settlement-cols"><div id="71" class="ib-settlement-cols-row"><div id="72" class="ib-settlement-cols-cell">'''[[ਤਸਵੀਰ:Lviv_flag.svg|border|100x100px|Flag of Lviv]]'''<div id="73" class="ib-settlement-caption-link">'''Flag'''</div></div></div></div><div id="75" class="ib-settlement-cols"><div id="76" class="ib-settlement-cols-row"></div><div id="77" class="ib-settlement-cols-row"><div id="78" class="ib-settlement-cols-cell">'''[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Lviv.svg|102x102px|Coat of arms of Lviv]]'''<div id="79" class="ib-settlement-caption-link">'''[[Coat of arms of Lviv|Coat of arms]]'''</div></div><div id="82" class="ib-settlement-cols-cell">'''[[ਤਸਵੀਰ:Логотип_Львова_англійською.png|108x108px|Official logo of Lviv]]'''<div id="83" class="ib-settlement-caption-link">'''[[ਲੋਗੋ|Logo]]'''</div></div></div></div> |- id="86" class="mergedtoprow" | colspan="2" id="87" class="infobox-full-data" |'''ਮਾਟੋ:''' '''"ਲਵੀਵ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ"''' |- id="138" | colspan="2" id="139" class="infobox-full-data" |'''Coordinates: <span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lviv&params=49_50_33_N_24_01_56_E_region:UA_type:city(723403) <span class="geo-default"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dms"><span class="latitude">49°50′33″N</span> <span class="longitude">24°01′56″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span title="Maps, aerial photos, and other data for this location" class="geo-dec">49.84250°N 24.03222°E</span>&#xFEFF; / <span class="geo">49.84250; 24.03222</span></span>]</span></span>''' |- id="143" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="144" class="infobox-label" |ਦੇਸ਼ | id="147" class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]</span> ਯੂਕਰੇਨ |- id="149" class="mergedrow" ! scope="row" id="150" class="infobox-label" |ਓਬਲਾਸਟ | id="153" class="infobox-data" |[[Lviv Oblast]] |- id="156" class="mergedrow" ! scope="row" id="157" class="infobox-label" |ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | id="160" class="infobox-data" |[[Lviv Raion]] |- id="163" class="mergedrow" ! scope="row" id="164" class="infobox-label" |ਹਰੋਮਾਡਾ | id="167" class="infobox-data" |[[Lviv urban hromada]] |- id="170" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="171" class="infobox-label" |ਸਥਾਪਨਾ | id="173" class="infobox-data" |1256 |- id="175" class="mergedrow" ! scope="row" id="176" class="infobox-label" |ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ | id="179" class="infobox-data" |1356 |- id="181" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="182" class="infobox-header" |ਸਰਕਾਰ |- id="185" class="mergedrow" ! scope="row" id="186" class="infobox-label" |ਮੇਅਰ | id="189" class="infobox-data" |'''[[Andriy Sadovyi]] ([[Self Reliance (political party)|Self Reliance]])''' |- id="193" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="194" class="infobox-header" |ਖੇਤਰ |- id="197" class="mergedrow" ! scope="row" id="198" class="infobox-label" |ਸ਼ਹਿਰ | id="202" class="infobox-data" |'''148.9&nbsp;km<sup>2</sup> (57.5&nbsp;sq&nbsp;mi)''' |- id="204" class="mergedrow" ! scope="row" id="205" class="infobox-label" |ਮੈਟਰੋ | id="208" class="infobox-data" |'''4,975&nbsp;km<sup>2</sup> (1,921&nbsp;sq&nbsp;mi)''' |- id="210" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="211" class="infobox-label" |ਉਚਾਈ | id="214" class="infobox-data" |'''296&nbsp;m (971&nbsp;ft)''' |- id="216" class="mergedtoprow" ! colspan="2" id="217" class="infobox-header" |'''ਜਨਸੰਖਿਆ'''<div id="219" class="ib-settlement-fn">'''<span class="nowrap">&nbsp;</span>(2025)<ref name="d743"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.citypopulation.de/en/ukraine/lviv/lvivskyj_rajon/460602500100__lviv/ "L'viv (L'vivs'kyj rajon, Lviv, Ukraine)"]. </cite></ref>'''</div> |- id="221" class="mergedrow" ! scope="row" id="222" class="infobox-label" |ਸ਼ਹਿਰ | id="226" class="infobox-data" |'''723,403''' |- id="228" class="mergedrow" ! scope="row" id="229" class="infobox-label" |ਰੈੰਕ | id="231" class="infobox-data" |'''[[List of cities in Ukraine|5th]] in Ukraine''' |- id="239" class="mergedrow" ! scope="row" id="240" class="infobox-label" |ਸ਼ਹਿਰੀ | id="245" class="infobox-data" |'''720,797''' |- id="247" class="mergedrow" ! scope="row" id="248" class="infobox-label" |ਮੈਟ੍ਰੋ | id="253" class="infobox-data" |'''1,141,119''' |- id="262" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="263" class="infobox-label" |ਸਮਾਂ ਜ਼ੋਨ | id="266" class="infobox-data" |'''[[UTC+2]] ([[Eastern European Time|EET]])''' |- id="278" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="279" class="infobox-label" |ਪੋਸਟਲ ਕੋਡ | id="281" class="infobox-data adr" |'''79000–79490''' |- id="284" class="mergedrow" ! scope="row" id="285" class="infobox-label" |ਏਰੀਆ ਕੋਡ | id="288" class="infobox-data" |'''+380 32(2)''' |- id="290" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="291" class="infobox-label" |'''[[ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟ]]''' | id="294" class="infobox-data" |'''BC, HC''' |- id="296" class="mergedtoprow" ! scope="row" id="297" class="infobox-label" |ਵੈਬਸਾਈਟ | id="299" class="infobox-data" |'''<span class="url">[https://city-adm.lviv.ua/ city-adm.lviv.ua]</span>''' |} '''ਲਵੀਵ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Lviv''') [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 7,23,403 ਹੈ। ਇਹ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ (ਸੂਬੇ) ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਰਾਇਓਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=Те, чого ніколи не було в Україні: Уряд затвердив адмінтерустрій базового рівня, що забезпечить повсюдність місцевого самоврядування |url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214180228/https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |archive-date=14 February 2022 |access-date=15 December 2021 |website=decentralization.gov.ua}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰੋਮਾਡਾ (ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਥੀਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੀਓ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੈਨੀਅਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਵੀਵ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਰੁਥੇਨੀਆ ਅਤੇ ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਹੈਲਿਚ, ਚੇਲਮ, ਬੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ਼ੇਮਿਸਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ 1272 ਤੋਂ 1340 ਤੱਕ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ <ref>Perfecky, George A. (1973).</ref>, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੈਸੀਮੀਰ III ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ ਸੀ। 1356 ਵਿੱਚ, ਕੈਸੀਮੀਰ ਮਹਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ। 1434 ਤੋਂ, ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 1772 ਵਿੱਚ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਬਸਬਰਗ ਅਰਧ-ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਪੋਲਿਸ਼-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਲੋਡੋਮੇਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। 1918 ਅਤੇ 1939 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਵੌ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ, ਲਵੌ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਲਵੌ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ। 1939 ਵਿਚ ਪੋਲੈਂਡ 'ਤੇ ਜਰਮਨ-ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੌਵ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਕਿੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਰਵਰੀ 1946 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸਦੀ ਪੂਰਵ-ਯੁੱਧ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 80-90% ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। 1991 ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ।ਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ [[ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ|ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ]], [[ਬਾਰੋਕ]], ਨਵ-ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਆਰਟ ਨੂਵੋ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। [[ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ|ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ]] ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ । ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੰਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਦਾ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Archives |url=http://www.meest-tour.com/index.php?i9 I hid=17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225032259/http://www.meest-tour.com/index.php?id=17 |archive-date=25 February 2010 |access-date=24 March 2021}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:POL_Lwów_COA.svg|left|thumb|ਲਵੋਵ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ (1918 – 1939)]] ਲਵੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼, ਅਤੇ ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਲਵੀਵ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Statute of Lviv |url=http://lvivrada.gov.ua/files/statut/Preambula_R1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127062809/http://lvivrada.gov.ua/files/statut/Preambula_R1.pdf |archive-date=27 November 2012 |access-date=24 March 2021}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਦੀ ਇੱਕ [[ਮੋਹਰ (ਚਿੰਨ੍ਹ)|ਮੋਹਰ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮੋਹਰ ਤਿੰਨ ਬੁਰਜਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ੇਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਇੱਕ ਢਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਧੇ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਝੰਡਾ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਵਰਗਾਕਾਰ ਬੈਨਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਤਿਕੋਣ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਲੋਗੋ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੰਗੀਨ ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ "ਲਵੀਵ - ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ" ਨਾਅਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Heraldry |url=http://www.lviv.ua/uk/about/heraldry/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122224547/http://www.lviv.ua/uk/about/heraldry/ |archive-date=22 January 2010 |access-date=24 March 2021}}</ref> ਲਾਤੀਨੀ ਵਾਕੰਸ਼ ''"Semper fidelis"'' ('ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ') 1936-1939 ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੋਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲਵੀਵ ਖੇਤਰ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ, <ref name="Isa">{{Cite book|location=Lviv, Ukraine}}</ref> ਲੀਚਾਕੀਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚੇਰਨੇਚਾ ਹੋਰਾ -ਵੋਜ਼ਨੇਸੇਂਸਕ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਗੋਰਡ ਨੂੰ ਗੋਰੇ ਕਰੋਟਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Hrytsak|first=Yaroslav|author-link=Yaroslav Hrytsak|date=2000|title=Lviv: A Multicultural History through the Centuries|url=http://www.jstor.org/stable/41036810|journal=Harvard Ukrainian Studies|volume=24|pages=48|jstor=41036810|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028100216/https://www.jstor.org/stable/41036810|archive-date=28 October 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1250 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਡੈਨੀਅਲ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ [[Lev I of Galicia|ਲੇਵ]]<ref>[[Orest Subtelny]].</ref> ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਵੀਹੋਰੋਡ<ref>Gloger, Zygmunt.</ref> ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਹੋਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਰਹੋਰੋਡ, ਸ਼ਾਰਹੋਰੋਡ, ਨੋਵਹੋਰੋਡ, ਬਿਲਹੋਰੋਡ, ਹੋਰੋਡੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰੋਡੋਕ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਆਉਟ ਤੱਤ ਸੀ - ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਰਗ। 1240 ਦੇ [[ਬਾਤੂ ਖ਼ਾਨ|ਬਾਟੂ ਖਾਨ]] ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੈਨੀਅਲ ਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇਸਦੀ ਅਗਲੀ ਪੁਨਰ ਉਸਾਰੀ ਸੀ।<ref>Vołodymyr Vujcyk, ''Derżavnyj Istoryczno-Architekturnyj Zapovidnyk u L’vovi'', Lviv 1991, p. 9, [w:] Łukasz Walczy, ''Początki Lwowa w świetle najnowszych badań'', [w:] ''Lwów wśród nas'', pt.</ref><ref>Jan Buraczyński, ''Roztocze – dzieje osadnictwa'', Lublin 2008, p. 73.</ref> ਲਵੀਵ ਉੱਤੇ [[ਮੰਗੋਲ|ਮੰਗੋਲਾਂ]] ਨੇ 1261 ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮੰਗੋਲ ਜਨਰਲ ਬੁਰੁੰਡੀ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸੀ। ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁਰੂੰਡੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨ-ਵੋਲਹਿਨੀਅਨ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 1261 ਵਿੱਚ "ਬੁਰੋਂਡਾ ਨੇ ਵਾਸਿਲਕੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਢਾਹ ਦਿਓ'"।<ref name="SSS1">{{Cite book}}</ref> ਬੇਸਿਲ ਦਮਿਤ੍ਰੀਸ਼ਿਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਕਮ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ: "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀਆਂ [ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ] ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਓ"।<ref name="Dmy1">{{Cite book}}</ref> ਡੈਨੀਅਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਲੇਵ ਨੇ 1270 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ,<ref name="Meyers Konversations-Lexikon2">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।<ref>B.V. Melnyk, Vulytsiamy starovynnoho Lvova, Vyd-vo "Svit" (Old Lviv Streets), 2001, {{ISBN|966-603-048-9}}</ref> ਲਗਭਗ 1280 ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਲੋਕ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਸੀ।<ref>''Allgemeine Enzyklopädie der Wissenschaft und Künste'', edited by Johann Samuel Ersch and Johann Gottfried Gruber.</ref> 13ਵੀਂ ਅਤੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਕਈ ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਚਰਚ, ਬਚ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite journal|last=Zhuk|first=Ihor|date=2000|title=The Architecture of Lviv from the Thirteenth to the Twentieth Centuries|journal=[[Harvard Ukrainian Studies]]|publisher=Harvard Ukrainian Research Institute|volume=24|page=98}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1340 ਵਿੱਚ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਚੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1349 ਤੱਕ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਿਉਬਾਰਟਾਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ, ਵੋਇਵੋਡ ਦਮਿਤਰੋ ਡੇਡਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="EOMADobson1">{{Cite book|location=Chicago}}</ref> 13ਵੀਂ ਅਤੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ [[ਸਲਜੂਕ ਸਲਤਨਤ|ਸਲਜੂਕ]] ਅਤੇ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਆਏ 50,000 ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Epilogue – History of Armenia |url=http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?=1=1=172=31==1=3=A |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231171629/http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?=1=1=172=31==1=3=A |archive-date=31 December 2019 |access-date=31 July 2020}}</ref> === ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਯੁੱਧ === 1339 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹਿਨੀਆ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੈਸੀਮੀਰ III ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਅਤੇ 1340 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon3">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਪੋਲੈਂਡ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1349 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>Jacob Caro: ''Geschichte Polens''.</ref> ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1351 ਵਿੱਚ ਹੈਲਿਚ-ਵੋਲਹਿਨ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ<ref>{{Cite book}}</ref> ਅਤੇ 1353 ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਲਿਉਬਾਰਟਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite book|deadurl=Jerzy Wyrozumski}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਕਾਸੀਮੀਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ), ਇਸਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿਣਾਈ ਵਾਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈ - ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon4">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref><ref name="Piechotka">{{Cite book}}</ref><ref name="Ashmore">{{Cite book}}</ref> ਪੁਰਾਣੀ (ਰੂਥੇਨੀਅਨ) ਬਸਤੀ, ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਕਰਾਕੋਵ|ਕ੍ਰਾਕੋਵ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਕੋਵੀਅਨ ਉਪਨਗਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref name="Piechotka" /> === ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_High_Castle_(Engraving).jpg|left|thumb|ਉੱਚਾ ਕਿਲ੍ਹਾ 1362 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਸੀਮੀਰ III ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਏ. ਗੋਗੇਨਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਉੱਕਰੀ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ)]] 1349 ਵਿੱਚ, ਰੁਥੇਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਵੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਾਜ ਦੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਵੋ ਸੀ। 17 ਜੂਨ 1356 ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕੈਸੀਮੀਰ III ਮਹਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਗਡੇਬਰਗ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਅਮੀਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। 1362 ਵਿੱਚ, ਉੱਚ ਕਿਲ੍ਹਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1358 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਡਾਇਓਸੀਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਚਰਚ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1370 ਵਿੱਚ ਕਾਸੀਮੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਭਤੀਜੇ, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੂਈ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ 1372 ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਨੂੰ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਓਪੋਲ ਦੇ ਡਿਊਕ, ਓਪੋਲ ਦੇ ਵਲਾਦੀਸਲਾਸ II ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon5">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਜਦੋਂ 1387 ਵਿੱਚ ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਆਪਣੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗੈਲੀਸੀਆ-ਵੋਲਹੀਨੀਆ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਾਡਵਿਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਲੂਈਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ II ਜਾਗੀਲੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon5" />ਅਗਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਕਾਸੀਮੀਰ, ਰਾਣੀ ਜਾਡਵਿਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਪਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon6">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਜਰਮਨ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਨਵੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰੂਥੇਨੀਅਨ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਟਾਪੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki.</ref> 1356 ਵਿੱਚ, ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਡਾਇਓਸਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਵੋ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਮੀਨੀਕ ਪੋਡੋਲਸਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Kraków}}</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਸ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਘਣਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite magazine|last=Feduszka|first=Jacek|year=2009|title=Szkoci i Anglicy w Zamościu w XVI-XVIII wieku|magazine=Czasy Nowożytne|language=pl|publisher=Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Historycznego|volume=22|page=53|issn=1428-8982}}</ref> <ref>{{Cite book|location=Warszawa}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Львов_1618_АГогенберг.jpg|left|thumb|1618 ਦੇ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਲਵੋ]] 1412 ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਆਰਚਡਾਇਓਸੀਜ਼ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 1375 ਤੋਂ ਡਾਇਓਸੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਹੈਲਿਚ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="Meyers Konversations-Lexikon7">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> ਨਵੇਂ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਲਵੌ, ਪ੍ਰਜ਼ੇਮੀਸਲ, ਚੇਲਮ, ਵਲੋਡਜ਼ਿਮੀਅਰਜ਼, ਲੂਕ, ਕਾਮੇਨੀਏਕ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਸੀਰੇਤ]] ਅਤੇ [[ਕੀਵ|ਕਿਜੋਵ]] ( ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ, ਕੀਵ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇਖੋ) ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਡਾਇਓਸੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲਵੋਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਜਾਨ ਰਜ਼ੇਸੋਵਸਕੀ ਸੀ। 1572 ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਵਾਨ ਫੇਡੋਰੋਵ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਾਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ-ਸਲਾਵੋਨਿਕ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਜਿਸਨੇ 1580 ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਸਲਾਵੋਨਿਕ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਇੱਕ ਜੇਸੁਇਟ ਕਾਲਜੀਅਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1608 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1661 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੌਨ II ਕੈਸੀਮੀਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ" ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Jesuits in Ukraine |url=https://www.manresa-sj.org/stamps/2_Ukraine.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307223326/https://www.manresa-sj.org/stamps/2_Ukraine.htm |archive-date=7 March 2022 |access-date=7 March 2022 |website=www.manresa-sj.org}}</ref> 1672 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਓਟੋਮਨਾਂ]] ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਲਵੋਵ ਦੀ ਲੜਾਈ (1675) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਈ। [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1704 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਲਵੋ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ XII ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite EB9|wstitle=Lemberg|volume=XIV|last=|first=|author-link=|page=453|short=1}}</ref> 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਪਲੇਗ ਨੇ ਲਗਭਗ 10,000 ਵਸਨੀਕਾਂ (ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 40%) ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।<ref>Karl-Erik Frandsen.</ref> === ਹੈਬਸਬਰਗ ਸਾਮਰਾਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Old_map_of_Lviv_(cropped).jpg|left|thumb|ਲੇਮਬਰਗ ਦਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (ਲਵੀਵ, ਲਵੌ)]] 1772 ਵਿੱਚ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੈਬਸਬਰਗ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੁਆਰਾ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ''ਲੈਂਬਰਗ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੈਲੀਸੀਆ ਅਤੇ ਲੋਡੋਮੇਰੀਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Lemberg|volume=16|pages=409–410|short=1}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਲੈਂਬਰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, 1772 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 30,000 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ<ref name="TC">Tertius Chandler.</ref> 1910 ਤੱਕ 196,000<ref>{{Cite book|location=Warsaw}}</ref> ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 212,000 ਹੋ ਗਈ;<ref>{{Cite journal|last=Hrytsak|first=Yaroslav|title=Lviv: A Multicultural History through the Centuries|journal=Harvard Ukrainian Studies|volume=24|pages=54}}</ref> ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name="New International">[https://books.google.com/books?id=qxooAAAAYAAJ&q=lemberg New International Encyclopedia, Volume 13.]</ref> 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਚੈੱਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਮਦ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕੌਫੀਹਾਊਸਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਸੀ।<ref name="multi">Chris Hann, Paul R. Magocsi.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Lwow_Panorama_Raclawicka.jpg|left|thumb|ਰਾਕਲਾਵਿਸ ਪੈਨੋਰਮਾ 1894 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।]] ਹੈਬਸਬਰਗ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਲਵੀਵ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਲਿਸ਼, ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ, 1910 ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 51% [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]], 28% ਯਹੂਦੀ, ਅਤੇ 19% ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ 86% ਆਬਾਦੀ [[ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 11% ਨੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ।<ref name="New International2">[https://books.google.com/books?id=qxooAAAAYAAJ&q=lemberg New International Encyclopedia, Volume 13.]</ref> 1773 ਵਿੱਚ, ਲੈਂਬਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ, ''ਗਜ਼ਟ ਡੀ ਲਿਓਪੋਲੀ'', ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1784 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]], [[ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੋਲਿਸ਼]] ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; 1805 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ 1817 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। 1825 ਤੱਕ, ਜਰਮਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="multi2">Chris Hann, Paul R. Magocsi.</ref> ਲੈਂਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 1784 ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆ ਥੇਰੇਸਾ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। 1787 ਤੱਕ, ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜੋਸਫ਼ II, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ "ਸਟੂਡੀਅਮ ਰੁਥੇਨਮ" ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਤੀਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜਰਮਨੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨ-ਪੱਖੀ ਰੁਝਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 1848 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਰਮਨ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਵੋਵ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਲਿਸ਼ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੋਲਿਸ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। 1853 ਵਿੱਚ, ਇਗਨੇਸੀ ਲੂਕਾਸੀਵਿਚ ਅਤੇ ਜਾਨ ਜ਼ੇਹ ਦੁਆਰਾ ਸਟ੍ਰੀਟ ਲਾਈਟਿੰਗ ਵਜੋਂ [[ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਲੈਂਪ|ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਲੈਂਪ]] ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ 1858 ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਸ ਲੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਲੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ। [[ਤਸਵੀਰ:Вступление_русских_войск_во_Львов.jpg|left|thumb|1914 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਰੂਸੀ ਫੌਜ]] ਫਰਵਰੀ 1867 ਦੇ ਅਖੌਤੀ " ਔਸਗਲਿਚ " ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਆਸਟਰੀਆਈ ਸਲਤਨਤ|ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ]] ਇੱਕ ਦਵੰਦਵਾਦੀ [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ|ਆਸਟ੍ਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਪਰ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 1873 ਤੋਂ, ਗੈਲੀਸੀਆ ''ਅਸਲ ਵਿੱਚ'' [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੂਬਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਰੁਥੇਨੀਅਨ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ। ਜਰਮਨੀਕਰਨ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੋਹਰੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਪਰ ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨ ਸੇਜਮ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ। 1894 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://lia.lvivcenter.org/en/storymaps/exhibition-after/|title=The General Regional Exhibition of Galicia|access-date=22 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126151938/https://lia.lvivcenter.org/en/storymaps/exhibition-after/|archive-date=26 January 2021}}</ref> 1910 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਈ ਬੇਲੇ ਏਪੋਕ ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਟੈਨਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਓਪੇਰਾ ਐਂਡ ਬੈਲੇ, [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨੀਜ਼]] ਨਵ-ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲਵੀਵ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੋਲਿਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਸੋਲੀਨੀਅਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (1908 ਤੋਂ), ਲਵੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (1891 ਤੋਂ), ਪੋਲਿਸ਼ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਨੈਚੁਰਲਿਸਟਸ, ਪੋਲਿਸ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਲਵੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1882 ਤੋਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਲਵੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਲਵੋ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਪੋਲਿਸ਼ ਥੀਏਟਰ, ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਰਚਡੀਓਸੀਸ । [[ਤਸਵੀਰ:Lemberg_1915_Mariyska.jpg|left|thumb|1915 ਵਿੱਚ ਲੈਂਬਰਗ (ਲਵੀਵ, ਲਵੋਵ)]] ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈਬਸਬਰਗ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਵੀਵ ਸਥਾਨਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਚ ਰਾਈਫਲਮੈਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਕੌਮਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਸਮਝਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। 31 ਅਕਤੂਬਰ - 1 ਨਵੰਬਰ 1918 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਵੀਵ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਚ ਰਾਈਫਲਮੈਨ (ਸਿਚੋਵੀ ਸਟ੍ਰਿਲਟਸੀ) ਦੇ 2,300 ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰ ਸੀ, ਨੇ ਲਵੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਐਲਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>Timothy Snyder, ''The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999'', Yale University Press, 2003, p.158</ref> ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਡਿਫੈਂਡਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਵੋ ਈਗਲਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ 21 ਨਵੰਬਰ 1918 ਤੱਕ ਲਵੋਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਸਾੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 340 ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ (ਦੇਖੋ: ਲਵੋਵ ਪੋਗ੍ਰੋਮ)। ਪੋਲਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="ND">Norman Davies.</ref> ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਹੀਆਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਿਚ ਰਾਈਫਲਮੈਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨ ਆਰਮੀ (UHA) ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੱਧ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਹਾਲਰ ਦੀ ਬਲੂ ਆਰਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੈਸ ਸੀ, ਨੇ ਮਈ 1919 ਵਿੱਚ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ UHA ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। 23 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ, [[ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼]] ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੈਲੀਸੀਆ (ਸ਼ਹਿਰ ਸਮੇਤ) ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਸਿਰਫ਼ ਗੈਲੀਸੀਆ (ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ<ref name="MagocsiB">{{Cite book}}</ref>) ਦੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>''Ukraine: A Concise Encyclopedia'' (1963).</ref> 14 ਮਾਰਚ 1923 ਨੂੰ, ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੈਲੀਸੀਆ ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ "ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |title=DECISION TAKEN BY THE CONFERENCE OF AMBASSADORS REGARDING THE EASTERN FRONTIERS OF POLAND. PARIS, MARCH 15, 1923 |url=http://www.forost.ungarisches-institut.de/pdf/19230315-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719101750/http://www.forost.ungarisches-institut.de/pdf/19230315-1.pdf |archive-date=19 July 2011 |access-date=14 January 2018 |website=forost.ungarisches-institut.de |language=en}}</ref> ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1923 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref name="MagocsiB" /> === ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Lwów.Panorama_miasta.jpg|left|thumb|1924 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਵੌ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਨੋਰਾਮਾ]] [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ]] ਦੌਰਾਨ ਲਵੋਵ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ( [[ਵਾਰਸਾ]] ਅਤੇ ਲੋਡੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ), ਅਤੇ ਇਹ ਲਵੋਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਾਰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਵੋ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 1920 ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੁਡੋਲਫ ਵੇਗਲ ਨੇ ਟਾਈਫਸ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਟੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਵੋਵ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ। 1921 ਵਿੱਚ ਟਾਰਗੀ ਵਸ਼ੋਡਨੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰ ਮੇਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1937-1938 ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, 9,100 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>''Mały Rocznik Statystyczny 1939'' (Polish statistical yearbook of 1939), [[Central Statistical Office (Poland)]], Warsaw, 1939.</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਵਸਨੀਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਵੋਵ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਲਵੋਵ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ। ਪੋਲਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸੀਆ ਨੂੰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵੋਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਤੰਬਰ 1922 ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੇਜਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=29 February 2012 |title=Text of the 1922 Bill (in Polish) |url=http://pl.wikisource.org/wiki/Ustawa_o_zasadach_powszechnego_samorz%C4%85du_wojew%C3%B3dzkiego |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502230934/http://pl.wikisource.org/wiki/Ustawa_o_zasadach_powszechnego_samorz%C4%85du_wojew%C3%B3dzkiego |archive-date=2 May 2012 |access-date=3 May 2012 |publisher=Pl.wikisource.org |language=pl}}</ref> ਇਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। [[ਤਸਵੀਰ:Targi_Wschodnie_(1930th).jpg|left|thumb|ਪੂਰਬੀ ਵਪਾਰ ਮੇਲਾ (''ਟਾਰਗੀ ਵਸਚੋਡਨੀ'' ), ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ। <ref name="cracovia-leopolis">{{Cite web |last=Aleksander Nikodemowicz |date=2006 |title=Targi Wschodnie we Lwowie |url=http://cracovia-leopolis.pl/index.php?pokaz=art&id=2089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928020306/http://cracovia-leopolis.pl/index.php?pokaz=art&id=2089 |archive-date=28 September 2013 |access-date=13 March 2013 |website=Kwartalniki |publisher=Cracovia Leopolis |language=pl}}</ref>]] ਪੋਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,<ref name="Magosci">{{Cite book|location=Toronto}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਵੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Subtelny">{{Cite book|location=Toronto}}</ref> ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਵੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ [[ਯਹੂਦੀ|ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰਾ]] ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Oldenbourg">{{Cite book}}</ref> ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਜਨਤਕ ਪਰੇਡਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੀਮਤ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਸ ਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਪਰੇਡਾਂ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ, ਜੋ ਕਿ 1918 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ,<ref name="Oldenbourg2">{{Cite book}}</ref> ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੀਚਾਕੀਵ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book}}</ref> === ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Wojska_Armii_Czerwonej_na_ulicach_Lwowa_we_wrzesniu_1939._Fot.AIPN.jpg|left|thumb|1939 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਪਰੇਡ]] ਜਰਮਨੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 14 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਲਵੋ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। <ref>Robert M. Kennedy, The German Campaign in Poland (1939), Major Infantry United States Army DEPARTMENT OF THE ARMY DC 1956.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ 17 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । 22 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਲਵੋ ਨੇ [[ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ|ਲਾਲ ਫੌਜ]] ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅੱਧ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ । ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ ਇੱਕ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਕੂਲ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੀ ਗਈ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,000 ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸ਼ੁੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।<ref name="p201">{{Citation |last=Piotrowski |first=Tadeusz |title=Ukrainian collaboration |pages=[https://archive.org/details/polandsholocaust00piot/page/201 201]–202 |year=1998 |chapter=Poland's Holocaust |chapter-url=https://archive.org/details/polandsholocaust00piot |publisher=McFarland |isbn=0-7864-0371-3 |quote=Ukraini-anized. |author-link=Tadeusz Piotrowski (sociologist)}}</ref> ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ [[Ukrainization|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ [[ਇਵਾਨ ਫ਼ਰਾਂਕੋ|ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੋਲਿਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਸ਼ਾਸਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੋਲਿਸ਼ ਲਵੋਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰ ਦੁਨੀਆਂ ਸੋਵੀਅਤ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Львівське_гетто.jpg|left|thumb|1992 ਵਿੱਚ ਚੋਰਨੋਵੋਲਾ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਵੀਵ ਘੇਟੋ ਦੇ [[ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ|ਹੋਲੋਕਾਸਟ]] ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ "ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ"।]] === ਜਰਮਨ ਕਿੱਤਾ === 22 ਜੂਨ 1941 ਨੂੰ, [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ]] ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਈ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ]] ਨੇ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਬਾਰੋਸਾ]] (30 ਜੂਨ 1941) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਵੇਹਰਮਾਕਟ ਬਲਾਂ ਨੂੰ NKVD ਅਤੇ NKGB ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ<ref name="Lviv massacre">{{Cite web |title=Lviv massacre |url=http://www.alfreddezayas.com/Chapbooks/Lembergmassacre.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707111610/http://www.alfreddezayas.com/Chapbooks/Lembergmassacre.shtml |archive-date=7 July 2011 |access-date=3 May 2012 |publisher=Alfreddezayas.com}}</ref> ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ । 30 ਜੂਨ 1941 ਨੂੰ ਯਾਰੋਸਲਾਵ ਸਟੈਟਸਕੋ ਨੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ । ਇਹ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="history.org.ua">Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія.</ref><ref name="autogenerated1940">І.</ref><ref>ОУН в 1941 році: документи: В 2-х ч Ін-т історії України НАН України К.</ref> 30 ਜੁਲਾਈ 1941 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਕੋਰਸਕੀ-ਮੇਸਕੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1939 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ-ਜਰਮਨ ਵੰਡ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 July 1941 |title=Text of Polish-Soviet Treaty of 1941 |url=http://avalon.law.yale.edu/wwii/polsov.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810225919/http://avalon.law.yale.edu/wwii/polsov.asp |archive-date=10 August 2011 |access-date=3 May 2012 |publisher=Avalon.law.yale.edu}}</ref> ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅਗਸਤ 1941 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪੂਰਬੀ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ''ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੈਲੀਜ਼ੀਅਨ'' ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਰਮਨ ਨੀਤੀ ਬਾਕੀ ਜਨਰਲ ਸਰਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1941 ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕਰਾਊਨ ਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਨੂੰ 1939 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂ.ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਕ ਸਮਝਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯੂਕਰੇਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਰਮਨ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚ ਗਏ, ਜਰਮਨ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ''ਰੀਚਸਕੋਮਿਸਾਰੀਆਟ ਯੂਕਰੇਨ'' ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।<ref name="auto">ОУН і УПА в 1943 році: Документи / НАН України.</ref> [[ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ|ਥਰਡ ਰੀਕ ਦੀਆਂ ਨਸਲੀ ਨੀਤੀਆਂ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਯਹੂਦੀ ਫਿਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਦਮਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਏ। ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਾਮਰਸਟਾਈਨਵ (ਅੱਜ ''ਜ਼ਾਮਰਸਟਾਈਨਵ'' ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਲਵੋਵ ਘੇਟੋ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ। ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਕੈਦੀ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਧੁਨ ਵਜਾਈ, "ਟੈਂਗੋ ਆਫ਼ ਡੈਥ"। ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਜਰਮਨ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ 40 ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮੀਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਕੰਡਕਟਰ, ਮੁੰਡ, ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੂਰਮਬਰਗ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਾਦਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਦੋਸ਼ੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1931 ਵਿੱਚ 75,316 [[ਯਿੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀਸ਼]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਪਰ 1941 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 100,000 ਯਹੂਦੀ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Lvov 1939–1944 Timeline |url=http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005171&MediaId=1581 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506162225/http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005171&MediaId=1581 |archive-date=6 May 2009 |website=United States Holocaust Memorial Museum}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਬੇਲਜ਼ੇਕ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1943 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, [[ਹਾਈਨਰਿਕ ਹਿੰਮਲਰ|ਹੇਨਰਿਕ ਹਿਮਲਰ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ, ਐਸਐਸ-ਸਟੈਂਡਾਰਟਨਫਿਊਹਰਰ ਪਾਲ ਬਲੋਬਲ ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 15 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬਲੌਬੇਲ ਨੇ, ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਸਮੂਹਿਕ ਕਬਰਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>Gilbert, M. (1989), ''Second World War'', Weidenfeld & Nicolson, p. 438</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 19 ਨਵੰਬਰ 1943 ਨੂੰ, ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। [[ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ|ਐੱਸਐੱਸ]] ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੇ, ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਕੈਂਪ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6,000 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਲੀਸੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ [[ਯਹੂਦੀ|ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ]] ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ 200 ਤੋਂ 800 ਬਚੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=6 March 2020 |title=A True Story of Holocaust Survivors. The documentary includes 60 historical pictures. 1932–1944, Lwow, Poland (now Lviv, Ukraine) |url=https://www.youtube.com/watch?v=chDkIitLUnY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/chDkIitLUnY |archive-date=2021-10-30 |website=[[YouTube]]}}</ref><ref>Filip Friedman, ''Zagłada Żydów lwowskich'' (Extermination of the Jews of Lwów) – [http://www.mankurty.com/fridpl.html online in Polish, Ukrainian and Russian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417082332/http://www.mankurty.com/fridpl.html|date=17 April 2014}}</ref> === ਸੋਵੀਅਤ ਪੁਨਰ-ਕਬਜ਼ਾ === [[ਤਸਵੀਰ:RKKA_Lviv.jpg|thumb|ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕ, ਜੁਲਾਈ 1944]] ਜੁਲਾਈ 1944 ਦੇ ਸਫਲ ਲਵੋਵ-ਸੈਂਡੋਮੀਅਰਜ਼ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਵੀਅਤ ਤੀਜੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਟੈਂਕ ਫੌਜ ਨੇ 27 ਜੁਲਾਈ 1944 ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਵੋਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਪੋਲਿਸ਼ ''ਆਰਮੀਆ ਕ੍ਰਾਜੋਵਾ'' ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਵੀਅਤ NKVD ਦੁਆਰਾ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਜਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1945 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ NKVD ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਵੋ (ਜੋ ਕਿ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1944 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੇ ਵੀ 66.7% ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪੋਲਿਸ਼ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="auto1">{{Cite book|location=New York}}</ref> ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ ਜਾਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ [[ਯਾਲਟਾ ਕਾਨਫਰੰਸ]] ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਯਾਲਟਾ ਵਿੱਚ, ਪੋਲਿਸ਼ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇਤਾਵਾਂ, [[ਜੋਸਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ|ਜੋਸਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ]], [[ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ]] ਅਤੇ [[ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ|ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਨੇ]] ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਵੋ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਕੋਲ ਲਵੋ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਤੇਲ ਖੇਤਰ ਹੋਣ, ਪਰ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਇਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="auto12">{{Cite book|location=New York}}</ref> 16 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਝੌਤਾ<ref>[[:pl:wikisource:Umowa graniczna pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku]] {{Cite web |url=http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_graniczna_pomi%C4%99dzy_Polsk%C4%85_a_ZSRR_z_16_sierpnia_1945_roku |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=17 ਅਗਸਤ 2026 |archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118182630/http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_graniczna_pomi%C4%99dzy_Polsk%C4%85_a_ZSRR_z_16_sierpnia_1945_roku |url-status=bot: unknown }} full text of the agreement {{In lang|pl}}</ref> ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਲਿਸ਼-ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿੱਚਣ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ 5 ਫਰਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। === ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ === ਫਰਵਰੀ 1946 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 100,000 ਤੋਂ 140,000 ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅਖੌਤੀ ਰਿਕਵਰਡ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵ੍ਰੋਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬ੍ਰੇਸਲਾਉ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਲੈਂਡ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾਈ। ਮਾਰਚ 1946 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ [[ਕੇ. ਜੀ. ਬੀ.|ਕੇਜੀਬੀ]] ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਚਰਚ ਧਰਮ ਸਭਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੈਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। [[ਤਸਵੀਰ:Rynok_Square_1957.jpg|thumb|1957 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਸਕੁਏਅਰ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਵੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 80% ਅਤੇ 90% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book}}</ref> ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਅਤੇ [[ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ|ਸਰਬਨਾਸ਼]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਆਲੇ- ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ (ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਿਸ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਸਨ) ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨਸਲੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਨਸਲੀ [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, 28,000 ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਰੂਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਨ। 8 ਸਤੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 400,000 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।<ref name="loc">{{Cite web |date=2023-04-05 |title=Фіри із трофейними німецькими кіньми, 400-тисячний житель і перші "сталінки". Побутові хроніки Львова: 1950 |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/firi-iz-trofeinimi-nimetskimi-kinmi-400-tisiachnii-zhitel-i-pershi-stalinki-pobutovi-khroniki-lvova-1950/ |access-date=2026-03-24}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰਾਈ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੇਲਵੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਲੀਬੱਸ ਲਾਈਨ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। 1960 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 262 ਬੱਸਾਂ, 380 ਟੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਸਨ। 1955 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1955 ਤੱਕ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 415 ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਕੈਫੇ ਅਤੇ ਕੰਟੀਨ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਹੈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="loc2">{{Cite web |date=2023-04-05 |title=Фіри із трофейними німецькими кіньми, 400-тисячний житель і перші "сталінки". Побутові хроніки Львова: 1950 |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/firi-iz-trofeinimi-nimetskimi-kinmi-400-tisiachnii-zhitel-i-pershi-stalinki-pobutovi-khroniki-lvova-1950/ |access-date=2026-03-24}}</ref> ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਾਅ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, 1958 ਤੱਕ ਲਵੀਵ ਭਾਰੀ ਫੌਜੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1958 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਨੇੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਢਹਿ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੌਜੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਯਾਵੋਰਿਵ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="loc3">{{Cite web |date=2023-04-05 |title=Фіри із трофейними німецькими кіньми, 400-тисячний житель і перші "сталінки". Побутові хроніки Львова: 1950 |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/firi-iz-trofeinimi-nimetskimi-kinmi-400-tisiachnii-zhitel-i-pershi-stalinki-pobutovi-khroniki-lvova-1950/ |access-date=2026-03-24}}</ref> 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਮਤਾ ਅਪਣਾਇਆ। 1954 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਇਨਸਕੋਪ ਟਿਊਬ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਸੈੱਟਾਂ ਦਾ ਸੀਰੀਅਲ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1956 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਬੱਸ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਟੈਂਕ]] ਮੁਰੰਮਤ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਸਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਲਈ ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਂਝੇ ਫਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਹਿਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਹੀਟਿੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਈ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੂਖੋਵਿਚੀ ਅਤੇ ਵਿੰਨੀਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਟੀਵੀ ਸੈਂਟਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਓਪੇਰਾ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ।<ref name="loc4">{{Cite web |date=2023-04-05 |title=Фіри із трофейними німецькими кіньми, 400-тисячний житель і перші "сталінки". Побутові хроніки Львова: 1950 |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/firi-iz-trofeinimi-nimetskimi-kinmi-400-tisiachnii-zhitel-i-pershi-stalinki-pobutovi-khroniki-lvova-1950/ |access-date=2026-03-24}}</ref> 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸਮੇਰਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਉਪਨਾਮ ਮਿਲਿਆ: ਬੈਂਡਰਸਟੈਡ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਟੀਪਨ ਬੈਂਡੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ। ਸ਼ਹਿਰ ਸਟੈਡ ਲਈ ਜਰਮਨ ਪਿਛੇਤਰ ਨੂੰ ਅਲਹਿਦਗੀ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਰੂਸੀ ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬੈਂਡੇਰਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਨਾਮ ਲਵੀਵ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਖਲੋਪਤਸੀ ਜ਼ ਬੈਂਡਰਸ਼ਟਾਡਟੂ (ਬੈਂਡਰਸਟੈਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ) ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Official site of the Khloptsi z Bandershtadtu |url=http://bandershtadt.w6.ru/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080414164419/http://bandershtadt.w6.ru/ |archive-date=14 April 2008 |access-date=3 May 2012 |publisher=Bandershtadt.w6.ru}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Lviv._Former_Jewish_Quarter_of_Suburb.jpg|thumb|1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਓਪੇਰਾ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਲਵੀਵ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਥੀ [[ਵਾਰਸਾ ਪੈਕਟ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ, ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਾਰ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। " ਬੁਰਜੂਆ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ " ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੋਵੀਅਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਛਪਾਈ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ [[ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਝੰਡਾ|ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ]] ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਲਵੀਵ ਦੇ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਵੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੇ [[Vertep|ਵਰਟੇਪ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ [[ਉੱਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ|ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ]] ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬਣੇ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Коли є "все" не для всіх, зате є джинси, "довгі патли" і жовто-сині трамваї. Побутові хроніки Львова: 1960-ті |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/plodi-khrushchovskoyi-vidligi-i-brezhnievskii-zastii-koli-ie-vse-ne-dlia-vsikh-zate-ie-dzhinsi-dovgi-patli-i-zhovto-sini-tramvayi-pobutovi-khroniki-lvova-1960-ti/ |access-date=2026-03-24}}</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਸ਼ਚਰਬਿਟਸਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੋਵੀਅਤ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਆਈ। ਲਵੀਵ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਹੁਣ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਗੜਦੀ ਗਈ, ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ । 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਮਹਿੰਗਾਈ|ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ]] ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫੈਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਨਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੰਥ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ: ਯੂਥ ਪੈਲੇਸ "ਰੋਮਾਂਟਿਕ", ਜੋ ਆਪਣੇ [[ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ|ਡਿਸਕੋ]] ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ "ਵਿਰਮੇਂਕਾ" ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ [[ਬੋਹੀਮੀਅਨਵਾਦ|ਬੋਹੇਮ ਲੋਕਾਂ]] ਲਈ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ [[ਹਿੱਪੀ]] ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਭਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। 1975-1977 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਮੇਲਾਈਟ ਮੱਠ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="loc1">{{Cite web |date=2023-08-23 |title=Русифікований побут, зате з "голосом" західних радіостанцій, дешева "бормотуха", тихий бунт позасуспільних гіпі. Побутові хроніки Львова: 1970-ті |url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/rusifikovanii-pobut-zate-z-golosom-zakhidnikh-radiostantsii-desheva-bormotukha-tikhii-bunt-pozasuspilnikh-gipi-pobutovi-khroniki-lvova-1970-ti-roki/ |access-date=2026-03-24}}</ref> ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਵੀਵ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1972 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਵੀਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਕੀ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਬਦਨਾਮ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="loc1" /> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੈਲੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100,000 ਭਾਗੀਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।<ref name="cnn1803">{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|title=Russia has attacked Lviv. Here's why the western city is so important to Ukraine's defense|date=18 March 2022|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323011157/https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|archive-date=23 March 2022|agency=CNN}}</ref> === ਸੁਤੰਤਰ ਯੂਕਰੇਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_street_scene_20041126.jpg|thumb|2004 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ]] ਲਵੀਵ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ 2004 ਦੀਆਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਟਰ ਯੁਸ਼ਚੇਂਕੋ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਸੰਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਸੰਤਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਔਰੇਂਜ ਕੈਂਪ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਠੰਢੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ। [[ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਤਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article395652.ece|title=Protest grows in western city|last=Tchorek|first=Kamil|date=26 November 2004|work=Times Online|access-date=25 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629121745/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article395652.ece|archive-date=29 June 2011}}</ref> ਲਵੀਵ ਅੱਜ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਯੂਰੋਮੈਦਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 19 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਯਾਨੁਕੋਵਿਚ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-facing-civil-war-lviv-declares-independence-yanukovich-rule-1437092|title=Ukraine Facing Civil War: Lviv Declares Independence from Yanukovich Rule|last=Gianluca Mezzofiore|date=19 February 2014|work=International Business Times|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201194141/http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-facing-civil-war-lviv-declares-independence-yanukovich-rule-1437092|archive-date=1 December 2008}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ 2019 ਦੀਆਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ [[ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਜ਼ੈਲੈਂਸਕੀ|ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਜ਼ੇਲੇਨਸਕੀ]] ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੈਟਰੋ ਪੋਰੋਸ਼ੈਂਕੋ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਪੋਰੋਸ਼ੈਂਕੋ ਲਈ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੋਟ ਹਾਰ ਗਿਆ। 18 ਜੁਲਾਈ 2020 ਤੱਕ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਓਬਲਾਸਟ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਦੇ ਰੇਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਲਵੀਵ ਰਾਇਓਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.golos.com.ua/article/333466|title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.|date=2020-07-18|work=Голос України|access-date=2020-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709121303/http://www.golos.com.ua/article/333466|archive-date=9 July 2021|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 17, 2020 |title=Нові райони: карти + склад |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302224321/https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |archive-date=2 March 2021 |access-date=15 January 2022 |website=Мінрегіон |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=Ukrainian}}</ref> === ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੁੱਧ === ==== 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ ==== [[ਤਸਵੀਰ:2022_Lviv_bombing.jpg|thumb|ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਡਿਪੂ 'ਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗ।]] ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਵੀਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ''ਅਸਲ'' ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਫੌਜੀ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ [[ਕੀਵ]] ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="War">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/18/ukraine-russia-lviv-war/|title=Ukraine's Lviv in spotlight as diplomats and others leave Kyiv – the Washington Post|work=[[The Washington Post]]|access-date=23 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224074723/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/18/ukraine-russia-lviv-war/|archive-date=24 February 2022}}</ref> ਲਵੀਵ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹਗਾਹ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, 18 ਮਾਰਚ 2022 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 200,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="cnn18032">{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|title=Russia has attacked Lviv. Here's why the western city is so important to Ukraine's defense|date=18 March 2022|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323011157/https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|archive-date=23 March 2022|agency=CNN}}</ref> ਰੂਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਸਥਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/lviv-monuments-protection-russia-war/31759566.html|title=Wrapping The Art Treasures Of Lviv|date=18 March 2022|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318145610/https://www.rferl.org/a/lviv-monuments-protection-russia-war/31759566.html|archive-date=18 March 2022|agency=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 13 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਯਾਵੋਰਿਵ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਬੇਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; 18 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਡੈਨੀਲੋ ਹਾਲਿਤਸਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਵੀਵ ਸਟੇਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਰਿਪੇਅਰ ਪਲਾਂਟ; ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਡਿਪੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ।<ref name="cnn18033">{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|title=Russia has attacked Lviv. Here's why the western city is so important to Ukraine's defense|date=18 March 2022|access-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323011157/https://edition.cnn.com/2022/03/18/europe/lviv-ukraine-attack-russia-importance-intl/index.html|archive-date=23 March 2022|agency=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-26-22#h_0209716058a32b5f42a81bf113a2f979|title=Three additional blasts heard in Lviv, regional military administration says|date=26 March 2022|work=CNN|access-date=26 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326184113/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-26-22/h_0209716058a32b5f42a81bf113a2f979|archive-date=26 March 2022|language=en}}</ref> ਮੇਅਰ ਐਂਡਰੀ ਸਦੋਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਨੂੰ, ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 11 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਖੇਤਰੀ ਗਵਰਨਰ ਮੈਕਸਿਮ ਕੋਜ਼ਿਸਟਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੌਜੀ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਜਿੱਥੇ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰੂਸੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਫੌਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.canberratimes.com.au/story/7702438/blasts-rock-ukraine-as-bodies-line-streets/|title=Blasts rock Ukraine as bodies line streets|date=18 April 2022|access-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418092930/https://www.canberratimes.com.au/story/7702438/blasts-rock-ukraine-as-bodies-line-streets/|archive-date=18 April 2022|publisher=the Canberra Times|language=en}}</ref> 10 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Explosions in Lviv, city is without electricity and mobile connection |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/10/10/7371068/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012150631/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/10/10/7371068/ |archive-date=12 October 2022 |access-date=2022-10-12 |website=Ukrainska Pravda |language=en}}</ref> 11 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਸਦੋਵੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-strike-ukraines-lviv-hits-power-supply-mayor-says-2022-10-11/|title=Russian strike on Ukraine's Lviv hits power supply – mayor|date=2022-10-12|work=Reuters|access-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013015118/https://www.reuters.com/world/europe/russian-strike-ukraines-lviv-hits-power-supply-mayor-says-2022-10-11/|archive-date=13 October 2022|agency=Reuters|language=en}}</ref> ਗਵਰਨਰ ਮੈਕਸਿਮ ਕੋਜ਼ਿਤਸਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 2025 ਨੂੰ, ਲਵੀਵ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਾ ਲਵੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ 140 ਡਰੋਨ ਅਤੇ 23 ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 5 ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-aerial-attack-kyiv-kills-one-injures-10-officials-say-2025-10-25/|title=Russian aerial attack on Kyiv kills two, injures 13, Ukraine officials say|date=October 25, 2025|work=[[Reuters]]}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_City,_Ukraine,_Sentinel-2_satellite_image,_30-AUG-2017.jpg|thumb|ਲਵੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ ([[Sentinel-2|ਸੈਂਟੀਨਲ-2]]; 14 ਅਗਸਤ 2017)]] ਲਵੀਵ ਰੋਜ਼ਟੋਚੀਆ ਅੱਪਲੈਂਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (43 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (99 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 296 ਮੀਟਰ (971 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਵਿਸੋਕੀ ਜ਼ਾਮੋਕ (ਉੱਚਾ ਕਿਲ੍ਹਾ) ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 409 ਮੀਟਰ (1,342 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਵਿਲੱਖਣ, ਹਰੇ-ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੇ ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਨਾਲ। ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਲਟਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਾਈ ਕੈਸਲ ਦੇ ਤਲਹਟੀ 'ਤੇ ਸੀ। 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪੋਲਟਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਸੀ; ਨਦੀ ਲਵੀਵ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਗਲੀ, ਲਿਬਰਟੀ ਐਵੇਨਿਊ [ਯੂਕੇ], ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਓਪੇਰਾ ਐਂਡ ਬੈਲੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਿੱਧਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। === ਜਲਵਾਯੂ === ਲਵੀਵ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਹੈ (ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਣ Dfb) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Kottek|first=M.|last2=J. Grieser|last3=C. Beck|last4=B. Rudolf|last5=F. Rubel|year=2006|title=World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf|journal=Meteorol. Z.|volume=15|issue=3|pages=259–263|bibcode=2006MetZe..15..259K|doi=10.1127/0941-2948/2006/0130|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811204828/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf|archive-date=11 August 2021|access-date=24 August 2012}}</ref> ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ −3 °C (27 °F) ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ 18 °C (64 °F) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਨਮੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੋਂ ਗਿੱਲੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Lviv |url=https://weatherspark.com/y/91475/Average-Weather-in-Lviv-Ukraine-Year-Round |access-date=2025-12-08 |website=WeatherSpark}}</ref> ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ 745 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਔਸਤ ਧੁੱਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਗਭਗ 1,804 ਘੰਟੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{Weather box | collapsed = yes | location = Lviv (1991–2020, extremes 1936–present) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 14.9 | Feb record high C = 17.9 | Mar record high C = 23.5 | Apr record high C = 28.9 | May record high C = 32.2 | Jun record high C = 37.4 | Jul record high C = 36.3 | Aug record high C = 37.3 | Sep record high C = 34.5 | Oct record high C = 25.6 | Nov record high C = 21.6 | Dec record high C = 16.5 | year record high C = 37.4 | Jan high C = 0.2 | Feb high C = 2.0 | Mar high C = 7.0 | Apr high C = 14.5 | May high C = 19.5 | Jun high C = 23.0 | Jul high C = 24.7 | Aug high C = 24.5 | Sep high C = 19.0 | Oct high C = 13.2 | Nov high C = 6.8 | Dec high C = 1.5 | year high C = 13.0 | Jan mean C = -2.7 | Feb mean C = -1.5 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 9.0 | May mean C = 13.8 | Jun mean C = 17.3 | Jul mean C = 19.0 | Aug mean C = 18.5 | Sep mean C = 13.5 | Oct mean C = 8.4 | Nov mean C = 3.3 | Dec mean C = -1.3 | year mean C = 8.3 | Jan low C = -5.7 | Feb low C = -4.8 | Mar low C = -1.4 | Apr low C = 3.8 | May low C = 8.4 | Jun low C = 12.0 | Jul low C = 13.7 | Aug low C = 13.2 | Sep low C = 8.7 | Oct low C = 4.4 | Nov low C = 0.4 | Dec low C = -4.1 | year low C = 4.1 | Jan record low C = -28.5 | Feb record low C = -29.5 | Mar record low C = -25.0 | Apr record low C = -12.1 | May record low C = -5.0 | Jun record low C = 0.5 | Jul record low C = 4.5 | Aug record low C = 2.6 | Sep record low C = -3.0 | Oct record low C = -13.2 | Nov record low C = -17.6 | Dec record low C = -25.6 | year record low C = -29.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 46 | Feb precipitation mm = 48 | Mar precipitation mm = 48 | Apr precipitation mm = 52 | May precipitation mm = 93 | Jun precipitation mm = 86 | Jul precipitation mm = 96 | Aug precipitation mm = 73 | Sep precipitation mm = 70 | Oct precipitation mm = 57 | Nov precipitation mm = 50 | Dec precipitation mm = 50 | year precipitation mm = 769 | Jan snow depth cm = 7 | Feb snow depth cm = 9 | Mar snow depth cm = 4 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 1 | Dec snow depth cm = 4 | year snow depth cm = 9 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 9 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 14 | May rain days = 16 | Jun rain days = 17 | Jul rain days = 16 | Aug rain days = 14 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 14 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 11 | year rain days = 158 | Jan snow days = 17 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 11 | Apr snow days = 3 | May snow days = 0.1 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 8 | Dec snow days = 15 | year snow days = 72 | Jan humidity = 83.3 | Feb humidity = 80.7 | Mar humidity = 74.5 | Apr humidity = 67.1 | May humidity = 70.4 | Jun humidity = 72.6 | Jul humidity = 74.1 | Aug humidity = 74.3 | Sep humidity = 78.2 | Oct humidity = 80.3 | Nov humidity = 84.4 | Dec humidity = 85.0 | year humidity = 77.1 | Jan sun = 64 | Feb sun = 79 | Mar sun = 112 | Apr sun = 188 | May sun = 227 | Jun sun = 238 | Jul sun = 254 | Aug sun = 222 | Sep sun = 179 | Oct sun = 148 | Nov sun = 56 | Dec sun = 37 | year sun = 1804 | source 1 = Pogoda.ru.net<ref name=pogoda>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214004830/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33393.htm |archive-date=14 December 2019 |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33393.htm |title=Pogoda.ru.net |access-date=8 November 2021 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru |date=May 2011}}</ref> | source 2 = [[NOAA]] (humidity 1991–2020, sun 1961–1990)<ref name=WMOCLINO>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422013818/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Lviv_33393.csv |archive-date=22 April 2025 |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Lviv_33393.csv |format=CSV |title=Lviv Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[National Centers for Environmental Information]] |access-date=21 April 2025}}</ref><ref name=NOAA>{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/UP/33393.TXT |title=L'vov (Lviv) Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=13 October 2015 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029040233/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/UP/33393.TXT |url-status=live }}</ref> | date = April 2012 }} == ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵੰਡ == ਲਵੀਵ ਛੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਖੇਤਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅੰਗ ਹਨ: * Halytskyi ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ({{Lang|uk|Галицький район}}), ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਡੈਨੀਅਲ (ਡੈਨੀਲੋ ਹਾਲਿਤਸਕੀ) ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਜ਼ਲਿਜ਼ਨੀਚਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ({{Lang|uk|Залізничний район}}), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਰੇਲਵੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ" * Lychakivskyi ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ({{Lang|uk|Личаківський район}}) * ਸਿਖਿਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ({{Lang|uk|Сихівський район}}) * ਫ੍ਰੈਂਕਿਵਸਕੀ ({{Lang|uk|Франківський район}}), ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ [[ਇਵਾਨ ਫ਼ਰਾਂਕੋ|ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * Shevchenkivskyi ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ({{Lang|uk|Шевченківський район}}), ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨੀਕੀ ({{Lang|uk|Винники}}), ਬ੍ਰਿਉਖੋਵਿਚੀ ({{Lang|uk|Брюховичі}}), ਅਤੇ ਰੁਡਨੋ ({{Lang|uk|Рудно}}) == ਜਨਸੰਖਿਆ == {{Historical populations|5=1939|6=340000|7=1959|8=410678|9=1970|10=553452|11=1979|12=667243|13=1989|14=790908|15=2001|16=732818|17=2011|18=732009|19=2022|20=717273}}ਲਵੀਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਔਸਤਨ 75 ਸਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਮਰ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ 7 ਸਾਲ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ (68 ਸਾਲ) ਨਾਲੋਂ 8 ਸਾਲ ਵੱਧ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਜੀਵਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 71 ਸਾਲ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 79.5 ਸਾਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title= |url=http://www.city-institute.org/Socio/Demographic_forecast_small_eng.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205154531/http://www.city-institute.org/Socio/Demographic_forecast_small_eng.jpg |archive-date=5 December 2014 |access-date=7 August 2023}}</ref> 2001 ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਜਣਨ ਸਮਰੱਥਾ|ਪ੍ਰਜਨਨ]] ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਰਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਜਨਮ ਦਰ ਵਧੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13.7% 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ 17.6% 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Lviv City Profile 2010–2011 |url=http://www.ebed.org.ua/sites/expertise.one2action.com/files/repo/ebed_lviv_city_profile_eng.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701033150/http://www.ebed.org.ua/sites/expertise.one2action.com/files/repo/ebed_lviv_city_profile_eng.pdf |archive-date=1 July 2014}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ === {| class="wikitable floatright" ! colspan="7" style="background:#E0E0E0;" |ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ ਢਾਂਚਾ 1869–1931 |- !ਭਾਈਚਾਰਾ !1869 <ref name="Britannica1890">''The Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences and general literature''.</ref> !1890 <ref name="Brockhaus1894">''Brockhaus' Konversations-Lexikon''.</ref> !1900 <ref name="Meyers1908">''Meyers Konversations-Lexikon''.</ref> !1910 <ref name="Hann">C. M. Hann, Paul Robert Magocsi ed.</ref> !1921 <ref name="Hann" /> !1931 <ref name="Chorny">[http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html Національний склад Львівського воєводства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031192233/http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html|date=31 October 2010}} за переписом 1931 року</ref> |- |ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ |53.1% |52.6% |51.7% |51% |51% |50.4% |- |ਯਹੂਦੀ |30.6% |28.2% |27.7% |28% |35% |31.9% |- |ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ |14.2% |17.1% |18.3% |19% |12% |15.9% |} {| class="wikitable floatright" ! colspan="10" style="background:#E0E0E0;" |ਨਸਲੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬਣਤਰ 1900–2001 |- !ਨਸਲ !1900 <ref>[http://etno.uaweb.org/nsklad/1900-halychyna.html Населення Східної Галичини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031192201/http://etno.uaweb.org/nsklad/1900-halychyna.html|date=31 October 2010}} за переписом 1900 року</ref> !1921 {{Sfn|Romantsov|2012}} !1931 <ref name="Chorny2">[http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html Національний склад Львівського воєводства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031192233/http://etno.uaweb.org/nsklad/1931-lvivske.html|date=31 October 2010}} за переписом 1931 року</ref> !1944 <ref name="Risch">William Jay Risch.</ref> !1950 !1959 <ref name="Szporluk">Roman Szporluk.</ref> !1979 <ref name="Szporluk" /> !1989 <ref name="Szporluk" /> !2001 <ref name="2001census">{{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723105733/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |archive-date=23 July 2011 |access-date=2 May 2011 |website=2001.ukrcensus.gov.ua}}</ref> |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" |ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ |19.9% |9.1% |11.2% |26.4% |49.9% |60.0% |74.0% |79.1% |88.1% |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" |[[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] |0.0% |0.2% |0.2% |5.5% |31.2% |27.0% |19.3% |16.1% |8.9% |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" |[[ਯਹੂਦੀ]] |26.5% |27.6% |24.1% | |6.4% |6.0% |2.7% |1.6% |0.3% |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" |ਪੋਲ |49.4% |62.2% |63.5% |63% |10.3% |4.0% |1.8% |1.2% |0.9% |} {| class="wikitable floatright" style="text-align:right; margin:0 0 0 1em;" ! colspan="4" |1989 ਅਤੇ 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ |- | style="text-align:left;" |ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ |622,800 |79.1% |88.1% |- | style="text-align:left;" |[[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] |126,418 |16.1% |8.9% |- | style="text-align:left;" |[[ਯਹੂਦੀ]] |12,837 |1.6% |0.3% |- | style="text-align:left;" |ਪੋਲ |9,697 |1.2% |0.9% |- | style="text-align:left;" |ਬੇਲਾਰੂਸੀ |5,800 |0.7% |0.4% |- | style="text-align:left;" |ਅਰਮੀਨੀਆਈ |1,000 |0.1% |0.1% |- | style="text-align:left;" |ਕੁੱਲ |778,557 | | |- | colspan="4" style="text-align:left;" |<small>ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।</small><ref name="per">Official census of 2001.</ref> |} * ਸਾਲ 1405: ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4,500 ਵਸਨੀਕ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 600। * ਸਾਲ 1544: ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3,000 ਵਸਨੀਕ (1527 ਦੀ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 30% ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,700। * ਸਾਲ 1840: ਲਗਭਗ 67,000 ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 20,000 ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। * ਸਾਲ 1850: ਲਗਭਗ 80,000 ਵਸਨੀਕ (ਚਾਰ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। * ਸਾਲ 1869: 87,109 ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 46,252 ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ, 26,694 ਯਹੂਦੀ, ਯੂਨਾਨੀ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚਾਂ ਦੇ 12,406 ਮੈਂਬਰ। * ਸਾਲ 1890: 127,943 ਵਸਨੀਕ (64,102 ਮਰਦ, 63,481 ਔਰਤਾਂ), ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 67,280 ਕੈਥੋਲਿਕ, 36,130 ਯਹੂਦੀ, ਯੂਨਾਨੀ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚਾਂ ਦੇ 21,876 ਮੈਂਬਰ, 2,061 ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ, 596 ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ। * ਸਾਲ 1900: 159,877 ਵਸਨੀਕ, ਫੌਜੀ (10,326 ਮਰਦ) ਸਮੇਤ। ਇਹਨਾਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 82,597 ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, 29,327 ਯੂਨਾਨੀ ਯੂਨੀਏਟ ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ 44,258 ਯਹੂਦੀ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਸੰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ, 120,634 ਪੋਲਿਸ਼, 20,409 ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਯਿੱਦੀਸ਼, ਅਤੇ 15,159 ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। * ਸਾਲ 1921: 219,388 ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 136,519 ਪੋਲਿਸ਼, 60,431 ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ 19,866 ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। * ਸਾਲ 1931: 312,231 ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 198,212 ਪੋਲਿਸ਼, 75,316 ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ 35,137 ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। * ਸਾਲ 1939: 340.000 ਵਸਨੀਕ। * ਸਾਲ 1940: 500,000। * ਜੁਲਾਈ 1944: 149,000। * ਸਾਲ 1955: 380,000। * ਸਾਲ 2001: 725,000 ਵਸਨੀਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 88% ਯੂਕਰੇਨੀ, 9% ਰੂਸੀ ਅਤੇ 1% ਪੋਲਿਸ਼ ਸਨ। ਹੋਰ 200,000 ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਪਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਸਾਲ 2007: 735,000 ਵਸਨੀਕ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ: 51.5% ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ 48.5% ਮਰਦ। ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ: 56% ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, 19% ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, 11% ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, 7% ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ (ਰੂਸ 4%), 4% ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ 3% ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। * ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਲਣਾ: (2001) * 52% ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ * 31% ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ - ਕੀਵ ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਕੇਟ * 5% ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਟੋਸੇਫਲਸ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ * 3% ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ (ਮਾਸਕੋ ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਕੇਟ) * 3% ਹੋਰ ਧਰਮ === ਭਾਸ਼ਾ === {| class="floatright wikitable" ! colspan="5" style="background:#E0E0E0;" |20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ |- !ਭਾਸ਼ਾ !1931 !1970 !1979 !1989 |- |ਯੂਕਰੇਨੀ |11.3% |&nbsp;65.2% |&nbsp;71.3% |&nbsp;77.2% |- |ਰੂਸੀ |0.1% |&nbsp;31.1% |&nbsp;25.7% |&nbsp;19.9% |- |ਯਿੱਦੀਸ਼ |24.1% | | | |- |ਪੋਲਿਸ਼ |63.5% | | | |- |ਹੋਰ |1.0% |&nbsp;3.7% |&nbsp;3.0% |&nbsp;2.9% |} ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਵੀਵੀਅਨ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਬੋਲਦੇ ਹਨ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 80% ਲਵੀਵੀਅਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। <ref name="The population of Lviv in the mirror polls">{{Cite web |title=Андрій Садовий |url=http://www.ji.lviv.ua/n23texts/sadovyj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090816124100/http://www.ji.lviv.ua/n23texts/sadovyj.htm |archive-date=16 August 2009 |access-date=10 April 2013 |website=www.ji.lviv.ua}}</ref> 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ:<ref>{{Cite web |title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України |url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ |language=uk}}</ref> {| class="standard" !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੰਬਰ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ |- |[[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] | align="right" |641 688 | align="right" |88.48% |- |ਰੂਸੀ | align="right" |72 125 | align="right" |9.95% |- |ਹੋਰ ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ | align="right" |11 389 | align="right" |1.57% |- |ਕੁੱਲ | align="right" |725 202 | align="right" |100.00% |} 2023 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 96% ਵਸਨੀਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 3% ਰੂਸੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Municipal Survey 2023 |url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |archive-date=19 July 2023 |access-date=7 August 2023 |website=ratinggroup.ua}}</ref> === ਨਸਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ === {| class="wikitable floatright" !ਸਾਲ !ਪੋਲ !% |- |1921 <ref name="brockhaus">''Der Große Brockhaus''.</ref> |112,000 |51 |- |1989 |9,500 <ref>1.2% of 790,908</ref> |1.2 <ref name="2001census2">{{Cite web |title=Всеукраїнський перепис населення 2001 |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723105733/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Lviv/ |archive-date=23 July 2011 |access-date=2 May 2011 |website=2001.ukrcensus.gov.ua}}</ref> |- |2001 <ref name="2001census2" /> |6,400 |0.9 |} 1349 ਵਿੱਚ ਪਿਆਸਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੈਸੀਮੀਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਸਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਯਹੂਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਲੂਵ ਨੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ, ਪੋਲਿਸ਼ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਰੂਸ, ਪ੍ਰਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਵੰਡ ਤੱਕ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|title=In Poland, a Jewish Revival Thrives|date=12 July 2007|work=[[The New York Times]]|quote=Probably about 70 percent of the world's European Jews, or [[Ashkenazi]], can trace their ancestry to Poland – thanks to a 14th-century king, Casimir III the Great, who drew Jewish settlers from across Europe with his vow to protect them as "people of the king".}}</ref> ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਲਵੋ ਵੋਇਵੋਡਸ਼ਿਪ (1921 ਵਿੱਚ 2,789,000 ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ) ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 3,126,300 ਵਸਨੀਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="grodek">{{Cite web |date=2012 |title=Województwo lwowskie. 1920–1939 |url=http://www.grodekjagiellonski.republika.pl/wojewodztwo.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308215808/http://www.grodekjagiellonski.republika.pl/wojewodztwo.html |archive-date=8 March 2012 |website=KALENDARIUM |publisher=Grodek Jagiellonski}}</ref> ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਪੋਲੋਨਾਈਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1944-1946 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ-ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੁਆਰਾ, ਪਰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ। <ref name="loz">{{Cite web |last=R. Lozinsky |title=poles in Lviv |url=http://postup.brama.com/010928/148_8_1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175015/http://postup.brama.com/010928/148_8_1.html |archive-date=3 March 2016 |access-date=11 February 2016}}</ref> ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਰਹੱਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬਣ ਗਏ। 1959 ਤੱਕ ਪੋਲ ਲੋਕ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 4% ਸਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਨ।<ref name="loz" /> ਸੋਵੀਅਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ: ਨੰਬਰ 10 (8 ਗ੍ਰੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਨੰਬਰ 24 (10 ਗ੍ਰੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ)।<ref name="loz" /> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ (ਗਜ਼ੇਟਾ ਲਵੋਵਸਕਾ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਵੋਵ ਉਪਭਾਸ਼ਾ (ਪੋਲਿਸ਼: gwara lwowska) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਈਗਲ ਨਾਮਕ ਪੋਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Orzeł Biały Lwów |url=http://orzelbialy.org.ua/ |website=orzelbialy.org.ua |language=uk-UA}}</ref> === ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Стінопис-привид_вул_Тиктора_Львів.jpg|thumb|ਡੇਅਰੀ ਸਟੋਰ ''" [[:pl:mleczarnia|ਮਲੇਕਜ਼ਾਰਨੀਆ]] " ਦੇ'' ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼, ਯਿੱਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।]] ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਯਹੂਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਨ।<ref name="erasedvanishingtraces">{{Cite book|location=Princeton, New Jersey}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਯਹੂਦੀ ਮਕਬਰਾ 1348 ਦਾ ਹੈ।<ref name="erasedvanishingtraces" /> ਰੱਬੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਾਈ ਲੋਕ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ [[ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਬਿਜ਼ੈਂਟੀਅਮ]] ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। 1349 ਵਿੱਚ ਕੈਸੀਮੀਰ III ਦੁਆਰਾ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਹੂਦੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਲਵੀਵ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਯਹੂਦੀ ਕੁਆਰਟਰ ਸਨ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ। ਹਰੇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ [[ਸਿਨਾਗੌਗ]] ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਬਰਸਤਾਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਕਰਾਈਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1939 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 97 ਸਿਨਾਗੌਗ ਸਨ। [[ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ|ਹੋਲੋਕਾਸਟ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਯਹੂਦੀ ਸੀ (ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ 140,000 ਤੋਂ ਵੱਧ)। 1940 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 240,000 ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ 1939 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮੋਲੋਟੋਵ-ਰਿਬੇਨਟ੍ਰੋਪ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਹੂਦੀ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਜ਼ੀ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪੋਲੈਂਡ (ਲਵੀਵ ਸਮੇਤ) ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ (ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ) ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ"।<ref name="erasedvanishingtraces2">{{Cite book|location=Princeton, New Jersey}}</ref> ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੂਲ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣੀ ਸੀ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 30,000 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਰਵਾਸ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਸਮਾਈ, ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=L'viv entry |url=https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/lviv#id0e2jbk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118135400/https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/lviv#id0e2jbk |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 November 2022}}</ref> ਕਈ ਸੰਗਠਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਲੇਮ ਅਲੀਚੇਮ ਯਹੂਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ [[Ghetto|ਘੇਟੋ]] ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 23 ਅਗਸਤ 1992 ਨੂੰ, ਲਵੋਵ ਘੇਟੋ (1941–1943) ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Memorial for the Lwów Ghetto Victims |url=http://www.lvivcenter.org/en/lia/description?ci_objectid=224 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501193308/http://www.lvivcenter.org/en/lia/description?ci_objectid=224 |archive-date=1 May 2013 |access-date=11 February 2016 |publisher=Center for Urban History of East Central Europe}}</ref> 2011-2012 ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ [[ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ|ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ]] ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। 20 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਰਕ 'ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ "ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ" ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Near Lviv desecrated monument to Holocaust victims |url=http://jn.com.ua/Antisemitism/lvov_1703.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110421022626/http://jn.com.ua/Antisemitism/lvov_1703.html |archive-date=21 April 2011 |access-date=20 October 2012 |publisher=JewishNews.com.ua}}</ref> 21 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਭੰਨਤੋੜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ [[ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ|ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ]] ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Львовский мемориал жертвам Холокоста во Львове осквернили. ФОТО |url=http://polemika.com.ua/news-85154.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324111203/http://polemika.com.ua/news-85154.html |archive-date=24 March 2012 |publisher=ДемотиваторыДемотиваторы Редакция не несет ответственности за содержание и}}</ref> === ਆਰਥਿਕਤਾ === [[ਤਸਵੀਰ:E14101.jpg|thumb|E19101 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸ - ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦ]] ਲਵੀਵ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2011 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ 837.1 ਮਿਲੀਅਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ|ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]] ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਵੀਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ $14.3 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧਾ ਹੈ (2014 ਵਿੱਚ $30.9 ਮਿਲੀਅਨ)।<ref>{{Cite web |title=Прямі іноземні інвестиції у Львів скоротились у 2,2 разу (ГРАФІК) |url=http://vgolos.com.ua/news/pryami_inozemni_investytsii_u_lviv_skorotylys_u_22_razu_207661.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314161130/http://vgolos.com.ua/news/pryami_inozemni_investytsii_u_lviv_skorotylys_u_22_razu_207661.html |archive-date=14 March 2016 |access-date=11 September 2017 |website=vgolos.com.ua}}</ref> ਜਨਵਰੀ-ਸਤੰਬਰ 2017 ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਆਮ ਰਕਮ $52.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ 31 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ (ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਨਿਵੇਸ਼ਕ: ਪੋਲੈਂਡ - 47.7%; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ - 11.3%; [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]] - 10.7% ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ - 6%)।<ref>{{Cite news|url=http://leopolis.news/obsyag-pryamyh-inozemnyh-investytsij-na-lvivshhyni-syagnuv-ponad-50-mln-dol/|access-date=6 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122184706/http://leopolis.news/obsyag-pryamyh-inozemnyh-investytsij-na-lvivshhyni-syagnuv-ponad-50-mln-dol/|archive-date=22 January 2018|publisher=Leopolis News|year=2017|language=uk|script-title=uk:Обсяг прямих іноземних інвестицій на Львівщині сягнув понад 50 млн дол.}}</ref> 2015 ਲਈ ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਜਟ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮਾਲੀਆ ਲਗਭਗ 3.81 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਏਐਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ 23% ਵੱਧ ਸੀ (2014 ਵਿੱਚ 2.91 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਏਐਚ)।<ref>{{Cite web |title=Ухвала №4261 від 01/19/2015 |url=http://www8.city-adm.lviv.ua/inteam/uhvaly.nsf/(SearchForWeb)/909A31A6B178D576C2257DDB0031913A?OpenDocument |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314173229/http://www8.city-adm.lviv.ua/inteam/uhvaly.nsf/(SearchForWeb)/909A31A6B178D576C2257DDB0031913A?OpenDocument |archive-date=14 March 2016 |access-date=11 September 2017 |website=www8.city-adm.lviv.ua}}</ref> 10 ਨਵੰਬਰ 2017 ਤੱਕ, [[Lviv City Council|ਲਵੀਵ ਕੌਂਸਲ]] ਦੇ ਡਿਪਟੀਆਂ ਨੇ 5.4 ਬਿਲੀਅਨ UAH ($204 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ (5.12 ਬਿਲੀਅਨ UAH) ਲਵੀਵ ਦੇ ਫੰਡ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=Особа |first=Софія |url=https://lvivrada.gov.ua/novyny/item/6170-lyviv-otrymav-byudzhet-na-2017-rik |year=2017 |script-title=uk:Львів отримав бюджет на 2017 рік |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072110/https://lvivrada.gov.ua/novyny/item/6170-lyviv-otrymav-byudzhet-na-2017-rik |publisher=LvivRada |language=uk |access-date=23 January 2018 |archive-date=23 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zik.ua/news/2016/11/10/byudzhet_lvova_na_2017_rik_zatverdyly_iz_profitsytom_v_1235_milyarda_988957|access-date=10 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072214/https://zik.ua/news/2016/11/10/byudzhet_lvova_na_2017_rik_zatverdyly_iz_profitsytom_v_1235_milyarda_988957|archive-date=23 January 2018|publisher=Zik.UA|year=2017|language=uk|script-title=uk:Депутати Львова затвердили бюджет на 2017 рік}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ 14,041 UAH ਸੀ, ਬਜਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ - 9,475 [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਰੀਵਨਾ|UAH]]।<ref>{{Cite news|url=http://galinfo.com.ua/news/u_lvovi_serednya_zarplata_v_galuzi_it__28_tys_grn_217703.html|title=У Львові середня зарплата в галузі ІТ – 28 тис. грн|work=Гал-інфо|access-date=11 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314193826/http://galinfo.com.ua/news/u_lvovi_serednya_zarplata_v_galuzi_it__28_tys_grn_217703.html|archive-date=14 March 2016}}</ref> 1 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ 0.6% ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Безробітних у Львові менше 1% – офіційна статистика |url=http://vgolos.com.ua/news/bezrobitnyh_u_lvovi_menshe_1__ofitsiyna_statystyka_134830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314161918/http://vgolos.com.ua/news/bezrobitnyh_u_lvovi_menshe_1__ofitsiyna_statystyka_134830.html |archive-date=14 March 2016 |access-date=11 September 2017 |website=vgolos.com.ua}}</ref> ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਮਾਸਿਕ ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ 6050 [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਰੀਵਨਾ|UAH]] ($755) ਸੀ। [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ]] ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਲਵੀਵ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ 23,000 UAH ($920) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 18.9% ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dyvys.info/2019/09/10/yaka-u-lvovi-serednya-zarplata/|access-date=10 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115203628/https://dyvys.info/2019/09/10/yaka-u-lvovi-serednya-zarplata/|archive-date=15 November 2019|publisher=Dyvys.info|year=2019|language=uk|script-title=uk:Яка у Львові середня зарплата}}</ref><ref>{{Citation |title=State Statistics Service of Ukraine |url=http://www.ukrstat.gov.ua/ |year=2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123112523/http://www.ukrstat.gov.ua/ |publisher=Statistics Service of Ukraine |language=en |access-date=23 January 2018 |archive-date=23 January 2013}}</ref> ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 218 ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉੱਦਮ, 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ, 4 ਐਕਸਚੇਂਜ, 13 ਨਿਵੇਸ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ, 80 ਬੀਮਾ ਅਤੇ 24 ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ, 77 ਆਡਿਟ ਫਰਮਾਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 9,000 ਛੋਟੇ ਉੱਦਮ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਉਦਯੋਗ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ-ਅਧਾਰਤ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੈੱਟ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ, 32 ਅਤੇ 37-ਇੰਚ ਤਰਲ-ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਟੀਵੀ-ਸੈੱਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Львів діловий, виставковий, бізнесовий ''Карта Львова'' |url=http://map.lviv.ua/lviv04.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714035316/http://map.lviv.ua/lviv04.html |archive-date=14 July 2010 |access-date=9 April 2013 |website=map.lviv.ua}}</ref> ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਟ੍ਰਾਂਸ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਰਾਮ, ਟਰਾਲੀਬੱਸ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਟ੍ਰਾਂਸ ਜੇਵੀ ਨੇ ਲੋ-ਫਲੋਰ ਟਰਾਮਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾ ਯੂਕਰੇਨੀ 100% ਲੋ-ਫਲੋਰ ਟਰਾਮਵੇ। LAZ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਸ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। 1945 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, LAZ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਵੀਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚਾਰ ਬੱਸ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ 24.2 ਬਿਲੀਅਨ UAH ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ (2014 ਵਿੱਚ 14.6 ਬਿਲੀਅਨ UAH) ਨਾਲੋਂ 39% ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Citation |url=http://www.lv.ukrstat.gov.ua/ukr/si/express/2016/v0309_20.pdf |year=2016 |script-title=uk:Обсяг реалізованої промислової продукції за основними видами діяльності у місті Львові за 2015 рік |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314172608/http://www.lv.ukrstat.gov.ua/ukr/si/express/2016/v0309_20.pdf |publisher=ukrstat.gov.ua |language=uk |access-date=23 January 2018 |archive-date=14 March 2016}}</ref><ref>{{Citation |url=http://www.lv.ukrstat.gov.ua/ukr/themes/99/2015/pp_LV_0115.pdf |year=2015 |script-title=uk:ОВІДОМЛЕННЯ ПРО СОЦІАЛЬНО-ЕКОНОМІЧНЕ СТАНОВИЩЕ МІСТА ЛЬВОВА У СІЧНІ 2015 РОКУ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314172735/http://www.lv.ukrstat.gov.ua/ukr/themes/99/2015/pp_LV_0115.pdf |publisher=ukrstat.gov.ua |language=uk |access-date=23 January 2018 |archive-date=14 March 2016}}</ref> ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੈਂਕ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰੇਡੋਬੈਂਕ, ਆਈਡੀਆ ਬੈਂਕ, ਵੀਐਸ ਬੈਂਕ, ਓਕਸੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਬੈਂਕ। 2014-2016 ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬੈਂਕ ਦੀਵਾਲੀਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। 2015 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। 2019 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (3.2 ਗੁਣਾ, 377,900 ਵਰਗ ਮੀਟਰ)।<ref>{{Citation |title=Lviv becomes Ukraine's real estate boomtown |url=http://bunews.com.ua/economy/item/lviv-becomes-ukraines-real-estate-boomtown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115223132/http://bunews.com.ua/economy/item/lviv-becomes-ukraines-real-estate-boomtown |publisher=bunews.com |language=en |access-date=15 November 2019 |archive-date=15 November 2019}}</ref> ਲਵੀਵ ਵਾਰਸਾ ਅਤੇ ਕੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ [[ਟੂਰਿਜ਼ਮ|ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]] ਅਤੇ [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ]] (IT) ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Citation |url=http://www.city-adm.lviv.ua/adm/projects/department-of-economic-policy/649-strategija-jekonomichnogo-rozvitku |year=2015 |script-title=uk:Стратегія економічного розвитку |archive-url=https://web.archive.org/web/20091024061219/http://www.city-adm.lviv.ua/adm/projects/department-of-economic-policy/649-strategija-jekonomichnogo-rozvitku |publisher=city-adm.lviv.ua |language=uk |access-date=23 January 2018 |archive-date=24 October 2009}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੇਸਲੇ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ 20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://zaxid.net/news/showNews.do?u_lvovi_vidkrili_pershiy_u_yevropi_obyednaniy_biznesservistsentr_neztl&objectId=1230327|title=У Львові відкрили перший у Європі об'єднаний бізнес-сервіс-центр Nestlé|access-date=4 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128221548/http://zaxid.net/news/showNews.do?u_lvovi_vidkrili_pershiy_u_yevropi_obyednaniy_biznesservistsentr_neztl&objectId=1230327|archive-date=28 January 2016|publisher=Zahid.Net|year=2011|language=uk}}</ref> 2016 ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਮਪੈਲਕਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ, ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਐਚਆਰ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://city-adm.lviv.ua/news/city/lviv-changes/236291-vimpelcom-vidkryla-u-lvovi-hlobalnyi-servisnyi-tsentr-na-900-robochykh-mists|title=У Львові відкрили перший у Європі об'єднаний бізнес-сервіс-центр Nestlé|access-date=16 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218180607/http://city-adm.lviv.ua/news/city/lviv-changes/236291-vimpelcom-vidkryla-u-lvovi-hlobalnyi-servisnyi-tsentr-na-900-robochykh-mists|archive-date=18 December 2016|publisher=Zahid.Net|year=2016|language=uk}}</ref> ਇੱਥੇ ਕਈ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੋਜਨ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਹਨ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਪਾਰ ਲਵੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਵੀਵਸਕੇ [[ਬੀਅਰ]] ਫੈਕਟਰੀ, ਸਵਿਟੋਚ [[ਚੌਕਲੇਟ|ਚਾਕਲੇਟ]] ਫੈਕਟਰੀ, ਐਨਜ਼ਾਈਮ, ਲਵੀਵ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਵੋਡਕਾ ਫੈਕਟਰੀ, ਆਦਿ। === ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ === ਲਵੀਵ [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|ਸਾਫਟਵੇਅਰ]] ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, 2020 ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 20% ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 July 2017 |title=Why Outsource Software Development to Eastern Europe? |url=https://www.newfireglobal.com/learn/why-outsource-software-development-to-eastern-europe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527123222/https://www.newfireglobal.com/learn/why-outsource-software-development-to-eastern-europe/ |archive-date=27 May 2021 |access-date=2021-05-27 |website=newfireglobal.com |language=en}}</ref> ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਈਟੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 15% ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਸਾਲ ਸਥਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ 4100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੇਂ ਆਈਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਲਵੀਵ ਆਈਟੀ ਅਰੇਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,500 ਤਕਨੀਕੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Why Lviv is the Most Attractive IT Outsourcing Destination in Ukraine – N-iX |url=https://www.n-ix.com/why-lviv-is-most-attractive-it-outsourcing-destination-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526081011/https://www.n-ix.com/why-lviv-is-most-attractive-it-outsourcing-destination-ukraine/ |archive-date=26 May 2020 |access-date=2019-10-02 |website=n-ix.com |language=en}}</ref> 2019 ਤੱਕ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 24,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਈਟੀ ਮਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="ain.ua">{{Cite web |date=2019-01-02 |title=Economic impact of IT Industry in Lviv reached $1 billion – IT Cluster research |url=https://ain.ua/en/2019/01/02/lviv-it-cluster-research/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017223715/https://ain.ua/en/2019/01/02/lviv-it-cluster-research/ |archive-date=17 October 2019 |access-date=2019-10-02 |website=AIN.UA |language=en-US}}</ref> [[ਕੀਵ|ਲਵੀਵ]], ਕੀਵ, ਡਨੀਪਰੋ, [[ਖਾਰਕੀਵ|ਖਾਰਕਿਵ]] ਅਤੇ ਓਡੇਸਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਈਟੀ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Storozhkova |first=Elena |date=2019-11-25 |title=IT Outsourcing 2019 in Ukraine |url=https://perfectial.com/blog/it-outsourcing-2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315054857/https://perfectial.com/blog/it-outsourcing-2019/ |archive-date=15 March 2022 |access-date=2020-04-13 |website=Perfectial |language=en}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਕੇਪੀਐਮਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਡਿਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨੇ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.city-adm.lviv.ua/news/lviv-zminujetsa/7375-text1|work=Львівська міська рада|access-date=23 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20100103085130/http://www.city-adm.lviv.ua/news/lviv-zminujetsa/7375-text1|archive-date=3 January 2010|publisher=city-adm.lviv.ua|year=2009|language=uk|script-title=uk:Події 2009 року, що змінили Львів}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2015 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 192 ਆਈਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ (400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ), 16 ਔਸਤ (150-300 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ), 97 ਛੋਟੀਆਂ (10-110 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ 70 ਸੂਖਮ ਕੰਪਨੀਆਂ (3-7 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਸਨ। 2017 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਆਈ.ਟੀ. ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 317 ਹੋ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਦੇ ਆਈਟੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ $300 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਲਗਭਗ 50% ਆਈਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ, 37% ਯੂਰਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 2015 ਤੱਕ, ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਤਨਖਾਹ 28 ਹਜ਼ਾਰ UAH ਸੀ। ਲਵੀਵ ਆਈਟੀ-ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਲਵੀਵ ਆਈਟੀ ਕਲੱਸਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਏਜੰਸੀ "ਦ ਫਾਰਮ" ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, 2017 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 257 ਆਈਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 17 ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਆਈਟੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ $734 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=IT Research 2.0 |url=https://itcluster.lviv.ua/en/projects/it-research/ |year=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123190940/https://itcluster.lviv.ua/en/projects/it-research/ |publisher=IT Cluster |language=en |access-date=23 January 2018 |archive-date=23 January 2018}}</ref> ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 15 ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5 ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਾਹਿਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਈਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Citation |last=Altinajusufi |title=Regional Structure of Ukraine's IT Outsourcing Industry |url=https://www.symphony-solutions.eu/regional-structure-of-ukraines-it-outsourcing-industry/ |work=Symphony Solutions |year=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826113821/https://www.symphony-solutions.eu/regional-structure-of-ukraines-it-outsourcing-industry/ |access-date=26 August 2021 |archive-date=26 August 2021}}</ref> ਲਵੀਵ ਆਈਟੀ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਿਵੈਲਪਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਫਰੰਟ-ਐਂਡ ਇੰਟਰਨ, ਜਾਵਾ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਡਿਵੈਲਪਰ, ਬੈਕ-ਐਂਡ ਅਤੇ ਫੁੱਲ-ਸਟੈਕ ਕੋਡਰ ਸਹੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਈਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=11 January 2021 |title=Why Lviv is the best destination for IT outsourcing – Elitex Systems |url=https://elitex.systems/blog/lviv-destination-it-software-outsourcing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306045659/https://elitex.systems/blog/lviv-destination-it-software-outsourcing/ |archive-date=6 March 2021 |access-date=2021-01-18 |website=elitex.systems |language=en}}</ref> === ਸੱਭਿਆਚਾਰ === ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਥੀਏਟਰਾਂ, ਕੰਸਰਟ ਹਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ (ਸਾਲਾਨਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿਉਹਾਰ, 60 ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ 10 ਥੀਏਟਰ) ਹਨ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ 1998 ਤੋਂ [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਦਿਅਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ (ਯੂਨੈਸਕੋ) ਦੀ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤੇ।<ref name=":0">[https://whc.unesco.org/en/list/865 L'viv&nbsp;– the Ensemble of the Historic Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224203848/https://whc.unesco.org/en/list/865/|date=24 February 2022}}, UNESCO&nbsp;– World Heritage.</ref> :<blockquote>"ਮਾਪਦੰਡ II: ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।"</blockquote><blockquote>"ਮਾਪਦੰਡ V: ਲਵੀਵ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖਰੇ ਪਰ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਬੂਤ ਅਜੇ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"</blockquote> ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੇਰੇਡਮਿਸਟੀਆ (ਮਿਡਲਟਾਊਨ), ਪਿਡਜ਼ਾਮਚੇ, ਹਾਈ ਕੈਸਲ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name=":02">[https://whc.unesco.org/en/list/865 L'viv&nbsp;– the Ensemble of the Historic Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224203848/https://whc.unesco.org/en/list/865/|date=24 February 2022}}, UNESCO&nbsp;– World Heritage.</ref> === ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ === ਲਵੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ (ਪੋਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀ ਰਾਜ) ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਕੁਝ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 1527 ਅਤੇ 1556 ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਵੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੌਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ, ਬਾਰੋਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਸੈਸੇਸ਼ਨ, ਆਰਟ ਨੂਵੋ ਅਤੇ ਆਰਟ ਡੇਕੋ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਹੜੇ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਬਰਸਤਾਨ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ: ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਲੀਚਾਕੀਵਸਕੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਜਿੱਥੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।<gallery mode="packed"> ਤਸਵੀਰ:2017-05-25_Armenian_church,_Lviv.jpg|alt=Armenian Cathedral of Lviv|ਲਵੀਵ ਦਾ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤਸਵੀਰ:StsPeterAndPaulChurchinLviv.jpg|alt=Baroque Saints Peter and Paul Garrison Church|[[ਬਾਰੋਕ]] ਸੇਂਟਸ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਗੈਰੀਸਨ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:LvivEveningSummer2019.jpg|alt=Bernardine church and monastery in the style of Italian mannerism|ਇਤਾਲਵੀ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਰਡਾਈਨ ਚਰਚ ਅਤੇ ਮੱਠ ਤਸਵੀਰ:ProspektSvobodyLviv.jpg|alt=Early 20th century architecture in Lviv|ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:LvivShevchenkoAve.JPG|alt=Architecture of Shevchenko Avenue|ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਐਵੇਨਿਊ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤਸਵੀਰ:Управління_Львівської_залізниці.jpg|alt=Lviv Railways headquarters|ਲਵੀਵ ਰੇਲਵੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤਸਵੀਰ:ВП_РОКС_Львов.jpg|alt=Railwaymen's Palace of Culture, an example of functionalist architecture|ਰੇਲਵੇਮੈਨਜ਼ ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ, ਫੰਕਸ਼ਨਲਿਸਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਤਸਵੀਰ:Lviv_(Lvov)_-_Danylo_Halytsky_(Snilow)_(LWO_-_UKLL)_AN1373650.jpg|alt=Old terminal of Lviv Airport built in Stalinist style|ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਲਵੀਵ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਟਰਮੀਨਲ ਤਸਵੀਰ:SykhivChurch.jpg|alt=The Nativity of the Holy Virgin Church was constructed in 1995–2001 in Sykhiv district|ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਜਿਨ ਚਰਚ ਦਾ ਜਨਮ 1995-2001 ਵਿੱਚ ਸਿਖਿਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਸਵੀਰ:Lviv_northern_part_of_the_city.jpg|alt=The mixture of modern and Soviet-era architecture in the northern part of the city|ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਸਵੀਰ:Ukrainian_Catholic_University_(5).jpg|alt=Andrey Sheptytsky Centre of the Ukrainian Catholic University|ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਐਂਡਰੀ ਸ਼ੈਪਟਿਸਕੀ ਸੈਂਟਰ </gallery> ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਕੂਲ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ) ਦੇ ਖੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਲਿਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਸੀ। ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜੋ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ, ਲਵੀਵ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਗੈਲੀਸੀਜਸਕਾ ਕਾਸਾ ਓਜ਼ਕਜ਼ਡਨੋਸਸੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ, ਅਤੇ ਪੋਟੋਕੀ ਪੈਲੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Ihor Zhuk, 'The Architecture of Lviv from the Thirteenth to the Twentieth Centuries', s. 113</ref> === ਸਮਾਰਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_-_Church_of_Transfiguration_01.jpg|thumb|ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਚਰਚ ਦੇ ਅੰਦਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਵੀਵ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਐਡਮ ਮਿਕੀਵਿਕਜ਼, ਇਵਾਨ ਫਰੈਂਕੋ, ਕਿੰਗ ਡੈਨੀਲੋ, ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ, ਇਵਾਨ ਫੇਡੋਰੋਵ, ਸੋਲੋਮੀਆ ਕ੍ਰੁਸ਼ੇਲਨਿਤਸਕਾ, ਇਵਾਨ ਪਿਡਕੋਵਾ, ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ, ਪੋਪ ਜੌਹਨ ਪਾਲ II, ਜੈਨ ਕਿਲਿੰਸਕੀ, ਇਵਾਨ ਟ੍ਰਸ਼, ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਟੂ ਦ ਬਰਜ਼ਨੂ ਗੇਰਨ, ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਟੂ, ਬਰਜ਼ੁਨ, ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਹਨ । ਮੈਰੀ, ਨਿਕੀਫੋਰ ਤੋਂ, ਦ ਗੁੱਡ ਸੋਲਜਰ ਸਵੇਜਕ, ਸਟੈਪਨ ਬੈਂਡੇਰਾ, ਲੀਓਪੋਲਡ ਵਾਨ ਸੈਚਰ-ਮਾਸੋਚ,ਅਤੇ ਹੋਰ। [[ਇੰਟਰਵਾਰ ਪੀਰੀਅਡ|ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਿਸ਼ " ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ " ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫਰੈਡਰੋ ਦਾ ਸਮਾਰਕ, ਜੋ ਹੁਣ ਵ੍ਰੋਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੌਨ III ਸੋਬੀਸਕੀ ਦਾ ਸਮਾਰਕ, ਜੋ ਕਿ 1945 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਡਾਨਸਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਰਨੇਲ ਉਜੇਜਸਕੀ ਦਾ ਸਮਾਰਕ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਜ਼ਚੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਇਵਾਨ ਫੇਡੋਰੋਵਿਚ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਘਰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Успенская_церковь_в_Львов.jpg|thumb|ਚਰਚ ਆਫ਼ ਦ ਅਸੰਪਸ਼ਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Chapel-of-Boim-family.jpg|thumb|ਬੋਇਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਚੈਪਲ]] ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਆਏ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਓਸੋਲੀਨੀਅਮ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਓਸੋਲੀਨੀਅਮ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜੇਸੁਇਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। 1997 ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਲੈਂਡ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। 2003 ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਓਸੋਲੀਨੀਅਮ (ਹੁਣ ਵ੍ਰੋਕਲਾ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ, ਯਿੱਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਟੀਪਨ ਬਾਂਡੇਰਾ ਸਮਾਰਕ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੀਲ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ, ਸਟੀਪਨ ਬਾਂਡੇਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। === ਧਰਮ === ਲਵੀਵ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। [[ਧਰਮ (ਪੰਥ)|ਧਰਮ]] (2012): ਕੈਥੋਲਿਕ: 57% ( ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ 56% ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ 1%), ਆਰਥੋਡਾਕਸ : 32%, ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟਵਾਦ : 2%, [[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ]] : 0.1%, ਹੋਰ ਧਰਮ: 3%, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ: 4%, [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ]] : 1.9%<ref>{{Cite web |date=29 April 2014 |title=Who is he, the citizen of Lviv? |url=http://city-institute.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=231:who-is-he-the-citizen-of-lviv&catid=1:latest |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429045226/http://city-institute.org/en/index.php?option=com_content&view=article&id=231:who-is-he-the-citizen-of-lviv&catid=1:latest |archive-date=29 April 2014 |access-date=7 August 2023}}</ref> === ਈਸਾਈ ਧਰਮ === ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਈਸਾਈ ਸਮੂਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਸ ਚਰਚਾਂ ਦਾ ਏਪਿਸਕੋਪਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਲ੍ਵੀਵ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਪਾਰਚੀ, ਲਾਤੀਨੀ ਚਰਚ ਦੇ ਲ੍ਵੀਵ ਦੇ ਆਰਚਡੀਓਸੀਸ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਦੇ ਲ੍ਵੀਵ ਦੇ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਪਾਰਚੀ । 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਸੀਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ [[ਪੋਪ]] ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਬੰਧਨ ਨੂੰ 1946 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1989 ਤੋਂ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਯੂਕਰੇਨੀ ਗ੍ਰੀਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ, 11.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਟੋਸੇਫਾਲਸ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ, 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ - ਕੀਵ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ਅਤੇ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਜੂਨ 2001 ਵਿੱਚ, ਪੋਪ ਜੌਨ ਪਾਲ II ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। === ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ === ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ 1941 ਤੱਕ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 45 [[ਸਿਨਾਗੌਗ|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇੱਕ ਅੱਜ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕ੍ਰਾਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਜ਼ੇਡਮੀਏਸੀ ਵਿੱਚ। ਗੋਲਡਨ ਰੋਜ਼ ਸਿਨਾਗੌਗ 1582 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਫੈਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਅਤੇ ਹਾਸੀਦਿਕ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 1941 ਅਤੇ 1944 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯਹੂਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਨਾਗੌਗ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ [[Nazi ghettos|ਘੇਟੋ]] ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ [[ਨਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ|ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪਾਂ]] ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=November 2003 |title=International Forum:"Challenge of Holocaust and Its Lessons" |url=http://www.holocaust.kiev.ua/eng/seminarse/lviv.htm#vip2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308035832/http://www.holocaust.kiev.ua/eng/seminarse/lviv.htm |archive-date=8 March 2012 |website=Lviv Polytechnic National University Regional Holocaust Study Center: Ukrainian Holocaust History Study Center}}</ref> ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸਿਨਾਗੌਗ ਬੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗੋਦਾਮਾਂ ਜਾਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਖਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਨਾਗੌਗ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Entry for L'viv |url=https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/lviv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116213137/https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/lviv |archive-date=16 November 2022 |access-date=16 November 2022 |publisher=[[YIVO]]}}</ref> ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਧੁੰਦਲੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਯਹੂਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਬੇਇਸ ਅਹਾਰੋਨ ਵੀ'ਇਸਰਾਈਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। === ਕਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Lwowska_Galeria_Sztuki_-_Wnętrza_01.JPG|thumb|ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰਾ]] ਕਲਾਤਮਕ ਲਵੀਵ ਦੀ ਰੇਂਜ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋਹਾਨ ਜਾਰਜ ਪਿੰਜ਼ਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਪਿੰਜ਼ਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਲੋਮੀਆ ਕ੍ਰੂਸ਼ੇਲਨਿਤਸਕਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਮਿਲਾਨ]] ਵਿੱਚ ਲਾ ਸਕਾਲਾ ਓਪੇਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਮਾ ਡੋਨਾ ਬਣ ਗਈ। "ਗਰੁੱਪ ਆਰਟਸ" ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1929 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ: [[ਭਵਿੱਖਵਾਦ]], [[ਘਣਵਾਦ]], ਨਵੀਂ ਵਸਤੂਕਤਾ ਅਤੇ [[ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ|ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦ]] । ਐਵਾਂ-ਗਾਰਡ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਹੋਇਆ। " ''ਆਰਟਸ'' " ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਤੇਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਾਰਸਾ, ਕ੍ਰਾਕੋ, ਲੋਡਜ਼ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ। ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ ਨੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਟੋ ਹਾਨ ਨੂੰ 1942 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੀਮਰ ਨੂੰ 1943 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਵਿਟਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Kosmolinska, Natalia (2007).</ref> ਹੈਨਰੀਕ ਸਟ੍ਰੈਂਗ ਅਤੇ ਮਾਰਗਿਟ ਰੀਚ-ਸੀਲਸਕਾ [[ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ|ਹੋਲੋਕਾਸਟ]] (ਜਾਂ ਸ਼ੋਆਹ) ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ। ਆਰਟੇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ 1945 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਗਿਟ ਰੀਚ-ਸਿਲਸਕਾ (1900–1980) ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਿਏਲਸਕੀ (1903–1990) ਸੋਵੀਅਤ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫਰੈਡਰੋ, ਗੈਬਰੀਲਾ ਜ਼ਾਪੋਲਸਕਾ, ਲਿਓਪੋਲਡ ਸਟਾਫ, ਮਾਰੀਆ ਕੋਨੋਪਨਿਕਾ ਅਤੇ ਜਾਨ ਕਾਸਪਰੋਵਿਜ਼ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਲਵੀਵ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 20 ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ ( ਲਵੀਵ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਦ "ਡਜ਼ੀਗਾ" ਗੈਲਰੀ, ਆਰਟ-ਗੈਲਰੀ "ਪ੍ਰਾਈਮਸ", ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜੀ ਵਰਦੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੈਲਰੀ, ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਦੀ ਗੈਲਰੀ "ਜ਼ੇਲੇਨਾ ਕਨਾਪਾ" ਅਤੇ ਹੋਰ)। ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50,000 ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_Opera_House.jpg|thumb|ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਥੀਏਟਰ, ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ]] 1842 ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਬੇਕ ਥੀਏਟਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ|ਮੱਧ ਯੂਰਪ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥੀਏਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1903 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਟੀ-ਥੀਏਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀਏਨਾ ਸਟੇਟ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਅਤੇ [[ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਰਾਮੇ, ਓਪੇਰਾ, ਓਪੇਰੇਟਾ, ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਗੇ ਬਦਲਦੇ ਭੰਡਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਓਪੇਰਾ ਹਾਊਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਓਪੇਰਾ ਦੀਵਾ ਸਲੋਮੀਆ ਕ੍ਰੂਸ਼ੇਲਨਿਤਸਕਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਾਨੋਵਸਕਾ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਏ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਟ੍ਰਿਕਸ, ਓਪੇਰਾ ਕੰਡਕਟਰ ਮੁੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯਹੂਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1941 ਤੋਂ 1944 ਤੱਕ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ 200,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 40 ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Baranovskiy |first=Mikhail |date=202 |title=Tango of Death. A True Story of Holocaust Survivors |url=https://www.amazon.com/Tango-Death-Story-Holocaust-Survivors/dp/B085HHMGMT/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818124211/https://www.amazon.com/Tango-Death-Story-Holocaust-Survivors/dp/B085HHMGMT |archive-date=18 August 2020 |access-date=16 April 2020 |website=Amazon}}</ref> ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਓਪੇਰਾ ਐਂਡ ਬੈਲੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਯੂਕਰੇਨੀ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬੈਲੇ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਥੀਏਟਰ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 10 ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ [[ਯੂਕਰੇਨ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹਨ।  . ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕਈ ਓਪੇਰਾ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਓਪੇਰਾ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਜੀ. ਵਰਡੀ ਦੁਆਰਾ ''ਓਥੇਲੋ'', ''ਆਈਡਾ'', ''ਲਾ ਟ੍ਰਾਵੀਆਟਾ'', ''ਨਾਬੂਕੋ'', ਅਤੇ ''ਏ ਮਾਸਕਡ ਬਾਲ,'' ਜੀ. ਪੁਚੀਨੀ ਦੁਆਰਾ ''ਟੋਸਕਾ'', ''ਲਾ ਬੋਹੇਮ'' ਅਤੇ ''ਮੈਡਮ ਬਟਰਫਲਾਈ'', ਪੀ. ਮਾਸਕਾਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ''ਕੈਵੇਲੇਰੀਆ ਰੁਸਟੀਕਾਨਾ'', ਅਤੇ ਆਰ. ਲਿਓਨਕਾਵਲੋ ਦੁਆਰਾ ''ਪੈਗਲਿਆਚੀ'' (ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ); ਜੀ. ਬਿਜ਼ੇਟ ਦੁਆਰਾ ''ਕਾਰਮੇਨ'' (ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ), ਐਸ. ਮੋਨੀਅਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ''ਦ ਹੌਂਟੇਡ ਮੈਨੋਰ'' (ਪੋਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ) === ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Zabytki_Lwowa_106.jpg|thumb|ਲਵੀਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ]] ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਫਾਰਮੇਸੀ "ਪਿਡ ਚੋਰਨੀਮ ਓਰਲੋਮ" (ਕਾਲੇ ਈਗਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1735 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ - ਇਹ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਫਾਰਮੇਸੀ ਹੈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਗੈਲੀਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ 1868 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸਥਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, 16 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸਤ੍ਹਾ ਕੁੱਲ 700 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਫਾਰਮੇਸੀ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 140,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਲੱਖਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ 12ਵੀਂ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮੱਧਯੁਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਈਕਾਨ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਕਲਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਧਾਤ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮਾਰਕ ਵੀ ਹੈ: ਬੋਹੋਰੋਡਚਾਂਸਕੀ ਆਈਕੋਨੋਸਟੈਸਿਸ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ, 16ਵੀਂ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ, ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਗੋਲਡਸਟਾਈਨ ਦਾ ਜੂਡਾਈਕਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਾਲੋ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 2011 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਸ਼ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਮੂਨੇ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਨ ਪਿਓਟਰ ਨੋਰਬਲਿਨ, ਮਾਰਸੇਲੋ ਬੈਕਸੀਆਰੇਲੀ, ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਵੋਜਨਿਆਕੋਵਸਕੀ, ਐਂਟੋਨੀ ਬਰੋਡੋਵਸਕੀ, ਹੈਨਰੀਕ ਰੋਡਾਕੋਵਸਕੀ, ਆਰਟਰ ਗਰੋਟਗਰ, ਜਾਨ ਮਾਤੇਜਕੋ, ਲੇਨੀਸਕੀ, ਜੈਨਿਸਕੀ, ਜੈਨਿਸਕੀ ਅਲੋਨਿਸਕੀ, ਆਰਟੁਰ ਗਰੋਟਗਰ, ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਵਿਜ਼ੋਲਕੋਵਸਕੀ, ਜੋਜ਼ੇਫ ਚੇਲਮੋੰਸਕੀ, ਜੋਜ਼ੇਫ ਮੇਹੋਫਰ, ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਵਿਸਪਿਅੰਸਕੀ, ਓਲਗਾ ਬੋਜ਼ਨਸਕਾ, ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਸਲੋਵਿੰਸਕੀ, ਜੈਸੇਕ ਮਲਕਜ਼ੇਵਸਕੀ ਮੁੱਖ ਹਨ। === ਸੰਗੀਤ === ਲਵੀਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਓਪੇਰਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ, ਚੈਂਬਰ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਮਬਿਟਾ ਕੋਰਸ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਲਵੀਵ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ, ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ। ਲਵੀਵ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਜ਼ਾਵਰ ਵੁਲਫਗਾਂਗ ਮੋਜ਼ਾਰਟ, ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਲਿਉਡਕੇਵਿਚ, ਵੋਜਸੀਚ ਕਿਲਰ ਅਤੇ ਮਾਈਕੋਲਾ ਕੋਲੇਸਾ । ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਲਬਰਟ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਡੌਪਲਰ (1821–1883) ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬੰਸਰੀ ਦੇ ਸਬਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਮੀਕਜ਼ੀਸਲਾਵ ਹੌਰਸਜ਼ੋਵਸਕੀ (1892–1993) ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਓਪੇਰਾ ਦੀਵਾ ਸਲੋਮੀਆ ਕਰੂਜ਼ਲਨਿਕਾ ਨੇ 1920 ਤੋਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਿਹਾ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਐਡਮ ਹਾਨ ਗੋਰਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। " ''ਪੋਲਿਸ਼ ਰੇਡੀਓ ਲਵੋ'' " ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ ਜੋ 15 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਣ, ਪਾਠ, ਯੁਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:PikkardiyskaTertsia01.jpg|thumb|ਪਿਕਾਰਡੀਅਸਕਾ ਟਰਤਸੀਆ - ਯੂਕਰੇਨੀ ਇੱਕ ਕੈਪੇਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ]] ਪੋਲੈਂਡ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮਿਕ ਲਵੋ ਵੇਵ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੈਬਰੇ - ਰਿਵਿਊ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਟੁਕੜੇ ਸਨ। ਯਹੂਦੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹੈਨਰੀਕ ਵਾਰਜ਼, ਗੀਤਕਾਰ ਇਮੈਨੁਅਲ ਸਜ਼ਲੇਚਟਰ ਅਤੇ ਵਿਕਟਰ ਬੁਡਜ਼ੀੰਸਕੀ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਾਈਕਜ਼ੀਸਲਾ ਮੋਂਡੇਰਰ ਅਤੇ ਅਡੋਲਫ ਫਲੇਸ਼ਰ ("ਅਪ੍ਰੀਕੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਅਤੇ ਉਨਟੇਨਬੌਮ ") ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰੇ ਹੈਨਰੀਕ ਵੋਗੇਲਫੈਂਗਰ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਵਾਜਦਾ ਸਨ ਜੋ ਕਾਮਿਕ ਜੋੜੀ "ਸਜ਼ਜ਼ੇਪਕੋ ਅਤੇ ਟੋਂਕੋ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੌਰੇਲ ਅਤੇ ਹਾਰਡੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਲਵੀਵ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਦੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਲਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓਲੇਹ ਕ੍ਰਿਸਾ, ਓਲੇਕਜ਼ੈਂਡਰ ਸਲੋਬੋਡਿਆਨਿਕ, ਯੂਰੀ ਲਿਸੀਚੇਂਕੋ, ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਚੈਕੋਵਸਕਾ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਈ. ਚੁਪ੍ਰਿਕ, ਵਾਈ. ਏਰਮਿਨ, ਓਕਸਾਨਾ ਰਾਪਿਤਾ ਅਤੇ ਓਲੇਕਜ਼ੈਂਡਰ ਕੋਜ਼ਾਰੇਂਕੋ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਵੀਵ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ-ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੈਂਬਰ ਆਰਕੈਸਟਰਾ "ਲਵੀਵ ਵਰਚੁਓਸੋਸ" 1994 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਵੀਵ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ 16-40 ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ / ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ / ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਬਾਖ, ਕੋਰੇਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਵੋਕਲ ਫਾਰਮੇਸ਼ਨ " ਪਿਕਾਰਡੀਅਸਕਾ ਟਰਤਸੀਆ " ਅਤੇ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਸੌਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ 2004 ਦੀ ਜੇਤੂ ਰੁਸਲਾਨਾ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਕਾਰਡੀਅਸਕਾਟੇਰਸੀਆ 24 ਸਤੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਲਵੀਵ ਆਰਗਨ ਹਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (ਆਰਗਨ, ਸਿੰਫੋਨਿਕ, ਕੈਮਰਾਲ) ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ 50,000 ਸੈਲਾਨੀ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਦਰਜਨਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। ਲਵੀਵ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਕ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਓਕੇਨ ਐਲਜ਼ੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਹੈ। === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Львівський_університет_ім,_Франка.jpg|thumb|ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ]] ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1608 ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ (ਜੇਸੂਟ) ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਟਵਾਰਡੋਵਸਕੀ (1866–1938) ਦੇ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀ, ਜੋ ਕਿ ਲਵੋ-ਵਾਰਸਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਜਿਕ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖਿਆ]] ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇੰਟਰਬੇਲਮ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਗਲਾਬਿਨਸਕੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡੀਨ (1889–1890) ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1908–1909) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 1901 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਵੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਸਤੀਆਂ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਟੀਫਨ ਬਨਾਚ, ਜੂਲੀਅਸ ਸ਼ੌਡਰ ਅਤੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਉਲਮ ਸਨ ਜੋ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਵੌ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਜਿਸਨੇ ਲਵੌ ਨੂੰ "ਵਰਲਡ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਐਨਾਲਿਸਿਸ" ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਵੌ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ। 1852 ਵਿੱਚ ਡਬਲਾਨੀ ਵਿੱਚ, (ਲਵੀਵ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਮੀਲ) ਦੂਰ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅਕੈਡਮੀ ਨੂੰ 1919 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਬੇਲਮ ਪੀਰੀਅਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਲਜ ਲਵੋਵ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਸੀ।1873 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਨੇ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1893 ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਲ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਾਈਖਾਈਲੋ ਹਰੁਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਧਿਐਨਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅੱਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 22 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਵੀਵ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। === ਗਣਿਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Hotel-Atlas-2014.JPG|thumb|ਸਾਬਕਾ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕੈਫੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ]] ਲਵੀਵ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕੈਫੇ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲਵੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਪੋਲਿਸ਼ [[ਹਿਸਾਬਦਾਨ|ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਉਲਮ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਮੈਨਹੈਟਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ|ਮੈਨਹਟਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਥਰਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਟੇਲਰ-ਉਲਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਸਨ, ਸਟੀਫਨ ਬਨਾਚ, ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹਿਊਗੋ ਸਟਾਈਨਹੌਸ, ਕੈਰੋਲ ਬੋਰਸੁਕ, ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਕੁਰਾਟੋਵਸਕੀ, ਮਾਰਕ ਕੈਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ।<ref name="Ulam">Stanislaw M. Ulam, ''Adventures of a Mathematician'', New York: [[Charles Scribner's Sons]], 1976. {{ISBN|0-684-15064-6}}</ref> ਕੈਫੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 27 ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ ਪ੍ਰੋਸਪੇਕਟ (ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਲੀ ਦਾ ਨਾਮ: ''ਉਲਿਕਾ ਅਕਾਡੇਮਿਕਾ'' ) ਵਿਖੇ ਐਟਲਸ ਡੀਲਕਸ ਹੋਟਲ ਹੈ।<ref>[http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/history/Miscellaneous/Scottish_Cafe.html "The Scottish Café in Lvov"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929145904/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/history/Miscellaneous/Scottish_Cafe.html|date=29 September 2007}}, at the [[MacTutor History of Mathematics archive]].</ref> 3 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਗਮੰਟ ਜੈਨਿਸਜ਼ੇਵਸਕੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। === ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ === 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਲਵੀਵ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੂਕਰੇਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਬੁੱਕ ਫੋਰਮ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਫੋਰਮ) ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ (ਲਾਤਿੰਕਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਬਾਰਾਂ ਹਨ " ਵਿਸੋਕੀ ਜ਼ਮੋਕ ", " ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ", "ਲਵੀਵਸਕਾ ਹੈਜ਼ੇਟਾ", "ਰਤੁਸ਼ਾ", ਸੁਬੋਤਨਾ ਪੋਸ਼ਤਾ", "ਹਜ਼ੇਟਾ ਪੋ-ਲਵੀਵਸਕੀ", "ਪੋਸਟਅੱਪ" ਅਤੇ ਹੋਰ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਲਵੀਵ ਟੂਡੇ", "ਚੇਟਵਰ", "ਆਰਆਈਏ" ਅਤੇ "Ї" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। "ਲਵੀਵ ਟੂਡੇ" ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਚੈਨਲ 12 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿੱਜੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: "LUKS", "NTA" ਅਤੇ "ZIK"। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 17 ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚਨਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ZIK", "Zaxid.net", "GAл-info", "Львівський portal" ਅਤੇ ਹੋਰ। ਲਵੀਵ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਘਰ ਹੈ , ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1811 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦੋ-ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ * ''ਕੁਰੀਅਰ ਲਵੋਵਸਕੀ'' : 1883 ਤੋਂ 1935 ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਏਲੀਜ਼ਾ ਓਰਜ਼ੇਸਕੋਵਾ, ਜੈਨ ਕਾਸਪ੍ਰੋਵਿਜ਼, ਬੋਲੇਸਲਾਵ ਲਿਮਨੋਵਸਕੀ, ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਓਰਕਨ ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਫਰੈਂਕੋ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਸਨ। * ''ਸਲੋਵੋ ਲਵੋਵਸਕੀ'' (1895–1939): ਇੱਕ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਲਾਡਿਸਲਾਵ ਰੇਮੋਂਟ, ਹੈਨਰੀਕ ਸਿਏਨਕੀਵਿਜ਼, ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਟੈਟਮਾਜਰ, ਲੀਓਪੋਲਡ ਸਟਾਫ, ਜੇਰਜ਼ੀ ਜ਼ੁਲਾਵਸਕੀ ਅਤੇ ਗੈਬਰੀਏਲਾ ਜ਼ਪੋਲਸਕਾ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਗ੍ਰੈਬਸਕੀ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ''ਸਲੋਵੋ'' ਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ 20,000 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰੇਮੋਂਟ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਕਲੋਪੀ'' ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=20 November 2007 |title=Slowo Polskie – a daily with 100-year tradition |url=http://www.reporterzy.info/article.php?go=historia,13,slowo_polskie_dziennik_z_ponadstuletnia_tradycja |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315054852/https://reporterzy.info/13,slowo-polskie-dziennik-z-ponadstuletnia-tradycj.html |archive-date=15 March 2022 |access-date=3 May 2012 |publisher=Reporterzy.info}}</ref> ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਲੋਵੋ ਨੂੰ 1 ਨਵੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰੋਕਲਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * ''ਜ਼ੇਰਵੋਨੀ ਸਜ਼ਟੈਂਡਰ'' : 1939 ਅਤੇ 1941 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਵ-ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸਮੂਹ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਮੁਏਲ ਜਾਨਕੇਵ ਇਮਬਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣਿਆ। ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ  ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਐਵਾਂ ਗਾਰਦ|ਅਵਾਂਟਗਾਰਡ]] ਕਲਾ ਅਤੇ ਯਿੱਦੀਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਡੇਬੋਰਾ ਵੋਗਲ, ਰੇਚਲ ਔਰਬਾਖ ਅਤੇ ਰੇਚਲ ਕੋਰਨ ਸਨ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਹੋਰ ਯਿੱਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਸਮੇਤ ਡੇਬੋਰਾ ਵੋਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਰਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Центральна_алея_парку_восени.jpg|right|thumb|ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਪਾਰਕ]] [[ਤਸਵੀਰ:Стрийський_парк,_осінь.jpg|thumb|ਸਟ੍ਰੀਸਕੀ ਪਾਰਕ]] ਲਵੀਵ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ ਜ਼ੋਨ, ਤਿੰਨ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ 16 ਕੁਦਰਤੀ ਸਮਾਰਕ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਜਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਝਰਨੇ ਜਾਂ ਝੀਲ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬੈਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪਾਰਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਹੀਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। * ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਪਾਰਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਓਕ ਅਤੇ ਮੈਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। 1773 ਵਿੱਚ ਜੇਸੁਇਟ ਆਰਡਰ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਲੀ ਬੇਗਰ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੁੱਖ 1885-1890 ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। * ਬੋਹਦਾਨ ਖਮੇਲਨੀਤਸਕੀ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੀਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਪਾਰਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਸਰਟ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਹਾਲ, ਸਟੇਡੀਅਮ, ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਜ, ਕਈ ਕੈਫੇ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹਨ। ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਰਿਸ ਵ੍ਹੀਲ ਹੈ। * ਸਟ੍ਰੀਸਕੀ ਪਾਰਕ, ਲਵੀਵ ਹਾਈਟਸ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="auto2">{{Cite web |title=Stryiskyi Park |url=https://lia.lvivcenter.org/en/objects/park-stryiskyi/ |access-date=2024-12-12 |website=Lviv Interactive |language=en}}</ref> 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਰਨੋਲਡ ਰੋਅਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web |title=Lviv old photos, Ukraine |url=https://retrophotos.org/lviv |access-date=2024-12-12 |website=retrophotos.org}}</ref> ਇਸ ਪਾਰਕ ਨੇ 1894 ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ,<ref>{{Cite web |title=Following the Steps of the 1894 General Regional Exhibition in Lviv |url=https://www.lvivcenter.org/en/spatial/general-regional-exhibition/ |access-date=2024-12-12 |website=Lvivcenter |language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.1 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਰਕ ਦੇ ਲਗਭਗ 50 ਹੈਕਟੇਅਰ (ਲਗਭਗ 120 ਏਕੜ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਲਾਅ ਮਿਲੇਗਾ। ਸਟ੍ਰਾਈਸਕੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪਾਤਰ, ਇਵਾਸਿਕ ਟੈਲੀਸਿਕ, ਹੰਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਾ ਇੱਕ ਫੁਹਾਰਾ ਬੁੱਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title="Ivasyk-Telesyk" fountain in Stryiskyi park |url=https://uma.lvivcenter.org/en/photos/3718 |access-date=2024-12-12 |website=Urban Media Archive |language=en}}</ref> * ਜ਼ਨੇਸਿਨਿਆ ਪਾਰਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਸਕੀਇੰਗ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਕਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪ (ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ) ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। * ਸ਼ੇਵਚੇਨਕੀਵਸਕੀ ਹੈ, ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। * ਹਾਈ ਕੈਸਲ ਪਾਰਕ, ਇਹ ਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ( {{Cvt|413|m|ft|abbr=off|disp=or}} 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ) ਅਤੇ {{Cvt|36|ha|abbr=off}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲਾ ਟੈਰੇਸ ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਿਆਜ਼ਾ ਹੋਰਾ (ਪ੍ਰਿੰਸ ਮਾਊਂਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਟੈਰੇਸ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। * ਜ਼ਲੀਜ਼ਨੀ ਵੋਡੀ ਪਾਰਕ, ਪਾਰਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਗ ਜ਼ਲੀਜ਼ਨਾ ਵੋਡਾ (ਆਇਰਨ ਵਾਟਰ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸਨੋਪਕੀਵਸਕਾ ਗਲੀ ਨੂੰ ਨੋਵੀ ਲਵੀਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਲੋਹੇ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀਚ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਰਸਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਾਰਕ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। * ਲੀਚਾਕੀਵਸਕੀ ਪਾਰਕ, 1892 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਰਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1911 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ {{Cvt|18.5|ha|1|abbr=off}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। === ਖੇਡ === ਲਵੀਵ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਪੋਲਿਸ਼ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 1905 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਆਈਸ-ਹਾਕੀ ਮੈਚ ਉੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਨੇੜਲੇ ਸਲਾਵਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਕੀ-ਜੰਪਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਲਵੀਵ ਦੇ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਮੈਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1887 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਲੀਚਾਕੀਵ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਮੁਕਾਬਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਵੀਵ ਦੇ ਐਥਲੀਟ ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਪੋਨੂਰਸਕੀ ਨੇ 1912 ਦੀਆਂ ਸਟਾਕਹੋਮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 9 ਜੁਲਾਈ 1922 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਗਬੀ ਮੈਚ ਪੋਗੋਨ ਲਵੋ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਰਜ਼ੇਲ ਬਿਆਲੀ ਲਵੋ ਦੀ ਰਗਬੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਟੀਮਾਂ - "ਦਿ ਰੈੱਡਜ਼" ਅਤੇ "ਦਿ ਬਲੈਕਸ" ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਰੈਫਰੀ ਰੋਬਿਨੋ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੀ। === ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:EURO_2012_Lvov_clock.jpg|thumb|ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸਪੇਕਟ ਸਵੋਬੌਡੀ (ਫ੍ਰੀਡਮ ਐਵੇਨਿਊ) 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੜੀ, ਜੋ ਯੂਰੋ 2012 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਥੀਏਟਰ]] ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗੋਲ 14 ਜੁਲਾਈ 1894 ਨੂੰ ਪੋਗੋਨ ਲਵੋਵ ਵਿਖੇ ਲਵੋ-ਕ੍ਰਾਕੋਵ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੋਲ ਲਵੀਵ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਲੋਡਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਚੋਮਿਕੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। 1904 ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਤੋਂ ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਹੇਮਰਲਿੰਗ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ, ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਪੋਲਕੀਵਿਚ, 1911 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੋਲਿਸ਼ ਰੈਫਰੀ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਸਾਲ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਜ਼ਾਰਨੀ ਲਵੋਵ 1903 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਗੋਨ ਦਾ ਸੀ, 1913 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਲੱਬ, ਪੋਗੋਨ ਲਵੋ, ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਚਾਰ ਵਾਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ (1922, 1923, 1925 ਅਤੇ 1926)। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਪੋਗੋਨ, ਜ਼ਾਰਨੀ, ਹਾਸਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਲੇਚੀਆ) ਵਿੱਚ ਖੇਡੀਆਂ। ਹਾਸਮੋਨੀਆ ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯਹੂਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਸੀ। ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਜ਼ੀਮੀਅਰਜ਼ ਗੋਰਸਕੀ, ਰਾਈਜ਼ਾਰਡ ਕੋਨਸੇਵਿਕਜ਼, ਮਾਈਕਲ ਮਾਤਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਕਲਾਵ ਕੁਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1900-1911 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਵਾਨ ਬੋਬਰਸਕੀ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਖੇਡ ਸਰਕਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫੀਲਡ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ, ਹਾਕੀ, ਸਕੀਇੰਗ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸਲੇਜ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1908 ਵਿੱਚ "ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਸਰਕਲ" ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। 1911 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ "ਯੂਕਰੇਨ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੋਰਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ - ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ।<ref>[http://www.boberskiy.org.ua/indexe.html "Ivan Bobersky – training of the first teachers of physical training is connected to his name."]</ref> ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਕਲੱਬ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ, ਐਫਸੀ ਰੁਖ ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਐਫਸੀ ਲਵੀਵ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। 1963 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਐਫਸੀ ਕਾਰਪੇਟੀ ਲਵੀਵ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਲੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। === ਸਟੇਡੀਅਮ === * ਯੂਕਰੇਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਤੱਕ ਐਫਸੀ ਕਾਰਪੇਟੀ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਅਰੇਨਾ ਲਵੀਵ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ ਜੋ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋ 2012 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ 20 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=29 October 2011 |title=UEFA EURO 2016 |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7d294b28ab-8c0a222ec278-1000--music-and-fireworks-as-arena-lviv-opens-doors/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606010522/https://www.uefa.com/news/newsid=1706984.html |archive-date=6 June 2020 |access-date=31 March 2020 |website=[[UEFA]]}}</ref> ਅਰੇਨਾ ਲਵੀਵ ਐਫਸੀ ਲਵੀਵ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ 2014 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਖਤਾਰ ਡੋਨੇਟਸਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। * ਐਸਕੇਏ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਪੀਡਵੇਅ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 23,040 ਦਰਸ਼ਕ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। === ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ === ਲਵੀਵ ਦੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਸਕੂਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਾਖ ਹੈ; ਵੈਸਿਲ ਇਵਾਨਚੁਕ, ਲਿਓਨਿਡ ਸਟਾਈਨ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬੇਲਿਆਵਸਕੀ, ਆਂਦਰੇਈ ਵੋਲੋਕੀਟਿਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref>[http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5548 "Lviv&nbsp;– the chess capital of Ukraine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722010540/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5548|date=22 July 2011}}.</ref> ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਅੰਨਾ ਮੁਜ਼ੀਚੁਕ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਸਪੀਡਵੇਅ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਪੀਡਵੇਅ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ SKA ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=19 November 2011 |script-title=uk:ФК "Львів" повертається до рідного міста |trans-title=FC Lviv returns to its native city |url=http://www.ua-football.com/ukrainian/first/4ec50330.html |access-date=19 November 2011 |publisher=ua-football.com |language=uk}}</ref> ਲਵੀਵ ਨੇ 2022 ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=5 November 2013 |title=Lviv officially enters race to stage 2022 Winter Olympics and Paralympics |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1016812/lviv-officially-enters-race-to-stage-2022-winter-olympics-and-paralympics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002121132/https://www.insidethegames.biz/articles/1016812/lviv-officially-enters-race-to-stage-2022-winter-olympics-and-paralympics |archive-date=2 October 2023 |access-date=7 March 2022 |website=www.insidethegames.biz}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 June 2014 |title=Ukraine's Lviv withdraws bid for 2022 Winter Games |url=https://apnews.com/general-news-d65cf71209c8479084ceda139ee46449 |access-date=19 December 2024 |website=AP News}}</ref> == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Lvivrynok2018.jpg|right|thumb|ਮਾਰਕੀਟ (ਰਿਨੋਕ) ਚੌਕ]] ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਟਲ ਕਮਰੇ, 1,300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਫ਼ੇ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ<ref>{{Cite web |date=16 October 2017 |title=Експерти підрахували кількість магазинів, ресторанів і кафе у найбільших містах України Источник |url=https://informator.news/eksperty-pidrahuvaly-kilkist-mahazyniv-restoraniv-kafe-u-najbilshyh-mistah-ukrajiny/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014403/https://informator.news/eksperty-pidrahuvaly-kilkist-mahazyniv-restoraniv-kafe-u-najbilshyh-mistah-ukrajiny/ |archive-date=10 January 2019 |access-date=9 January 2019 |website=ІНФОРМАТОР}}</ref> ਮੁਫ਼ਤ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਜ਼ੋਨ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ) ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਵਿੱਚ 40% ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰ ਹੈ।<ref name="BBCLviv2012">[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15983012 Two cities prepare for Euro 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125112003/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15983012|date=25 November 2018}}, [[BBC News]] (2 December 2011)</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਸਕੁਏਅਰ (ਯੂਕਰੇਨੀ: ਪਲੋਸ਼ਚਾ ਰਾਇਨੋਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 18,300 ਵਰਗ ਮੀਟਰ (196,980 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਵਰਗ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਬਲੈਕ ਹਾਊਸ (ਯੂਕਰੇਨੀ: ਚੋਰਨਾ ਕਾਮਿਆਨਿਤਸੀਆ), ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਡੌਰਮਿਸ਼ਨ ਚਰਚ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਹੈ; ਜੇਸੁਇਟ ਆਰਡਰ ਦਾ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਚਰਚ (ਲਵੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ); ਕੋਰਨੀਆਕਟ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਲਵੀਵ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਲਾਤੀਨੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਆਫ਼ ਦ ਅਸੰਪਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਮੈਰੀ ; ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗਿਰਜਾਘਰ ਆਫ਼ ਦ ਗ੍ਰੀਕ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ; ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਕਾਰਪਸ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ; ਬੋਇਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਚੈਪਲ ; ਲਵੀਵ ਹਾਈ ਕਿਲ੍ਹਾ (Ukrainian: Vysokyi Zamok) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ; ਲੁਬਲਿਨ ਟੀਲੇ ਦਾ ਯੂਨੀਅਨ ; ਲੀਚਾਕੀਵਸਕੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਵੋਬਡੀ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟ ਜੋ ਕਿ ਲਵੀਵ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਗਲੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਓਪੇਰਾ ਐਂਡ ਬੈਲੇ, ਪੋਟੋਕੀ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਬਰਨਾਰਡਾਈਨ ਚਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<gallery mode="packed" caption="ਭੂਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨ"> ਤਸਵੀਰ:2019.08.25.1442.04._Львів_пл.Соборна_Церква_св.Андрія.jpg|alt=Bernardine Church|ਬਰਨਾਰਡਾਈਨ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Interior_of_Dominican_church,_Lviv,_2009.jpg|alt=Dominican Church|ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਚਰਚ ਤਸਵੀਰ:Дворец_Потоцких.jpg|alt=Potocki Palace|ਪੋਟੋਕੀ ਪੈਲੇਸ ਤਸਵੀਰ:StGeorgeCathedral_Lviv.JPG|alt=St. George's Cathedral, Lviv|ਸੇਂਟ ਜੌਰਜ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ, ਲਵੀਵ ਤਸਵੀਰ:LvivOldTown1.jpg|alt=View of Old Town, a UNESCO World Heritage Site|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ]], ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ </gallery> === ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Скульптор_відтворює_із_шоколаду_фігури_левів.jpg|thumb|240x240px|ਚਾਕਲੇਟ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਲਵਾਈ [[ਚੌਕਲੇਟ|ਚਾਕਲੇਟ]] ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵੀਅਨ ਬੱਟੀਰੀ (ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਵੀਵੀਅਨ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਲਵੀਵੀਅਨ ਗਵਾਰਾ (ਗੱਲਬਾਤ) ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Lviv dialect |url=http://balzatul.multiply.com/journal/item/1051 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209084934/http://balzatul.multiply.com/journal/item/1051 |archive-date=9 February 2012 |access-date=3 May 2012 |publisher=Balzatul.multiply.com}}</ref> ''ਵੇਸੋਲਾ ਲਵੋਵਸਕਾ ਫਾਲਾ'' ( ''ਲੋਵ ਦੀ ਮੈਰੀ ਵੇਵ'' ਲਈ ਪੋਲਿਸ਼) ''ਸਜ਼ਕਜ਼ੇਪਕੋ'' ਅਤੇ ''ਟੋਂਕੋ'' ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਲਿਸ਼ ਰੇਡੀਓ ਲਵੋ ਦਾ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਬੇਡਜ਼ੀ ਲੇਪੀਜ'' ਅਤੇ ''ਦ ਵੈਗਾਬੌਂਡਜ਼'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਮੌਰਿਸ ਐਲ. ਵੈਸਟ ਦੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 1968 ਦੇ ਫਿਲਮ ਰੂਪਾਂਤਰ, ''ਦ ਸ਼ੂਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਫਿਸ਼ਰਮੈਨ'', ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਨੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਫੀ ਅਤੇ ਚਾਕਲੇਟ ਤਿਉਹਾਰ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਛੁੱਟੀ, ਪੰਪਖੁ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਬਟਯਾਰ ਦਾ ਦਿਨ, ਸਾਲਾਨਾ ਰੋਟੀ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਓਪੋਲਿਸ ਜੈਜ਼ ਫੈਸਟ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੈਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ; ਲਿਓਪੋਲਿਸ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ, ਵਿੰਟੇਜ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ; ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਰਚੁਓਸੀ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ; ਸਟਾਰ ਮਿਸਟੋ ਰੌਕ ਫੈਸਟ; ਮੱਧਯੁਗੀ ਤਿਉਹਾਰ ਲਵੀਵ ਲੈਜੇਂਡ; ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਟਨੋਵਾਇਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤਿਉਹਾਰ; ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਵਿਜ਼-ਆਰਟ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਗੋਲਡਨ ਲਾਇਨ; ਲਵੀਵ ਲੂਮਿਨਸ ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ; ਸਮਕਾਲੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕੰਟ੍ਰਾਸਟ; ਲਵੀਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕ੍ਰੇਨਾ ਮਰੀ; ਗੈਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਵੀਵ ਔਨ ਏ ਪਲੇਟ; ਆਰਗਨ ਸੰਗੀਤ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡਾਇਪਾਸਨ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕਿਨੋਲੇਵ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਵੀਵਕਲੇਜ਼ਫੈਸਟ; ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਫੈਸਟੀਵਲ ਮੀਡੀਆਡੇਪੋ। ਲਵੀਵ ਸਟੀਪਨ ਬਾਂਡੇਰਾ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸ਼ੁਖੇਵਿਚ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਖੇਤਰੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ, 2021 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite web |last=Tymotsko |first=Roman |date=19 March 2021 |title=Local governments name stadiums after Bandera and Shukhevych, provoking protest from Israel and Poland |url=https://www.ukrweekly.com/uwwp/local-governments-name-stadiums-after-bandera-and-shukhevych-provoking-protest-from-israel-and-poland/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227100758/https://www.ukrweekly.com/uwwp/local-governments-name-stadiums-after-bandera-and-shukhevych-provoking-protest-from-israel-and-poland/ |archive-date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |website=The Ukrainian Weekly}}</ref> ਬਾਂਡੇਰਾ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=January 2022 |title=Hundreds of Ukrainian nationalists march in honor of Nazi collaborator |url=https://www.timesofisrael.com/hundreds-of-ukrainian-nationalists-march-in-in-honor-of-nazi-collaborator/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227100757/https://www.timesofisrael.com/hundreds-of-ukrainian-nationalists-march-in-in-honor-of-nazi-collaborator/ |archive-date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |website=The Times of Israel}}</ref> 1940 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਖੇਵਿਚ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ (OUN) ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Israeli Envoy in Ukraine Slams Naming of Soccer Stadium in Honor of Nazi Ally Roman Shukhevych |url=https://www.algemeiner.com/2021/03/09/israeli-envoy-in-ukraine-slams-naming-of-soccer-stadium-in-honor-of-nazi-ally-roman-shukhevych/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227111348/https://www.algemeiner.com/2021/03/09/israeli-envoy-in-ukraine-slams-naming-of-soccer-stadium-in-honor-of-nazi-ally-roman-shukhevych/ |archive-date=27 February 2022 |access-date=27 February 2022 |website=Algemeiner.com}}</ref> === ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ === [[ਤਸਵੀਰ:Electron_1179_(2).jpg|thumb|ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਵੀਵ ਟਰਾਮ]] ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਾਮਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 5 ਮਈ 1880 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਮਈ 1894 ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਲਾਈਨ 1908 ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1922 ਵਿੱਚ ਟਰਾਮਵੇਅ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਲਾਈਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਟੜੀਆਂ ਤੰਗ-ਗੇਜ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਲਈ ਅਸਾਧਾਰਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਦੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਆਸਟ੍ਰੋ-ਹੰਗਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਮੱਧਯੁਗੀ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਲਵੀਵ ਟਰਾਮਵੇਅ ਸਿਸਟਮ ਹੁਣ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (47 ਮੀਲ) ਦੇ ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 220 ਕਾਰਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਈ ਟਰੈਕਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਮ/ਟਰਾਲੀਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ 5 UAH ਸੀ (ਘਟੀ ਹੋਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਟਿਕਟ 2.5 UAH ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ)। ਟਿਕਟ ਡਰਾਈਵਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਨਵੇਂ "ਆਜ਼ਾਦ" ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 27 ਨਵੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਟਰਾਮਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਫਲੈਟਾਂ ਦੇ ਬਲਾਕਾਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 100 ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ - ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਕੋਡਾ 14Tr ਅਤੇ LAZ 52522 । 2006 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਲਵੀਵ ਬੱਸ ਫੈਕਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ 11 ਆਧੁਨਿਕ ਲੋ-ਫਲੋਰ ਟਰਾਲੀਬੱਸਾਂ (LAZ E183) ਖਰੀਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਨਤਕ ਬੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ-ਬੱਸਾਂ (ਅਖੌਤੀ ''ਮਾਰਸ਼ਰੁਤਕਾ'' ) ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ LAZ ਅਤੇ MAN ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 52 ਜਨਤਕ ਬੱਸ ਰੂਟ ਸਨ। === ਰੇਲਵੇ === [[ਤਸਵੀਰ:Lviv_railway_station2.png|thumb|ਲਵੀਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਲ]] ਆਧੁਨਿਕ ਲਵੀਵ ਇੱਕ ਹੱਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਨੌਂ ਰੇਲਵੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਰੇਲਵੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ 4 ਨਵੰਬਰ 1861 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁੱਖ ਲਵੀਵ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਸਾਡਲੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1904 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤਰ-ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਵੋਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਪੋਲਿਸ਼ ਸਟੇਟ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1939 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਵੋਵ ਜੰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਨ - ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਵੋਵ ਗਲੋਵਨੀ (ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨੀ: ਲਵੀਵ ਹੋਲੋਵਨੀ), ਲਵੋਵ ਕਲੇਪਾਰੋ (ਹੁਣ ਲਵੀਵ ਕਲੇਪਾਰਿਵ), ਲਵੋਵ Łyczaków (ਹੁਣ ਲਵੀਵ ਲੀਚਾਕੀਵ), ਅਤੇ ਲਵੋਵ ਪੋਡਜ਼ਾਮਚੇ (ਹੁਣ ਲਵੀਵ ਪਿਡਜ਼ਾਮਚੇ)। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤ 1939 ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 73 ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 56 ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ 17 ਤੇਜ਼ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲਵੋਵ ਦੂਜੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਰਲਿਨ, ਬੁਖਾਰੇਸਟ ਅਤੇ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>Urzędowy Rozkład Jazdy i Lotów PKP, Lato 1939 (Polish State Railroads Timetable, Summer 1939)</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਨੇੜਲੀ ਪੋਲਿਸ਼-ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਰਹੱਦ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ਼ੇਮਿਸਲ ਰਾਹੀਂ) ਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਅਤੇ ਹੰਗਰੀ ([[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]]) ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਪਰਕ ਹਨ। ਕਈ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਰੇਲਵੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੱਸਾਂ ਅਕਸਰ " ਸ਼ੈਂਗਨ " ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰੇਲਬੱਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੋਟਰ-ਰੇਲ ਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਲਵੀਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਫੇਰੇ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਰੇਲਬੱਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਸਿੰਗਲ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ 1.50 UAH ਸੀ। 15 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ, ਰੂਟ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ === [[ਤਸਵੀਰ:Ethiopian_Airlines_Boeing_767-300ER_(ET-AMG)_at_Lviv_International_Airport.jpeg|thumb|ਲਵੀਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1884 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਐਸਟ੍ਰੋਨਾਟਾ'' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦਾ ਵਜੂਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। 1909 ਵਿੱਚ ਐਡਮੰਡ ਲਿਬਾਂਸਕੀ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ 'ਤੇ ਅਵੀਆਟਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨ ਡ੍ਰਜ਼ੇਵੀਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਗਮੰਟ ਸੋਚਾਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਵੀਆਟਾ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਸੰਗਠਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਪਹਿਲੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ 1910 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Zdzislaw Sikorski, Lotniczy Lwow">{{Cite web |title=Zdzislaw Sikorski, Lotniczy Lwow |url=http://www.lwow.home.pl/semper/lotniczy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305172622/http://www.lwow.home.pl/semper/lotniczy.html |archive-date=5 March 2012 |access-date=3 May 2012 |publisher=Lwow.home.pl}}</ref> 1913-1914 ਵਿੱਚ ਭਰਾਵਾਂ ਟੈਡਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਵਲਾਡੀਸਲਾਵ ਫਲੋਰੀਆਨਸੀ ਨੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਫੀਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਲੋਰੀਆਨਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਪਹਿਲਾ ਪੋਲਿਸ਼-ਬਣਾਇਆ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। 5 ਨਵੰਬਰ 1918 ਨੂੰ, ਸਟੀਫਨ ਬਾਸਟਾਇਰ ਅਤੇ ਜਾਨੂਜ਼ ਡੀ ਬਿਊਰੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮਲੇ ਨੇ ਲਵੀਵ ਦੇ ਲੇਵਾਂਡੋਵਕਾ (ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨੀ: ਲੇਵਾਂਡੀਵਕਾ) ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ।<ref name="Zdzislaw Sikorski, Lotniczy Lwow2">{{Cite web |title=Zdzislaw Sikorski, Lotniczy Lwow |url=http://www.lwow.home.pl/semper/lotniczy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305172622/http://www.lwow.home.pl/semper/lotniczy.html |archive-date=5 March 2012 |access-date=3 May 2012 |publisher=Lwow.home.pl}}</ref> ਇੰਟਰਬੇਲਮ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਲਵੋ ਗਲਾਈਡਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਜ਼ਮੀਚੋਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਾਈਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਸੀ ਜੋ 1932 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਲਵੋ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਗਲਾਈਡਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਸਥਾਨ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੋਈ। ਇੰਟਰਵਾਰ ਲਵੋਵ ਪੋਲਿਸ਼ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਏਅਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਰੈਜੀਮੈਂਟ 1924 ਵਿੱਚ ਸਕਨੀਲੋਵ (ਅੱਜ ਯੂਕਰੇਨੀ: ਸਕਨੀਲਿਵ) ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਲਵੋਵ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="europe-airports">{{Cite web |title=Europe Airports – Lviv (LWO) |url=http://www.europe-airports.com/ukraine/show-airport.php?code=LWO |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304130608/http://www.europe-airports.com/ukraine/show-airport.php?code=LWO |archive-date=4 March 2012 |access-date=3 May 2012 |publisher=Europe-airports.com}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਵੋਵ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਲਵੋਵ ਡੈਨੀਲੋ ਹਾਲਿਤਸਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (LWO) ਮਿਲਿਆ।<ref name="New terminal of the Lviv Airport">{{Cite web |title=New terminal of the Lviv Airport |url=http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=245126146&cat_id=244314975 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522135150/http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=245126146&cat_id=244314975 |archive-date=22 May 2013 |access-date=19 February 2013 |publisher=kmu.gov.ua}}</ref> 2012 UEFA ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ $200 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟਰਮੀਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>[http://zik.com.ua/en/news/2008/05/27/137795 Modernization of Lviv airport for Euro-2012 finals to cost $200 million. ]</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਬੱਸ ਨੰਬਰ 48 ਅਤੇ ਨੰਬਰ 9 ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸਾਈਕਲ ਲੇਨ === ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ 9-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ [1] - ਸਾਲ 2019 ਤੱਕ 270 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (168 ਮੀਲ) ਸਾਈਕਲ ਲੇਨਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title= |url=http://www.city-adm.lviv.ua/news/images/stories/program_bicycle_network_lviv.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717123621/http://www.city-adm.lviv.ua/news/images/stories/program_bicycle_network_lviv.pdf |archive-date=17 July 2011 |website=www.city-adm.lviv.ua}}</ref> ਲਵੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਾਈਕਡੇ<ref>{{Cite web |title=bikeday.org.ua |url=http://www.bikeday.org.ua |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302160044/http://www.bikeday.org.ua/ |archive-date=2 March 2013 |access-date=16 February 2013 |publisher=bikeday.org.ua}}</ref> ਜਾਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਵੀਕ<ref>{{Cite web |title=Downloads &#124; Event Reports |url=http://www.mobilnist.org.ua/en/downloads/doc_download/43-european-mobility-week-2011-in-lvivukraine.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317020347/http://www.mobilnist.org.ua/en/downloads/doc_download/43-european-mobility-week-2011-in-lvivukraine.html |archive-date=17 March 2013 |access-date=16 February 2013 |publisher=Mobilnist.org.ua}}</ref> ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮ ਲਵੀਵ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੱਕ, 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5 ਮੀਲ) ਨਵਾਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ 2011 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (31 ਮੀਲ) ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਸਲਾਹਕਾਰ - ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਅਹੁਦਾ - ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਮਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਕਾਰਨ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਅੱਪਡੇਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬਾਈਕ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੈਕਸਟਬਾਈਕ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ - ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ। ਨਵੀਆਂ ਬਾਈਕ ਲੇਨਾਂ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜੋ ਲਵੀਵ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਈਕ-ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਵੀਵ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ 2020 ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਲੇਨ (268 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਂ 167 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬਾਈਕ ਕਿਰਾਏ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਸਿੱਖਿਆ === [[ਤਸਵੀਰ:Львівська_політехніка_1.jpg|right|thumb|[[Lviv Polytechnic|ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Palace_of_Turkull-Comello_Lviv.jpg|right|thumb|[[Lviv National Stepan Gzhytsky University of Veterinary Medicine and Biotechnology|ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੀਪਨ ਗਜ਼ਿਤਸਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]]]] ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12 [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]], 8 ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਵੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ ; ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕੰਡੈਂਸਡ ਮੈਟਰ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ; ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ [[ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਸੈੱਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ]] ; ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼; ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਨਿਊਰੋ-ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਲ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਇਨ ਪਾਵਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ; ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਈਕੋਲੋਜੀ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਲੂਨੋਖੋਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੇਨੇਰਾ ਲੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਬ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਔਰਬਿਟਲ ਸ਼ਟਲ ਬੁਰਾਨ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਲਵੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ: ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਵੀਵ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਸਪਸ਼ਨ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜੇਸੁਇਟ ਕਾਲਜੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। '''ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਅਕ ਪੱਧਰ''' : <ref>{{Cite web |title=Social Portrait of Lviv resident |url=http://www.city-institute.org/en/Socio/Social_portrait_Eng.jpg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205154901/http://www.city-institute.org/en/Socio/Social_portrait_Eng.jpg |archive-date=5 December 2014 |access-date=7 August 2023 |website=Lviv City Institute}}</ref> * ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ: 10% * ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ: 25% * ਅਧੂਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ (ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ): 13% * ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ (ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ): 51% * ਪੀਐਚਡੀ (ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ): ਲਗਭਗ 1% '''ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ''' * ਇਵਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਵੀਵ * ਲਵੀਵ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ * ਡੈਨੀਲੋ ਹੈਲਿਤਸਕੀ ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * ਲਵੀਵ ਸਟੀਪਨ ਗਜ਼ਿਤਸਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਵੈਟਰਨਰੀ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਰੈਸਟਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ * ਯੂਕਰੇਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ * ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ * ਲਵੀਵ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੇਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * ਲਵੀਵ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ * ਲਵੀਵ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ * ਲਵੀਵ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ਸੇਫਟੀ * ਲਵੀਵ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ==== ਭਾਈਵਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ==== 7 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ, ਲਵੀਵ ਅਤੇ ਕੋਬੇ ਦੇ ਮੇਅਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਨੇ 13 ਮਈ 2024 ਨੂੰ ਲਵੀਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਵੀ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 7ijwy65rqtxxdmtgdvkxl1fjm9mf4dd ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ 0 204945 844670 844601 2026-08-19T17:33:53Z Nitesh Gill 8973 844670 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox church|name=Saint Sophia Cathedral, Kyiv|native_name=Софійський собор|caption=|coordinates={{Coord|format=dms|display=title}}|location=[[Shevchenkivskyi District, Kyiv|Shevchenkivskyi District]], [[Kyiv]]<!-- see [[WP:KYIV]] for spelling conventions in this article -->|country=[[Ukraine]]|dedication=[[Holy Wisdom]] (Hagia Sophia)|heritage designation=|style=[[Byzantine architecture]],<br /> [[Ukrainian Baroque]]|website={{URL|https://sofiia-kyivska.ua/}}}}ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੀਵਨ ਰੂਸ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਕਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀਵ ਦਾ ਗੁਫਾ ਮੱਠ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੱਠੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਮੇਤ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਘੰਟਾ ਘਰ|ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ]] ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]] ਅਧੀਨ ਸੰਤ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੀਵ ਪੇਚੇਰਸਕ ਲਾਵਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਗਿਰਜਾਘਰ ਪਰਿਸਰ 'ਸੋਫੀਆ ਆਫ਼ ਕੀਵ' ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਖਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਪਰਿਸਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। === ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Kyev_Zakrvsky_map_05_(cropped).png|thumb|{{Interlanguage link|Nikolai Zakrevsky|uk|Закревський Микола Васильович}}, ''ਕੀਵ ਦੇ ਵਰਣਨ'' (1868) ਤੋਂ "ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਵ ਦੀ ਯੋਜਨਾ" ਦਾ ਵੇਰਵਾ]] {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 800 | header = | footer = | align = center | image1 = Princely group portrait. South wall of the nave. - Google Art Project.jpg | alt1 = aaa | caption1 = A Princely group portrait (south wall of the [[nave]]) | image2 = The maine dome in interior 05.jpg | alt2 = bbb | caption2 = The cathedral's interior by the central dome | image3 = Jude the Apostle.jpg | alt3 = ccc | caption3 = The Jude the Apostle mosaic | image4 = Софійський собор12.jpg | alt4 = ddd | caption4 = A view of the exterior brickwork }} === 16ਵੀਂ – 19ਵੀਂ ਸਦੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Sazhin_Saint_Sophia's_Cathedral_in_Kiev.jpg|thumb| ਮਿਖਾਇਲ ਸਾਜ਼ਿਨ, ''ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ'' (1854), ਵਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਸਰੋਤ == * {{Cite journal|last=Berezhynsky|first=Volodymyr|date=1996|title=Війни Київської Русі з печенями|trans-title=Wars of Kievan Rus' with the Pechenegs|url=http://history.org.ua/JournALL/journal/1996/6/10.pdf|journal=Ukrainian Historical Journal|language=uk|location=Kyiv, Ukraine|volume=6|pages=115{{ndash}}119|issn=0130-5247|ref=}} * {{Cite journal|last=Boeck|first=Elena|date=2009|title=Simulating the Hippodrome: The Performance of Power in Kiev’s St. Sophia|url=https://www.jstor.org/stable/40645508|journal=The Art Bulletin|volume=91|issue=3|page=|pages=283{{ndash}}301|url-access=registration|ref=}} * {{Cite journal|last=Bon|first=Oleksandr|date=2020|title=Sofia Commission of VUAK: Archaeological research in Sofia Kyivskaya in the 1920s|url=https://elibrary.kubg.edu.ua/id/eprint/39048/1/O_Bon_SOFIUKVYAKYARVSKV1920RR_KIC%202021_1_KUBGI%20IFF.pdf|journal=Documentary and archaeological materials Pricarpathian and Volini|language=uk|location=Kyiv, Ukraine|publisher=Borys Hrinchenko Kyiv University|pages=458{{ndash}}466|doi=10.33402/mdapv.2020-24-458-466|issn=2223-1218}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Moscow, Russia}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Oakland, California}} * {{Cite journal|last=Orlenko|first=Mykola|last2=Ivashko|first2=Yulia|last3=Ding|first3=Yang|date=2022|title=Fresco wall painting and its regional modifications|url=https://ijcs.ro/public/IJCS-22-05_Orlenko.pdf|journal=International Journal of Conservation Science|volume=13|issue=1|pages=57{{ndash}}72|issn=2067-533X}} * {{Cite book|deadurl=Serhii Plokhy|location=London}} * {{Cite book|location=New York}} Also [https://uvan.org/wp-content/uploads/2014/06/Annals-of-UVAN-1954-4-Sofia_1-of-9.pdf here]. * {{Cite journal|last=Prelovska|first=I.M.|date=2017|title=Деякі обставини утворення державного заповідника “софія київська” у 1930-х pp.|trans-title=Some circumstances of the formation of the State Reserve “Sofia Kyivska” in the 1930s|url=https://vitaantiqua.org.ua/wp-content/uploads/2017/02/03VAmusPrelovska.pdf|journal=Vita Antiqua|language=uk|pages=20{{ndash}}27}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=Cross|first=Samuel H.|last2=Morgilevski|first2=H.V.|last3=Conant|first3=K.J.|date=1936|title=The Earliest Mediaeval Churches of Kiev|url=https://www.jstor.org/stable/2848541|journal=Speculum|volume=11|issue=4|page=|pages=477{{ndash}}499|doi=|url-access=subscription|ref=none|via=JSTOR}} *   *   * {{Cite book|location=Leningrad, USSR}} * {{Cite book|location=Leningrad, USSR}} * {{Cite book|location=Kyiv, Ukraine}} * {{Cite journal|last=Shevtsova|first=Galyna|last2=Gorbyk|first2=Olena|last3=Mezhenna|first3=Nataliia|last4=Chobitko|first4=Oksana|last5=Kozak|first5=Yurii|last6=Andropova|first6=Olga|date=2020|title=The Architecture of the Cathedral of Saint Sophia in Kyiv: Uniqueness and Universality in Historical Cultural Spaces|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1757-899X/960/2/022105|journal=IOP|series=IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, Volume 960, 5th World Multidisciplinary Civil Engineering-Architecture-Urban Planning Symposium – WMCAUS 15-19 June 2020, Prague, Czech Republic|publisher=IOP Publishing Ltd|doi=10.1088/1757-899X/960/2/022105|ref=none|doi-access=free}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons}} * [http://travel.kyiv.org/old/churches/uach2_e.htm ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ] - ''travel.kyiv.org'' ਤੋਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ * [http://www.icon-art.info/location.php?lng=en&loc_id=148 ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ, ਯੂਕਰੇਨ] - ਚਿੱਤਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ''icon-art.info'' ਤੋਂ * ਗੂਗਲ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਦੇ ਅੰਦਰ [https://artsandculture.google.com/partner/st-sophia-of-kyiv?hl=en ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ] * [https://saintsophia.dh.gu.se/ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ] ਡਿਜੀਟਲ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਟੇਨਬਰਗ ਰਿਸਰਚ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] repc3bkzecpl5lckkcul8mwk1yz8xeo ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ 0 204948 844660 844633 2026-08-19T16:28:15Z Nitesh Gill 8973 844660 wikitext text/x-wiki ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੈਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ)। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist੶}} tkrtoiadu5c1hdu6mf0utb2yx7a1ouk 844661 844660 2026-08-19T16:28:31Z Nitesh Gill 8973 /* ਹਵਾਲੇ */ 844661 wikitext text/x-wiki ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੈਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ)। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} h2b3t7plb8bo4ihwvifjqvhwm29bakt 844663 844661 2026-08-19T16:49:25Z Nitesh Gill 8973 844663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੈਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ)। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} mtc8a9gj97j5e7ur23avjol6rbcb1gf 844664 844663 2026-08-19T16:55:34Z Nitesh Gill 8973 844664 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} m9uwygkez31eeswlzdux7sun497jsdj 844665 844664 2026-08-19T17:13:02Z Nitesh Gill 8973 844665 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਦੰਤਕਥਾ == [[File:Ellora-caves-1.jpg|thumb|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਵ (ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਦੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਖੱਬੇ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹਿਮਾਵਤ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ - ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਹੈ।<ref>[http://www.euttaranchal.com/uttarakhand/gauri-kund Gauri Kund]</ref> ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨ-ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ।<ref name =roma>{{Cite book|author= Roma Bradnock|title= Indian Himalaya handbook|work=Kedarnath|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&pg=PA114|publisher= Footprint Travel Guides|year= 2000|isbn=9781900949798}}</ref> ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name=trig/><ref name=badri>{{Cite web|url=http://www.badrikedar.com/temple/Triyuginarayan.html|title= Triyuginarayan Temple|accessdate=25 July 2009|publisher=Kedarnath.com}}</ref><ref name = bansal/> ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ-ਪੁਰਾਣ (ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=Mittal>{{Cite book|last=Mittal|first=Sushil|author2=G.R.Thursby |title= The Hindu world|url = https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&q=Triyuginarayan|work=Triyuginarayan temple|page=480|accessdate=14 August 2009 |publisher= Routledge|year=2004|isbn= 9780415215275}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।<ref name=vishnu/><ref name=trig/> ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ, ਰੁਦਰ-ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਰਸਵਤੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=trig/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} 0chpoop2al90dtzozl63kkkdogizj1g 844666 844665 2026-08-19T17:13:44Z Nitesh Gill 8973 /* ਦੰਤਕਥਾ */ 844666 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਦੰਤਕਥਾ == [[File:Ellora-caves-1.jpg|thumb|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਵ (ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਦੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਖੱਬੇ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹਿਮਾਵਤ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ - ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਹੈ।<ref>[http://www.euttaranchal.com/uttarakhand/gauri-kund Gauri Kund]</ref> ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨ-ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ।<ref name =roma>{{Cite book|author= Roma Bradnock|title= Indian Himalaya handbook|work=Kedarnath|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&pg=PA114|publisher= Footprint Travel Guides|year= 2000|isbn=9781900949798}}</ref> ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name=badri>{{Cite web|url=http://www.badrikedar.com/temple/Triyuginarayan.html|title= Triyuginarayan Temple|accessdate=25 July 2009|publisher=Kedarnath.com}}</ref><ref name = bansal/> ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ-ਪੁਰਾਣ (ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=Mittal>{{Cite book|last=Mittal|first=Sushil|author2=G.R.Thursby |title= The Hindu world|url = https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&q=Triyuginarayan|work=Triyuginarayan temple|page=480|accessdate=14 August 2009 |publisher= Routledge|year=2004|isbn= 9780415215275}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।<ref name=vishnu/><ref name=trig/> ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ, ਰੁਦਰ-ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਰਸਵਤੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=trig/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} 6p4jxo9xgbn8myduk3jg5xe8j6qn0cf 844667 844666 2026-08-19T17:14:32Z Nitesh Gill 8973 /* ਦੰਤਕਥਾ */ 844667 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਦੰਤਕਥਾ == [[File:Ellora-caves-1.jpg|thumb|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਵ (ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਦੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਖੱਬੇ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹਿਮਾਵਤ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ - ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਹੈ।<ref>[http://www.euttaranchal.com/uttarakhand/gauri-kund Gauri Kund]</ref> ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨ-ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ।<ref name =roma>{{Cite book|author= Roma Bradnock|title= Indian Himalaya handbook|work=Kedarnath|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&pg=PA114|publisher= Footprint Travel Guides|year= 2000|isbn=9781900949798}}</ref> ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badrikedar.com/temple/Triyuginarayan.html|title= Triyuginarayan Temple|accessdate=25 July 2009|publisher=Kedarnath.com}}</ref> ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ-ਪੁਰਾਣ (ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=Sushil|author2=G.R.Thursby |title= The Hindu world|url = https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&q=Triyuginarayan|work=Triyuginarayan temple|page=480|accessdate=14 August 2009 |publisher= Routledge|year=2004|isbn= 9780415215275}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।<ref name=vishnu/><ref name=trig/> ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ, ਰੁਦਰ-ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਰਸਵਤੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=trig/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} dbvoihwppf951p4111l1wczu7sxtbug 844668 844667 2026-08-19T17:16:15Z Nitesh Gill 8973 /* ਦੰਤਕਥਾ */ 844668 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਦੰਤਕਥਾ == [[File:Ellora-caves-1.jpg|thumb|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਵ (ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਦੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਖੱਬੇ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹਿਮਾਵਤ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ - ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਹੈ।<ref>[http://www.euttaranchal.com/uttarakhand/gauri-kund Gauri Kund]</ref> ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨ-ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ।<ref name =roma>{{Cite book|author= Roma Bradnock|title= Indian Himalaya handbook|work=Kedarnath|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&pg=PA114|publisher= Footprint Travel Guides|year= 2000|isbn=9781900949798}}</ref> ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badrikedar.com/temple/Triyuginarayan.html|title= Triyuginarayan Temple|accessdate=25 July 2009|publisher=Kedarnath.com}}</ref> ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ-ਪੁਰਾਣ (ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=Sushil|author2=G.R.Thursby |title= The Hindu world|url = https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&q=Triyuginarayan|work=Triyuginarayan temple|page=480|accessdate=14 August 2009 |publisher= Routledge|year=2004|isbn= 9780415215275}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ, ਰੁਦਰ-ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਰਸਵਤੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=trig/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} bm386hu44camt7gvsn69f1y0yk5j3l8 844669 844668 2026-08-19T17:16:34Z Nitesh Gill 8973 /* ਦੰਤਕਥਾ */ 844669 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ | image = Triyuginarayan Temple.jpg | alt = | caption = | country = ਭਾਰਤ | state = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | district = [[ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ]] | location = [[ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ]] | elevation_m = | deity = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] | architecture = [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ]] ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | completed = 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀਈ | creator = [[ਆਦੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | website = }} ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਰੁਦਰ ਪਰਿਆਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ "ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[https://musafirresort.in/triyuginarayan-temple/ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ]</ref> ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਜਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਘਾਟੀ ਦੇ ਜਮਲੋਕੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਬਲਦੀ ਜੋਤ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ 'ਅਖੰਡ ਧੂਣੀ ਮੰਦਰ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਧਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ, ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਰੋਨਿਤ ਬਿਸਵਾਸ, ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ-ਨਿਰੁਕਤੀ == ਇਸ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡਾਂ—ਰੁਦਰ ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੁੰਡ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁੰਡ—ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 'ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ' ਨਾਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। "ਤ੍ਰਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੰਨ, "ਯੁਗੀ" ਦਾ ਭਾਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ "ਨਾਰਾਇਣ" ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬਲ ਰਹੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ' ਪਿਆ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/triyuginarayan-temple-a-sacred-place-of-worship/ ਤ੍ਰਿਯੋਗੀ ਨਰਾਇਣ ਮੰਦਰ]</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; 'ਯੁੱਗ' ਉਸ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ: ਸਤਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ (ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਦੰਤਕਥਾ == [[File:Ellora-caves-1.jpg|thumb|ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਵ (ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸੱਜੇ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਦੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਖੱਬੇ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਹਿਮਾਵਤ ਜਾਂ ਹਿਮਾਵਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ - ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿਖੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਰੀ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅਧਾਰ ਕੈਂਪ ਹੈ।<ref>[http://www.euttaranchal.com/uttarakhand/gauri-kund Gauri Kund]</ref> ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨ-ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ।<ref name =roma>{{Cite book|author= Roma Bradnock|title= Indian Himalaya handbook|work=Kedarnath|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&pg=PA114|publisher= Footprint Travel Guides|year= 2000|isbn=9781900949798}}</ref> ਤ੍ਰਿਯੁਗੀਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.badrikedar.com/temple/Triyuginarayan.html|title= Triyuginarayan Temple|accessdate=25 July 2009|publisher=Kedarnath.com}}</ref> ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ-ਪੁਰਾਣ (ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|last=Mittal|first=Sushil|author2=G.R.Thursby |title= The Hindu world|url = https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&q=Triyuginarayan|work=Triyuginarayan temple|page=480|accessdate=14 August 2009 |publisher= Routledge|year=2004|isbn= 9780415215275}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ, ਰੁਦਰ-ਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਰਸਵਤੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸੁਆਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} jz9856cbdiozcajy2xcmwwdsk7d4ufe ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Seemasih 3 204951 844654 2026-08-19T13:34:12Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844654 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Seemasih}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:34, 19 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) kq46ypwq4blhqkm1e6l42irjtcnuu4i ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ethusiastic Learner 3 204952 844656 2026-08-19T14:33:37Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844656 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ethusiastic Learner}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:33, 19 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) 8liudqliryfmf614abrpqai6966cgph ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Zafer 3 204953 844682 2026-08-19T20:11:04Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844682 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Zafer}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:11, 19 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) 7k36wemu2c1aoeaud02i1lq4nmzrodl ਪਰਛਾਵਾਂ (ਨਾਵਲ) 0 204954 844709 2026-08-20T02:32:40Z Jugal Kishore Pangotra 51823 ਨਵਾਂ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 844709 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਛਾਵਾਂ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਕਮਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਘੁੰਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਿਗਾਰਸ਼ਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਹੌਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਦੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 'ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ' ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਦਲਾਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਅੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ 'ਰੌਸ਼ਨੀ' ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਛਾਏ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਦੰਭੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੰਡਾਂ (ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰਾਂ) ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਰੂਪ == ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਅਧਿਆਇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਵਿਖੰਡਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸਹਿਜ, ਪ੍ਰਵਾਹਮਈ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਦੌਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। == ਪੁਸਤਕ ਵੇਰਵਾ == ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ: ਪਰਛਾਵਾਂ ਲੇਖਕ: ਅਕਮਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਘੁੰਮਣ ਵਿਧਾ: ਨਾਵਲ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ: ਪੰਜਾਬੀ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨਿਗਾਰਸ਼ਤ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਲਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਲਿਪੀਅੰਤਰ: ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਲਿਪੀਅੰਤਰਕਾਰ: ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੰਗੋਤਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਪੰਚਨਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਭਾਰਤ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ]] kbgpvo712hat8kk9jtxveth4bz6m5sz ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Avtarkaler86 3 204955 844711 2026-08-20T03:59:55Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844711 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Avtarkaler86}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:59, 20 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) r6sqijii8lqsxevfodcsxcxqphmk0to ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Serols 3 204956 844718 2026-08-20T08:22:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844718 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Serols}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:22, 20 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) b7u247eyp3103vf4trv121kod8p4j0t